በአየር ንብረት ለውጥ ድርድር ታዳጊ ሀገራት ምን ያህል ተጠቀሙ

Thursday, 06 November 2014 09:30

ከእ.ኤ.አ 1972 ዓ.ም ስዊድን ዋና ከተማ ስቶክሆልም የአየር ንብረት ለውጥ ጉዳይ በዓለም ሀገሮች ዘንድ ትኩረት አግኝቶ በተደራዳሪዎች መካከል የተጀመረው ውይይት 42 ዓመታትን አስቆጥሯል። ይሁን እንጂ ከዚያን ዘመን ጀምሮ ዓለም በኢንዱስትሪ እየበለፀገች ደሀ ሀገሮችም በኢኮኖሚ ለመዳበር በሚያደርጉት ጥረት ወደ ከባቢ አየር የሚለቀቁት በካይ ጋዝ እየጨመረ ችግሩ ይበልጥ እየተወሳሰበ እንዲሄድ አድርጓል። በዚህም የተነሳ የደሀ ሀገሮች እርሻ ምርት ይበልጥ እየተሽመደመደ ወደ ውጭ ገበያ የሚልኩት ምርትም እየቀነሰ ሲሄድ በተቃራኒው በዓለም ገበያ ያለው የምግብ የእህል ዋጋ ይበልጥ እየናረ ሀገሮች ምግብ ለመሸመት የሚያወጡት ወጪ እጅግ ከፍ ብሏል። በዚህ ሳቢያም ከግብርናው አልፎ አጠቃላይ ኢኮኖሚያቸው እንዲጋሽብ ምክንያት ሆኗል። ስለሆነም ወደከባቢ አየር የሚለቀቀው በካይ ጋዝ እንዲቀንስ ተደራዳሪዎች ከምንጊዜውም በተሻለ መልኩ ልዩነቶቻቸውን በማጥበብ ዓለምን ከጥፋት ለመታደግ ቁርጠኝነታቸውን ማሳየት ይጠበቅባቸዋል። ዶ/ር ኃብተማርያም አባተ በኢትዮጵያ የግብርና ትራንፎርሜሽን ኤጀንሲ ከፍተኛ ተመራማሪ ሲሆኑ ከ30 ዓመታት በላይ በሙያቸው አገልግለዋል። የአየር ንብረት ለውጥ በተመለከተ በተካሄደ ዓለም አቀፍ ስብሰባዎችም ተካፍለው ልምድ አካብተዋል። ድርድርን በተመለከተም እንደሚገልጹት የአየር ንብረት ለውጥ ድርድር በዓለም አቀፍ ደረጃ ለረጅም ዓመታት ተካሂደዋል። በተለይ እ.ኤ.አ በ2009 ኮፐን ሀገን ላይ በተደረገው ውይይት ላይ ጉዳይ እልባት ያገኛል የሚል ተስፋ ተጥሎ ነበር። ነገር ግን ለችግሩ እልባት ሳይሰጠው ቀርቷል።

ከዚያ በመቀጠል ላለፉት አምስት ዓመታት ከፍተኛ እንቅስቃሴ የተደረገ ሲሆን ባለፈው ዓመት በፓላንድ ዋና ከተማ ዋርሶ ላይ በተደረገው ስብሰባም ጉዳዩ የመጨረሻ ውሳኔ እንዲሰጠው ከፍተኛ ግፊት ተደርጓል። ጥረቱ በዚያው ቀጥሎ ከሰሞኑ ኒውዮርክ ውስጥ በተደረገው የተባበሩት መንግስታት ጠቅላላ ጉባኤ በተጠራው የአየር ጠባይ ለውጥ ስብሰባ መሪዎች ቃላቸውን እንደሚያድሱ መናገራቸውን ዶ/ር ኃብተማርያም አመልክተዋል። እንደ እርሳቸው ገለፃ የኒውዮርኩን ስብሰባ ከሌላው ጊዜ የሚለየው በ100ሺህ የሚቆጠሩ ትዕይንተ ህዝብ አድራጊዎች የዓለም መሪዎች በመጭው ዓመት ፓሪስ ላይ በሚካሄደው ስብሰባ ላይ የልቀት መጠናቸውን አሳሪ በሆነ ህግ ላይ ተመርኩዘው እንዲቀንሱ ከፍተኛ ግፊት ማድረጋቸው ነው። በተያያዘም ከኒውዮርክ ቀጥሎ ፔሩ ከዚያም ፓሪስ ላይ የሚደረጉት ስብሰባዎች ከበፊቱ ጊዜያት የበለጠ ፍሬያማ ይሆናሉ ተብለው ይጠበቃሉ። ይሁን እንጂ በድርድሩ ውስጥ ሥር የሰደደና እስካሁንም እልባት ያልተገኘላቸው ችግሮች እንዳሉ እሙን ነው።

በአየር ንብረት ለውጥ ድርድር ዋናው ጉዳይ ወደ ከባቢ አየር በኢንዱስትሪዎች አማካኝይነት የሚለቀቀውን በካይ ጋዝ የመቀነስ ጉዳይ ነው። ይህን በተመለከተ የበለፀጉ ሀገሮች የሚያነሷቸው ጥያቄዎች አሉ። ይኸውም የልቀት መጠን ሲቀንስ አብሮ በኢኮኖሚ ላይ ጫና የማሳረፍ ጉዳይ አለ። ይህም የፋብሪካዎችን እንቅስቃሴ መግታትና አልፎም የሠራተኞችን ቁጥርን መቀነስ ወደሚያስችል መዘዝ ሊያስከትል ይችላል። በሌላም በኩል በበለፀጉ ሀገሮች ድርድር የሚያካሄደው ፈፃሚው የመንግስት አካል የድርድር ውሳኔዎችን ከመተግበሩ በፊት ጉዳዩን ወደሕግ አውጪው አካል ስለሚወስደው ይህም ስምምነቱ ተግባራዊ እንዳይደረግ ጭምር የማድረግ አቅም ስላለው የሚካሄዱ ድርድሮች ለፍቶ መና እንዲሆኑ የሚያደርግበት አጋጣሚ አለ።

ታዳጊ ሀገሮችም በፊናቸው እኛ ከዚህ ቀደም ለልቀቱ ምንም አስተዋፅኦ ስላላደረግን የልቀት መቀነሱ ጉዳይ እኛን አይመለከተንም፤ የበለፀጉ ሀገሮች ጉዳይ ነው የሚል አቋም ሲያራምዱ ቆይተዋል። በተለይ ከአሜሪካና ከአውሮፓ የማይተናነስ የልቀት መጠን ያላቸው ታዳጊዎቹ ህንድና ቻይና በዚህ አቋማቸው ይታወቃሉ። ይህ የበለፀጉና የአዳጊ ሀገሮች አቋም ድርድሩ ይበልጥ እንዲወሳሰብና መፍትሄ የራቀው እንዲሆን አድርጎት ቆይቷል። ከዚህ አንፃር ይህ የሀሳብ ልዩነት እንዴት ሊቀራረብና ሊቀረፍ እንደሚችል የተጠየቁት ዶ/ር ኃብተማርያም ሲመልሱ ከላይ የተጠቀሱት ጉዳዮች ከ1990 ጀምሮ ሲነሱ እንደነበር ታዳጊ ሀገሮች የብክለቱ ቀጥተኛ ተጎጂዎች ስለሆንን ካሳ ይከፈለን የሚል ጥያቄ ያነሱ እንደነበር ጠቅሰው ሙቀቱን ለመቋቋሚያ የሚያስፈልገን ቴክኖሎጂም ይቅረብ በሚል ሁኔታውን ያጦዙት ነበር። ይሁን እንጂ ካለፉት ሶስት ዓመታት ወዲህ ግን ሁኔታው እየተቀየረ እንደመጣና የኢኮኖሚ እድገት አካባቢን በመበከል የሚመጣ ከሆነ ዘለቄታነት እንደማይኖረው ግንዛቤ ለማግኘት በቅቷል። ብክለት የመቀነስ ጉዳይም የበለፀጉ ሀገሮች ጉዳይ ብቻ ሳይሆን የታዳጊ ሀገሮች ጉዳይ ጭምር እንደሆነ በመረዳት እንደቻይና የመሳሰሉ ሀገሮች የልቀት መጠናቸውን በተናጥል ለመቀነስና የተራቆቱ አካባቢዎችን በደን የመሸፈን ስራ በከፍተኛ ደረጃ እያከናወኑ እንደሚገኙ አመልክተዋል።

ከዚህ በተጨማሪ ቻይና በኒውዮርኩ ስብሰባ ላይ ብክለት ለመቀነስ ዝግጁነትዋን የገለፀች ሲሆን አሜሪካ በበኩልዋ ከዚህ ቀደም ስታራምደው የነበረውን አቋም ማለትም ቻይና እና ህንድ የልቀት መጠናቸውን ካልቀነሱ እኔም አልቀንስም በሚል በድርድሩ ላይ ታስቀምጥ የነበረውን ቅድመ ሁኔታ በማለስለስና በማለዘብ የተሻለ አቋም በማራመድ ላይ ትገኛለች። ፕሬዚዳንት ባራክ ኦባማም በኒውዮርኩ ስብሰባ ላይ ከቻይናው ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ጋር ከተነጋገሩ በኋላ ቻይና እና አሜሪካ ከፍተኛ የልቀት መጠን ያላቸው ሀገሮች እንደመሆናቸው ሁለቱም ከባድ ኃላፊነት ስላለባቸው ወደ መስማማት መምራት አለባቸው በማለት ገልጸዋል። ከዚህ አኳያ ሁኔታዎቹ ይበልጥ እየለዘቡ መምጣታቸውን መረዳት የሚቻል ሲሆን በፓሪሱ ስብሰባ ላይ ወደ አሳሪ ስምምነት የመድረስ እድሉ ሰፊ እንደሆነ ዶ/ር ኃብተማርያም አመልክተዋል።

ባለሙያዎች እንደሚያስረዱት በአሁኑ ወቅት በዓለም ሙቀት መጨመር ሳቢያ የሚከሰቱ ችግሮች በጣም አስከፊ እየሆኑ ነው። በአንድ አካባቢ የመጣ ችግር ወደ ሌላ አካባቢ በፍጥነት እየተዛመተ ይገኛል። በሰሜን ዋልታ አካባቢ በሙቀት ሳቢያ በረዶ እየቀለጠ የባህር ውሃ መጠን እየጨመረ በባህር ዳርቻ የሚገኙ ከተሞችን እንዲሁም በውቅያኖስ ውስጥ የሚገኙ ደሴቶችን ወደ መዋጥ እየተቃረበ ነው። ከባህር በሚነፍስ አየር ውሃ ወደ መሬት ገብ ከተሞች እየመጣ በማጥለቅለቅ ጉዳት እያደረሰ ነው። ከሰሞኑ የስዊድን ሳይንቲስቶች ይፋ ባደረጉት ጥናት በየዓመቱ 280 ቢሊዮን ኪዩቡክ ውሃ በበረዶ መቅለጥ ሳቢያ እየተከሰተ ወደባህር በመግባት የውሃ መጠን እንዲጨምር እያደረገ ነው።

በስካንዲኔቭያ የምትገኘው የኮፐንሀገን ከተማ ከዚህ አኳያ የባህር መዋጥ እያሰጋት የባህር ዳርቻዎችዋን በግንብ እያጠረች ስትሆን የሞዛምቢክ ዋና ከተማም በተከታታይ ከህንድ ውቅያኖስ በሚከሰት ንፋስና ጎርፍ እየተጠቃች ትገኛለች። ቻይና እና ፊሊፒንስም ከዓመት በፊት በሳይክሌን አውሎንፋስ ተመተው የሰውና የንብረት ጉዳት እንደደረሰባቸው የሚዘነጋ አይደለም። ይህ ሁሉ የችግሩ አሳሳቢነትን የሚጠቁም በመሆኑ ሀገሮች ወደስምምነት የሚመጡበት ወቅት መቃረቡን ያመለክታል።

ከዚህ አኳያ ቻይና በተናጠል የልቀት መጠኗን በመቀነስ ለሌሎች አርአያ እየሆነች ትገኛለች። ፋብሪካዎችም በታዳሽ ሀይል እንዲንቀሳቀሱ በማድረግ ላይ ስትሆን በአሜሪካም የሎቢ ቡድኖች የኢኮኖሚ እድገትን ለመጠበቅ ሲባል ብቻ የድርድርን ሀሳብ ውድቅ ማድረግ አይገባም በሚል ከሌሎች ቡድኖች ጋር በመሆን በመንግስት ላይ ጫና በማሳረፍ ላይ ይገኛሉ። የተባበሩት መንግስታት ድርጅትም በበኩሉ በየጊዜው ሳይንቲስቶች በአየር ንብረት ለውጥ ዙሪያ የሚያቀርቧቸውን እጅግ አስጊ መረጃዎችን ለመንግስታቱ በማቅረብ የልቀት መጠን እንዲቀንስ የበኩሉን ግፊት እያደረገ ይገኛል። ከዚህ ቀደም በአየር ጠባይ ለውጥ ድርድር ላይ የራስዋን ችግሮች በማንሳት ችግሮች እልባት እንዲያገኙ ከቻይና ቀጥሎ ምክንያት ሆና የቆየችውና በህዝብ ብዛትዋ ከአለም ሁለተኛ የሆነችው ህንድ ነበረች። የህንድ ድሆች ብዛታቸው ከአፍሪካ ህዝብ ይበልጥ ይህን ደሃ ህዝብ ከድህነት ለማላቀቅ ህንድ ኢኮኖሚዬን ማሳደግ አለብኝ በሚል እየሰራች በፍጥነት እድገት ለማምጣት የቻለች ሲሆን፤ የዚያኑ ያህልም የብክለት መጠኗም ጨምሯል። ነገር ግን የልቀት መጠኗ ከ1ነጥብ 2 ቢሊዮን በላይ ከሚሆነው ህዝቧ ጋር ሲሰላ በነፍስ ወከፍ የሚደርሰው ከአፍሪካዊትዋ ናሚቢያ ያነሰ ነው። በዚህም መሰረት ይህን ያህል ደሃ ህዝብ ይዤ የልቀት መጠኔን ብቀንስ ተመልሼ ህዝቤን ወደ ድህነት አረንቋ ስለምመልሰው በዚህ በኩል አትምጡብኝ በሚል ስትከራከር ቆይታለች። ይህ የህንድ አቋም በአሁኑ ወቅት ምን ያህል ለዝቧል ተብለው የተጠያቁት ዶ/ር ኃብተማሪያም ሲመልሱ ይህ አስተሳሰብ ላለፉት 20 ዓመታት ድርድሩ ወደፊት እንዳይራመድ አድርጎት መቆየቱን ጠቅሰው ነገር ግን የሙቀት መባባስ አሳሳቢ እየሆነ በመምጣቱ ያለኢኮኖሚ እድገት በድህነት መኖር እንደሚቻል ሙቀት ግን ኢኮኖሚንም ሆነ የሰው ልጅን ከነጭራሹ ሊያጠፋ ስለሚችል ቅድሚያ ለሰው ልጅ ህልውና መስጠት አስፈላጊ ነው ወደሚል አቋም እየተገፋ ራሳቸውን ለድርድርና ለመለሳለስ እያዘጋጁ መምጣታቸውን ተናግረዋል። አክለውም ሕንድም እንደቻይና በፊናዋ ታዳሽ የሆኑትን የንፋስና የፀሐይ ኃይልን በቴክኖሎጂዋ አማካኝነት ጥቅም ላይ በማዋል የልቀት መጠኗን እየቀነሰች እንደምትገኝ ጠቅሰዋል።

የበለፀጉ ሀገሮች ከኢንዱስትሪ አብዮት ከተጀመረ ከ1850 ጀምሮ የተጓዘበት የብልፅግና አካሄድ የአካባቢ ጥበቃንና የተፈጥሮ ሀብትን ከግምት ውስጥ ያስገባ አልነበረም። ብዙ ጥፋት በማድረስ ነው አሁን ላሉበት ደረጃ የደረሱት። የህዝባቸው ኑሮ በተደላደለ ሁኔታ ላይ የሚገኝ ሲሆን የፍጆታ መጠናቸውም እጅግ የተንዛዛ ነው። በአሜሪካ አንድ ሰው መኪናን መቀየር የሸሚዝ ያህል ነው። በግል እስከ ሶስት መኪና የሚያዝበት ሀገር ነው። ይህም የነዳጅ ፍጆታቸውና ወደ ከባቢ አየር የሚለቁት የብክለት መጠን ከፍተኛ መሆኑን ያሳያል። በቀን ለስራና ለሌላ ጉዳይ እስከ 2ሺህ ኪሎ ሜትር ይጓጓዛሉ። የተመረቱ ምርቶችም ከተለያየ ቦታ ብዙ ሺህ ኪሎ ሜትሮችን አቋርጠው የሚመጡ ሲሆን በአጠቃላይ የአሜሪካ የኢነርጂ ፍጆታ የአለምን 40 በመቶ እንደሆነ በቅርብ የወጡ ጥናቶች ያመለክታሉ። ከዚህ አኳያ የህዝቧ ብልፅግና ምን ያህል በተፈጥሮ ውድመት ላይ የተመሰረተ መሆኑን መገመት አስቸጋሪ አይደለም። የአሜሪካ መንግስት በCOP ስብሰባ ወደ ድርድር ሲገባም ይህን በመሬት ላይ ያለውን የህዝቡን የቅንጦት ህይወት ጭምር የማስጠበቅን ጉዳይ ችላ ሳይል ነው። የኪዮቶ ፕሮቶኮልን አለመፈረም ጉዳይ ከዚህ ጋር በቀጥታ የሚገናኝ ነው።

     በሌላ በኩል ታዳጊ ሀገሮች ድሆች ናቸው። እርሻቸው የኢኮኖሚያቸው የጀርባ አጥንት ነው። እስከ 70 በመቶ የሚሆነው ህዝባቸውም ገጠሬና ህይወቱ በዝናብ ላይ ጥገኛ በሆነ እርሻ ስራ ላይ የተመሰረተ ነው። የአየር ንብረት ለውጥ ሲመጣም ህዝባቸው በቀጥታ ወደ ምግብ እጦትና ወደ ምፅዋት ጠያቂነት ከመቅፅበት ይሸጋገራል። ከአየር ንብረት ለውጥ ውጭ ለቤት ውስጥና ለሌላ ጉዳይ በኢነርጂ ምንጭነት የሚጠቀመው ደንን በመጨፍጨፍ ሲሆን ከሰል ማክሰልም ራሱ የገቢ ምንጭ ማግኛ ነው። ይህ ሁሉ በአከባቢ ላይ ተጽዕኖ በማምጣት የአፈር ለምነት እንዲጠፋና ምርታማነት እንዲቀንስ ከፍተኛ ጉዳት ያደርሳል። የተፈጥሮ መራቆት ከዚህ አልፎ በረሃማነት እንዲስፋፋ በማድረግ ላይ ይገኛል። ስለሆነም የአየር ንብረት ለውጥ ድርድር ለደሀ ሀገሮች ትልቅ ተስፋን የሚፈነጥቅ ነው። ደሃ ሀገሮች አሁን ያላቸው የገንዘብ አቅም ቴክኖሎጂና እውቀት ችግሩን ለመቋቋምና ለመላመድ የሚያስችላቸው አይደለም። ስለሆነ አሁንም የለጋስ ሀገሮች የገንዘብና የቴክኖሎጂ እገዛ ያስፈልጋቸዋል። ከዚህ ቀደም በኮፐን ሀገኑ ስብሰባ አፍሪካ ሀገሮች በቀድሞው የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ አማካኝነት በተደረገው ጠንካራ ክርክር አየር ንብረትን ለውጥን ለመቋቋሚያ የሚሆን 100 ቢሊዮን ዶላር ከበለፀጉ ሀገሮች እንደሚገኝ ቃል ተገብቶ ነበር። ነገር ግን ተግባራዊ አልሆነም። ችግሩ ምንድነው ተብለው የተጠየቁት ዶ/ር ኃብተማርያም እንደገለፁት ሀገሮች በራሳቸው የውስጥ ችግሮች የተጠመዱና በገጠማቸው የገንዘብ ቀውስ የተነሳ ነው። አሁን ያለው የአየር ንብረት ለውጥ ቀውስ በመባባሱ የተነሳም ሀገሮች ችግሩን በተናጥል ሳይሆን በጋራ መቋቋም ስላለባቸው ጉዳዩ በፓሪሱ ስብሰባ ማለትም በመጪው ዓመት እልባት ያገኛል የሚል ተስፋ መኖሩን ጠቁመዋል።

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
699 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us