ግለኝነት፣ ማኅበራዊ ሕይወታችንን እያናጋ ያለ ችግር

Wednesday, 18 March 2015 13:38

በአስናቀ ፀጋዬ 

ይኸውላችሁ በቀደምለት ወደ ሥራ ለማቅናት ታክሲ ተሳፈርኩ። የተሳፈርኩበት ታክሲ ገና ባለመሙላቱ አውታንቲው በታክሲው መስኮት አንገቱን አስግጎ “ሃሎ! ትሄዳላችሁ? ሁለት ሰው የሞላ” ይላል። ታክሲው በየመንገዱ በመቆሙ የተማረረ አንድ ተሳፋሪ “ሾፌር ቶሎ ቶሎ እንሂድ እንጂ? እነሱ’ኮ ፒያሳ ናቸው አይሄዱም” አለ አውታንቲው ሁለት ሰዎችን ወደታክሲው ለማስገባት የሚያደርገውን ትግል ተመልክቶ። የዚህን ተሳፋሪ ንግግር ስሰማ አዕምሮዬ ውስጥ አንድ ነገር ብልጭ አለ። አዎ በሰው ማንነት ውስጥ ግለኝነት እንደሚንፀባረቅ። ስለሆነም ከዚህ ሰው ንግግር በመነሳት ከግለኝነት ጋር በተያያዘ የሚሰማኝንና የሚታየውን ገሃድ እነሆ ለመፃፍ ብዕሬን አወጣሁ።

ከከተሞች መስፋፋት እንዲሁም ከኑሮአችን እድገትና ኢኮኖሚያዊ መሻሻል ጋር በተያያዘ ሰዎች ለገንዘብ የሚሰጡት ዋጋ እየጨመረ መጥቷል። ግዜያቸውን ስራ ላይ እንዲያውሉ አስገዳጅ ሁኔታዎች እየተፈጠሩ መጥተዋል። ስራቸውን ለመስራት እራሳቸውን ከቴክኖሎጂ ጋር ማዛመድ ግድ ሆኖባቸዋል። በዚህም ምክንያት ግለኝነት በተለይም በእኛ ሀገር ነባራዊ ሁኔታ በሰዎች የማኅበራዊ ህይወታቸው ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ እያሳደረ ይገኛል። ለዚህም ብዙ ማሳያዎችን ማንሳት ይቻላል።

እስቲ አስቡት ዛሬ መንገድ ላይ በግለሰቦች መካከል የሆነ ፀብ ቢፈጠረና ወደ ግጭት ቢያመሩ ማነው ግለሰቦቹ ሳይጎዳዱ የሚያስታርቀው? ማነውስ ኧረ በገላጋይ! የሚለው? ከዚህ ይልቅ እኔ ምን አግብቶኝ በሰው ፀብ፣ በኋላ ልገላግል ገብቼ አጉል ብሆንስ፣ አርፌ ልጆቼን ላሳድግ፤ ከመሞት መሰንበት ይላል እንጂ።

ምን ይሄ ብቻ አይበለውና የጤና ችግር ገጥሞህ መሬት ላይ ወድቀህ ብትንፈራፈር ከንፈሩን መጦ የሚያልፍ እንጂ አይዞህ እኔን ብሎ አቅፎና ደግፎ ተገቢውን እርዳታ የሚያደርግልኝ ሰው አገኛለሁ ብለህ እንዳታስብ።

እንደው ምንአልባት የኮንደሚኒየም ቤት ዕጣ ደርሶህ ከገባህ ቡና ይጠሩኛል ብለህ ካሰብክ ከንቱ ድካም ነው ቢቀርብህ ይሻላል። ምክንያቱም ሰው በቤቱ የራሱን ደስታ መፍጠርና ማጣጣም እንጂ አንተ ቡና ጠጣህ አልጠጣህ ግድ የለውም።

አንተ ዛሬ በጠዋት ማልደህ ወደ ሥራህ ለመሄድ አውቶብስ ላይ ስትጋፋ አልያም ረጅም ሰዓት ሰልፍ ላይ ቆመህ ትራንስፖርት ስትጠብቅ፤ ወይ ያለው ማማሩ! አንዱ ምን የመሰለች አውቶሞቢል ይዞ ሚስቱን ከጎኑ አድርጎ በአጠገብህ ቢፈስ እንዳይገርምህ እሱ የመኪናው ባለጌታ ነው። ከአንተ ጋር ቢያንስ ሁለት ሰው መጫን ይችላል። ምን ታደርገዋለህ አይሰማህም፣ አይመለከትህም፣ አያሳፍርህማ ስለዚህ አትጓጓ።

ዛሬማ ቀብር አስፈፃሚ ድርጅቶች እንደ አሸን በፈሉበት በአሁኑ ጊዜ ስንቱ ነው በእድር ማኅበር ስርዓተ-ቀብር የሚፈፅመው? እንዲያውም ኧረ የዘመናዊነት መገለጫ እየሆነ መጥቷል። ይህ ብቻ ሳይሆን በእድር ሰበብ ሰው ከማንጋጋት በቀብር አስፈፃሚ ድርጅቶች ቀብርን ማስፈፀም ቀበሩ ቀልጣፋም ያማረም ይሆናል ብለው ሽንጣቸውን ይዘው የሚከራከሩም አይጠፉም።

የሚደንቅ እኮ ነው! ለምሳሌ አንድ በኑሮ ደህና የሚባል ቤተሰብ ውስጥ በተለይ ማታ ማታ የግለኝነት ድራማዎችን መታዘብ ይቻላል። አባት ሶፋ ላይ በኩራት ተቀምጦ ቡናውን እየጠጣ ከላፕቶፑ ጋር ይፋጠጣል። መኝታ ቤት እናት ቅንጡ ስልኳን ይዛ ፌስቡክ ወይም ሌላ ዓይነት ማኅበራዊ ድረገፅ ታፍተለትላለች። ልጆችም እንዲሁ በሞባይል ስልክ ወይም በኮምፒዩተር ጌሞች ላይ ራሳቸውን ይጠምዳሉ። ታዲያ በዚህ መሀል እናት ከልጆቿ ጋር፣ አባት ከሚስት ጋር ወይም እናትና አባት ከልጆቻቸው ጋር ውይይት፣ ንግግር፣ ጨዋታ፣ ስለውሎ ምናምን ቅብጥርሶ አያደርጉም ምክንያቱም ከዚህ ይልቅ የኛው ይበልጣል።

ድሮ ድሮማ ልጆች በአንድ መአድ ቀርበው እየተሻሙ ይበሉ ነበር። እናትና አባትም እንደዚሁ። አዎ ድሮማ ሞባይልም የለ ኮምፒዩተርም የለ ስለዚህ እናትም፣ አባትም ልጆችም ስለውሏቸው ይጨዋወቱ ነበር ወይ ግለኝነት!

የእኛ የኢትዮጵያውያን የጋራ እሴቶቻችን ለምሳሌ አብሮ መብላት፣ መጠጣት፣ ችግሮቻችንን በጋራ የመፍታትና የመረዳዳት ባህላችን እውነት በሰዎች የግለኝነት ባህሪይ ምክንያት ተፅዕኖ እየተደረገበት ነው?፣ ግለኝነት እውነት መጥፎ ገፅታ ብቻ ነው ያለው ወይስ በጎ ነገሮችም አሉት? ግለኝነት በራሱ አሁን ያለንበትን ማኅበረሰብ ይገልፀዋል? ለእነዚህና እነዚህን ለመሳሰሉት ጥያቄዎች መልስ ለማግኘት በዚህ ርዕሰ ጉዳይ ዙሪያ ጥልቅ እውቀት ይኖራቸዋል ብዬ ከገመትኳቸው ሰዎች መካከል ወደ አንዱ ስልክ ደወልኩ። ያለማንገራገር ፍቃድ አገኘሁና ለመነጋገር ቀጠሮ ያዝኩ።

አቶ ነቢል አብዱልቃድር ይባላሉ በICS (International Community School) የስነ-ልቦና ባለሙያና በዘርፉ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ድህረ-ምረቃ ተማሪ ናቸው። ከላይ ላነሳኋቸው ጥያቄዎች መልስ ለመሻት ወደእሳቸው በቀጠሮዬ መሰረት አመራሁ። በፈገግታ ተቀበሉኝ ጨዋታችንን ጀመርን። እንደመንደርደሪያ ለአቶ ነቢል ያነሳሁት የመጀመሪያ ጥያቄ ስለግለኝነት ምንነት ነበር።

“ግለኝነት ከተለያዩ አቅጣጫዎችና ሁኔታዎች አንፃር ሊተረጎም ይችላል። ነገር ግን በአጠቃላይ ግለኝነት ማለት የማኅበረሰብን ጥቅም ከማስቀደም ይልቅ ለራስ ጥቅም ቅድሚያ መስጠት ወይም ማስቀደም ማለት ነው። የግለኝነት አንዱ ምንጭም ራስ ወዳድነት ነው። ነገር ግን ደረጃው ይለያይ እንጂ ሁሉም ሰው ራስ ወዳድ ነው። ምክንያቱም የሰው ልጅ ራስ ወዳድ መሆኑ ተፈጥሮአዊ ሐቅ ነውና።

“ይህ ሲባል ግን ግለኝነት በራሱ መጥፎ ጎን ብቻ አለው ማለት አይደለም። ለምሳሌ የራስን ጥቅም ማስቀደም ከኢኮኖሚ አንፃር በጎ ነገር አለው። ምክንያቱም ግለሰባዊ ጥቅምን እያስከበርን በሄድን ቁጥር በኢኮኖሚ አካባቢ፣ ማኅበረሰብ፣ ኅብረተሰብ ብሎም ሀገር ጠንካራ እየሆነ ይሄዳል። የግለሰብ ስኬት የማኅበረተሰብ ስኬት ነው። ምክንያቱም ማኅበረሰብ የግለሰብ ጥርቅም በመሆኑ ሀገርም በኢኮኖሚ ያድጋል።”

“የሰውን ጥቅም ነጥቆ የራስ ማድረግ ስግብግብነት ነው” የሚሉት የስነ ልቦና ባለሙያው፤ “በሰዎች ውስጥ የሚታየው የግለኝነት ባህሪ ወደ ስግብግብነት የሚያመራ ከሆነ ግን የራሱ የሆነ አሉታዊ ተፅዕኖ ይኖረዋል። ስለሆነም ሰው ግለኛ እየሆነ በሄደ ቁጥር ማንም ለማንም አያስብም። የእርስ በርስ ግንኙነትም ሊኖር አይችልም። በዚህም ምክንያት ሰው ማኅበራዊ እንሰሳ እንደመሆኑ መጠን ግለኝነቱ እያመዘነ በሄደ ቁጥር ከማኅበረሰቡ የሚፈለገውን ጥቅም እያጣ ይሄዳል።”

“ግለኝነት በሃገራችን ነባራዊ ሁኔታ በተለይም በምንኖርበት ማኅበረሰብ ውስጥ እየተንፀባረቀ ስለመምጣቱ ብዙ ማሳያዎችንና መገለጫዎችን ማንሳት ይቻላል። ሰው ግላዊ ባህሪይ እንዲኖረው ተፅዕኖ እያሳደሩ ከመጡ ሁነቶች አንዱና ዋነኛው Globalization (ልዑላዊነት) ነው። ለምሳሌ በተለይ በአሁኑ ጊዜ ኅብረተሰቡ የተለያዩ ማኅበራዊ ድረ-ገጾችን የማግኘትና የመጎብኘት እድሉ የሰፋ ነው። ከዚህም ጋር ተያይዞ የውጪውን ባህል እንደወረደ ሳይመርጥ፤ ይጠቅመኛል ይጎዳኛል ሳይል ይቀበላል። የእነሱን አኗኗር፣ አመጋገብ፣ ዘመናዊ ባህል ይላበሳል። በዚህም ምክንያት የእኛ ማኅበረተሰብ የጋራ ባህል (Collective Culture) ያለው መሆኑ ቢታወቅም በግለኝነት ተፅዕኖ ውስጥ ይወድቃል።”

የስነ-ልቦና ባለሙያው ከሰጡኝ መረጃ በመነሳት፣ ከግለኝነት ጋር በተያያዘ በእኛ ማኅበረተሰብ አኗኗር፣ አመጋገብ እንዲሁም ባህል ላይ ይህ ነው የማይባል ለውጦች እየታዩ መጥተዋል። በተለይ በአሁኑ ጊዜ ሰዎች ከቴክኖሎጂ፣ ከእቃ ጋር ያላቸው ግንኙነት እየጨመረ መጥቷል። በዚህም ምክንያት ሰዎች ከማኅበራዊ ህይወት ይልቅ ግለኝነትን እየመረጡ መጥተዋል። 

ይምረጡ
(1 ሰው መርጠዋል)
1207 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us