የተሸፋፈነው የእናቶች ኃላፊነት

Wednesday, 31 December 2014 12:48

 


በኦቲዝምና ተዛማጅ የአእመሮ እድገት እክል ያለባቸው ልጆችን ትኩረት አድርጎ የሚንቀሳቀሰው ኒያ ፋውንዴሽን ከትናንት በስቲያ በብሔራዊ ቴአትር የውይይት መድረክ አዘጋጅቶ ነበር። በመድረኩ ላይ በኢትዮጵያ ስላለው የኦቲዝም ሁኔታ ገለፃ ተደርጎ ነበር። ኒያ ፋውንዴሽን በአሁኑ ወቅት የኦቲዝም እና የአእምሮ እድገት ችግር ያለባቸውን ህፃናት በተለያዩ መንገዶች እያስተማረ ወደ ማህበረሰቡ በመቀላቀል ላይ ይገኛሉ።

በኢትዮጵያ 530 ሺህ ገደማ ህፃናት ከኦቲዝም እና ከዘገምተኛ እድገት ችግር ጋር ይኖራሉ። እነዚህ በሺዎች የሚቆጠሩ የኦቲዝም በሽታ ተጠቂዎች በማህበረሰቡ ውስጥ የሚኖሩ ቢሆኑም ከቤተሰቦቻቸው እና ከማህበረሰቡ ጭምር የሚደርስባቸው መገለል ከፍተኛ ነው። እነዚህ ህጻናት በየደረጃው ጭቆና የሚደረግባቸው ሲሆን፣ ከማህበረሰቡ እይታ እንዲሰወሩ እና የተገለለ ቦታ እንዲቀመጡ ይደረጋል። ይህም የሚሆነው የኦቲዝም ችግር ያለበት ልጅ ያላቸው ቤተሰቦች እንደ እርግማን ስለሚቆጥሩት እና ከማህበረሰቡ የሚመጣባቸውን ትችት መቋቋም ባለመቻላቸው ነው። እነዚህ ህጻናት በቤት ውስጥ በተዘጋጀላቸው ቦታ ተቆልፎባቸው እንዲቆዩ በመደረጉም ህፃናቱ ወደ ትምህርት ቤት እንዳይሄዱ እና እንደ እህት ወንድሞቻቸው እና እኩዮቻቸው ከቤት ወጥተው እንዳይጫወቱ ያደርጋቸዋል።

በማህበረሰቡ ዘንድ ስለ ኦቲዝም በሽታ ያለው አመለካከት አነስተኛ በመሆኑ ከዚህ በሽታ ጋር የሚኖሩ ህፃናትም ሆኑ አዋቂ ሰዎች ለተለያዩ ትችቶች ተጋላጭ ናቸው። እነዚህ ሰዎች ለሚሳሳቷቸው ስህተቶችም ምክንያቱን ከማጥናት ይልቅ መልሶ እነሱን ተጠያቂ የማድረግ አካሄድ ይታያል። በዚህም ሳቢያ መሠረታዊ የሆኑ የትምህርት፣ ስለጤንነታቸው ምርመራ እና ክትትል የማግኘት መብቶቻቸውን ያጣሉ። እነዚህ ህፃናት ጠቃሚ እንዳልሆኑ እና እንደማይፈለጉ ተደርገው ይቆጠራሉ። የፀሃይ ብርሃን እንዳያገኙ፤ ከተዘጋባቸው ጨለማ ቤት ወጥተው ብርሃን እንዳያዩ ይደረጋሉ። ወጥተው ከማህበረሰቡ ጋር እንዳይቀላቀሉ እና ህይወታቸውን በብቸኝነት እንዲያሳልፉ የሚገደዱበት ሁኔታም ከፍተኛ መሆኑን ያገኘናቸው መረጃዎች ያስረዳሉ።

እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ሀገራት ይህ የኦቲዝም ተጠቂዎች በማህበረሰቡ ዘንድ ተቀባይነት አለማግኘት ታዲያ ችግሩ በበሽታው ተጠቂዎች ብቻ የሚያቆም አይደለም። ወላጆቻቸው በተለይ ደግሞ እናቶቻቸው በከፍተኛ ደረጃ የችግሩ ተጠቂዎች ናቸው። የኦቲዝም ተጠቂ ልጅ ያላት (ያሏት) አንዲት እናት ልጇን በመደበኛ ትምህርት ቤት ለማስተማር ያለበት ሁኔታ አይፈቅድም። ለእንደዚህ አይነቶቹ ልጆች የተዘጋጀ ትምህርት ቤት ባለመኖሩም ልጇን ለማስተማር አትችልም። ልጇን በቤተሰብ ውስጥ አሊያም በጎረቤት ዘንድ አስቀምጣ መንቀሳቀስ ደግሞ ህፃኑ ከሚኖረው የተለየ ባህሪይ የተነሳ የሚቀበላት አታገኝም። በዚህ አይነቱ ውስብስብ ችግር ታዲያ ሰርተው የራሳቸውን ገቢ ማግኘት ባለመቻላቸው ዝቅተኛ ገቢ ይኖራቸዋል በዛ ሲልም ምንም ገቢ አይኖራቸውም። በዚህም ሣቢያ ለራሳቸው እና ለልጆቻቸው አስፈላጊውን ነገር ሁሉ ማድረግ አይችሉም። እነዚህ ልጆች ከሌሎች ልጆች የተለየ ፍላጎት ስለሚኖራቸውም ይሄንን ፍላጎታቸውን ለማሟላት ባለመቻላቸው ራሳቸውን እንደሚወቅሱ መረጃዎች ያመለክታሉ።

በሀገራችን የሚገኙ በርካታ ኦቲዝም ተጠቂ ህጻናት በአይን ሲታዩ ጤነኛ የሚመስሉ መሆናቸውን የጠቆመው የአካል ጉዳተኞች መልሶ ማቋቋምን በተመለከተ ሰራተኛና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር ያወጣው መረጃ፣ ማህበረሰቡ የግንዛቤ እጥረት ስላለበት በእነዚህ ህጻናት ለሚፈጠሩ ችግሮች የተለያዩ ምክንያቶች ያስቀምጣል ይላል። ብዙዎች ህጻናቱ በአግባቡ ተይዘው እና ግብረገብ ሆነው ባለማደጋቸው እንዲህ አይነት ባህሪይ እንድኖራቸው የሚያስቡ ስለሆነ ለዚህ ባህሪይም ተጠያቂ የሚያደርጉት ወላጆቻቸውን ነው። ከዚህ በተጨማሪም እንዲህ አይነቱ የተዛባ ባህሪይ በህፃናቱ ላይ ሊከሰት የሚችለው ወላጆች ላጠፉት ጥፋት ከፈጣሪ የተጣለባቸው ቅጣት እንደሆነ አድርገው ያምናሉ።

እነዚህን የማህበረሰብ ትችት የሚፈሩት የኦቲዝም ተጠቂ ህፃናት ወላጆችም የእነዚህን ህፃናት እንቅስቃሴ ለመቆጣጠር፣ በማህበረሰቡ ዘንድም መኖራቸው እንዳይታወቅ እና ስለእነርሱ እንዳይነገር የተቻላቸውን ሁሉ ያደርጋሉ። ነገር ግን እነዚህ ህፃናት ባህሪያቸው ለመቆጣጠር አስቸጋሪ በመሆኑ ወላጆች እጅና እግራቸውን በማሰር በጭለማ ቤት ውስጥ ይቆልፉባቸዋል።

ኦቲዝም በእድገት ዘገምተኛነት ጋር የተያያዘ በሽታ ነው። ይህ ችግር ህጻናትን በተለያየ መልኩ የሚያጠቃ ሲሆን፣ በአብዛኛው መሠረታዊ የሆነ ችሎታዎች ዘገምተኛ እንዲሆኑ ማድረግ መገለጫው ነው። ከእነዚህ ችሎታዎች መካከልም ማህበራዊ ግንኙነት ማድረግ አለመቻል እና ከሌሎች ጋር ጥሩ ግንኙነት እንዳይኖራቸው ማድረግ ይገኝበታል። ከዚህ ጎን ለጎንም የአእምሮ ብቃት አለመዳበር፣ የተለመደ ባህሪይ አለመያዝ መገለጫዎቹ ናቸው።

የኦቲዝም ምክንያቶች በህፃናቱ ላይ መታየት የሚጀምሩት ህፃኑ ሶስት ዓመት ከመሙላቱ በፊት ነው። እነዚህ ምልክቶች የተለያዩ እና ስፋት ያለቸው ሲሆኑ፣ እስከ እድሜ መጨረሻ ድረስ ይዘልቃሉ። በአብዛኛው በኦቲዝም የተጠቁ ህፃናት የሚያሳዩዋቸው ባህሪያት በቃላት መግባባት አለመቻል (ቋንቋን መጠቀም እና መረዳት አለመቻል)፣ መናገር እየቻሉ በውይይት ውስጥ መሳተፍ አለመቻል፣ አካላዊ ቋንቋዎችን መረዳት አለመቻል የሚሉት ይገኙበታል። በተጨማሪም ከሰዎች እና ከአካባቢያቸው ጋር መላመድ እና ጓደኛ ማፍራት አለመቻል፣ መጫወቻዎቻቸውን እና ሌሎች እቃዎችን በአንድ አይነት መንገድ ብቻ መደርደር እንዲሁም ተደጋጋሚ የሆነ ጭንቅላትን መወዝወዝ፣ እጅን ማወነጨፍ፣ እጅን እና አግርን መቆላለፍ እንዲሁም ባልተለመዱ እንቅስቃሴዎች ራሳቸውን መጥመድ አብዛኞቹ የኦቲዝም ተጠቂ ህፃናት የሚያሳዩዋቸው ባህሪያት ናቸው።

ከዚህ ተቃራኒ በሆነ መልኩ ደግሞ እነዚህ ኦቲዝም ተጠቂዎች በተወሰኑ የሞያ መስኮች ከሌሎች የተለየ እና የላቀ ክህሎት አላቸው። በሙዚቃ፣ በኪነ-ጥበብ እና ከቁጥር ጋር በተያያዙ ክህሎቶች የተለየ ተሰጥኦ ይኖራቸዋል። እነዚህን ተሰጥኦዎች የሚተገብሩት ታዲያ ተምረው ወይም ተለማምደው ሳይሆን በራሳቸው ጊዜ በሚያደርጉት ጥረት መሆኑን የህክምና ባለሞያዎች ይገልፃሉ።

የኦቲዝም ችግር ያለባቸው ህፃናት በተወለዱ በጥቂት ቀናት ውስጥ የተወሰኑ ምልክቶቸን ማሳየት ይጀምራሉ። በሌሎች ህጻናት ላይ እንደሚታየው የሚያዩትን ነገር በአይን መከተል ያቅታቸዋል፣ ከነገሮች ጋርም መግባባት አይችሉም። በተጨማሪም የተወሰኑት በጣም ዝምተኛ እና ብዙም የማያለቅሱ ሊሆኑ ይችላሉ።

ከአለማችን ህዝብ አንድ በመቶው የኦቲዝም ተጠቂ እንደሆነ አሜሪካ የኦቲዝም ማህበር በ2014 ያወጣው መረጃ ያመለክታል። ይህ ችግር በአሜሪካ ያለውን ስርጭት ስንመለከት ከሚወለዱ 68 ህፃናት አንዱ የኦቲዝም ተጠቂ ነው። በዚህም ሲሰላ 3 ነጥብ 5 ሚሊዮን አሜሪካውያን ከኦቲዝም ችግር ጋር ይኖራሉ።

የኦቲዝም ችግር ከሴቶች ይልቅ በወንዶች ላይ አምስት እጥፍ የመከሰት እድል አለው። ይህ ማለት ከ189 ሴቶች አንዷ የዚህ ችግር ተጠቂ የምትሆን ሲሆን ከ42 ወንዶች ግን አንዱ ለዚህ ችግር ተጋላጭ ነው።

በኦቲዝም ከሚያጋልጡ ነገሮች አንዱ እድሜያቸው ከገፋ ወላጆ መወለድ ነው። እድሜያቸው ከገፉ ወላጆች የሚወለዱ ህጻናት ለዚህ ችግር የመጋለጥ እድላቸው ከፍተኛ መሆኑን መረጃዎች ያመለክታል። በተጨማሪም የመውለጃ ጊዜያቸው ሳይደርስ የሚወለዱ ህፃናት በከፍተኛ ደረጃ ለዚህ ችግር ተጋላጮች ናቸው።

የኦቲዝም ችግር በህፃናቱ ላይ ብቻም ሳይሆን በወላጆች ላይም ከፍተኛ ተፅዕኖ ያሳድራል። የኦቲዝም ችግር ያለበት ልጅ ያላቸው ወላጆች ተጨማሪ ልጆን የመውለድ እድላቸው ከ2 በመቶ እስከ 18 በመቶ ብቻ እንደሆነ ነው ጥናቶች የሚያመለክቱት። ለዚህ ደግሞ ምክንያቶቹ በቀጣይ የሚወለዱት ልጆች ተመሳሳይ ችግር ሊኖርባቸው ይችላል የሚል ስጋት፤ እነዚህን ህፃናት ለማሳደግ የሚጠይቀው ጊዜ፣ ወጪ እና የመሳሰሉት ነገሮች ሌላ ነገር ለማሰብ ፋታ የማይሰጥ መሆኑ ነው።

ወላጆች ልጃቸው የኦቲዝም ተጠቂ በሚሆነበት ወቅት ሙሉ ትኩረታቸውን ወደርሱ በማድረጋቸው በአካባቢቸው ምን እየተከናወነ እንደሆነ አይረዱም። በዚህም ሳቢያ ለተለያዩ አለመረጋጋት እና ለጭንቀት ይደረጋሉ። ለልጃቸው ሲሉ በማህበራዊ ጉዳዮች ውስጥ መሳተፍ ባለመቻላቸውም የተገለሉ ይሆናሉ። በተጨማሪም ትምህርት፣ ስራ እና ሌሎች እንቅስቃሴዎች ውስጥ መሳተፍ ባለመቻላቸው በራሳቸው መተማመን የማይችሉ እና ለራሳቸው ዝቅተኛ ግምት ያላቸው ናቸው። በዚህም ሳቢያ ለተለያዩ ጥቃቶች የተጋለጡ ናቸው። በቤታቸው ውስጥ የሚኖራቸው የአኗኗር ሁኔታም የተዛባ እና በዘፈቀደ የሚከናወን ይሆናል።

ብዙውን ጊዜ የኦቲዝም ተጠቂዎች ተክለ ሰውነታቸው ግዙፍ ስለሚሆን እነዚህ ህጻናት እያደጉ ሲሄዱ ለመቆጣጠር አስቸጋሪ ይሆናሉ። በዚህም ሳቢያ በወላጆቻቸው ላይ የተለያዩ አካላዊና ስነ-ልቦነዊ ጥቃቶች የሚያደርሱ ሲሆን፣ ለራሳቸውም ሌላው ሊረዳቸው ባለመቻሉ ወንጀል ውስጥ ይገባሉ። በዚህም የተነሳ ወላጆች ለጭንቀት፣ ግራ መጋባት እና አንዳንዴም ትዳራቸውን እስከመፍታት እና ቤተሰባቸውን እስከመበተን ይደርሳሉ። በርካቶች ስለልጆቻቸው የኦቲዝም ተጠቂነት ተናግረው መፍትሄ ከማግኘት ይልቅ የጥፋተኝነት ስሜት ይሰማቸዋል።

እነዚህ የኦቲዝም ተጠቂ ህጻናት ታዲያ በየሀገራቱ ትኩረት ሳይሰጣቸው እንደቀረ ይገልጻል። ወላጆች በቂ መረጃ ከማጣታቸው የተነሳ መፍትሄ አለማፈላለጋቸው ብቻም ሳይሆን መንግስታትም ትኩረት አይሰጡትም። ይህን ችግር በህክምናም ሆነ በሌላ መንገድ ማዳን ባይቻልም ህፃናቱን በማለማመድ እና ትምህርት በመስጠት ከማህበረሰቡ ጋር መኖር እንዲችሉ ማድረግ ይቻላል። በተለያዩ ሀገራት ከቅርብ ጊዜ ወዲህ እንዲህ ላሉ ህፃናት የሚውሉ ትምህርት ቤቶች እና ማዕከላት አገልግሎት መስጠት በመጀመራቸው ችግሩን በጥቂቱም ቢሆን መቅረፍ እየተቻለ ነው።

    በሀገራችን ያለውን ሁኔታ ስንመለከት እስከ አሁን ድረስ ኒያ ፋውንዴሽን እና ነህምያ የኦቲዝም መንደር ብቻ ናቸው በእነዚህ ህፃናት ላይ እየሰሩ ያሉት። እነዚህ ማዕከላት በጣም ጥቂት ህፃናትን እያስተማሩ ወደ ማህበረሰቡ በመቀላቀል ላይ ይገኛሉ። ነገር ግን እጅግ በርካታ ህፃናት በየቤታቸው ከዚህ ችግር ጋር እየኖሩ ነው።

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
1207 ጊዜ ተነበዋል

ተጨማሪ ጽህፎች ከ መስከረም አያሌው

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us