የተፈጥሮ ሀብትና የመሬት እንክብካቤ ለዘላቂ ልማት

Wednesday, 17 December 2014 11:51

በኢትዮጵያ የግብርና ሥራ ለጅም ጊዜ ያስቆጠረ ሲሆን፤ ከክርስቶስ ልደት በፊት በአክሱም ዘመነ መንግሥት ጀምሮ ሲተገበር ቆይቷል። እርሻ በዛን ዘመን ለነበሩ መንግሥታት እንደ አይነተኛ የገቢ ምንጭ እንደነበር የታሪክ ድርሳናት ያስረዳሉ። ለመንግሥት ሃያልነትም ስልተ ምርቱ ጠንካራ መሠረት ሆኖ ቆይቷል። ለበርካታ ምዕተ ዓመታት ለኢትዮጵያ መንግሥታት መቀመጫ የነበረው የሰሜኑ የሀገራችን አካባቢም በተለይ ደጋውና ተራራማው ክፍል ለዘመናት ያለዕረፍት ሲታረስ ከርሟል። ከዚሁ ሥራ ጎን ለጎን የሚካሄደው የከብት ርባታም የአካባቢው የግጦሽ መሬት በጣም እንዲጋጥና እንዲራቆት አድርጓል። ይህ በበቂ እውቀት ያልታገዘ የእርሻ ሥራ በብዙ ዘመን መቀበሉ አሁን ላለው የመሬት መበላትና መጎዳት የበኩሉን አስተዋፅኦ አድርጓል።

ከዚሁ ጎን ለጎን የህዝብ ብዛት ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ መሄድ የአርሶ አደሩ የመሬት ይዞታ መጠን ይበልጥ እየቀነሰ እንዲሄድ ያደረገ ሲሆን ይህም ለመሬት መሸርሸርና መጎዳት የበኩሉን አስተዋፅኦ አድርጓል። በመሬት ማነስ የተነሳም በተለይ በሰሜኑ የሀገራችን አካባቢ በጣም ገዳላማ የሆኑ መሬቶች ጭምር ለእርሻ ስራ እንዲውሉ ተገዷል። ይህም ለአፈር መታጠብና መከላት አስተዋጽኦ አድርጓል። በዚህ ሁኔታ በሚታረስ መሬት በባህላዊ ዘዴ የሚካሄደው የመሬት እንክብካቤ ማለትም አዝርእቶችን ማፈራረቅ መሬትን መከተርና የመሳሰሉት ውጤታማ ሊሆኑ አይችሉም። የአፈር መከላትን ለመግታትም አስቸጋሪ ነው።

ከዚህ ከሰው ልጅ የእርሻ እንቅስቃሴ በተጓዳኝ ተፈጥሮም ለመሬት መበላት የበኩሏን አስተዋፅኦ ታደርጋለች። ከፍተኛ የዝናብ መጠን በክረምት ወቅት መምጣቱ እንዲሁም አውሎ ንፋስ የአፈር መሸርሸር መባባስን አስከትሏል። ምንም እንኳን ያለፉት መንግሥታት በተለያዩ አቀራረቦች በተለይም በምግብ ለሥራ ፕሮግራም አማካኝነት ከዓለም አቀፍ መንግሥታዊ ካልሆኑ ተቋማት ጋር በመተባበር የተጎዱ መሬቶችን መልሰው እንዲያገግሙ ለማድረግ በተለይ ላለፉት 50 ዓመታት ጥረት ቢደረግም በህዝብ ቁጥር እድገት የተነሳ ደኖች እየተመነጠሩ ምንጮችና ሀይቆች እየደረቁ አካባቢ ሲጎዳ ቆይቷል።

በአሁኑ ወቅት መንግሥት ችግሩን ለመቅረፍ ከልማት አጋር መንግሥታትና ድርጅቶች ጋር የተጎዳ መሬት መልሶ እንዲያገግም ለማድረግ ጥረት እያደረገ ይገኛል። ይህ ሁኔታ በተለይ በአርሶ አደሩ አማካኝነት በተፋሰስ ልማት የተሰራው ሥራ ተስፋ ሰጭ ምልክቶችን እያሳየ ይገኛል።

መንግሥት የተራቆቱ መሬቶችን እንዲያገግሙ ለማድረግ መርሃ ግብር ይዞ መተግበር የጀመረው ከ7 ዓመታት በፊት እንደነበር የሚጠቅሱት በግብርና ሚኒስትር ከፍተኛ አማካሪ የሆኑትና የሚኒስትሩ አማካሪ ፕሮፌሰር ተካልኝ ማሞ በፌዴራል መንግሥትና በክልል መንግሥታት ትብብር፣ በገበሬ ማህበራትና በሲቪል ማህበራት በመታገዝ በመሠራቱ ተጨባጭ ውጤት መምጣቱን አመልክተዋል።

እንደ እርሳቸው ገለፃ መሬትን መልሶ እንዲያገግም በተደረገው ሥራ በአማራ፣ በትግራይና በኦሮሚያ፣ በደቡብ እና በቤንሻንጉል ክልሎች ውጤቶች ታይተዋል። የተራቆቱ መሬቶች እንደገና ደን ለብሰዋል። በዝናብ ጊዜ የሚመጣው ውሃ ወደ መሬት መስረግ በመቻሉና በጎርፍ መልክ አለመፍሰሱ ምንጮችን ሀይቆች ወደነበሩበት ለመመለስ ተችሏል። ገበሬዎች ለእርሻነት አይሆኑም ብለው የተዋቸውን መሬቶች እንደገና መጠቀም ችለዋል። በአካባቢው ጠፍተው የነበሩ አውሬዎችም ተመልሰው መጥተዋል። አፈርም ርጥበትን መልሶ ተላብሷል። ይህም በድርቅ የመጠቃትን አደጋ ከመቀነስ አልፎ ለገበሬው የተሻለ ተስፋን ለመፈንጠቅ ችሏል።

በቅርቡ በፌዴራል መንግሥትና በክልሎች ትብብር በትግራይ ክልል የተከናወነውን የተራቆቱ መሬቶችን መልሶ የማገገም ሥራን በተመለከተ በስፍራው ከሄደው ጎብኚ የባለሥልጣናት ቡድን ጋር ወደዚያው የተጓዙት የአለም ባንክ የኢትዮጵያ ዳይሬክተር ሚስተር ጉዋንግ ዚቼን እንዳመለከቱት ከሰባት ዓመታት በፊት በአለም ባንክ እገዛና በኢትዮጵያ መንግሥት ጥብቅ ክትትል የተከናወነው የመሬት ማገገም ስራ ውጤታማ እየሆነ ነው። ውጤቱ ሊገኝ የቻለውም ከፍተኛው የመንግስት አካል እስከ ታችኛው አርሶ አደር ጉዳዩን በባለቤትነት በመያዝና ተግተው በመስራታቸው እንደሆነ ገልፀው ተቋማቸው ለወደፊቱም ድጋፉን አጠናክሮ እንደሚቀጥል አስታውቀዋል።

የባንኩ ዳይሬክተር በማከልም በተጠናከረና በቁርጠኝነት በሚሰራ ስራ የተራቆተ አካባቢን መሬት፣ ዛፎች፣ ውሃዎችንና ተዛማጅ ስነምህዳሮችን መልሶ እንዲያገግም ማድረግ ድህነትን በመቀነስም ሆነ በምግብ ራስን ለመቻል ለሚደረገው ጥረት የሚኖረው ፋይዳ ከፍተኛ ነው። ከዚህ በተጨማሪ በድንገት ከሚከሰቱ የአየር ንብረት ለውጦችና ሙቀት መጨመር ሳቢያ ሊፈጠር የሚችለውን የግብርና ቀውስን ለመታደግ ከፍተኛ አማራጭ መሆኑን ጠቅሰዋል።

“እንደሚታወቀው የሰሜን ኢትዮጵያ ደጋማ አካባቢዎች ከፍተኛ የህዝብ ክምችት የሚገኝባቸው ናቸው። የወሊድ መጠኑም ከፍተኛ ነው። ስለሆነም የህዝብ ቁጥርን የሚመጥን የተፈጥሮ እንክብካቤ ማድረግ ካልተቻለ አሁን የተገኙት አውንታዊ ውጤቶች ተመልሰው የሚቀለበሱበት አጋጣሚ ሊመጣ ይችላል” ብለዋል የባንኩ ዳይሬክተር።

የህዝብ ቁጥር እድገት በተገቢው ካልተያዘ በተፈጥሮ ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ እንደሚያስከትል ይህም እንደገና ድህነትን እንደሚያባብስ የተለያዩ የሀገራችን አካባቢዎች በአብነት በመጥቀስ መከራከር ይቻላል። ለምሳሌ ከ20 ዓመታት በፊት ከሻሸመኔ እስከ ወንዶ ገነት እንዲሁም ከወንዶ ገነት ዙሪያ እስከ አዋሳ መዳረሻ ድረስ የነበረው አካባቢ 80 በመቶው ህዝብ ያልሰፈረበት ነበር። ደኖች ጥቅጥቅ ብለው ይታዩ ነበር። ከወንዶ ገነት ተራሮች የሚፈሱት ጅረቶችና ወንዞች ከላይ ተንደርድረው በመፍሰስ የሀዋሳ ሀይቅን ያጠግቡት ነበር። ዛሬ ከሁለት አስርታት በኋላ ሁኔታው ፍፁም ተለውጧል። ባዶ የነበረው ቦታ ህዝብ ሰፍሮበታል። ደኖች ተመንጥረው ወደ እርሻነት ተቀይረዋል። ደን ለአብዛኛው ገቢ ለሌለው የአካባቢው ነዋሪ ለማገዶነትና ለከሰልነት እየዋለ ለገበያ በመቅረብ መተዳደሪያ ሆኗል። ይህ ደግሞ ለደን መመንጠር ለአፈር መሸርሸርና መራቆት የበኩሉን አስተዋፅኦ አበርክቶ ከተራሮች ወደ ሀዋሳ ሀይቅ የሚጎርፉት ጅረቶችም በክረምት ካልሆነ በበጋ የሚታዩ መሆናቸው አክትሟል። ይህ ሁኔታ ወደፊት ለሀይቁ ውሃ መቀነስና ለስነምህዳር መዛባት ምክንያት በመሆን ድህነትን ለመቀነስ የሚደረገውን ትግልንም ሆነ በምግብ ራስን በመቻል ረገድ እየተደረገ ያለውን ጥረት የሚጎዳ ስለሆነ የክልሉ ባለሥልጣናት ይበልጥ ትኩረት ሊሰጡት የሚገባው ጉዳይ ነው። በርግጥ በደቡብ ክልል ሌሎች አካባቢዎች እጅግ ውጤታማ የሆነ የተፋሰስ ልማትና የመሬት ማገገም ስራ መሰራቱ የሚታሰብ አይሆንም። ነገር ግን ይህም ትኩረት ይሻል፡ በሌላም በኩል ከሞጆ እስከ አዋሳ በሚወስደው መንገድ ዳርና ዳር ያለው አካባቢ ከሶስት አስርታት በፊት ጥቅጥቅ ባለ ደን የተሸፈነ እንደነበር ማንም አካባቢውን የማያውቅ ሰው የሚያስታውሰው ነው። አሁን ያ ደን ተመንጥሮ አልቆ ገላጣ መሬት ሆኗል። በአካባቢው ያለው የህዝብ ቁጥር ከጊዜ ወደ ጊዜ በከፍተኛ መጠን መጨመሩንና ድህነት በመባባሱ ሳቢያ ወደ ከሰል አምራችነት መስክ የሚገባው ህዝብ የዚያኑ ያህል ጨምሯል ወደ ከተማችን ለሚገባው የከሰል መጠንም ከዚያ አካባቢ የሚመረተው ከሰል ከፍተኛ አስተዋፅኦ አለው።

በተመሳሳይ በዝዋይ በአብያታ ሀይቆች ዙሪያ የሚገኘው የህዝብ ቁጥር መጨመር እንዲሁም የከብት ቁጥር መጨመር በሀይቆች ዙሪያ የሚገኘው የተፈጥሮ ሳርና ደን ተመናምኖ እንዲያልቅና የሀይቁ መጠን እንዲቀንስ እያደረገ ይገኛል።

የግብርና ሚኒስቴር እንደሚገልጸው በሰሜን ኢትዮጵያ ከእርሻ ስራ ጎን ለጎን የከብት ርባታ ስራም ይካሄዳል። ቁጥራቸውም ከፍተኛ ነው። አርሶ አደሮቹ ሁለቱንም የግብርና ሥራ የሚያከናውኑት አንደኛው ለምሳሌ እርሻው በዝናብ መቅረት ሳቢያ አደጋ ውስጥ ቢወድቅ በከብቱ ርባታ የሚገኘው ጥቅም ድጎማን ያስገኛል ከሚል ሲሆን ከብቶቹም በበሽታ ወይም በሌላ ጉዳት ቢደርስባቸው እርሻው አይነተኛ አማራጭ ይሆናል በሚል ነው ነገር ግን ሁለቱም የግብርና አይነቶች አካባቢው ከተራቆተ ለአደጋ የሚጋለጡ እንደመሆናቸው የግብርና ሙያም ሆነ እንቅስቃሴው ከአካባቢ ጥበቃ ስራ ጋር እጅግ የተቆኘ መሆን ይጠበቅበታል። ምክንያቱም የአካባቢ መራቆት የገበሬውን ህይወት ስለሚነካ ነው። በአሁኑ ወቅት ባለሙያዎች እንደሚመክሩት በተለይ በደጋው አካባቢ የሚካሄደው የከብት ርባታ ስራ ቁጥር በጣም ውስን መሆን ያለበት ሲሆን የግማሽ መሬቶችም የታጠሩ መሆን ይኖርባቸዋል። ልቅ የግጦሽ መሬት ሳሩ ከነስሩ ተግጦ የአፈር መከላትን ጭምር የሚያስከትል ይሆናል። የከብቶች መጠን መብዛት ከግጦሽ መሬት እጥረት በተጨማሪ ለእነርሱ የሚሆን ውሃ ማቅረብም እጅግ አስቸጋሪ ነው። ከቦታ ወደ ቦታም ለውሃና ለግጦሽ ተብሎ ከብቶችን ማንቀሳቀስ ከባድ ከመሆኑ ባሻገር እንዳይደልቡ ያደርጋል። ምክንያቱም በመንገድ ብቻ በሰውነታቸው ያለው ስብ ስለሚቀልጥ ነው። እንደሚታወቀው ገበሬው በውስን እርሻ መሬት ላይ ስራውን ያከናውናል። በዚህ የተነሳም ለግጦሽ የምትኖረው መሬት ትንሽ ስለሆነች የከብቶች ቁጥር ውስን መሆን ይኖርበታል። የከብት ቁጥር መብዛት ተጨማሪ ውጭ ከማስከተሉ በተጨማሪ መሬትን በስርዓት ለመምራት የሚደረገውን ጥረት ያውካል።

የመሬት መራቆትን ለመግታትና አካባቢን ለመንከባከብ ከፍተኛውን ድርሻ የሚይዘው ግብርናን ህይወቱ ያደረገው አርሶ አደሩ ነው። በዚህ ውስጥም የሴቶች ሚና ጉልህ ነው። ነገር ግን በሀገራችን ባለው ሁኔታ ለሴቶች የሚሰጠው ቦታ አናሳ በመሆኑ በአካባቢው ጥበቃ ስራ የበኩላቸውን ሚና እንዳይጫወቱ እንዳደረገ አንዳንድ ጥናቶች አመልክተዋል። በሰሜን ወሎ ዞን በተደረገ ጥናት መረዳት እንደተቻለው የኤክስቴንሽን ሰራተኞች ስለግብርናም ሆነ ስለአካባቢ ጥበቃ መረጃን የሚያስተላልፉት ለወንዶች እንጂ ለሴቶች አይደለም። ነገር ግን እርሻው ተጀምሮ እስኪጠናቀቅ የሴቶች የስራ አስተዋፅኦ 70 በመቶ ነው። ይህ ሆኖ እያለ ግን ሴቶች በሚሰጣቸው ዝቅተኛ ቦታ መረጃውን ስለማያገኙ አካባቢ ለጉዳት ይዳረጋሉ። ይህም ትኩረትን የሚያሻ ነው።

ተፈጥሮንና የእርሻ መሬትን የመንከባከብ ጉዳይ ከያዘ ባለቤትነትም ጋር በቀጥታ ይገናኛል። ሰው የኔ የሚለው ነገር ላይ ጉልበቱን እውቀቱንና ገንዘቡን በማፍሰስ እንክብካቤ ያደርጋል። ለዛሬ ሳይሆን ለነገና ለተነገወዲያ በሚልም የረጅም ጊዜ እቅድ ይይዛል። ይህም ይበልጥ ጥረቱን እንዲያጠናክር ያደርገዋል። በርግጥ በአሁኑ ወቅት በሀገራችን ያለው የመሬት ይዞታ በመንግስት ባለቤትነት ስር ነው። ለዚህም መንግስት የራሱ መከራከሪያ አለው። ይዞታው እንደዚህ በመሆኑ ምርታነትን ማሳደግ ተችሏል ይላል። ሌሎች ደግሞ በገበሬው ይዞታ ስር ቢሆን ከዚህ የበለጠ ሊንከባከበው ይችላል የሚል ክርክር ያቀርባሉ።  

    ይህን ከግምት በማስገባት መንግሥት ለገበሬዎች የመሬት የመጠቀም መብታቸውን የሚያረጋግጥ በብዙ ክልሎች ሰርተፊኬት ሰጥቷል። ይህም በአብዛኛዎቹ ገበሬዎች ተቀባይነት እንዳገኘ ለማረጋገጥ ተችሏል። የተሻለ ምርት በማሳ ማስገኘት እንደታቻለም ተገልጿል። አፍሪካ ግሪን ሪቮሉሽን ፎረም የተባለው ዓለም አቀፍ መንግሥታዊ ያልሆነ ድርጅት በኢትዮጵያ መንግሥት ለገበሬዎች የመሬት የመጠቀም መብት የሚያረጋግጥ ሰርተፊኬት መስጠቱ የእርሻ ምርታማትን ለመጨመር እንዳስቻለ ገልጿል። በአጠቃላይ የእርሻ ምርታማትን በመጨመር በምግብ ራስን ለመቻልም ሆነ ድህነትን ለመቀነስ የአካባቢ ጥበቃ ስራና የተራቆቱ መሬቶችን እንዲያገግሙ ማድረግ ይበልጥ ተጠናክሮ መቀጠል አለበት። አሁን ሀገራችን ካለችበት ተጨባጭ ሁኔታ አካባቢ እንዲያገግም በየዓመቱ 100 ሚሊዮን ዶላር ቢያንስ እስከ 10 ዓመት ድረስ መመደብ እንዳለበት ፕሮፌሰር ሽብሩ ተድላ በአንድ ወቅት መግለፃቸው አይዘነጋም።

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
782 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us