ከርዕሱ በላይ የሆነው “ያለፍኩበት”

Wednesday, 20 December 2017 12:52

 

በይርጋ አበበ

 

-    የመፅሐፉ ርዕስ        ያለፍኩበት

-    ደራሲ (ፀሐፊ)         ፍሥሐ አስፊው (ዶ/ር)

-    የመፅሐፉ ይዘት       ታሪክ ቀመስ ፖለቲካ

-    ሕትመት             ክላር ማተሚያ ቤት

-    ዋጋ                     81 ብር ከ50 ሣንቲም

-    የሕትመት ዘመን       ሕዳር 2010

 

ዶ/ር ፍሥሐ አሥፋው ከዚህ ቀደም “የኢትዮጵያን ብሔረሰቦች የሚገልፅ መፅሐፍ” በሚል ርዕስ አንድ የጥናት ውጤት ለሕትመት አብቅተው ነበር። በወቅቱ አሳትመውት የነበረው መፅሐፍ የግል ሥራቸው ሳይሆን በደርግ ዘመነ መንግስት ተቋቁሞ የነበረው የ“ብሔረሰብ ጥናት ኢንስቲትዩት” የጥናት ውጤት ነበር። የሶሾሎጂ ምሁሩ በቅርቡ ለሕትመት ያበቁት መፅሐፍ ደግሞ ሙሉ በሙሉ ወጥ ታሪክ ያለው የግል ሥራቸው ነው።

ከውልደት እስከ ሽምግልና ዘመናቸው ያሳለፉትን ሁሉ በመጠኑ የዳሰሱበት ይህ መፅሐፍ ሙሉ በሙሉ በሚያስብል መልኩ ታሪክ እና ፖለቲካ ላይ ያተኮረ ነው። ከቀ.ኃ.ሥ. ዘውዳዊ መንግሥት እስከ ወታደራዊው መንግሥት ድረስ በተለያዩ የኃላፊነትና የባለሙያ መደብ ተቀጥረው አገራቸውን ያገለገሉት ዶ/ር ፍሥሐ፤ በዚህ መፅሐፋቸው ላይ አሁን ስልጣን ላይ ያለውን መንግሥት “ሰንኮፎች” እና ቀጣይ የአገሪቱን ዕጣ ፈንታም ለመግለፅ ሞክረዋል።

ወደ 70 የሚጠጉ የፎቶ መግለጫዎችና የቀድሞዋን ኢትዮጵያን ካርታ በመፅሐፋቸው ለዋቢነት የተጠቀሙ ሲሆን፤ 267 ገጾች ያሉትን መፅሐፋቸውን ያሳተሙት ባሳለፍነው ሳምንት መባቻ ነበር። የዛሬው የመዝናኛ ዓምድም በዚህ መፅሐፍ ዙሪያ ዳሰሳ የሚያደርግ ይሆናል።

 

ያለፍኩበት እና ቋንቋ

ዶ/ር ፍሥሐ አሥፋው ሐረር ክፍለ ሀገር ጨርጨር አውራጃ ጉባ ቆርቻ በተባለ ቦታ የተወለዱ በመሆናቸው፤ ከአገር ውስጥ ቋንቋዎች አማርኛን እና አፋን ኦሮሞን ጠንቅቀው እንዲያውቁ አድርጓቸዋል። ይህ መሆኑ ደግሞ በመፅሐፋቸውን ላይ የተመጠነ የቋንቋ አጠቃቀምን እንዲከተሉ ሳያደርጋቸው አልቀረም።

በዕድሜ አንጋፋ ሊባሉ የሚችሉት ምሁር ይህን መፅሐፍ ሲያዘጋጁ “ትኩረቴ ወጣቱ እንዲያነበው ነው” የሚል እምነት ያላቸው በመሆኑ መፅሐፋቸው የፃፉበት ቋንቋ ለሁሉም ሰው በቀላሉ በሚገባው መንገድ ነው። ቀለል ያሉ የአማርኛ ቃላትን በመጠቀም ማዘጋጀታቸው ደግሞ እንዳሰቡትም አንባቢ በቀላሉ ሃሳቡን ተረድቶ የሚፈልገውን መልዕክት እንዲያገኝ ይረዳዋል።

“…አባቴ አስፋው፣ ባሻ ወልደሰንበት ክንፉ አዳነችን ለጋብቻ እንዲሰጡት ቢጠይቅ፣ እሳቸው የኦርቶዶክስ ተዋህዶ ኃይማኖት አጥባቂ በመሆናቸውና ለአካባቢው አብያተ ክርስቲያናት እንደ አባት ይቆጠሩ ስለነበር “ልጄን ለካቶሊክ አልድርም” ብለው አሻፈረኝ አሉ። እናቴም ከአባቷ ፍቃድ ውጪ ማግባት አለመቻሏን ስለገለጠችለት አስፋው በላይነህ የኦርቶዶክስ ኃይማኖትን የሚቀበል መሆኑን ገልጦ ተጠምቆ ከአዳነች ጋር ጋብቻ ፈፀሙ። …” (ገፅ 11)

“…በዚያን ዘመን በተለይ ከአዋሽ በታች እስላምና ክርስቲያኑ እጅ እና ጓንት ሆነው ይኖሩ ነበር። ፍቅርና ወንድማማችነታቸው በየሃይማኖት በዓላቱ ሳይቀር ይገለጣል፤ እንደ ጥምቀት፣ መስቀል ባሉት የክርስቲያን በዓላትእና በታቦት ንግስ ቀን ሙስሊሙ ህብረተሰብ ክርስቲያን ወንድሞቹንና እህቶችን በማክበርና በማፍቀር ባያምንበትም አብሮ በዓሉን ያከብራል። ይጨፍራል። ክርስቲያንም የሙስሊም በዓል እንደ አረፋ፣ መውሊድ ወዘተ የመሳሰሉትን ሲያከብር እኩል ያከብራል። ለወንድሞችና ለእህቶቹም ያለውን ፍቅር ለመግለፅ አብሮ ይጨፍራል። …” (ገፅ 16)

“…ሌ/ጄ አሰፋ አየነ ግንባታው እንደተጠናቀቀ ድልድዩን ንጉሡ ቢመርቁ ፖለቲካዊ ትርፍ ያስገኛልና እርስዎ ይጋብዟቸው ሲሉ ለሌ/ጄ ጃገማ ኬሎ ሃሳብ አቀረቡ። ሌ/ጄ ጃገማ በሃሳቡ ተስማምተው ንጉሡን ጋብዘዋቸው ድልድዩ በከፍተኛ ድምቀት ተመረቀ። ያን ቀን በህዝቡ ላይ ያየሁት የደስታ ስሜት እጅግ የተለየ ነበር። የአካባቢው ህዝብ በጎቹን፣ ፍየሎቹን፣ በቅሎዎቹን እየነዳ ሁለት ሶስት ጊዜ በድልድዩ ላይ እየተመላለሰ ደስታውን ሲገልፅ መመልከቴ ልዩ ስሜት ነበር ያሳደረብኝ።

በዚያ ድል ያለ የምረቃ ሥነ ሥርዓት ላይ ያ ሁሉ መኳንንት እና ወታደር ጮማ እያማረጠ ሲቆርጥ ንጉሱ ግን ሰላጣና ቲማቲም ብቻ ሲመገቡ ማየቴ ደግሞ እጅጉን ነበር ያስገረመኝ። … “ንጉስ ሥጋ ያበላል እንጂ አይበላም” የሚለው ብሂል ምስጢርም ተገለጠልኝ። …” (ገፅ 89-90)

እነዚህ ሃሳቦች መፅሐፉ የተዘጋጀበትን የቋንቋ ለዛ እና መልክ ለማሳየት የተጠቀምኳቸው ናቸው።

 

 

የታሪክ ፍሰት በ“ያለፍኩበት”

ሦስት የመንግሥት ሥርዓቶችን በሥራ እና በዕድሜ የተመለከቱት ፀሐፊው ታሪካቸውን ሲያስቀምጡም እንደ ዘመኖቹ ቅደም ተከተል መሆኑ የሚጠበቅ ነው። ከዚህም በላይ ግን ዶ/ር ፍሥሐ “ታሪክ በታሪክነቱ ተመዝግቦ ሲቀመጥ ጥሩ ነው” የሚል እምነት ያላቸው በመሆኑ የረገጧትን ምድር እና የተሳፈሩባትን መኪና ሳይቀር በፅሁፍ ሰንደው የመያዝ ልምድ ያላቸው ሰው ናቸው።

ይህ ልምዳቸው ደግሞ መፅሐፋቸው ላይም በትክክል ታይቷል። ከውልደት እስከ ስደት ብሎም እስከ ከፍተኛ ሹመትና የትምህርት ጉዞ ያለውን መንገድ በትክክል ቅደም ተከተሉን ጠብቀው አስቀምጠዋል።

ያም ሆኖ ግን በመፅሐፋቸው የተጠቀሟቸው በርካታ ፎቶዎች አልፎ አልፎ ከተገቢው ወይም ትክክለኛው ቦታ ውጭ ሲለጠፉ ይታያል። ለአብነት ያህልም የባሌ ድልድይ ሲመረቅ የሚገልፀውን ሃሳባቸውን ለማሳየት የተጠቀሙት የድልድዩን ወይም የንጉሱን ፎቶ ሳይሆን የሌ/ጄ ጃጋማ ኬሎን ፎቶ ነው።

ከዚህ በተረፈ ግን ታሪክን በታሪክነቱ በተገቢው መልኩ ሰንዶ በማስቀመጥ በኩል ጠንካራ ሥራ ሰርተዋል። ለአብነት ያህልም በኢትዮጵያ ወታደራዊ ታሪክ ባለ ሙሉ ጀኔራል ማዕረግ “ጀኔራል ሳሞራ የኑስ” ናቸው እየተባለ ይነገራል። ዶ/ር ፍሥሐ ግን ከጄኔራል ሳሞራ በፊትም ባለሙሉ ጄኔራል ማዕረግ ኢትዮጵያዊ ወታደር መኖራቸውን በፎቶ ጭምር አስደግፈው አቅርበዋል። ጄኔራል መስፍን ስለሺ ባለ ሙሉ ጄኔራል መሆናቸውን በገለፁበት ጽሁፋቸው እንዲህ ብለዋል። ፎቷቸውንም አስቀምጠዋል።

“… ከሆለታ ገነት ከጣሊያን ወረራ በፊት በመኮንነት ማዕረግ ተመርቀው፣ አዲስ አበባ በወቅቱ በሚጠራበት ስሙ የአራዳ ዘበኞች (ወታደር) አዛዥ ሆነው ያገለገሉት፣ ጣሊያን ሀገራችንን በወረረበት ዘመን ከመኮንን ጓደኞቻቸው ጋር በመሆን የጥቁር አንበሳ ጦር አሰልጣኝ የነበሩት፣ ከዚያም በዱር በገደሉ በጫካና ሸንተረሩ ጠላትን መቆሚያ መቀመጫ ያሳጡት፣ሀገሪቷ በውድ ልጆቿ መስዋዕትነት በድል ነፃ ስትወጣ በተለያዩ ቦታዎች ሲያገለግሉ በጀግንነታቸውና በወታደራዊ ብቃታቸው በባህላዊ ማዕረግ “የራስ”ነት ማዕረግ፤ በወታደራዊ ብቃታቸው የሙሉ ጀኔራልነት ማዕረግ የነበራቸው ጄኔራል መስፍን ስለሺ እንደነበሩ ተረድቻለሁ።

ታሪክ በታሪክነቱ ሲመዘገብ ያምራል፤ ይጣፍጣል፤ ክብርና ሞገስም ይኖረዋል። የአሁኑም ሆነ መጪው  ትውልድ እውነትን ይዞ ይጓዛል ከሚል በጎ አስተሳሰብ ያወቅሁትን ለማሳወቅ ተገድጃለሁ።…” (ገፅ 111-112)

 

የተአማኒነት ጉዳይ

ዶ/ር ፍሥሐ አሥፋው በቀ.ኃ.ሥ. ዘመነ መንግሥት ተማሪ እና የገነተ-ልዑል ጦር አካዳሚ ምሩቅ ከመሆናቸውም በላይ በኮንጎ ዘመቻ ተሳታፊ ነበሩ። ከዘመቻ መልስም በተለያዩ አውደ ውጊያ ካምፖች (አስመራ እና ማይጨው ካምፖች) አገራቸውን ያገለገሉ ሲሆን፤ የሲቪክ አክሽን ባለሙያ ሆነውም ሰርተዋል። በደርግ ዘመነ መንግሥት ደግሞ በውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የአፍሪካ ኅብረት ተወካይ ሆነው መሥራት ችለዋል።

ከላይ የተጠቀሱት የህይወት እና የሥራ ልምዶች የመፅሐፉ ደራሲ ከገዥዎች ጋር የነበራቸውን ግንኙነት አመላካች ነው። ይህም ማለት በዘውዳዊው ዘመን የዘውዱ ደጋፊ፤ በኢሰፓ ዘመንም የደርግ አባል እና ደጋፊ ሳይሆኑ የሰሩባቸው ጊዜያት ብዙ ናቸው። ይህ መሆኑ ደግሞ ፀሐፊው በተለይ በደርግ ዘመነ መንግሥት ወቅት የተመለከቱትንና ያከናወኑትን የገለፁበትን መንገድ ተዓማኒነት እንዲያገኝ ሊያደርገው ይችላል። ከኢህአፓም ሆነ ከኢሰፓ ጉያ ሳይገቡ አገራቸውን ያገለገሉት ዶ/ር ፍሥሐ፤ በደርግ የሥልጣን ዘመን አጋማሽ የደርግ አባል እንዲሆኑ ተገድደው እንደገቡበት ተናግረዋል።

“…ኮሎኔል ሙአመር ጋዳፊ “የጥቁር አፍሪካዊያን መሪ መሆን አለብኝ” የሚል እምነት ነበራቸው። የዘወትር ህልማቸው የድርጅቱን ዋናጽ/ቤት ወደ ትሪፖሊ ማዛወርና የድርጅቱን ቻርተር በአዲስ መልክ ማርቀቅ ነበር። በዚያ ወቅት ደግሞ የስብሰባው ሊቀመንበር ስለነበሩ በደንቡ መሰረት በአጀንዳው ላይ የመጀመሪያው ስብሰባ ሳይካሄድ፣ የየሀገሩ ሚኒስትሮች እንዲሰበሰቡ አዘዙ።

“እስካሁን ሲሰራበት የነበረውንና በአውሮፓዊያን ጥቅም ላይ የተመሰረተውን ቻርተርና መዋቅር አፍርሰናል፤ ዛሬ አዲሱን የአፍሪካ ድርጅት ያቋቋምንበት ቀን ነው” ሲሉ ተናገሩ። ቀረርቶና ፉከራ በተቀላቀለበት በዚህ ንግግራቸው፣ አሮጌ ያሉት የአፍሪካ አንድነት ድርጅት አርማ መውረድና በአዲስ አርማ መተካት እንደሚገባው፤ ይህም ይሆን ዘንድ ተሰብሳቢው ማፅደቅ አለበት ብለው እሳቸው ያዘጋጁትን አርማ አቀረቡ።…” (ገፅ 141)

“…ዶ/ር ፈለቀ እውነተኛ አሰላሳይና ምሁር መሆናቸውን ያስመሰከሩበትን ንግግር ነበር ያደረጉት። ጥርት ባለ እንግሊዘኛ ቋንቋ ከአመሰራረቱ ጀምሮ እስከዚያች ቀን ድረስ ያለውን የአ.አ.ድ ታሪክ ካወሱ በኋላ “ይህንን ታሪክ በአንድ ቀን፣ በእኛ ደረጃ ማፍረስ አይቻልም፤ ተቀባይነትም አይኖረውም። ስለዚህ በጉዳዩ ላይ የየሀገሩ መሪዎች ይነጋገሩበት” ሲሉ ሃሳባቸውን ደመደሙ።…” (ገፅ 142)

“…ጋዳፊ ዶ/ር ፈለቀን “ቢያሳፍኑብንስ” የሚል ስጋት ስለገባን ሌሊቱን ሙሉ አለቃችንን አጅበን አደርን። በማግስቱ መንግሥቱ ኃ/ማርያም ሲመጡ ጉዳዩ ተነገራቸው። ማታውኑ የመሪዎች ስብሰባ ተደረገ። ጉዳዩ በአዲስ መልክ ተነስቶ ሲወያዩ ጋዳፊ አስር ጊዜ “ወንድሜ መንግሥቱ” እያሉ መማፀናቸውን ቀጠሉ። መንግሥቱ ኃይለማርያም የእሺታም የእምቢታም ቃል አልሰነዘሩም። መንግስቱ በተመከሩት መሰረት ለስለስ ባለ አንደበት “ጉዳዩን ቀጠሮ ይዘንለት እንመርምረው” የሚል ሃሳብ አቀረቡ። የታንዛኒያው ኔሬሬ የመንግስቱን ሃሳብ ደገፉ። ሌሎችም መሪዎች ኔሬሬን ተከትለው የመንግስቱ ሃሳብ ደገፉ። ጋዳፊ እጅጉን ተቆጡ። ቁጣቸው ወታደር አስመጥተው እዚያው የሚያስረሽኑን ይመስሉ ነበር። ጋዳፊ በዚያ ሁኔታ ምንም ማድረግ አልቻሉም። ያላቸው አማራጭ የመንግሥቱ ኃይለማርያምን ቆራጥ አመራር መቀበል ብቻ ነበር። በዚህ መልኩ ያ ስብሰባ ተደመደመ። ከዚያ በኋላ ነበር ጋዳፊ በመንግስቱ ላይ ፊታቸውን ያዞሩት። ከዚያ በኋላ ነው እኛ “ወንበዴ” ከምንላቸው ኃይሎች ጋር ቀጥተኛ ውይይት ማድረግና እርዳታ መስጠት የጀመሩት።…” (ገፅ 144)

 

ርዕሱ ያልገለፀው መፅሐፍ

ዶ/ር ፍሥሐ መጽሐፋቸውን “ያለፍኩበት” ብለው ርዕስ ሲሰጡት ግለ ታሪካቸውን የሚተርክ ይመስላል። ነገር ግን በመፅሐፉ ውስጥ የዶ/ር ፍሥሐ የግል ህይወትም ሆነ ቤተሰባዊ ህይወት በወፍ በረር ተነገረ እንጂ በስፋት አልተዳሰሰም። መፅሐፉ አብላጫ የትኩረት ማዕከሉ የሥራ ህይወታቸውንና በዘመናቸው (ከውልደት አሁን እስካሉበት ዘመን) ያለውን የአገራቸውን ውጣ ውረድ የሚተርክ ነው።

በሥራ የማያውቁትን የኢህአዴግ መንግሥትንም ቢሆን በህይወታቸው ስለሚያውቁትና ለ26 ዓመታት ስለተመለከቱት ኢህአዴግን የሚመለከቱ ሰፊ ሃሳቦችን አቅርበዋል። ኢህአዴግ ሥልጣን ከያዘ በኋላ ስላፀደቀው ሕገ-መንግሥት አንስቶ በቅርቡ ስለተፈጠሩት የተለያዩ ግጭቶች፣ የአገሪቱ ዕጣ ፈንታ፣ የትውልዱ ዕድል ፈንታ እና ሊወሰዱ ስለሚገባቸው የመፍትሄ ሃሳቦችም በስፋት ተመልክተዋል። ስለኢትዮጵያ ሰንደቅ አላማ የሦስቱ መንግሥታት አጠቃቀምና አገሪቱን የሚገልጿት ያሉትንም በመፅሐፋቸው ከገፅ 257-258 ባለው ክፍል አቅርበዋል። በ1997 ዓ.ም ተካሂዶ የነበረውን አገር አቀፍ ምርጫም ከሂደቱ እስከ ውጤቱ በንቃት መከታተላቸውን የገለፁት ዶ/ር ፍሥሐ፤ በወቅቱ የነበረውን ሁኔታ እና ሊደረግ ይገባው ስለነበረው ሀሳብም አቅርበዋል።

“…ሆኖም ከሩብ ክፍለ ዘመን በላይ (ከ26 ዓመት በላይ) ባስቆጠረው የገዥነት ዘመኑ ለህዝብ የሚበጅ ፋይዳ አለመሥራቱን ራሱ ያሳደጋቸው፣ በራሱ የትምህርት ሥርዓት የኮተኮታቸው ከተሜ እና ገጠሬ ወጣቶች“ሥርዓትህ ከፋፋይና ጨቋኝ ነው” ሲሉ በይፋ ተነሥተው እየጮኹበት ነው።

ፓርቲው የሞቱትን፣ የቆሰሉትን፣ በህይወት ያሉትንም ጓዶቹን ታሪክ ለመጠበቅ በተለይም ኢትዮጵያ የተባለችዋን የሰላም፣ የፍቅር፣ የብልፅግና አገር፣ ብዙ ነገዶችን አቅፋ የኖረች አገር ከእርስ በርስ እልቂት ለማዳን የህዝብን ጥያቄ በአስቸኳይ ተቀብሎ መልስ መስጠት ብቸኛ መፍትሄ ነው።

በመጨረሻም ይህንን ጠቅለል ያለ ሃሳቤን ይደግፍልኝ ዘንድ በቅርቡ ለህትመት ከበቃው የወዳጄ የሱፍ ያሲን  “የኢትዮጵያ ምንነት እና ማንነት” መፅሐፍ አንድ ዓረፍተ ነገር ተውሼ ልደምድም። እነሆ፡-

“እኛ እና እነሱ ተባብለን ሳንቧደን፣ ኢትዮጵያ የሁላችንም መሆኗን አምነን፣ እኛም ዜጎቿ ይህቺን የጋራ ሀገራችንን እንዴት በአዲስ መልክ መፍጠር እንደሚቻል መነጋገር አለብን።”…. (ከገፅ 255-256)

ይምረጡ
(1 ሰው መርጠዋል)
14167 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us