የአየር ንብረት ለውጥና የሙቀት መጨመር አሉታዊ ተፅዕኖዎች

Wednesday, 12 November 2014 15:29

በአይቼው ደስአለኝ

 

የአየር ንብረት መዋዠቅ ጉዳይ ለሀገራት የራስ ምታት ሆኖ ማወያየት ከጀመረ በርካታ አስርት ዓመታት ተቆጥረዋል። ከዚህ ቀደም የበለፀጉ ሀገሮች ኢኮኖሚያዊ እድገታቸውን ለማሳለጥ የተጠቀሙበት አካሄድ ወደ ከባቢ አየር በካይጋዞችን በስፋት በመልቀቅ ላይ ያተኮረ ስለነበር አሁን ላለው ችግር ከፍተኛ አስተዋፅኦ አድርጓል። በዚህ ሳቢያም አይጥ በበላ ዳዋ ተመታ እንዲሉ በካዮቹ ሀገሮች ባላቸው የኢኮኖሚ የቴክኖሎጂና የእውቀት አቅም በመታገዝ ችግሩን ሲቋቋሙ ለዚህ መሰሉ ጥፋት አንዳችም አስተዋፅኦ ያላደረጉት ታዳጊ ሀገሮች ይበልጥ ገፈቱን ለመጨለጥ ተገደዋል። የተለያዩ የኢኮኖሚ ዘርፎቻቸው ለጉዳት ተጋላጭ ለመሆን በቅቷል። በዓለም ላይ የመቅሰፍትን ያህል በሰው ልጅ በእንስሳትና በተፈጥሮ ሀብት ላይ ጉዳት እየደረሰ ያለው የአየር ንብረት ለውጥ ሀገሮች በጋራ ካልሆነ በተናጠል ለመቋቋም እንደማይችሉ ተገንዝበዋል። በተለያዩ አጋጣሚዎች እየተገናኙ በችግሩ ዙሪያ በመወያየት መፍትሄ ለማፈላለግ ጥረታቸውን ቀጥለዋል። ይሁን እንጂ በሀገሮቹ የተለያዩ ፍላጎቶችና የጥቅም ግጭቶች ሳቢያ ችግሮቹ መፍትሄ አላገኙም ጥረቱ ግን እንደቀጠለ ነው።

አቶ ገብሩ ጀንበር በኢትዮጵያ ሳይንስ አካዳሚ በአየር ንብረት ለውጥ ዘርፍ የቡድን አስተባባሪ ናቸው። የአየር ንብረት ለውጥና የሙቀት መጨመርን አሉታዊ ተፅዕኖዎችን ሲገልፁ ተፅዕኖው በቀጥታና በተዘዋዋሪ እንደሚከሰት ያስረዳሉ። እንደ እርሳቸው በኢትዮጵያ ባለው ሁኔታ በእርሻ ላይ ቀጥተኛ ተፅዕኖ አለው የእህል ዘር መዝሪያ ወቅትን ያዛባል፣ ምርት ከመቀነስ አልፎ እንዲጠፋ ጭምር ሊያደርግ ይችላል። አንዳንዴ ዝናብ ዘግይቶ ሲጀምር ማሳ ላይ ተዘርቶ የነበረ እህል ሊጎዳ ይችላል። በሌላ በኩል ከባድ ዝናብ ሲመጣ እህሉን አውድሞና በጎርፍ ጠራርጎ ሊወስድ ይችላል። አክለውም ቀደም ባለው ዘመን ድርቅ የሚከሰተው በየ10 ዓመቱ የነበረ ሲሆን አሁን ችግሩ እየከፋ በመምጣቱ በየ5 እና 3 ዓመታት ውስጥ እየተከሰተ ከባድ አደጋን በመደቀን ላይ እንደሚገኝ ጠቅሰዋል። ስለዚህ የእርሻው ዘርፍ ዋንኛ የችግሩ ሰለባ ነው ብለዋል።

ሌላው ክፉኛ በአየር ንብረት ለውጥ የሚጎዳው የውሃው ዘርፍ እንደሆነ ይጠቅሳሉ። ድርቅ ሲከሰት የዝናብ መጠን ይቀንሳል። ይህም በገፅና በከርሰ ምድር የሚገኝ ውሃ መጠን እንዲያሽቆለቁል አድርጎ በይበልጥ የአርብቶ አደሩን የህይወት እንቅስቃሴ ለተጋላጭነት ይዳርጋል። ዝናብ ዘግይቶ ሲጀምርና መጠኑ ሲቀንስ ከአንድ ቦታ ወደ ሌላው ለመሰደድ ይገዳደሉ። በዚያ አካባቢ የሚገኙ አርብቶ አደሮችም ከሌላ አካባቢ በመጡ አርብቶ አደሮች የውሃና የግጦሽ ሀብታችን ተነካ በሚል ወደግጭት ማምራት ሊሄዱ ስለሚችሉ በሰውና በእንስሳት ላይ ከባድ አደጋ ያመጣል። በሌላም በኩል የውሃ እጥረት በሃይል አቅርቦት ላይ የራሱ የሆነ ተፅዕኖ ያሳርፋል። ለምሳሌ የሀገራችን የሃይል አቅርቦት ምንጭ 90 በመቶው ከውሃ የሚገኝ ነው። ይህ ታዳሽ መሆኑ በጣም ጠቃሚና ከብክለት ነፃ የሆነ ኢኮኖሚ ለመገንባት የሚያግዝ ቢሆንም የራሱ ሆነ ችግርም አለው። ይኸውም በድርቅ ወቅት ዝናብ ሲቀንስ ወደ ወንዞች ብሎም ወደ ግድቡ የሚገባ ውሃ ስለሚቀንስ ኃይል በማመንጨት አቅሙ ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ አለው። በዚህ ሳቢያም የኤሌትሪክ አቅርቦት በራሽን መልክ እንዲሰጥ ለማድረግ ያስገድዳል። ከዚህ አለፍ ሲልም የአቅርቦቱ ማነስ ፋብሪካዎችና አገልግሎት ሰጪ ተቋማት አገልግሎታቸው ተስተጓጉሎ በምርታማነትና በሀገር ኢኮኖሚ ላይ ከባድ ጉዳት ሊያደርስ ይችላል። በሌላም በኩል በድርቅና በከፍተኛ ሙቀት ሳቢያ በግድብ ውስጥ የሚገኝ ውሃ የትነት መጠኑ ስለሚጨምር ውሃው እንዲቀንስ አድርጎ ኃይል በማመንጨት ኃይሉ ላይ ጫና ሊያሳርፍ ይችላል።

እንደ አቶ ገብሩ ጀንበር አገላለፅ ችግሩ ከግብርናው አልፎ በሌሎች ሴክተሮች ላይ ጫና ሊያሳርፍ ይችላል። ከእነኚህ ዘርፎ አንዱና ዋንኛው የጤናው ዘርፍ ነው። በአየር መዋዠቅ የተነሳ ከፍተኛ የዝናብ መጠን ተከስቶ የጎርፍ መጥለቅለቅ ሊያጋጥም በአንዳንድ አከባቢዎች ላይ የውሃ መታቆር ሁኔታ ይከሰታል። ይኸም ውሃ ወለድ በሽታ እንዲከሰት ያደርጋል። በተለይ የወባ እና መሰል ትንኞች የመራባት አጋጣሚ ስለሚፈጥርላቸው በሰው ህይወትና ጤና ላይ በቀላሉ ጉዳት ያደርሳሉ። የተበከሉ ውሃዎች ወደ ወንዞችና ኩሬዎች ውስጥ ከገቡም በውሃው ተጠቃሚ ገጠሬ ላይ ተላላፊ በሽታዎችን በማስከተል ለከፍተኛ የህክምና ወጭ ይዳርጉታል። ይህም ያላቸውን ውስን ጥረት በዚህ ሳቢያ እንዲያወጡት ያስገድደዋል። የሙቀት መጨመር ከቦታ ወደ ቦታ መስፋፋቱ አዳዲስ ክስተቶችን እየፈጠረ ይገኛል። ቀደም ባለው ጊዜ የወባ ትንኝ በቆላ አካባቢ ነበር የሚራቡት። አሁን ግን ከወይናደጋ አልፈው እንደ አዲስ አበባ በመሰል ከፍተኛና ደጋ መሬት ላይ ሁሉ የወባ ትንኝ መራባት ስለቻሉ በሽታውን ለመግታት ከመንግስትና ከሌላው ባለድርሻ አካል የሚወጣው ገንዘብ እንዲጨምር አድርጓል።

አቶ ገብሩ አያይዘውም የጎርፍ መጥለቅለቅ በንፁህ ውሃ አቅርቦት ላይ የራሱን አሉታዊ ተፅዕኖ እያሳረፈ እንደሚገኝ ይገልፃሉ። በጎርፍ መጥለቅለቅ የንፁህ ውሃ ማቅረቢያ ግድቦች ሊበክሉ ወይም ተደርምሰው ወደ አልተፈለገ አቅጣጫ ሊፈሱ ይችላሉ። ይህም ሌላ ጥፋት ነው። መሰረተ ልማቶችም የዚህ አደጋ ሰለባዎች ናቸው። ጎርፍ መንገዶችንና ድልድዮችን ከጥቅም ውጭ አድርጎ የአንድ አካባቢ ህዝብ ከለላው አካባቢ ጋር እንዲቆራረጥ ያደርጋል። የሃይል አቅርቦት መስመሮችም ተበጣጥሰውና በጎርፍ ተወስደው ኃይል እንዲቋረጥ ያደርጋል። እንደ አቶ ገብሩ ገለፃ በኢትዮጵያ የተፅእኖው መጠን ከቦታ ቦታ ይለያይ እንጂ ሁሉንም ዘርፎች ይጎዳል።

የአየር ንብረት ለውጥ ቀጥተኛ ተፅዕኖው በከፊል ይህን ሲመስል ቀጥተኛ ባልሆነ መልኩ ደግሞ የራሱን ጫና እንደሚከተለው ያሳርፋል። በድርቅ ወቅት አርሶ አደሮችም ሆኑ አርብቶ አደሮች ለህይወታቸውም ሆነ ለከብቶቻቸው የሚያስፈልጋቸውን ለመፈለግ ከቦታ ወደ ቦታ ተፈናቅለው ይፈልሳሉ። በዚህ ወቅት ልጆቻቸው ትምህርት ይማሩ እንደሆነ ከትምህርት ገበታቸው ይገለላሉ። ይህም በትምህርት ላይ ያለው የህብረተሰብ ተሳትፎ እንዲቀንስ ያደርጋል። በሌላም በኩል በቤተሰብ ውስጥ ወንዶች በብዛት በቀን ስራ ለመሰማራትና ገቢ ለማግኘት ወደ ሌላ አካባቢ ሲፈልጉ ቤት ውስጥ በሴቶች ላይ ከፍተኛ የስራ ጫና ይከሰታል። ውሃ መቅዳት፣ እንጨት ከመልቀም ምግብ ማብሰልና ልጆችን መንከባከብ በተጨማሪ ሌሎችን ኃላፊነቶች ይወጣሉ።

ችግሩ በዚህ ብቻ ተከስቶ የሚቀር አይደለም። ወንዶች ከመንደራቸው ርቀው በሌላ ስራ ተሰማርተው ሲከርሙ ከሌላ ሴቶች ጋር ለወሲብ የመተኛት ዕድላቸው ከፍተኛ ስለሚሆን ለኤች አይ ቪና ለመሰል በሽታዎች ተጋላጭነታቸው ይሰፋል። ተመልሰው ወደ መንደራቸው ሲገቡም ሚስቶቻቸውን በዚህ በሽታ ሊበክሉ ይችላሉም። ሴቶችም በቤታቸው ውስጥ ያለባል ሲቀመጡ በሌላ ወንድ የመደፈርና የተጋላጭነት መጠናቸው የዚያኑ ያህል ከፍ ይላል። ይህ እንግዲህ በጤናውና በትምህርቱ ዘርፍ ላይ የሚያስከትለው ተፅዕኖ እንደሆነ መጥቀስ ይቻላል።

ለኢትዮጵያ ኢኮኖሚ የጀርባ አጥንት ሆኖ የሚያገለግለው የእርሻው ዘርፍ እንደሆነ ይታወቃል። እንዲያም ሆኖ ቀላል ኢንዱስትሪዎችና የማኑፋክቸሪንግ ዘርፍ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተስፋፋ እንደመጣ መረዳት አያዳግትም። ይህ ዘርፍም በስፋት በግብአትነት የሚጠቀመው የእርሻ ምርትን ነው። በመሆኑም እርሻው በድርቅ ሲመታና ምርቱ ሲቀንስ ለማኑፋክቸሪንግ የሚቀርበው ግብአትም ስለሚቀንስ ለዘርፉ ስራ መስተጓጎልና ለተጨማሪ ወጭ መዳረግን ያስከትላል። እነኚህ ዘርፎች በተለይ ኤክስፖርት የሚያደርጓቸው ምርቶች ካሉ ተፅዕኖው ሀገራችንን የውጭ ምንዛሪ እስከማሳጣት ያደርሳል።

ከሀገራችን ራቅ ባሉ አካባቢዎችም የአየር ንብረት ለውጥና የሙቀት መጨመር ሁኔታ ሌላም ተፅዕኖ እያስከተለ ይገኛል። በሰሜን ዋልታ አካባቢ የሚገኙ በረዶዎች በሙቀት ሳቢያ እየቀለጡ የባህር መጠን እንዲጨምር በማድረግ አንዳንድ አነስተኛ ደሴቶች በውሃ የመዋጥ ስጋታቸው ከፍ እንዲል አድርጓል። በሌላም በኩል አብዛኛዎቹ የአለም ከተሞች ለንግድና ለአመቺ ኢኮኖሚ እንቅስቃሴ በሚል በባህርና በውቅያኖስ ዳርቻዎች ላይ የተቆረቆሩ በመሆናቸው የባህር መጠን መጨመር እነርሱም በውሃ የመጥለቅለቅ ስጋታቸው እየጨመረ አንዳንዴም እውን እየሆነ በንብረትና በሰው ህይወት ላይ ጉዳት እያስከተለባቸው ይገኛል። ይህን በተመለከተ አቶ ገብሩ ጀንበር ሲናገሩ የአየር ንብረት ለውጥ ተፅዕኖ ከቦታ ወደ ቦታ የተለያየ እንደሆነ ጠቅሰው ለምሳሌ ኢትዮጵያ ውስጥ ድርቅ በተደጋጋሚ ሲከሰት ሌሎች ሀገሮችን ደግሞ ጎርፍ ያጠቃቸዋል። ለዝናብ መፈጠር ምክንያት የሆኑ ክስተቶች ከአንድ አካባቢ አልፈው በሌላው ላይ ተፅዕኖ ያሳርፋሉ። አውሮፓ ወይም ህንድ ውቅያኖስ የሚከሰት ችግር በሀገራችን ላይ ተፅዕኖ ሊያሳርፍ ይችላል። ከሁለት ዓመታት በፊት ሞዛምቢክ ውስጥ ከፍተኛ የጎርፍ መጥለቅለቅ ተከስቶ በሰው ህይወትና በንብረት ላይ ከፍተኛ ኪሳራ አድርሶ ነበር። በተቃራኒው በዛን ወቅት ኢትዮጵያ ውስጥ ከፍተኛ ድርቅ ነበር። በኢትዮጵያ ከባቢ አየር ውስጥ የነበረ ርጥበት አዘል አየር ኢትዮጵያ ውስጥ ዝናብ ድርቅ ሳይወርድ ቆይቶ በንፋስ ወደ ደቡባዊ አፍሪካ በመገፋቱ ሞዛምቢክ ላይ ከፍተኛ የጎርፍ መጥለቅለቅ ሊደርስ ችሏል። የበረዶ መቅለጥና የሚያስከትለው መዘዝም ከዚህ አኳያ ሊታይ የሚችል ነው።

እንደ አቶ ገብሩ ገለፃ በታሪካዊና በኢኮኖሚያዊ ሁኔታዎች ሳቢያ አብዛኛዎቹ የአለም ዋና ከተሞች በባህር ዳርና በውቅያኖስ ዳርቻዎች የተቆረቆሩ ናቸው። በረዶ የሚቀልጠው ደግሞ በሰሜን ዋልታ አካባቢ ነው። ከበረዶ መቅለጥ በተወሰነ መልኩ ተጠቃሚ የሚሆኑ ሀገሮች አሉ። ለምሳሌ ካናዳና ሩሲያ በዚህ ምክንያት በረዶ ሲቀልጥ ተጨማሪ የእርሻ መሬት ሊያገኙ ይችላሉ። ለተወሰነ ወቅትም ሊጠቀሙበት ይችላሉ። ነገር ግን የበረዶ መቅለጥና የባህር መጠን መጨመር አነስተኛ ደሴቶች በባህር ውሃ እንዲጥለቀለቁና እስከመጨረሻው አካባቢውን ለቀው እንዲሰደዱ የሚያደርግ ክስተት ሊፈጠር ይችላል። በዚህም ምክንያት በየትኛውም የአለም የአየር ንብረት ለውጥ ስብሰባ ላይ የደሴቶች መንግስታት ተወካዮች የበለፀጉ ሀገሮች የልቀት መጠናቸውን ከምር እንዲቀንሱ አምርረው ጥያቄያቸውን ያቀርባሉ። በባህር ውሃ መጠን መጨመር ሳቢያ በውቅያኖስ ዳርቻ የሚገኙ ከተሞችም በየጊዜው የመጥለቅለቅ አደጋ እያጋጠማቸው ሲሆን ከፍተኛ ዋጋም እየከፈሉበት ይገኛሉ። ስለሆነም እነርሱም በአየር ንብረት ለውጥ ስብሰባ ላይ መንግስታት በቁርጠኝነት የልቀት መጠን ቅነሳውን ተግባራዊ እንዲያደርጉ በመጠየቅ ላይ እንደሚገኙ አቶ ገብሩ ያስረዳሉ።

      ችግሩን ለመላመድና ለመቋቋም እንደኢትዮጵያ ያሉ ታዳጊ ሀገሮች ምን አይነት ርምጃ መውሰድ እንደሚገባቸው የተጠየቁት አቶ ገብሩ ሲመልሱ የአየር ንብረት ለውጥ ክስተት ተወደደም ተጠላም የሚቀጥል እንደሆነ ጠቅሰው አሁን የአለም መሪዎች ብክለትን ለመቀነስ ቢስማሙ እንኳን ለውጡ ቀጣይነት እንዳለው አመልክተዋል። ምክንያቱም ሲገልፁ ግሪን ሀውስ ጋዞች በከባቢ አየር ውስጥ ከ60 እስከ 70 ዓመታት ያህል ስለሚቆዩ የአየር ንብረት ለውጡ ችግር በዚህ ወቅት እንደማይፈታ አመልካች ነው። ስለዚህ እያንዳንዱ ሀገር እንደየኢኮኖሚ፣ የቴክኖሎጂና የገንዘብ እንዲሁም የእውቀት አቅሙ የአዳፕቴሽንና ሚቲጌሽን ስራ ለዘለቄታው መሥራት እንደሚገባው አቶ ገብሩ አሳስበዋል።

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
1702 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us