ሺዎች ምድርን ከመርገጣቸው ተመልሰው እየጠፉ ነው

Wednesday, 17 December 2014 11:49

በኢትዮጵያ ከሚከናወኑ ውልደቶች መካከል ከዘጠና በመቶ በላይ የሚሆኑት የሚከናወኑት በቤት ውስጥ ነው ይላል በቅርቡ በኢትዮጵያ በእናቶች እና አዲስ የሚወለዱ ህጻናት ላይ ጥናት ያደረገው ኤሞሪ ዩኒቨርስቲ። በቤት ውስጥ በሚወልዱ ሴቶች ላይም በተለያዩ ምክንያቶች የከባድ ጉዳት እና የሞት አደጋዎች ሲያጋጥሙ ይታያሉ። በመሆኑም በሀገሪቱ በየዓመቱ 25ሺህ ያህል እናቶች በቤት ውስጥ ለመውለድ በሚያደርጉት ጥረት ህይወታቸውን ያጣሉ።

ባለፈው ሐሙስ ታህሳስ 2 ቀን 2007 ዓ.ም የጨቅላ ህፃናት ጤናን በተመለከተ ዓለም አቀፍ ኮንፍረንስ በራዲሰን ብሉ ሆቴል ተካሂዶ ነበር። በዚህ ኮንፈረንስ ላይ ከጤና ጥበቃ ሚኒስቴር፣ የጤና ባለሞያዎች እና የጨቅላ ህፃናት ጤና የሚመለከታቸው አካላት ተገኝተው ነበር። በፕሮግራሙ ላይ የጨቅላ ህፃናት ጤና በኢትዮጵያ ምን ይመስላል የሚለውን አስመልክቶ መረጃዎች የቀረቡ ሲሆን እኛም የሚከተለውን ይዘን ቀርበናል።

አንዲት ሴት በቤት ውስጥ በምትወልድበት ወቅት ንጽህናውን ያልጠበቀ መሣሪያ፣ ንፁህ ያልሆነ የመውለጃ ቦታ እና የመሳሰሉት ለባክቴሪያ ስለሚያጋልጧት የተወለደው ህፃኑንም ሆነ እናትየዋ ለኢንፌክሽን የመጋለጥ እድላቸው ከፍተኛ ነው። በዚህም ሣቢያ በሀገራችን ልክ እንደ እናቶች ሁሉ ህፃናቱም በህይወት የመኖር እድላቸው አነስተኛ ነው። በዚህም መሠረት በቤት ውስጥ ከሚወለዱ 27 ህጻናት መካከል አንዱ ይሞታል። በተያያዘም ከአንድ ሺህ ህፃናት መካከል 77ቱ ከዚህ ንጽህናው ካልጠበቀ ውልደት ጋር በተያያዘ ህይወታቸውን ያጣሉ።

በየትኛውም ስፍራ ወሊድ ቢከናወንም ከወሊድ ቀን አንስቶ እስከ 48ኛው ቀን ድረስ እናትየዋም ሆነች የተወለደው ህፃን በአስጊ ጊዜ ውስጥ እንደሚገኙ ይገመታል። ያለ ህክምና ባለሞያ እርዳታ በቤት ውስጥ የሚከናወን ውልጃ ደግሞ የበለጠ እናትየዋን እና ህፃኑን ተጋላጭ ያደርጋቸዋል። በዓለም አቀፍ ደረጃ ለእናቶች ሞት ከፍተኛውን ድርሻ የሚይዙት የደም ግፊት፣ የተራዘመ ምጥ እና የመሳሰሉት ሲሆኑ፣ በተለይ እንደኢትዮጵያ ባሉ ታዳጊ ሀገራት ደግሞ የመጀመሪያዎቹ ምክንያቶች ያለ ህክም እና ባለሞያ በቤት ውስጥ በመውለድ ናቸው።

ከእናቶች ሞት በተጨማሪም በቤት ውስጥ የሚወለዱ ህፃናትን ለህልፈተ ህይወት የሚዳረጉ በርካታ ነገሮች አሉ። እነዚህ ምክንያቶችም በምጥ ወቅት ለአየር እጥረት መጋለጥ፣ በእርግዝና ወቅት በማህፀን ውስጥ እያሉ ከጥንቃቄ ማጣት የተነሳ በቂ እድገት ይዞ አለመወለድ፤ ዝቅተኛ ክብደት ይዞ መወለድ እና ለተለያዩ ባክቴሪያ እና ከንፅህና ጉድለት ጋር ለሚመጡ ችግሮች መጋለጥ ይገኙበታል። እነዚህ ምክንያቶች በቀላሉ በጤና ባለሞያዎች ሊቀረፉ እና ህፃናቱም ህይወታቸው እንዲተርፍ ማድረግ ቢቻልም በቤት ውስጥ ወሊድ በመፈፀሙ ብቻ የህፃናቱ ህይወት ያልፋል።

በኢትዮጵያ እድሜያቸው አምስት ዓመት ሳይሞላ ህይወታቸው የሚያልፍ ህጻናት ቁጥር ከፍተኛ ቢሆንም ከእነዚህ 42 በመቶ የሚሆነውን የሚይዘው የጨቅላ ህፃናት ሞት ነው። አንድ ህጻን ጨቅላ ህፃን የሚባለው ከተወለደበት ጊዜ ጀምሮ እስከ 28ኛ ቀን ያለው ጊዜ ነው። በዚህ የጊዜ ገደብ ውስጥ ታዲያ ይህ ህጻን የአተነፋፈስ ፣ የደም ዝውውር እና የመሳሰሉት ሂደቶች በትክክል መስራት አለመስራታቸውን ክትትል እና ጥንቃቄ ማድረግን ይጠይቃል። የ2011ዱ የኢትዮጵያ የስነ - ህዝብ ጤና ቆጠራ ይፋ እንዳደረገው በኢትዮጵያ ከአንድ ሺህ አዲስ የሚወለዱ ጨቅላ ህፃናት መካከል 37ቱ በዚህ የጨቅላ ህፃናት እድሜያቸው ይሞታሉ። በአፍሪካ ደረጃ አዲስ ከሚወለዱ አንድ ሺህ ጨቅላ ህፃናት መካከል በአማካይ 35 ነጥብ 9ኙ በጨቅላነት እድሜያቸው ይሞታሉ። ይህ ቁጥር የሚያሳየው ታዲያ የኢትዮጵያ የጨቅላ ህፃናት ሞት ከአፍሪካ ጋር ሲነፃፀር እንኳን ከፍተኛ መሆኑን ነው።

በዓለማችን ላይ በየዓመቱ 4 ሚሊዮን የሚገመቱ ህፃናቱ በጨቅላነት እድሜያቸው ይህችን ዓለም ይሰናበታሉ። ይህ ማለት ደግሞ እድሜያቸው ከአምስት ዓመት በታች ሆነው ከሚሞቱ ህፃናት 40 በመቶውን ይይዛል። ይህ የጨቅላ ህፃናት ሞት በተጨማሪም 57 በመቶ የሚሆነውን የህፃናት ሞትን የሚይዝ ነው። ከእነዚህ የጨቅላ ህፃናት ሞት ደግሞ 99 በመቶው በማደግ ላይ ባሉ ሀገራት ነው የሚከሰተው። ለጨቅላ ህፃናት ሞት የተለያዩ ምክንያቶች የሚቀርቡ ቢሆንም፤ ዋናው እና አሳሳቢው ግን በቤት ውስጥ መወለዳቸው ነው። ለዚህ ማሳያ የሚሆነውም ከግማሽ በላይ የሚሆነው የጨቅላ ህፃናት ሞት የሚከሰተው በቤት ውስጥ መሆኑ ነው።

ይህን የጨቅላ ህፃናት ሞት ለመቀነስ እያንዳንዱ ሀገር የየራሱን እቅድ ነድፎ እየተንቀሳቀሰ ይገኛል። በተለይ መገባደጃውን እ.ኤ.አ. 2015 ያደረገው የምዕተ ዓመቱ የልማት ግብ ደግሞ በሁሉም ሀገራት ላይ ከፍተኛ ኃላፊነት ጥሎባቸዋል። ይኸውም የጨቅላ ህጻናትን ሞት ቀጣይነት ባለው መልኩ መቀነስ ሳይቻል ህፃናት በዚህ ዓለም ላይ እንዲኖሩ ማድረግ አይቻልም በሚለው መርህ ሁሉም ሀገራት የምእተ አመቱ አጀንዳ እንዲያደርጉት ተገደዋል። ሁሉም ሀገራት እስከ 2015 እድሜያቸው ከ5 ዓመት በታች የሆኑ ህፃናትን ሞት በአንድ ሶስተኛ እንዲሁም የጨቅላ ህፃናት ሞትን ቢያንስ 50 በመቶ መቀነስ እንዳለባቸው የጋራ ስምምነት ላይ ደርሰዋል።

ኢትዮጵያም ልክ እንደሌሎቹ ሀገራት ይህን ከፍተኛ የሆነ የጨቅላ ህፃናት ሞት ለመቀነስ የሚያግዟትን ስራዎች እየሰራች መሆኗን ከጤና ጥበቃ ሚኒስቴር የሚወጡ መረጃዎች ያመለክታሉ። በህፃናት ሞት ላይ በተሰሩ የተለያዩ ስራዎች መቀነስ እየተሰተዋለ የመጣ ሲሆን፤ በጨቅላ ህፃናት ሞት ላይ ግን አሁንም ብዙ መስራት እንደሚያስፈልግ እየተገለፀ ይገኛል። የጨቅላ ህፃናትን ሞት ለመቀነስ ከምንም በላይ ህፃናቱ እንደተወለዱ በቂ የሆነ እንክብካቤ እንዲያገኙ የሚያግዟቸውን ጥንቃቄዎች ማድረግ እንደሚያስፈልግ ባለሞያዎች ይናገራሉ። ከእነዚህ ጥንቃቄዎቸ መካከል ደግሞ አንዱ የጨቅላ ህፃናት ማቆያ ዩኒት (Neonatal Incentive Care unit) ነው።

ይህ የጨቅላ ህፃናት ማቆያ ዩኒት ልዩ የጤና ትኩረት የሚያስፈልጋቸው ጨቅላ ህፃናት በዘመናዊ ቴክኖሎጂ እና በሰለጠኑ የጤና ባለሞያዎች በቅንጅት ክትትል የሚደረግበት ዩኒት ነው። በዚህ ዩኒት ህፃኑ አስፈላጊው ክትትል የሚደረግለት ሲሆን፤ ስለህጻኑ የጤንነት ሁኔታም ሆነ ሌላ መረጃዎች በዚህ ዩኒት ይከናወናሉ። ህፃኑ ባለበት የጤና ችግር መሠረትም አስፈላጊው ነገር ሁሉ ይደረግለታል።

ይህ የጨቅላ ህፃናት ማቆያ ዩኒት በሀገራችን ከተተገበራቸው ሆስፒታሎች መካከል ይርጋዓለም ሆስፒታል፣ አዲግራት ሆስፒታል እና አርባ ምንጭ ሆስፒታልም በጥሩ ተሞክሮዎቻቸው ተመርጠው ይህን የጨቅላ ህጻናት ማቆያ ዩኒት በመጠቀማቸው በጨቅላ ህፃናት ሞት ላይ ያመጡትን ለውጥ ይፋ አድርገዋል። ይህ በጨቅላ ህፃናት ማቆያ ዩኒት ቪ ኤስ ኦ በተባለው የበጎ አድራጎት ድርጅት አማካይነት እንደተቋቋመ እና በጎ ፈቃደኞችም የራሳቸውን አስተዋፅኦ እንዳደረጉ ተገልጿል።

የአዲግራት ሆስፒታል ይህን የጨቅላ ህፃናት መቆያ ዩኒት ለመጠቀም የሚችሉ ነርሶችን በማሰልጠን፣ የህፃናት፣ የእናቶች እና የነርሶችን መቆያ ክፍሎች በመለያየት እንዲሁም አስፈላጊ የሆኑ መሣሪያዎችን በማዘጋጀት ወደዚህ ሥራ እንደተገባ ተገልጿል። ይህን መስፈርት አሟልቶ ሥራውን በመጀመሩም ይህ ዩኒት ከመጠቀሙ በፊት የነበረውን 29 በመቶ የጨቅላ ህፃናት ሞት በሁለት ወራት ውስጥ በ14 በመቶ ቀንሷል። ከዚህ በተጨማሪም በመጀመሪያዎቹ 24 ሰዓታት ውስጥ የሚሞቱ ጨቅላ ህፃናት ቁጥር ከ1 ነጥብ 1 በመቶ ወደ ዜሮ ነጥብ 1 በመቶ ሊቀንስ ችሏል።

ይህ ሆስፒታል ይህን ዩኒት በመጠቀሙ ካገኘው የቁጥር ለውጥ በተጨማሪም የጨቅላ ህፃናት ምዝገባ እና መረጃ አያያዝ መሻሻል አሳይቷል። የጤና ሰራተኞቹ ብቃት፣ ተወዳዳሪነት እና ተነሳሽነት በአበረታች መልኩ ለውጥ ማሳየቱ የተነገረ ሲሆን፤ የታካሚዎቹ እርካታም መገኘቱ ተገልጿል።

ከጨቅላ ህፃናት ሞት 40 በመቶ የሚሆነው የሚከሰተው ገና እናትየዋ በምጥ ላይ እያለች እና ከተወለዱም በዚያው በተወለዱበት ቀን ነው የሚለው የተባበሩት መንግሥታት ህፃናት አድን ድርጅት (ዩኒሴፍ)፣ ለእነዚህ ጨቅላ ህፃናት ሞትም ከ80 በመቶ በላይ ምክንያት የሚሆኑት ሶስት ችግሮች መሆናቸውን ይገልጻል። እነዚህ ችግሮችም ህፃኑ የመወለጃ ጊዜው ሳይደርስ በመወለዱ የሚፈጠሩ ውስብስብ ችግሮች፣ ከዚሁ ጋር በተያያዘ ምጥ በተራዘመ ቁጥር ህፃኑን የሚገጥመው የመተንፈስ ችግር እንዲሁም ከንፅህና ጉድለት እና ከተለያዩ ችግሮች ጋር በተያያዘ የሚከሰት የኢንፌክሽን ችግር ናቸው።

    ኢትዮጵያ የተቀመጠውን የምእተ አመቱን የልማት ግብ ቀድማ ከአምስት ዓመት በታች ህፃናትን ሞት በአንድ ሶስተኛ መቀነስ በመቻሏ አበረታች ውጤት እያሳየች መሆኗን ያወደሱት የዩኒሴፍ ኢትዮጵያ ጤና ተጠሪ ዶክተር ማኩራ ኦላሬ፤ በጨቅላ ህፃናት ሞት ላይ ግን ብዙ መስራት እንደሚጠበቅበት ገልጸዋል። ኢትዮጵያ ከፍተኛ የሆነ የጨቅላ ህፃናት ሞት ከሚታይባቸው አስር ሀገራት አንዷ ናት ያሉት ተጠሪዋ፣ በየዓመቱ በኢትዮጵያ 84ሺህ አዲስ የተወለዱ ህፃናት እንደሚሞቱ ተናግረዋል። ከእነዚህ ጨቅላ ህፃናት መካከል ደግሞ 29ሺህዎቹ በተወለዱበት ቀን ይሞታሉ። ይህ ሲሰላ ደግሞ በየቀኑ 80 አዲስ የሚወለዱ ህፃናት ይሞታሉ ማለት ነው።

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
781 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us