የእንጨት ከሰል አመራረትና አሉታዊ ተፅዕኖው

Wednesday, 19 November 2014 11:40

ጥናቶች እንደሚያመለክቱት ግማሽ የሚሆነው የዓለም ሕዝብ ለምግብ ማብሰያነትና ለገቢ ማስገኛነት በከሰል ይተማመናል። 81 በመቶ የሚሆነው ከሰሀራ በታች ያለው የአፍሪካ ህዝብ በሀገራችን ደግሞ 90 በመቶ የሚሆነው ህዝብ ከደን ውጤት በሚያገኘው ከሰል ምርትን ለቤት ውስጥ ምግብ ማብሰያነት ይጠቀማል። ከሰሉ ከሚሰጠው ጠቀሜታ አንፃር ሲታይ ኅብረተሰቡ በከሰል የመጠቀሙን ባህል በቀላሉ የሚተው አይመስልም።

አቶ መላኩ በቀለ የኢነርጂ ሙያተኛ ሲሆኑ፤ ለረጅም ዓመታት በዚህ ሙያ በማገልገል ላይ የሚገኙ ናቸው። በከሰል አመራረትና አጠቃቀም እንዲሁም በየትኞቹ የሀገራችን አካባቢ ከሰል በይበልጥ እንደሚመረት፣ የንግድ ሰንሰለቱንና የተለያዩ ወገኖች እንደ ገቢ ማስገኛነት ስለሚጠቀሙበት ሁኔታ እንዲሁም በአካባቢ ላይ እያስከተለ ስላለው አሉታዊ ተፅዕኖ ጥናታዊ ጽሁፋቸውን በቅርቡ በማኅበራዊ ጥናት መድረክ በኩል አቅርበዋል።

እንደ እርሳቸው ገለፃ፤ ከሰል 99 በመቶ የመቀጣጠል ኃይል ያለው ሲሆን፤ ኅብረተሰቡም በቀላሉ ሊያገኘው የሚችለው ነው። ከአብዛኛዎቹ ዘመናዊ የኃይል ምንጮች ጋር ሲነፃፀርም ዋጋው ርካሽ ነው። በቀላሉ ከቦታ ወደ ቦታ በጭነት ተሽከርካሪዎች አማካኝነት የሚዘዋወር ሲሆን፤ በምግብ ማብሰል ረገድ ውጤታማነቱ የጐላ ነው። በጣም ዝቅተኛ ጭስ በተለይ ሲቀጣጠል መኖሩ ተመራጭ እንዲሆን አድርጐታል። ከሰል ለአብዛኛዎቹ ገጠሬ ደሀዎች የገንዘብ ማግኛ ቢዝነስ ነው። ይበልጥ ጥቅም ላይ የዋለውም ከገጠር ይልቅ በከተሞች ውስጥ ነው። ምክንያቱም ገጠሬው የእንጨት ማገዶ በቀላሉ ስለሚያገኝ ከሰልን የመጠቀም ዝንባሌው አነስተኛ ነው። ከሰል አክሲዮኖች ጭምር ገንዘብ ማግኛቸው በመሆኑ ከሰሉን ለማብሰያነት አይጠቀሙም።

የዓለም ባንክ የ2011 ጥናት እንደሚያመለክተው በዓለም 10 ሀገሮች በከሰለ ማምረት ቀዳሚውን ስፍራ ይዘው ይገኛሉ። እነርሱም ብራዚል፣ ናይጄሪያ፣ ኢትዮጵያ፣ ዴሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጐ፣ ሞዛምቢክ፣ ህንድ፣ ቻይና፣ ታንዛኒያ፣ ጋና እና ግብፅ ናቸው።

እንደ አቶ መላኩ ጥናት የኢትዮጵያ ከተሞች በዓመት እስከ 3 ሚሊዮን ቶን የሚገመት ከሰል ጥቅም ላይ ይውላል። ነገር ግን አሁን ባለው አያያዘ ከቀጠለ በአካባቢው ላይ የሚያደርሰው ጥፋት ለመተንበይ አስቸጋሪ ነው። አብዛኛው ለከሰል ምርት ግብአት የሚሆነው ተረፈ ምርትን አክሳዮቹ ያለምንም ወጭ በነፃ ነው የሚያገኙት። አብዛኛው ከሰል የሚነደው በባህላዊ ማንደጀ በመሆኑ ለብክነት የተገለጠ ነው። የንግድና የገበያው ሁኔታ ተለዋዋጭ እንደመሆኑ ለቁጥጥር አስቸጋሪ ሲሆን በአካባቢና በሰው ልጅ ጤና ላይ የሚያስከትለው ተፅዕኖ እጅግ ከባድ ነው።

እ.ኤ.አ በ1984 የዓለም ባንክ ባወጣው ጥናታዊ መረጃ፤ በከሰል ማክሰል የተነሳ አዳጊ ሀገሮች በዓመት 10 ሚሊዮን ሔክታር ደን ይወድምባቸዋል። በሌላም በኩል በየዓመቱ ደን ለከሰልና ለማገዶ እየተመናመነ በመሄድ ብዙ ሀገሮች እጥረት እያጋጠማቸው ይገኛል። በዚህ ሳቢያም እንደ ኢትዮጵያ ያሉ ሀገሮች የእህል ገለባንና የከብት እዳሪን በኩበት መልክ እያዘጋጁ ለማገዶነት እየተጠቀሙ ሲሆን፤ ይህ በመሆኑም አፈርን ለማልማት ሊውል ይችል የነበረው ተረፈ ምርትና የከብት እዳሪ ከመሬት በመነሳቱ የአፈር ለምነትና ምርታማነት ይበልጥ እንዲያሽቆለቁል አድርጓል። የኩበት ጭስም የእናቶችንና የህፃናትን የመተንፈሻ አካላት እየጐደ ለህመምና ለህልፈት አያደረገ ይገኛል። በዘህ ረገድ በሰሜን ሸዋ ከሱሉልታ ጀምሮ እስከ አባይ ሸለቆ መዳረሸ ድረስ የሚገኙ አርሶ አደር ሚስቶች ለከፍተኛ የጤና ችግር በኩበት ጭስ አማካኝነት እየተዳረጉ መሆኑን ጤና ጥበቃ በቅርቡ አመልክቷል።

የማኅበራዊ ጥናት መድረክ የ2009 ሪፖርት እንደሚያመለክተው በኢትዮጵያ በኦሮምያ፣ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦች እንዲሁም በአማራ ክልሎች እንደየቅደም ተከተላዠው የእንጨት ማገዶና ከሰል በከፍተኛ መጠን በየዓመቱ የሚመረትና ጥቅም ላይ የሚውል ሲሆን፤ ትግራይ ቤኒሻንጉል ጉሙዝና ጋምቤላም በስፋት ከሰል እየተመረተ ጥቅም ላይ ይውላል። በአብዛኛው በሀገራችን በዝቅተኛ መሬት በሚገኙ ውድ ላንድ ተብለው በሚጠሩ አካባቢዎች ከሰል ይመረታል። በአፋር ከሰል በብዛት ቢመረትም ጥቅም ላይ የሚውለው ግን ሌላ ክልል ነው። እንደ አቶ መላኩ ገለፃ ምንም እንኳን የከሰል ኢንደስትሪ ለብዙዎች ማለትም ለ10 ሺህዎች ገቢ ማስገኛና መተዳደሪያ እንዲሁም ለበርካታ ከተማዎች የኃይል ምንጭነት ጥቅም ላይ ቢውልም፤ ፖሊሲ አውጭዎችም ሆኑ የልማት ኤጀንሲዎች ለጉዳዩ እዚህ ግባ የሚባል ትኩረት አልሰጡትም።

የሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት በአስተዳደራዊና መዋቅራዊ ችግሮች የተተበተቡ ከመሆኑ የተነሳ በቂና አካታች የሆኑ መረጃዎች ለኅብረተሰቡም ሆነ ለውሳኔ ሰጭዎች በተገቢው ሁኔታ አይቀርቡም። ይህ ለሚሊዮኖች የኃይል ምንጭ የሆነው ዘርፍ በተገቢው እንዲታወቅና በሂደት በታዳሽ ኃይል እንዲተካ ሰፊ ጥናትና ምርምር የሚያስፈልገው እንደሆነ አቶ መላኩ አመልክተዋል። የከሰል አመራረት ገበያውና ጥቅም ላይ አዋዋሉ በምን መልኩ እየተከናወነ እንደሆነ በየደረጃው የሚገኙ ባለድርሻ አካላት ግንዛቤያቸውን ሊያዳብሩ ይገባል። በኢትዮጵያ በበርካታ ከተሞች ውስጥ የከሰል አጠቃቀምና ንግድ በስፋት ይካሄዳል። ከእነርሱ መካከል በተገቢው የሚታወቁትና የተጠኑት መቀሌ፣ ባህርዳር፣ ገዋኔ፣ ድሬዳዋ፣ አዲስ አበባ፣ ናዝሬት፣ አዋሽ፣ ጅጅጋ፣ አዋሳና አርባ ምንጭ ይገኙባቸዋል።

አሁን ባለው ሁኔታ የከሰለ አመራረትና ስርጭትን በኢንቫይሮሜንትና በጤና ላይ እያስከተለ ስለሚገኘው ጉዳት በተገቢው ተጠንተው የተቀመጡ ጽሁፎች በጣም ውስን ሲሆኑ፤ በፌዴራል ደረጃም ስለ ጉዳዩ በበቂ ሁኔታ መረጃ መስጠት የሚችል አካል እንደሌለ የጥናቱ አቅራቢ አመልክተዋል።

በኢትዮጵያ በአብዛኛው ግራራማ መሬቶች ውድላንድ ተብለው በሙያተኞች የሚጠሩትና ሰፋፊ ቅጠል ባላቸው ቁጥቋጦዎች አካባቢ ከሰል በስፋት ይመረታል። ከዚያም በከተሞች ለገበያ ይቀርባል። ዋንኛ ቦታዎችም በአፋር ክልል ገዋኔ ከተማ አካባቢ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ህዝቦች ክልል ብላቴ በተባለው ስፍራ በኦሮምያ ክልል ላንጋኖ እና ቦረና ዞን፣ በሶማሌ ክልል ሀርሺን አካባቢ ደረቃማ ደኖች በሚገኙባቸው የትግራይ፣ የአማራና የቤኒሻንጉል ጉሙዝ አካባቢዎች ከሰል በስፋት ይመረትባቸዋል። አብዛኛዎቹ የአካሲያ ዝርያ ያላቸው ዛፎች ማለትም፤ ፕሮሶፊና ጁሉፍሎራ የተባሉ እሾሃማ ዛፎች ከሰልን ለማምረት በስፋት ጥቅም ላይ የዋሉ ሲሆን፤ ከእያንዳንዱ የዛፍ አይነት ምን ያህል ከሰል እንደሚመረት በተገቢው አይታወቅም። ከዚህ ሌላ በአሁኑ ወቅት አልፎ አልፎ በአንዳንድ አካባቢዎች ባህር ዛፍ ለከሰልነት ጥቅም ላይ መዋሉን መረጃዎች ያመለክታሉ።

በኢትዮጵያ በአብዛኛዎቹ አካባቢ ከሰል የሚመረተው እጅግ ኋላ ቀር በሆነ ዘዴ መሬት ውስጥ በተቆፈረ ጉድጓድ ውስጥ እንጨትን በማንደድ ሲሆን አክሳዮችንም ሆነ አካባቢን ለጉዳት የሚዳርግ ከመሆኑም በጣም አባካኝና ለደንና ለአካባቢ መራቆት ከፍተኛ አስተዋፅኦ የሚያደርግ ነው። በሌሎች የአፍሪካ ሀገሮች የእንጨት ከሰል በተሻለ ቴክኖሎጂ የሚመረት ሲሆን፤ በተለይ በኬንያ ያለው ብክለትን የሚቀንስና አባካኝ ያልሆነ ነው ቴክኖሎጂውም ቅዳጅ በርሜልን ወይም የበርሜልን ግማሽ አካል ከመሬት በላይ በማስቀመጥ እንጨት በውስጡ ገብቶ እንዲነድና እንዲከስል የሚደረግበት ሲሆን፤ የሚጠይቀው የካፒታል ኢንቨስትመንት አነስተኛ የሚያስፈልገው ሠራተኛም አነስተኛ ሲሆን፤ ምቹና የማክሰል ሂደቱን በቀላሉ መቆጣጠር የሚያስችል ነው። የምርታማነት ብቃቱም ከ25 እስከ 30 በመቶ ሲደርስ ከሰሉም ተመራጭነት ያለው ነው። በአንፃሩ በሀገራችን ያለው የከሰል አመራረት እንጨትን ከመሬት ስር ባለ ጉድጓድ በመቅበርና በማቃጠል ሲሆን፤ የሚጠይቀው ኢንቨስትመንት አነስተኛ የሚጠይቀው የስራ ኃይል እጅግ ከፍተኛ ሲሆን፤ የማክሰል ሂደቱን ለመቆጣጠርና ለመከታተልም እጅግ አስቸጋሪ ነው። የምርታማነት ውጤታማነት መጠኑ ከ15 እስከ 25 በመቶ ሲሆን፤ ጥራቱም ይህን ያህል ነው። በአሁኑ ወቅት በሀገራችንም ሆነ በሌሎች ታዳጊ ሀገሮች የደን ውድመትን ለመከላከል እንዲቻል ኅብረተሰቡ ከእንጨት ከሰል ይልቅ ከወዳደቁ ተረፈ ምርቶች የሚመረተውን የብሪኬትስ ከሰል እንዲጠቀም እየተበረታታ ይገኛል። የብርኬት ከሰል ከእንጨት ከሰል ጋር ሲነፃፀር ተመራጭነቱ እጅግ የላቀ ነው። የእንጨት ከሰል ጭሳማ፣ ውስን የሙቀት እምቅ ያለው፣ የደን ውድመትን የሚያባብስ ለአጭር ጊዜ ተቃጥሎ የሚያልቅ ነው። በተቃራኒው የብርኬትስ ከሰል ጭስ አልባ፣ የኃይል አቅሙ ከፍተኛ፣ የደን መመንጠርን ለመቀነስ የሚያስችልና ከሁለት እስከ ሦስት ሰዓት ያህል መንደድ የሚችል ነው።

እንደ አቶ መላኩ በቀለ ጥናት፤ በከሰል አመራረትና ንግድ ሰንሰለት የሰዎች ጾታና እድሜ እንደ አንድ ጠቋሚ ተወስዷል። በአዲስ አበባ እድሜያቸው ከ20 እስከ 30 የሚገመቱ ወጣቶች 58 በመቶ የሚሆነውን የጅምላ አከፋፋይነት ስራን እንዲሁም እድሜያቸው ከ30 እስከ 40 የሚደርሱት 30 በመቶ የሚሆነውን የጅምላ አከፋፋይነት ስራ ይሰራሉ። ከ40 በላይ የሆኑት 10 በመቶ የሚሆነውን የጅምላ አከፋፋይነት ስራን ይሰራሉ። ከዚህ መረዳት እንደሚቻለው አብዛኛው የከሰል ቢዝነስ ስራ የሚሰራው በወጣቶች ሲሆን፤ 70 በመቶው የኢትዮጵያ ሕዝብ ዕድሜው ከ30 ዓመት በታች መሆኑ ከግምት ሲገባ በገጠር ያለው ስራ አጥነት በተገቢው ካልተገረፈ በከሰል ቢዝነስ የተነሳ አካባቢው በከፍተኛ ሁኔታ ሊወድም እንደሚችል መገመት አያስቸግርም።

ጾታን በተመለከተ ጥናቱ እንዳመለከተው 33 በመቶ የሚሆኑት ሴቶች ከሰልን በጅምላ በማከፋፈል ስራ የተሰማሩ ሲሆን፤ በአንፃሩ 67 በመቶ የሚሆኑት ወንዶች በጅምላ አከፋፋይነት ይሰራሉ። የትምህርት ደረጃቸውም 26 በመቶ የሚሆኑት ፊደል ያልቆጠሩ ሲሆኑ፤ 43 በመቶ የሚሆኑት ደግሞ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርታቸውን ያጠናቀቁ ናቸው። 30 በመቶ የሚሆኑት የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ያላቸው ሲሆን፤ የከፍተኛ ትምህርት የቀሰሙ የ1 በመቶ ድርሻ አላቸው። ከዚህ አንፃር የከሰል ንግድ እንደ ሙያ ተይዞ መተዳደሪያ መሆኑ ግልፅ ሲሆን፤ ገጠር ደንን ጨፍጭፈው ከሚያከስሉት ጀምሮ ከተማ ውስጥ ከሰልን በችርቻሮ እስከሚሸጡት ያለው የሰው ኃይል ሲታይ ቁጥሩ ቀላል እንደልሆነ መገመት ይቻላል። ስለሆነም አረንጎዴ ኢኰኖሚ በሀገራችን ለመገንባት ከፊት ለፊታችን ከባድ ስራእንደተደቀነና ስራውም ጊዜ ሳይሰጠው መሠረት እንዳለበት የከሰል ቢዝነስ ቀጥተኛ አመላካች ነው።

በአሁኑ ወቅት የከሰል ዋጋ በከተሞች እያሻቀበ ቢሄድም ለአብዛኛው መካከለኛ ገቢ ባለው ከተሜ ሊሸመት የሚችል ነው። በቀላሉ የሚገኝና ጥቅም ላይ የሚውል ነው። በአዲስ አበባ ከተማም 73 በመቶ የሚሆን ቤተሰብ ከሰልን ለምግብ ማብሰያነት፣ ለቡና ማፍያነት፣ ቤትን ለማሞቂያ፣ በቆሎ ለመጥበሻ፣ ለብስን በካውያ አማካኝነት ለመተኮስ እና ለሌሎች አገልግሎት ይጠቀምበታል።

    የጥናቱ አቅራቢ እንደገለፁት አብዛኛዎቹ በከሰል ቢዝነስ ውስጥ የገቡት ሰዎች ባለፉት አምሰት ዓመታት ውስጥ ሲሆን፤ ጥቅሙ እየታወቀ በመሄዱም ቁጥሩ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ በመሄድ ላይ ነው። በገጠር ገበሬዎች በድርቅ ወቅት ምርታቸው በጣም ሲያሽቆለቁል በቀጥታ የሚታያቸው አካባቢን በሚያወድመው በከሰል ማክሰል ስራ መሰማራትን ነው። ይሁን እንጂ ከሰል ማክሰል በራሱ ለእርሻቸው ምርታማነት መቀነስ ቀጥተኛ አስተዋፅኦ እንደሚያበረክት እጅግም የተረዱት አይመስልም። ስለሆነም የግንዛቤ ማስጨበጡ ስራ በይደር መቆየት የሌለበት ነው።

ይምረጡ
(3 ሰዎች መርጠዋል)
1231 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us