ህጻናትን የዘነጋው የኢትዮጵያ የመዝናኛ ዘርፍ

Wednesday, 04 April 2018 13:38

በይርጋ አበበ

 

በ1987 ዓ.ም የወጣውና አሁንም በስራ ላይ ያለው የኢትዮጵያ ህገ መንግስት በአንቀጽ 36 ስለ ህጻናት መብት በስፋት ይዳስሳል። በክርስትና እምነት ተከታዮች ደግሞ በመጽሃፍ ቅዱስ በተለይም በአዲስ ኪዳን ክፍል ‹‹ህጻናት ወደኔ ይምጡ አትከልክሏቸው›› ሲል እየሱስ ክርስቶስ ለደቀመዛሙርቱ ያስተላለፈውን መልእክት እናገኛለን። በአገራችንም ቀደም ባሉት ዘመናት አንድ አባባል ነበር ‹‹ምርጥ ምርጡን ለህጻናት›› የሚል።


ለበርካታ ኢትዮጵያዊያን ወጣቶችና ጎልማሶች የህጻንነት ዘመን የቴሌቪዥን መዝናኛ ፕሮግራም አስታውሱ ተብለው ቢጠየቁ አብዛኞቹ የሚሰጡት ምላሽ የአበባ ተስፋዬ የልጆች ፕሮግራም እንደሚሆን ይጠበቃል። ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ግን ህጻናትን ታሳቢ ያደረጉ ፕሮግራሞች በስፋት ለማግኘት የማይቻልበት ደረጃ ላይ ተደርሷል። በኢትዮጵያ ቁጥራቸው በርከት ያሉ የመንግስት እና የግል ቴሌቪዥን ጣቢያዎች፣ የማህበረሰብ ራዲዮ ጣቢያዎች፣ መጽሔቶች እና ጋዜጦች (ጋዜጦች ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ቁጥራቸው መመናመን ይታይበታል) ቢኖሩም ህጻናትን የሚመለከቱ ዝግጅቶችና አምዶቻቸው አነስተኛ ነው። ህጻናትን የሚመለከቱ ዝግጅቶች የኤሌክትሮኒክስ ሚዲያዎች ለምን ማዘጋጀት ተሳናቸው? የህትመት ውጤቶችስ ለምን ህጻናትን ዘነጓቸው? የሚሉ ነጥቦች ሊነሱ የሚገባበት ወቅት ነው። በዛሬው የመዝናኛ አምድ ዝግጅታችን የህጻናት መዝናኛን በተመለከተ ሰፋ ያለ የዳሰሳ ጥናትና የህጻናትን አስተያየት ይዘን ቀርበናል።

 

ሱቆችና የመዝናኛ ዝግጅቶች አለመመጣጠን


አዲስ አበባን ጨምሮ በአገሪቱ ታላላቅ ከተሞች በሙሉ የህጻናት አልባሳት እና መጫወቻዎች መሸጫ ሱቆች በዝተው ይታያሉ። ይህ የሆነው ደግሞ በአገሪቱ የወሊድ ቁጥር ስፋት ያለው እንደሆነ አጥኝዎች ይናገራሉ። ህጻናት የሚመለከቷቸው የቴሌቪዥን ፕሮግራች፣ የሚያደምጧቸው የራዲዮ ዝግጅቶች እና የሚያነቧቸው መጽሃፍት ግን አነስተኛ ሆነው መገኘታቸው የአገሪቱ ህጻናት መጪውን ጊዜ የሚመለከቱት በምን መልኩ ነው? የሚል ጥያቄ እንዲነሳ ያደርጋል። የ13 ዓመቱ አናንያ ፈለቀ የሰባተኛ ክፍል ተማሪ ሲሆን የኢትዮጵያ ህግ 18 ዓመት ያልሞላቸውን ልጆች ህጻናት ናቸው ስለሚል አናንያ ፈለቀም በህጻናት ምድብ ውስጥ የሚገኝ ታዳጊ ነው። ይህ ታዳጊ ህጻን ከትምህርት እና ከኳስ ጨዋታ የተረፈውን ጊዜ ምን አይነት የቴሌቪዥን ፕሮግራም በመከታል ታሳልፋለህ? ብለን ጠይቀነው ሲመልስ ‹‹የእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ የሚያስተላልፉ ቻናሎችን አብዝቼ እከታተላለሁ። በእየለቱ ምሽት ደግሞ ቃና ቴሌቪዥን የሚያስተላልፋቸውን ፊልሞች እከታተላለሁ›› ሲል መልሷል። ከዚህ ቀደም የህጻናት ፕሮግራሞችን ይከታተል እንደነበረ የገለጸው ታዳጊው፤ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ለምን መከታተል እንዳቆመ ስንጠይቀው የሰጠው ምላሽ በእሱ ደረጃ የሚገኙ ህጻናት የሚከታተሏቸው ፕሮግራሞች አለመኖራቸውን ተናግሯል።


የሚዳምጠው የሬዲዮ ፕሮግራም ምን አይነት ይዘት ያለው እንደሆነ ላቀረብንለት ጥያቄ ደግሞ ‹‹በየሳምንቱ የሚተላለፉ የሬዲዮ ጥያቄ እና መልስ ፕሮግራሞችን አዳምጣለሁ›› ያለ ሲሆን እነዚህን ፕሮግራሞች ከሌሎቹ ፕሮግራሞች ለይቶ የመረጠበትን ምክንያት ሲያስቀምጥም ‹‹የማላውቃቸውን የጠቅላላ እውቀት ጥያቄዎች ስለማገኝበት እና ሌሎቹ ደግሞ እኔ የማልፈልጋቸው ፕሮግራሞች ስለሆኑ ነው›› ብሏል። የእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ ፕሮግራም ከቤቱም ሆነ ከቤት ውጭ ከአባቱ ጋር እንደሚከታተል የገለጸልን አናንያ፤ የስፖርት ዜናዎችን የሚያዳምጠው ከውጭ አገር እና ከአገር ውስጥ የስፖርት ፕሮግራም የሚያቀርቡ የቴሌቪዥን ጣቢያዎች መሆኑን ገልጾልናል። አልፎ አልፎ ደግሞ ስፖርት በተለይም እግር ኳሳዊ መረጃዎችን በሬዲዮ የማዳመጥ ልማድ አለው።


የህትመት ውጤቶችን በተመለከተ የትኞቹን ጋዜጦችና መጽሔቶች ታነባለህ ብለን ጠይቀነው ነበር። የስፖርት መጽሃፍትንና የሰፖርት መጽሔቶችን ብቻ እንደሚያነብ ገልጾ፤ ሌሎችን የህትመት ውጤቶች ፈጽሞ እንደማያነብ የተናገረ ሲሆን ለምን እንደማያብ ስንጠይቀው ደግሞ ‹‹በልኬ የተመጠነ ዘገባ የላቸውም። ለምሳሌ የህጻናት ልዩ ተሰጥኦ፣ የፈጠራ ችሎታ፣ የዓለም ህጻናት ድንቅ ልምድ የማገኝበት ዝግጅት እና ሊያዝናኑኝ የሚችሉ ዘገባዎች ስለሌላቸው አላነባቸውም›› ሲል መልሷል።


የስምንት ዓመቷ ህጻን ሮዳና በቀለ በበኩሏ በኢቢኤስ ቴሌቪዥን የሚተላለፈውን የኢትዮጲስ ጊዜ የተባለውን ፕሮግራም እንደምትከታተል ገልጻለች። የቃና ቴሌቪዥን ፊልሞችንም የምትከታተል መሆኑን የገለጸች ሲሆን የሬዲዮ ፕሮግራም ተከታትላ አታውቅም። የህትመት ውጤቶችን ደግሞ ፍጽሞ አንብባ እንደማታውቅ ገልጻ፤ ለልደት ከሚመጡ ስጦታዎች መካከል አንዳንድ የህጻናት መጽሃፍትን አልፎ አልፎ የመጎብኘት ልምድ እንዳላት ተናግራለች። ቴአትር ቤት ግን አንድም ቀን ሄዳ አታውቅም።

 

ሚዲያዎቹ ለምን ሸሹ?


በኢትዮጵያ ሬዲዮና ቴሌቪዥን ድርጅት (አሁን ኢቢሲ) ለ18 ዓመት የህጻናት ፕሮግራሞችን በማቅረብ የምትታወቀው ጋዜጠኛ አይናለም ባልቻ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ በመንግስት በጀት የሚተዳደሩትን ጣያዎች ጨምሮ የንግድ መገናኛ ብዙሃንም በህጻናት ፕሮግራም ላይ ያላቸው ሽፋን አነስተኛ መሆኑን ከልምዷ ተነስታ ትናገራለች። እንደ ጋዜጠኛዋ እምነት የህጻናቱን ፕሮግራሞች የብሮድካስት ጣቢያዎች የገፏቸው ፕሮግራሞቹ በስፖንሰር እንዳይተላለፉ ከብሮድካስት ባለስልጣን የሚከለክል አዋጅ በመውጣቱ ዝግጅቶቹ ወጪ እንጂ ገቢ ስለሌላቸው ሊሆን እንደሚችል ገልጻለች። ‹‹ከዚህ በተጨማሪም›› ትላለች ጋዜጠኛ አይናለም ባልቻ፤ የህጻናት ፕሮግራሞችን ለማዘጋጀት የሚያስፈልጉ የድምጽ የምስልና የህትመት ግብአቶች አነስተኛ ናቸው። ለምሳሌ እኛ በሳምንት ለ45 ደቂቃ ለምናስተላልፈው ፕሮግራም ፊልሞችንና ሙዚቃዎችን ከገበያ ማግኘት ይከብደናል›› ያለች ሲሆን ለህጻናት ፕሮግራም ዝግጅት ብቁ የሆኑ ባለሙያዎችን ማግኘት ደግሞ ተጨማሪ ፈተና እንደሆነ ገለጻለች።


የህጻናት ፕሮግራሞች በማስታወቂያ እና በስፖንሰር ታጅበው እንዳይቀርቡ ኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን የማስታወቂያ አዋጅ ቁጥር 759/2004 ይከለክላል። በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የወጣው ይህ አዋጅ በክፍል አራት ቁጥር 16 ላይ ‹‹ስፖንሰር የማይደረግ ፕሮግራም›› በሚለው ድንጋጌ ስር የህጻናት ፕሮግራም በንግድ ድርጅት ስፖንሰር መደረግ የለበትም›› ሲል ያስቀምጣል።


ይህ ህግ ለምን እንደወጣ ከኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን ተወካይ አቶ አብይ ሲናገሩ ‹‹ህጻናት በሚያዩት ነገር የሚሳቡ በመሆናቸው በልጆች ፕሮግራም ማስታወቂያ ቢተላለፍ ልጆች የንግድ ድርጅቱን ምርቶች እንዲገዙላቸው ወላጆቻቸው ላይ ጫና ያሳድራሉ›› በማለት ህጉ የወጣበትን ምክንያት አብራርተዋል።


በዚህ ህግ የተነሳም መገናኛ ብዙሃን የህጻናትን ፕሮግራም ላለማዘጋጀት ምክንያት እንደሆነባቸው ባለሙያዎች ተናግረዋል። በኤሌክትሮኒክስ መገናኛ ብዙሃን ዘርፍ ለመሰማራት የሙያ ፈቃድ ከብሮድካስት ባለስልጣን የተቀመጠ አንድ መስፈርት አለ። ይህ መስፈርት ደግሞ ፈቃድ የተሰጠው ቴሌቪዥንና ራዲዮ ጣቢያ ከሚያሰራጫቸው ፕሮግራሞች መካከል የህጻናትን ፕሮግራም ማካተት እንዳለበት የሚያስገድድ መስፈርት ነው። ጣቢያዎቹ ግን ሆን ብለውም ሆነ ለጉዳዩ ትኩረት ባለመስጠት የህጻናትን ፕሮግራም ሲያስተላልፉ አይገኝም የሚስተላልፉትም ቢሆኑ በጥሩ ዝግጅትና ብቃት ሳይሆን የግብር ይውጣ አይነት ሆነው ተገኝተዋል። ለመሆኑ የመገናኛ ብዙሃን ተቋማት ባለንብረቶች የህጻናትን የመዝናኛ ፕሮግራም ለምን ችላ ሊሉት ቻሉ? ስንል በአዳማ ለመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች ስልጠና ሲወስዱ የነበሩ ጋዜጠኞችን ጠይቀናቸው ነበር።


ጋዜጠኞቹ ሲመልሱም ‹‹የላም ችግሯ በአንድ ወቅት ጥጃ እንደነበረች መርሳቷ ነው›› ሲሉ ተናግረዋል። ምክንያታቸውን ሲያብራሩም ‹‹ሁሉም ባለንብረት የሆነ የቴሌቪዥንም ሆነ የራዲዮ ባለቤት ወይ ልጅ የለውም ወይም ልጆቹ ለቁም ነገር የበቁ ናቸው። ስለዚህ የእሱ ልጆች የማይከታተሉትን ፕሮግራም ማዘጋጀት ትርፍ ለሌለው ነገር መድከም ይመስላቸዋል። ይህን በማድረጋቸው ደግሞ በጣም ተሳስተዋል። ምክንያቱም የጣቢያዎቹ ባለንብረቶች በአንድ ወቅት ልጅ እንደነበሩ ወይም ልጆቻቸው ህጻናት እንደነበሩ መዘንጋታቸው ነው። ልክ ላሟ ጥጃ እንደነበረች ዘንግታ የሌላ ላም ልጅ ስታገኝ እንደልጇ ከመንከባከብ ይልቅ በቀንዷ ወግታ እንደምትጎዳው›› በማለት ሃሳባቸውን በዝርዝር አቅርበዋል።


በሳምንት አንድ ሰዓት ለልጆች የሚሆን የራዲዮ ፕሮግራም በማዘጋጀት ጣቢያዎቹ በአማካይ ከአስር ሺህ እስከ 15 ሺህ ብር፤ የቴሌቪዥን ጣቢያዎች ደግሞ ከ25 ሺህ ብር አይበልጥም ከስፖንሰር የሚያጡት ገንዘብ። በጋዜጦች ደግሞ በገጽ ከሰባት እስከ አስር ሺህ ብር ብቻ ነው ከማስታወቂያ ሊያገኙት የነበረውን ገንዘብ ሳያገኙ የሚቀሩት። ይህን ገንዘብ በማስላት ብቻ ልጆችን መዘንጋት ደግሞ ምናልባትም ጋዜጠኞቹ እንደተናገሩት የላም ችግሯ በአንድ ወቅት ጥጃ እንደነበረች መርሳቷ ነው ያስብላል። ምክንያቱም ሁሉም የቴሌቪዥንና የራዲዮ ጣቢያዎች ከብሮድካስት ባለስልጣን ፈቃድ ሲወስዱ የልጆችን ፕሮግራም ለማስተላለፍ ቃል ከመግባታቸውም በላይ በህግ የተወሰነ ትዕዛዝም ተቀብለው ነው። ህጻናት የሚጫወቱበት ሜዳ እንዳያገኙ የመንግስት የመሬት ፖሊሲ ለልጆች ሰብአዊ ልማት ተስማሚ ሆኖ ስላልተገኘ ምንም አይነት የመዝናኛ ቦታ የላቸውም። ከቤታቸው ተቀምጠው በራዲዮ እና በቴሌቪዥን ፕሮግራሞች እንዳይዝናኑ ደግሞ የመንግስትም ሆነ የግል የመገናኛ ብዙሃን ባለንብረቶች ህጻናትን ዘንግተዋል።

 

የተባበሩት መንግስታ ድርጅት የህጻናት መርጃ ድርጅት (ዩኒሴፍ) የህጻናትን መብት በተመለከተ ባስቀመጠው ድንጋጌ ‹‹ህጻናት የመማር፣ የመጫወት፣ የመዝናናት እና እንክብካቤ የማግኘት መብት አላቸው›› ይላል። ዓለም አቀፉ የህጻናት ኮንቬክሽንም ሆነ የአፍሪካ ህጻናት መብቶች ቻርተር ይህን ሃሳብ ይጋሩታል። በኢትዮጵያ ያለውን ሁኔታ ስንመለከት ግን ተገላቢጦሽ ሆኖ እናገኘዋለን። ግን ለምን?

 

የመንግሥት ሚና ለህጻናት


ለህጻናት የሚሆኑ የመዝናኛ ፕሮግራሞችና ዘገባዎች ብቻ ሳይሆን የህጻናት ፊልሞች፣ ዘፈኖችና መጽሃፍትም ኢትዮጵያ ውስጥ ማግኘት አስቸጋሪ ነው። ከመቶ ሚሊዮን በላይ ህዝብ ባላት አገር ውስጥ የህጻናት ቴአትር ቤት አንድ ብቻ ነው። ከአዲስ አበባ ውጭ ባሉ የአገሪቱ ከተሞች ደግሞ ችግሩ የባሰ ነው። ህጻናት ከትምህርት ቤት ሲመለሱም ሆነ ከእናቶቻቸው እቅፍ ወጥተው የሚጫወቱበትን ሜዳ በከተሞች ማግኘት ደግሞ መሃል አዲስ አበባ ላይ ነዳጅ እንደመፈለግ ከባድ እየሆነ መጥቷል።


ከላይ የሰፈሩት ድክመቶች ሊቀረፉ የሚችሉት ደግሞ አገሪቱ በህገ መንግስቷ ያስቀመጠችውን የህጻናት መብት ሳይሸራረፍ ማክበር ስትችል ብቻ ነው። ይህም ሲባል ህጻናት በምቹ አካባቢ የመኖር፣ መዝናኛ የማግኘት፣ የመማር እና በቂ ምግብ የማግኘት መብታቸውን ማስከበር እንዲቻል መንግስት ፈቃደኛ እና ቁርጠኛ ሲሆን ብቻ ነው።


ለዚህም ሲባል የህጻናት ፊልሞችን፣ ቴአትሮችን፣ መጽሃፍትንና ሙዚቃዎችን የሚያዘጋጁ ባለሙያዎችን በተለያየ መንገድ መደገፍ ሲቻል፤ የመሬት ፖሊሲውን ወይም የመሬት አጠቃቀምን የሚመለከቱ ህግጋትን ማሻሻል የሚሉት ዋና ዋናዎቹ ናቸው። ለህጻናት መዝናኛ ቦታዎችን ማቅረብ የሚችለውም መንግስት እና መንግስት ብቻ ነው።


ከመንግስት በተጓዳኝ ደግሞ በንግዱ ዘርፍ የተሰማሩ ኢትዮጵያዊያን ባለጸጋዎች፣ ምሁራን፣ የመገናኛ ብዙሃን ተቋማት፣ ጋዜጠኞች፣ አርቲስቶች እና ሁሉም ኢትዮጵያዊ የህጻናትን ጉዳይ ትኩረት ሊሰጠው ይገባል። ምክንያቱም የነገዋ ኢትዮጵያ የምትገነባው በዛሬዎቹ ህጻናት ላይ ስለሆነ።
የመገናኛ ብዙሃን ተቋማትም የህጻናትን ፕሮግራም ሲያዘጋጁ በህጻናቱ የዐድሜ ክልል እየከፈሉ መሆን አለበት። ከዚህ በተጨማሪም ህጻናት ከወላጆቻቸው ጋር ተቀምጠው እንዲከታተሉ ወላችን ማዕከል ያደረገ የልጆች ፕሮግራም ማዘጋጀትም አስፈላጊ መሆኑን ምሁራን ተናግረዋል።

Last modified on Wednesday, 04 April 2018 14:02
ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
2230 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us