You are here:መነሻ ገፅ»ምልከታ
ምልከታ

ምልከታ (205)

 

አረጋ ይርዳው (ዶ/ር)

ማንኛውንም ሥራ ጀምሮ ፍጻሜ ለማድረስ ለሥራው አስፈላጊ የሆኑ ግብዓቶች ሊኖሩ ግድ ይላል። ግብዓት ሲባል ከብዙ በጥቂቱ ዕቅድን፣ ገንዘብን፣ ቁሳቁስን፣ ዕውቀትን፣ ጊዜን አዎ! ልድገመው በእርግጠኝነት "ጊዜ"ንም ያካትታል። ግብአቶችን ወቅቱን ወይም ሰዓቱን አውቆ በቅደም ተከተላቸው የሥራው አካል በማድረግ እውቀትን ተጠቅሞ ማቀናጀት ሲቻል የተፈለገው ውጤት፣ በተፈለገው ጊዜ፣ በታቀደለት በጀት ወይም ወጭ በዕቅድ መሠረት ሲፈጸም ስኬታማነትን ያስገኛል። በሌላ መልኩ ከግብዓቶቹ አንዱ ወይም ጥቂቶቹ በተፈለገው መጠን፣ ጊዜና ዓይነት በማይገኙበት ጊዜ፣ ሥራው በታቀደለት ጊዜ፣ በተመጠነው በጀት፣ በታቀደው የጥራት ይዘት እንዳይፈፀም ሊያደርግ ስለሚችል ስኬታማነትን አያስገኝም፣ ኪሳራንም ያመጣል።

ተምረናል ብለን በየከተማው ተሰማርተን የከተሜውን ሥራ የምንሠራ ሁሉ፣ በሀገራችን አርሶ አደር ወይም ገበሬ የአሠራር ዘይቤና ጥበብ ውጤት በተገኘ እርዳታ ታግዘን መሀንዲሶች፣ አስተዳዳሪዎች፣ የኩባንያ መሪዎች ወዘተ መሆናችንን ሳንዘነጋ በሺዎች በሚቆጠሩ ዓመታት በሥራ ላይ የዋለን የሥራ ባህል ብናጤን ከገበሬው ብዙ መማር እንችል ነበር። ለነገሩ ጥሎብን ወይም የስልጣኔ ምልክት መስሎ ስለታየን የእገሌ አገር "ተሞክሮ" በማለት መደነቋቆርን አጥብቀን ይዘናል። ነቢይ በሀገሩ . . . ሆኖብን።

አንድ ገበሬ የእርሻ ሥራውን ለማከናወን በሬዎች፣ ሞፈር፣ ቀምበር፣ ጅራፍ፣ ዘር የመሳሰሉት እንደሚያስፈልጉት ያውቃል። በተጨማሪም ተፈጥሮ የሚለግሰውን ውሀ (ዝናብ) እና የፀሐይ ብርሀንና ሙቀትም ለእርሻው እንደሚያስፈልገው ያውቃል። ከሁሉም በላይ ግን እኛ ከተሜዎች ብዙም የማንጨነቅለት "ጊዜ" የተባለው ግብዓትን በዕቅዱ ውስጥ ያስገባል። እርሻ የሚጀመረው በዚህ ወር ከማርያም፣ ከሚካኤል ወዘተ ቀን በኋላ ወይም በፊት ነው ብሎ ዕቅዱን (እኛ ከተሜዎች በቁልምጫ ስትራተጂ፣ ጥናት፣ የቅርብ የሩቅ ዕቅድ እያልን የምናቆለጳጵሰውን) ብዙ ወረቀትና ቀለም ሳይጨርስ ያወጣል። ከዚያም በየቀኑ ምን ማድረግ እንዳለበት ከማረስ ጀምሮ እስከ ውቂያና አዝመራን መክተት፣ አልፎም ወደገበያ ምርቱን መውሰድን ያካተተ ያልተጻፈ ነገር ግን በቅብብሎሽ የዳበረ ክህሎቱን በመጠቀም ሥራውን ያከናውናል።

ከላይ የተጠቀሰውን ተግባር አርሶ አደሩ ወይመ ገበሬው ሲያከናውን ባቀደው መሠረት ግብአቶቹ ላይመቻቹለት ይችላሉ። ለምሳሌ አንድ ዓይነት የእህል ዘር ዘርቶ ዝናብ ማጠሩን ሲያውቅ ያካበተውን ልምድ በመጠቀም እርሻውን እንደገና በማረስ ወይም በመገልበጥ ሌላ የእህል ዘር በመዝራት ወቅቱ እንዳያልፍበትና ምርት እንዳያጣ አቅሙ እስከፈቀደለት ድረስ በመጣር ውጤታማ ይሆናል። በዚህ ተግባሩ የዝናብ እጥረት ስላጋጠመ ምንም ሳያደርግ ተቀምጦ፣ ለምን እንደተቀመጠና ምርት እንዳላመረተ አጉል "ምክንያት" (excuse) በመደርደር ጊዜውን አያጠፋም። ላድርግ ቢልም ከታክስ የተሰበሰበ ብር የሚሰጠው የለም፣ ኑሮው ውስን ስለሆነ እሱም ቤተሰቡም ይቸገራሉ። ከእሱ ታክስ ወይም ታክስ የምትፈልገው ሀገርም፣ ታክስ በመሰብሰብ ፋንታ እሱን ወደ መርዳት ልትሠማራ ትችላለች።

አርሶ አደሩ ዝናብ አጠረ ብሎ አጉል "ምክንያት" በመደርደር ፋንታ፣ በአስቸኳይ ወደ "አማራጭ" መንገድ (Option) ፍለጋ መሄዱ እንደፈለገው ባይሆንም እንኳ መጠነኛ ምርት በማግኘት ህይወቱን ይመራል። የሀገራችን አርሶ አደሮች ያላቸውን ውሱን የእርሻ መገልገያ፣ ዘር ወዘተ በመጠቀም ጊዜንና አማራጭ የሥራ እርምጃዎችን ሳይዘገዩ ተጣድፈው በመፈጸም ብዙ አስተምረውናል።

ከላይ የጠቃቀስኩት ሁናቴ ወደፈለኩት ፍሬ ነገር ይወስደኛል። ይኸውም በስንፍና፣ በግዴለሽነት፣ ባለማወቅም ሆነ በማወቅ አጉል "ምክንያት"ን (excuse) በመደርደር ለምን አንድ የታቀደ ሥራ እንዳልተሠራ ወይም ፍጻሜ ላይ እንዳልደረሰ ከፍተኛ ጥረት በማድረግ ውድቀትን ከማስተዳደር (Managing excuses) ይልቅ አማራጮችን በዕቅድ በማስገባት ወይም ችግር ሲፈጠር ፈጥኖ መንገድ በመፈለግ ውጤት የማግኘት አሠራርን (Managing Options) የተሻለ መሆኑ ሊሠመርበት ይገባል። ይህን ከአጉል "ምክንያት" ይልቅ "አማራጭ" ላይ አተኩሮ በመሥራት ውጤታማ መሆን ሲለመድ ብዙ ውጤታማ ያለመሆን ችግሮችን ሊያስወግድልን ይችላል። ለምሳሌ:-

- አዲስ አበባ ውስጥ ስብሰባ በተባለው ሰዓት ያለመጀመር ምክንያት በአብዛኛው የትራፊክ መጨናነቅ እንደሆነ ሁሉም ይዘምራል። በቂ ጊዜ መስጠት፣ ትራፊክ ክፍት በሆነበት ጊዜ ስብሰባ እንዲጀመር ማድረግ፣ የጉዞ መስመርን መቀየር፣ ለስብሰባ የሚያስፈልጉት ግብአቶች ሁሉ ከስብሰባው በፊት መዘጋጀታቸውን ማረጋገጥ ወዘተ ለስብሰባ ዘግይቶ መጀመር "ምክንያት" ሲፈልጉ ጊዜ ከማጥፋት ይልቅ "አማራጭ"ን በመተግበር ውጤታማ መሆን ይቻላል።

ከስብሰባ መቅረት - እጅግ በጣም በተደጋገመና አሰልቺ በሆነ የስብሰባ ጋጋታ፣ ከፍተኛ ባለስልጣን እንደሚኖር በጥሪ ወረቀቱ ይገለጽና ለዚያ ስብሰባ ለተባለው ባለስልጣን በሚመጥን መልኩ የስብሰባ ነጥቦች ይዘው የሚገኙ ታዳሚዎች፣ የክብር እንግዳው ወይም ባለስልጣኑ ባለመገኘታቸው "እጅግ ከፍተኛና ያልታሰበ ጉዳይ፣ ስብሰባ ወዘተ ስላጋጠማቸው ሊገኙ ባለመቻላቸው ይቅርታ ጠይቀዋል፣ መልእክት ልከዋል ወዘተ" ይባልና ስብሰባው በአሉታዊ የስብሰባ ድባብ ተከቦ ይጀመራል። ጉዳዩ ባለስልጣኑን የሚያስፈልግ ካልሆነና ከሳቸው በታች ባለ ባለሥልጣን ወይም ተወካይ ማካሄድ የሚችል ከሆነ መጀመሪያውኑ ለተወካዩ ሥራውን መስጠቱ ይተሻለ አማራጭ (Option) ስለሆነ ይህን ማድረግ ሲቻል አጉል "ምክንያት"ን (excuse) ማቅረቡ ለታዳሚው ድርብ በደል ይሆናል።

- በተለያዩ የግልም ሆነ የመንግሥት ተቋማት የሚገኙ የሥራ ክፍሎች ከ"አማራጭ" ፍለጋ ይልቅ "ምክንያት" በመደርደር ሥራን ሲያደናቅፉ በብዛት ይስተዋላሉ። ለምሳሌ በአንድ ኩባንያ የፋይናንስ ክፍልን የሚመራ ኃላፊ ኩባንያው ለደንበኞቹ በዱቤ ምርቶች ሸጦ ብዙ ያልተሰበሰበ ገንዘብ (receivables) ከደንበኞቹ በወቅቱ በስንፍናው ባለመሰብሰቡ ኩባንያው የጥሬ ገንዘብ (cash) እጥረት አጋጥሞት ደመወዝ ለመክፈልና አስፈላጊ ግዥ ለመፈጽም ቢቸገር፣ እጥረቱ ወይም ችግሩ የተፈጠረው ገንዘቡ በደንበኞች እጅ ስለሆነና በተሰብሳቢነት ተመዝግቦ ስላልተከፈለ ነው የሚል አጉል "ምክንያት"ን (excuse) እየደረደረ የ"ምክንያት" ደርዳሪነት ወይም አስተዳዳሪነት ሥራ (Managing excuses) የሚተገብር ከሆነ ኩባንያውን እየጐዳው መሆኑን ሊያውቅ ይገባል። ይኸው ኃላፊ ለተጠቀሱት ክፍያዎች ጥሬ ገንዘብ ከሌለውና ተሰብሳቢዎችን አፋጥኖ ለማግኘት የማይችል ከሆነ አማራጭ (Option) መፈለግ ያስፈልገዋል። ለመሰብሰብ ያጋጠመውን ችግር የሚፈታበትን መንገድ ቀይሶ ለጊዜው ከፊቱ ለተጋረጠው የደመወዝና የግብዓት መግዣ የገንዘብ ችግር አማራጮች (Options) ለአለቆቹ ይዞ መቅረብ ይኖርበታል። የፋይናንስ ክፍል መሪ መሆኑም ይህን እንዲተገብር ግድ ይለዋል።

- አንድ ተቋም በምርት የማምረት ጠባዩ በኤሌክትሪክ ኃይል የሚንቀሳቀሱ የማምረቻ መሣሪያዎቹ ቢቆሙ ምርቱ ላይ ችግር የሚፈጥር ከሆነ፣ ምርታማነቱ ወይም የምርቱ ጥራትና ብዛት ከዕቅድ በታች የሆነበትን ሁናቴ ለመግለጽ አጉል "ምክንያት" ሲደረድሩና ሲፈጥሩ ጊዜ ከማጥፋት፣ መጀመሪያውኑ የኤሌክትሪክ ኃይል ባለመኖሩ ሊበላሹ የሚችሉ የሥራ ክፍሎችን በከፊልም ሆነ ሙሉ በሙሉ ሊያሠራ የሚችል ተጠባባቂ ኃይል (standby generators) እንዲኖር የማድረግ አማራጭ (Options) ሥራ ከምክንያት ይልቅ አማራጭን ማስተዳደር (Managing Options rather than excuses) ስለሚሆን አዎንታዊ ውጤትን ያመጣል።

በየሠርግ ዝግጅቱ ሙሽሮች እስከሚገቡ እየተባለ በሰዓቱ ተገኝቶ ከዚያም በኋላ ሙሽሮቹ በመኪና ትራፊክ መጨናነቅ "ምክንያት" በመዘግየታቸው በይፋ ወይም በሹክሹክታ እየተነጋገሩ ለሰዓታት (ፊት ለፊቱ የተቀመጠውን መጠጥ መጠጣት እያማረው ሳይቀምስ) የጠበቀው የሠርግ ታዳሚ አንድም መጠጣት እንዲጀምር ካልሆነም ሙሽሮቹ አስቀድመው ገብተው እንግዳ እንዲቀበሉ የማድረግ አዲስ "አማራጭ" መፍጠር ሁሉም ሰው እያማረረ ነገር ግን ይባስ ብሎ በመሸጋገር የሚገኝ ዝግጅት ቢለወጥ ቀልጣፋና ሁሉንም ታዳሚ የሚያስደስት ሠርግ ሊሆን ይችላል።

አዲስ አበባ ከተማችን ብዙ የመሪዎች ስብሰባ ታካሂዳለች። ይህ መታደል ነው፣ ይገባታልም። የመሪዎች ስብሰባ እንዳለ በመጥቀስ ለአሽከርካሪዎች የተከለከሉ መንገዶች በመግለጽ በአኳያው አማራጭ መንገዶችን አሽከርካሪዎች እንዲጠቀሙ በማስታወቂያ ይነገራል። ይህ ጥሩ ነው። ይህን ማስታወቂያ ሰምቶ አንድ ሠራተኛ ከሥራ ላለመዘግየት፣ ከእነአካቴው ላለመቅረት ተለዋጭ መንገዶች አጥንቶ በሥራ ገበታው ለመገኘት "አማራጭ" መምረጥን ትቶ፣ ከሥራ የዘገየንበትን ወይም የቀረንበትን አጉል "ምክንያት" ላለቃው፣ ማስረዳት ጥቅም የለውም።

በባህላዊ መንገድ የተዘጋጀ ኮሶን ለማዳን የሚጠጣ የኮሶ መድኃኒት በተፈጥሮው መራራ ነው። ነገር ግን በሽታውን ይፈውሳል ከተባለ መራራ ስለሆነ አልጠጣም ያለ በበሽታው እንደሚጠቃና ለከፍተኛ ጉዳት ሊዳርገው እንደሚችል ያውቃል። ስለሆነም መራራውን ኮሶ ይጠጣል።

የሥራ "አማራጭ"ን ለመጠቀም ማሰብና መጨነቅን የመሳሰሉ መራራ ችግሮች ሊኖሩት ይችላል። ነገር ግን ለአማራጭ ጥረት ማድረግ (እንደ ኮሶው የመረረ ቢሆንም) በተሠማራንበት ሥራ ውጤት የሚያስገኝ ፈውስ ከሆነ ልንለምደው ይገባል።

ከላይ የተጠቀሱት ጥቂት ምሳሌዎች በጠቋሚነት እንዲያገለግሉ የጠቃቀስኳቸው ሲሆኑ በተመሳሳይ ብዙ ሁኔታዎችን በተለያዩ የሥራ ረድፎች መግለጽ ይቻላል። ወደ ርዕሴ ስመለስ ለምክንያት ፈጠራ ጊዜ አባክነን ምክንያትን ተጠቅመን ሥራን ውጤታማ ካለማድረግ ይልቅ አማራጮችን በመፈለግ ውጤታማ ለመሆን ሥራን መምራት በሰፊው ቢለመድ የተሻለ ነው። Better Manage options rather than excuses.

የሥራ መሪዎች ሠራተኞች ለተሰጣቸው ሥራ አማራጭን እንደ አስፈላጊ ሂደት መጠቀም እንዲችሉ ማበረታታት ይጠበቅባቸዋል። በአኳያው ባልሆነና ተቀባይነት በሌለው ምክንያት ሥራ እንዳይደናቀፍ ማድረግም ይጠበቅባቸዋል።

 

በሻምበል ገብረመድህን ቢረጋ

የኢትዮጵያ ሸማቾች መብት ጥበቃ ማህበር

ሥራ አመራር ቦርድ ሰብሳቢ

ፀሐፊውን ለማግኘት - This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ; This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

እ.ኤ.አ. ከ197ዐዎቹ ጀምሮ በዘረመል ምህንድስና (Genetic Engineering) አማካይነት በተፈጥሮ ሥርዓት ሊገናኙ የማይችሉ፣ እጅግ በተለያዩ ዝርያዎች የሚገኙ ዘረመሎችን (Genes) ማቀናጀት ተችሏል። ከዚሁ ጋር ተያይዞ ያልተጤኑ አዳዲስ ባህርያት ሊከሰቱ እንደሚችሉ በመገመቱና ከነዚህ አዳዲስ ባህርያት መካከል አደገኛ የሚሆኑ ይኖራሉ ተብሎ ስለሚፈራ ከልውጠ ህያዋን (Genetically Modified Organisms) የሚሰሩ ምርቶች ጉዳይ ከአወዛጋቢ ዓለም አቀፍ አጀንዳዎች አንዱ ከሆነ ዓመታትን አስቆጥሯል

ስለዚህ በዘረመል ምህንድስና አማካይነት የሚገኙት ልውጠ ህያዋን ምርቶች፣ ሰብሎችና ሌሎች ውጤቶች ደህንነት (safety) ለማረጋገጥ የሚያስችል ዓለም አቀፍ ሥርዓት መዘርጋት አስፈላጊነት ታምኖበት ከአሜሪካ በስተቀር ከሞላ ጎደል ዓለም ሁሉ የተቀበለው የካርታኼና ደህንነተ ህይወት ፕሮቶኮል እንደ አውሮፓ አቆጣጠር ከግንቦት 2ዐዐዐ ጀምሮ የጸደቀ ሲሆን አገራችንም በአዋጅ ቁጥር 382/1995 በማፅደቋ በኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ህገ መንግሥት አንቀፅ 9 ንዑስ አንቀፅ 4 መሰረት የአገሪቱ ህግ አካል ሆኗል። ፕሮቶኮሉን በማፅደቅ ብቻ አስተማማኝ አገራዊ ደህንነተ ህይወት (biosafety) ሥርዓት ማረጋገጥ የማይቻል መሆኑን በመንግሥት በኩል ግንዛቤ በማግኘቱ ከጳጉሜ 4 ቀን 2ዐዐ1 ዓ/ም ጀምሮ እስከ ነሐሴ 7 ቀን 2ዐዐ7 ዓ/ም ድረስ ንቶ የነበረው የደህንነ ህይወት አዋጅ ቁጥር 655/2ዐዐ1 ታውጆ እንደነበር ይታወቃል።

የአዋጁ ዋና ዓላማ በሰውና በእንስሳት ጤና፣ በብዝሐ ህይወት፣ በአካባቢ፣ በማህበረሰቦችና በአጠቃላዩም በሀገር ላይ ከልውጠ ህያዋን ሊደርስ የሚችለውን አሉታዊ ተፅዕኖ ማስቀረት ወይም ቢያንስ እስከ ኢምንታዊነት ደረጃ ድረስ ማሳነስ መሆኑን በአንቀፅ 4 ሥር ተመልክቷል። በመሆኑም የአዋጁ ዓላማ ከተሳካ ከሸማቾች መሰረታዊ መብቶች አንዱ የሆነውን የደህንነት መብት (The Right to safety) የሚያረጋግጥ በመሆኑ በአዋጁ ላይ ሸማቹ ህብረተሰቡ ግንዛቤ ግንዛቤ እንዲኖረው በተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች የተለያዩ መድረኮችን በማዘጋጀት ግንዛቤ ማስጨበጥና ሸማቾችን በመወከል በአገራዊ፣ አህጉራዊና ዓለም አቀፋዊ መድረኮች በመሳተፍ የበኩላችንን ገንቢ አስተዋፅኦ ስናበረክት ቆይተናል።

ይህ በዚህ እንዳለ አዋጁ ምርምርና ስርፀትን አያበረታታም፣ አገሪቱ ከጥበበ-ህይወት (biotechnology) ማግኘት የነበረባትን ጥቅም በተለይም ለምርምር ከተለያዩ ምንጮች ሊገኝ የሚችለውን የውጭ ምንዛሪ እንዳናገኝ እንቅፋት ሆኗል የሚሉ ወገኖች በተለያዩ የዓለም ክፍሎች ከሚገኙ የልውጠ-ህያዋን ደጋፊ አግባቢዎችና (lobby group) እና ድንበር ዘለል ኩባንያዎች ጋር በመተባበር ባደረጉት እንቅስቃሴ ከነሐሴ 8 ቀን 2ዐዐ7 ጀምሮ የፀናው አዋጅ ቁጥር 896/2ዐዐ7 ይፋ ሆኗል።

አዋጁን ማሻሻል ካስፈለገ በቅድሚያ ነባሩ አዋጅ ተሞክሮ ተግዳሮቶች ተለይተው የሚመለከታቸውን ባለድርሻ አካላት በተለይም የአርሶ አደሮችና ሸማቹ ማህበረሰብ ይሁንታ እንዲጠየቅ ያደረግነው ጥረት ወደጎን ተትቶ ለወትዋቾች በሚመች መልኩ በችኮላ እንዲሻሻል ተደርጓል። በተለይም በዓለም አቀፉ የካርታኼና ፕሮቶካል እና በማንኛውም አገር የደህንነተ - ህይወት ህግ ማዕቀፎች ዓላማዎች ውስጥ ተካትቶ የማያውቀውንና መካተት የሌለበትን “ዘመናዊ ጥበበ ህይወትን ጨምሮ ለብዝሐ ህይወት ጥበቃና ዘላቂ አጠቃቀም የሚያገለግል ቴክኖሎጂ ተደራሽነትንና በቴክኖሎጂ ዝውውር መጠቀምን ማሻሻል” የሚል ዓላማ እንዲካተት ተደርጓል። ከዚህም በተጨማሪ ለአምስት ዓመት የሚፀና ልዩ ፈቃድ ከሌሎች አገሮች ደህንነተ-ህይወት ህጎች በተለየ ሁኔታ በተሻላው አዋጅ ውስጥ እንዲካተት ተደርጓል። በዚህም የተነሳ በጠንቅ ግምገማና አስተዳደር (Risk Assessment and management) ላይ የሚያተኩረው የደህነነተ ህይወት (biosafety) ጥላ እንዲያጠላበትና በአንፃሩ ምርምሩና ስርፀቱ የበለጠ ትኩረት እንዲሰጠው እየተደረገ ነው።

ይህንን የተሻሻለውን አዋጅ በመጠቀም ለጨርቃ ጨርቅ ኢንዱስትሪዎች የሚያስፈልገውን ጥጥ አቅርቦት ለማሻሻል በሚል በተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች በተለያዩ ስድስት ቦታዎች ልውጠ-ህያው ወይም ቢቲ ጥጥ በተከለለ ቦታ ሙከራ (Confined Field Trial) ሲደረግ ቆይቷል። የሙከራው ሂደትና ውጤት እስከምናውቀው ድረስ ለህዝብ ይፋ አልተደረገም። ሌላው ቀርቶ በራሳችን ጊዜ ለመከታተልና ለማጣራት እንድንችል ሙከራ የሚደረግባቸው ስድስት ቦታዎች እንዲገለፅልን በተደጋጋሚ ላቀረብነው ጥያቄ አዎንታዊ ምላሽ ባለማግኘታችን ምን እየተሰራ እንደነበረ ማወቅ አልቻልንም ነበር። ይሁን እንጂ ቢቲ ጥጡ ሥራ ላይ ከመዋሉ በፊት በተለይ ጥጥ ፍሬው ለምግብ ዘይት ግብአትና ለከብት መኖ ፋጉሎ ሊውል ስለሚችልና በዚህም የተነሳ በሰውና እንስሳት ጤና እንዲሁም በብዝሃ ህይወትና አካባቢ ላይ ሊደርስ የሚችለው ጉዳት ተገምግሞ እንዲለይና የሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት በተገኙበት ሊደርስ የሚችል ጉዳት አለመኖሩን ወይም ቢኖርም ወደእምንትነት ደረጃ ዝቅ ለማድረግ የሚወሰደውን እርምጃ በተለመለከተ ከሚመለከተው የመንግሥት አካል ማረጋገጫ እንዲሰጠን መወትወት አላቆምንም።

ይህበዚህእንዳለInternational Service for the Acquisition of Agri-Biotech Application: ISAAAበተሰኘዓለምአቀፍድርጅትድረገፅ (web site) http://www.isaaa.org/kc/cropbiotechupdate/article/default. asp?ID=16515 ሰኔ 29 ቀን 21ዐ ወይም ጁን 6 ቀን 2ዐ18Ethiopia Approves Environmental Release of Bt Cotton and Grants Special Permit for GM Maize በሚል ርዕስ ኢትዮዮጵያ JKCH1050 እና JKCH1947 የተሰኙ ሁለት ልውጠ ህያው ቢቲ ጥጥ ዝርያዎች እንዲመረቱና ልውጠ ህያው በቆሎ ምርምር እንዲካሄድበት የፈቀደች መሆኗን ይፋ አድርጓል። ከዚህም ሌላ ሪፖርተር ጋዜጣ በእንግሊዝኛ ቋንቋ ቅዳሜ ሰኔ 2 ቀን 2ዐ1ዐ ወይም ጁን 9 ቀን 2ዐ18 እትምGMO cotton approved for plantations” በሚል ርዕስ የአካባቢ፣ ደንና አየር ንብረት ለውጥ ሚንስቴር የተባለውን ፈቃድ በትክክል የሰጠ መሆኑን የሚንስቴሩን ደህንነተ-ህይወት ጉዳዮች ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር አቶ አሰፋ ጉዲና ዋቢ በማድረግ ዘግቧል።

ጥያቄአችን ለምን ፈቃድ ተሰጠ ሳይሆን ፈቃዱ ከመሰጠቱ በፊት መሟላት የሚገባቸው ቅድመ-ጥንቃቄ እርምጃዎችና ዝግጅቶች ስለመደረጋቸው ህብረተሰቡ ያወቀው ነገር ስለሌለ ይህ ለምን ሆነ? ነው። በኛ በኩል ሊደረጉ ከሚገባቸው ቅደመ-ጥንቃቄ ዝግጅቶችና እርምጃዎች አንዱ የጉዳት ተጠያቂነትና ካሣን በተመለከተ ኢትዮጵያ በግንባር ቀደምትነት አስተዋፅኦ ያደረገችበትና ምሳሌ ሆና ለዓመታት እልህ አስጨራሽ ድርድር ሲደረግበት የቆየው Nagoya - Kuala Lumpur Supplementary Protocol on Liability and Redressመስከረም 22 ቀን 2ዐዐ3 ወይም ኦክቶበር 2 ቀን 2ዐ1ዐ ድርድሩ ተጠናቆ አገሮች ፈርመዋል። ኢትዮጵያ ይህንን ፕሮቶኮል ማፅደቅና የህጓ አካል ማድረግ በተለይ ከልውጠ ህያዋን በሰው እና እንስሳት ጤና ላይ የሚደርስ ጉዳት ሲኖር ተጠያቂነትን በማስፈንና ካሣ ለማስከፈል እጅግ አስፈላጊ በመሆኑ ስንወተውት የነበረ ቢሆንም ምንም ተጨባጭ እርምጃ ሳይወሰድ ከቆየ በኋላ እ.ኤ.አ. ማርች 5 ቀን 2ዐ18 ወይም የካቲት 28/2ዐ1ዐ ኢትዮጵያን ሳይጨምር የ41 አገሮችን ድጋፍ አግኝቶ ሥራ ላይ ውሏል። ይህንን ፕሮቶኮል የአገሪቱ ህግ ሳያደርጉ ማንኛውንም ዓይነት ልውጠ-ህያው ወደ አገር ውስጥ ማስገባትም ሆነ በአገር ውስጥ ማምረት ተቀባይነት የለውም የሚል ጠንካራ አቋም አለን።  

ከዚህም ሌላ የደህንነተ ህይወት አዋጅ ቁጥር 655/2ዐዐ1 ሙሉ ለሙሉ ውድቅ ያልተደረገ በመሆኑ በአዋጁ አንቀፅ 11 መሰረት የህዝብ ተሳትፎ ለማረጋገጥ ሲባል የጠንቅ ግምገማ እንደደረሰውና ከግንዛቤ የመነጨ ስምምነት ለማግኘት ማመልከቻ ሲቀርብ በህዝብ ማስታወቂያ አውታሮች በኩል ከአንድ ወር ባልበለጠ ጊዜ ውስጥ የህዝብ አስተያየት ተሰብስቦ እንደግብአት ተጠቅሞ መወሰን እንደሚገባ ተደንግጎ እያለ ይህ ስለመደረጉ ምንም የሰማነው ወይም የተጠየቅነው ነገር ስላልነበረ ተገቢ አይደለም እንላለን። ተጠይቀን ቢሆን ኖሮ ልውጠ ህያው ቢቲ ጥጥ ማምረት ጀምረው ብዙ ተጠቃሚ ሆነዋል የተባሉት ለምሳሌ ህንድ፣ ደቡብ አፊሪካ፣ ቡርክና ፋሶ እንዴት አርሶ አደሮቻቸውና ስነ ምህዳሮቻቸው እንዲሁም ከብቶቻቸው እንደተጎዱና በተለይ የቡርኪና ፋሶ መንግሥት ምንም ዓይነት የቢቲ ጥጥ እንዳይመረት የክልከላ ትዕዛዝ አስተላልፎ እንዳስቆመ ፈቃድ ጠያቂዎቹም ሆነ ሰጭ የመንግሥት አካላት በተጨባጭ የሚያውቁት ሐቅ ቢሆንም ተጨማሪ ተጨባጭ ማስረጃ ማቅረብና ማስረዳት እንችል ነበር።

ስለዚህ እስካሁን ድረስ በተለያዩ የዓለም ክፍሎች ከተከሰቱትና አሁንም በመከሰት ላይ ከሚገኙት የተለያዩ ጠንቆች አንፃር ልውጠ ህያው ዘር ወይም ምርት ወይም የምርት ውጤት ወደአገር ውስጥ ከመግባቱ ወይም ከመመረቱ በፊት የጠንቅ ግምገማ ማድረግና ችግር ቢከሰት ተጠያቂነትን የሚወስድ አካል እንዲኖር የህግ ማዕቀፍ እንዲኖር ማድረግ፣ ሰፊው ማህበረሰብ በቂ ግንዛቤ ኖሮት በንቃት እንዲሳተፍ ማድረግ በተለይ ባሁኑ ወቅት መንግሥት ከሚከተለው የህዝብን ጥያቄ መሰረት አድርጎ ከመሥራት አንፃር ተገቢና ወቅታዊ በመሆኑጉዳዩ እንደገና እንዲታይ ይህንን ጋዜጣዊ መግለጫ ለማውጣት ተገደናል።

ለወደፊቱም ልውጠ ህያውን በተመለከተ ስለሚተላለፉ ውሳኔዎች ሁሉ አርሶ አደሮች፣ አርብቶ አደሮች፣ ሸማቾች፣ የንግዱ ማህበረሰብ፣ የምርምርና ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት፣ የህግ አስፈፃሚ አካላት እና መላው የኢትዮጵያ ህዝብ በቂ ግንዛቤ እንዲኖራቸውና ንቁ ተሳታፊ እንዲሆኑ ለማድረግ የሚመለከታቸው የመንግሥት አካላት፣ የመንግሥትና የግል መገናኛ ብዙሃን ሁሉ የየበኩላቸውን ጥረት እንዲያደርጉ ጥሪያችንን እናቀርባለን።

 

(የጉዞ ማስታወሻ)

‘’በነገራችን ላይ በአውሮፕላኑ በቀኝ በኩል የተቀመጣችሁ ከዳመና በላይ ብቻውን የወጣውን የተራራውን ጫፍ መመልከት ትችላላችሁ። ‘’

 

በመኮንን ተሾመ ቶሌራ

 

በየትኛውም ሀገር እንደሚደረገው የኢትዮጵያ መንግስት በየጊዜው አስፈላጊ በሆነበት ሀገር ሁሉ አምባሳደር እየሾመ ይልካል። ስለ ውጭ ጉዳይ ያለኝ እውቀት እዚህ ግባ የሚባል ባይሆንም አምባሳደሮች ለሹመት የሚመረጡት የሀገራችንን ጥቅም ለማስጠበቅ፣ የንግድ ስራችንን ለማሳለጥ፣የወታደራዊና የደህንነት ስራዎቻችንንም ለማጠናከር ይችላሉ የሚባሉ ዲፕማቶች በባትሪና በፋኖስ ተፈልገው ሲገኙ ይመስለኛል። ሀገራችን በሌሎች ዘንድ ያላት ምስልና ገጽታ መልካም እንዲሆን እኛን የሚወክሉትም ዲፕሎማቶች እንዲሁ ከፍ ያለ የሞያ ደረጃ፣ልምድና መልካም ስም ያላቸው መሆን ያለባቸው መሆኑንም እገምታለሁ።

ይህን ስል አንዳንድ ጊዜ ከሃገር ቤት ፖለቲካ ገለል እንዲሉ አሊያም ገዢውን መንግስት ብዙ በማገልገላቸው ምክንያት በሰለጠኑ ሃገራት ዘና እንዲሉና የሚያገኙትም ደሞዝ ከኢትዮጵያ ብር ወደ አሜሪካን ዶላር ይሸጋገርላቸው ተብለውም የሚላኩ አሉ የምትለዉንም ሃሜት እንደማንኛውም ዜጋ ሳልሰማ ቀርቻለሁ ማለት አይደለም። በሌላ በኩል እነ እገሌ ለዚህ የበቁት በሀገር ቤት የህዝብ አስተዳደራቸዉ ወቅት እንደወርቅ ተፈትነው በማለፋቸው ሀገሪቱ እምነት ጥላባቸው ነው የሚለውንም የመንግስታችንን ተደጋጋሚ ማብራሪያም እንደሚሰጥ አልዘነጋሁም።

ለማንኛውም በዚህም አለ በዚያ አምባደሮች ይሾማሉ። በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር አማጭነትና በመንግስታችን ባራኪነት ቤተመንግስት ቀርበው በፕሬዝዳንቱ ተቀብተዉ ለኛም በሚዲያ ታውጆልን ደብዳቤ ተዘጋጅቶላቸው ወደሚፈለገው ሀገር ይሸኛሉ። ታዲያ ዋናው ቁም ነገሩ ወደሚፈለገው ሀገር ሄደው ደብዳቤያቸውን ለሚመለከተው አስገብተው ስራ ከጀመሩ በኋላ ያለው ሂደትና ውጤት ይመስለኛል።

እኔ ዛሬ በዚች አጭር ፅሁፌ ላወጋ የፈለኩት አምባሳደሮች እንዴት እንደሚሾሙ ለመተንተን ወይም የአምባሳደሮች ሥራ ምን እንደሆነም ለማስረዳት አይደለም።

ይልቁንም እኔ ስለማውቀው አንድ የኢትዮጵያ የአምባሳደሮች አምባሳደር የቻልኩትን ያህል ጥቂት ነገር ለማለት ፈልጌ ነው። ይህ አምባሳደራችን ቀንና ሌሊት ሳይል የሚሮጥ፣ በአንድ ሀገር ብቻ ሳይሆን በብዙ ሃገሮች እኛን ወክሎ የሚሰራ፣ በብዙ ሀገሮችም ብዙዎች የሚያውቁት፣ የኢትዮጵያ ባንዲራ ሁል ጊዜ ከፍ ብሎ እንዲታይ የሚያደርግ፣ ባንዲራችንን ብቻ ሳይሆን ያሉንን የሰው ሰራሽና የተፈጥሮ ቅርሶቻችንን ስም በደረቱ ለጥፎ የሚዞር፣ እኛን ኢትዮጵያውያንንም ሆነ ሌሎችን በቅንነት የሚያገለግል እናም ሁሉም የሚወደው፣ ሰርቶ የሚያሰራ፣የሥራ እድል ፈጥሮ ዜጐችንና ሃገርን የሚጠቅም ትልቁ ዲፕሎማታችን ነው - የኢትዮጵያ አየር መንገድ።

ለዚች ፅሁፍ መነሻ የሆነኝ የሰሞኑ የጉዞ ገጠመኜ ነው። ባለፈው ሳምንት የታንዛኒያ አካል በሆነችውና በውቧ ደሴት በዛንዚባር ለአየር ለዉጥ (climate change)ጉባኤየአራት ቀን ቆይታ አድርገን ስንመለስ የናሚቢያ ዜግነት ካለው የሙያ ጓደኛዬ Absalom Shigwetha የሰማሁትና ያየሁት ሁኔታ እንዲሁም አየር መንገዳችን ለመጀመያ ጊዜ የግሉ ባደረገው ግዙፍ የኤርባስ አውሮፕላኑ የሰጠን አገልግሎት ድንገት ብዕሬን አንስቼ እንድሞነጫጭር አደረገኝ።

ነገረ ስራዋ የኛይቱን ሀረርን የምትመስለውን የዛንዚባሯን ስቶን ታውን (Stone twon) ለሶስትና ለአራት ቀናት እየዞርን ድንቅ የሆኑትን ታሪካዊ ቦታዎቿና ዉበቷን አየን፣ ታዋቂዉን የቅመማ-ቅመም እርሻዋን ጎበኘን፣ በየጥጋጥጉም እየቆምን ፎቶ ተነሳን፣በጥንታዊነቷ የተሰማንን ተጨዋወትን እናም ከተማይቱን ለመልቀቅ ተዘጋጀን። የበረራ ሰዓታችን እስኪደርስም ካረፍንበት ‘’ማሩ ማሩ’’ (Marumaru) ሆቴል አቅራቢያ ካለው የውቂያኖስ ዳርቻ መናፈሻ ተቀምጠን ጥቂት ማውራትም ቀጠልን።

እኔ በበኩሌ ውቂያኖሰ ሳይ የሚሰማኝ የተደበላለቀ ስሜት አለ - የደስታና የቁጭት -ደስታው በሃገሬ የማላየውን ትልቅ የውሃ አካል በማየቴ ሲሆን ቁጭቱ ደግሞ ትልቋ ሀገሬ መቶ ሜትርም ብትሆን የባህር በር ለምን አጣች እያልኩ በማሰቤ ይመስለኛል። እና ይህንኑ ደስታዬንና ቁጭቴን፣ Stone Town ከሀረር ጋር ያሏትን መመሳሰል ለጓደኞዬ መተረክ ያዝኩኝ። ከኛ ፈንጠር ብለዉ ወጣቶች በኪስዋህሊ ቋንቋ እያወሩ ትልቁን የኮኮነት (Coconut) ዛፍ ፍሬ እየገዙ ከዉስጡ ያለዉን ፈሳሽ ሲጠጡ ፣ ሌሎች ደሞ የባኦ-ባኦብ (እጅግ ግዙፍ ዛፍ) ፍሬ ሲበሉ ይታየኛል

“እኛም ይችኑ የምትመስል ‘ሀረር’ የምትባል ጥንታዊት ውብ ከተማ አለን‘’ አልኩት ለአብሳሎም (Absalom)። በውስጤ ‘’ምን ያረጋል እኛ ግን የባህር በር ላይ ያለ ከተማ የለንም።’’ እያልኩኝ።

እኔ በዚህ ሃሳብ ተውጬ እያለሁ አብሳሎም ከደረት ኪሱ የኢትዩጵያ አየር መንገድ የሰጠውን የበረራ ትኬት አውጥቶ የበረራ ሰዓታችንን ማየት ጀመረ። እሱ እንደኔ የትልቅ አየር መንገድ ባለቤት የሆነች አገር ስለሌለው ወደ ደቡብ አቅጣጫ ጥቂት መቶ ኪሎ ሜትሮችን ተጉዞ መኖሪያ ከተማው ዊንድ ሆክ መድረስ ባለመቻሉ ከኔ ጋር ወደ ሶስት ሰዓት ያህል በሃገሩ አቅጣጫ በተቃራኒ ወደሰሜን ተጉዞ መጀመሪያ አዲስ አበባ ፣ ከዚያም ደቡብ አፍሪካ በመጨረሻም ሃገሩ መግባት ነበረበት።

“I wonder why I should connect through Addis to reach my home city.” ብሎ እረዥም ጉዞ እንደሚጠብቀው ገለጸልኝና ሁል ጊዜ አፍሪካ ውስጥ ለመብረር የኢትዮጵያን አየር መንገድ እንደሚመርጥ ነገረኝ። እኔም ይህን በመስማቴ ውስጤን ደስ እያለው አየር መንገዳችን እያደገ ያለ በመሆኑ ምርጫም ብቻ ሳይሆን አፍሪካን ለማገናኘት በርትቶ እየሰራ በመሆኑ አመችና ተደራሽም መሆኑን ጠቆምኩት። እንደውም አብዛኛውን የአፍሪካ ክፍል የሚደርስና በየከተማው የሚያርፍ በመሆኑ ‘’the taxi of Africa’’ እያሉ አንዳንዶች እንደሚጠሩት ነግሬው ሰዓታችን በመድረሱ ወደ ሆቴላችን አምርተን ሆቴሉ ያዘጋጀልን መኪና (shuttle) ውስጥ ገብተን ወደ ትንሿየዛንዚባር አየር ማረፊያ አመራን። በዚህ መካከል ጥንታዊዎቹን የዛንዚባር ህንፃዎችና ምሽጐች፣መስጊዶችና ሌሎችንም በካሜራችን አሻግረን ማንሳታችንን አልዘነጋንም።

በመጀመሪያ ካሜራዬ ቀርፆ ካስቀራቸው ምስሎች አንዱ የጥንታዊውን የዛንዚባር የጠላት መከላከያ ግንብ (The old fort of Zanzibar) ነው። ይህን ጥንታዊ ግንብ እ.አ.አ 1699 ዓ.ም የኦማን አረቦች ፖርቱጋሎችን ከሀገሩ ካሶጡ በኋላ እንደገነቡት ሰምቻለሁ። ግንቡ ልክ የፋሲል ግንብን ይመስላል። ከጐኑም ቀለሙ ነጭ የሆነና በጣም ረዥም ግርማ ሞገስ ያለው ’’የድንቀድንቆች ቤት‘’ ( The house of wonders) የተባለው የቀድሞ የዛንዚባር ሱልጣን ቤተመንግስት የነበረው ታሪካዊ ህንፃ ይገኛል። በነገራችን ላየዛንዚባሩ ሱልጣን ከጂማዉ አባ-ጂፋር ጋር የጠበቀ ግንኙነት ነበራቸዉ አሉ። ከአረቦች ጋርም የነበራቸዉ ታሪካዊ ግንኙነት ገሚሶቹን ዛንዚባራዉያን ‘’ የሀበሻ መልክ‘’ ሰቷቸዋል።

የጎንደሩን የፋሲል ግንብ የሚመስለዉ የጥንታዊ የዛንዚባር የጠላት መከላከያ ግንብ (The old fort of Zanzibar) እና’’የድንቀድንቆች ቤት‘’ (The house of wonders) ጎን ለጎን ይገኛሉ።

ከተወሰነ ደቂቃዎች በኋላ የዛንዚባር አየር መንገድ ደርሰን የኢትየጵያን አውሮፕላን መምጣት መጠባበቅ ያዝን ። በወቅቱ አብሳሎም ጋዜጠኛ በመሆኑ ዜናዎች ስለሚከታተል የኢትዮጵያ አየር መንገድ አዳዲስ አውሮፕላን መግዛቱን መስማቱንና የአውሮፕላኖቹ ቁጥርም መቶ መድረሱን ገልጾልኝ “It is too much my brother’’ በማለት በሃገራችን አውሮፕላኖች ብዛት መገረሙን ነገረኝ። እኔም ትህትናን በማሳየት ብዙ አይደለም እኮ፣ የአንዳንድ አረብ ሃገራትን ወይም ያደጉ ሃገራትን ተመልከት፣ ከዚያ አንፃር ምንም አይደለም አልኩትና መልሼ ለሃገርህ ለናሚቢያም ልናውስ እንችላለን ብዬ በቀልድና በነገር ወጋ አደረኩት።

እናም አብሰሎም “የእኔ ወንድም ኢትዮጵያንና ናሚቢያን እንዴት ታወዳድራለህ ኢትዮጵያ እኮ በጣም የረጅም ዘመን ታሪክ ያላት አሮጊት ሃገር ናት። በዚህ ላይ ቅኝ ግዛት እንኳን ተገዝታ አታውቅም፣ ናሚቢያ በበኩሏ በቅጡ ሃምሳ አመት እንኳን ያልሞላት አዲስ ሃገር ናት‘’ ብሎ እዉነታዉን ነገረኝ።

በዚህ መሃል አንዱ ግዙፍ የኢትዮጵያ አውሮፕላን ከወደ ሰማይ ሦስት የእግር ኳስ ሜዳ የምታክለው የዛንዚባር አየር ማረፊያ ላይ ዱብ ሲል በመስታወት ውስጥ አነጣጥረን ተመለከትነው። ሁሉም ሰው መሳፈሪያችን በመድረሱ ደስ ያለው መሰለኝ። እኔ ግን ከዚያም በላይ የአውሮፕላኑ ጭራ ላይ ያለውን አረንጓዴ፣ ቢጫና ቀይ ቀለም ባንዲራ እያየሁ የልቤ ምት የጨመረ መሰለኝ። ብዙ ጊዜ ከሃገሬ ውጭ የኢትዮጵያን አውሮፕላን ሳይ እንደዚህ ያደርገኛል። የልቤን ምት የጨመረው ሞቃታማው የዛንዚባር አየር እንዳልነበረ አውቄዋለሁ። እናም በልቤ ‘’ኢትዮጵያውያን ስንባል ከባንዲራ ጋር ምን እንዳቆራኘ አይገባኝም’’ አልኩኝ ለራሴ። ሁለት መቶ ገደማ ከሚሆነው የተለያየ ሀገር መንገደኞች ግማሽ ያህሉ በሞባይል ካሜራቸው ግዙፋን የኢትዮጵያን አውሮፕላን ፎቶ ለማንሳት ወዲያ ወዲህ ይላሉ። ብዙ ጊዜ ስጓዝ እንደዚህ ያለ አዲስና የሚያምር አውሮፕለን ባለማየቴ እኔም አንድ ሁለቴ አውሮፕላኑን ‘’ቀጭ---ቀጭ’ ’አደረኩና እበሩ ላይ ያሉትን አስተናጋጆች “እንደምንናቹ‘’ ብዬ ወደ ውስጥ ዘለኩኝ።

ወደ አውሮፕላኑ ውስጥ እንደገባሁ በኢኮኖሚክ ክላስ ውስጥ በሦስት በሦስት ረድፍ የተሰለፋ በንድ መስመር ብቻ ዘጠኝ መንገደኛ የሚቀመጥባቸዉ ወንበሮች ያሉት ግዙፉንና አዲሱን አውሮፕላን እንዳየሁ ‘’ይህንን ደሞ መቼ ገዛችሁት’’አልኳት አንዷን አስተናጋጅ በፍጥነት አልፋኝ ስትሄድ ።

ቁጭ ባልኩበት ከመቀመጫው ኋላ ኪስ ውስጥ Air bus A350 - 900 jetliner የሚል ፅሁፍ አነበብኩ። በመግቢያ አካባቢ አዉሮፕላኑ ሆድ ላይ ደሞ ‘’የባሌ ተራሮች‘’ (The Bale Mountains) የሚል ሌላ ፅሁፍ አስተውዬነበር። ይሄ አውሮፕላን ባለፈው ሳምንት እንደተገዛ 325 መንገደኞችን ማሳፈር እንደሚችል እንዲሁም በቦሌ አውሮኘላን ማረፊያ ለእይታ መቅረቡን ሰምቼ እንደነበርትዝ አለኝ። አጋጣሚውም ደስ እያለኝ ለአብሳሎም አየኸው ይሄ እኮ ሰሞኑን የተገዘው ኤር ባሰ ነው አልኩት። እሱም አውሮላኑን እያየ በል ለማስታወሻ እዚህ የሃገርህ አውሮላን ውስጥ ፎቶ አንሳኝ አለኝ። እንዳለውም አደረኩኝ።

ከጥቂት ሰዓታት በረራ በኋላ የመጀመሪያ መዳረሻችን ወደሆነው የኪሊማንጃሮ አየር ማረፊያ አርፈን የሚወርደው ወርዶ የሚጫነው ተጭኖ ጉዞአችንን ወደ አዲስ አበባ ጀመርን ከኪሊማንጃሮ አየር ማረፊያ ስንነሳ ፊታችን ወደ ደቡብምስራቅ በመሆኑ የሰሜኑን አቅጣጫ ለመያዝና የተፈቀደልንን ከፍታ ለመውጣት የአውሮፕላኑ ዋና አብራሪ ካፒቴን ሮቤል እና ረዳት አብራሪያቸው ናታን (ይቅረታ ያባታቸውን ስም ስላልነገሩን ነው) አውሮፕላኑን ውሃ ላይ እንዳለች መርከብ ወዲህ ወዲያ አደረጉትና ወደላይ ወደሰሜን አቅጣጫ መስመራችን ይዘን ጉዛችንን ቀጠልን። በዚህ ሂደት የኤርባስ አውሮኘፕላኑ ድምፁ የማይረብሽ፣ ብዙም የማይነቀንቅና መቀጫዎቹ ምቹ በመሆናቸው በበረራው ዘና ማለት ስንጀምር ‘’የኢትዩጵያ አየር መንገድ ይህን የመሰለ ኤርባስ የሚባል አውሮፕለን እያለ ሁል ግዜ ለምን ከቦይንግ ጋር ተጣበቀ? ለምን እስከ ዛሬ ሁለቱንም ለመቀየጥ አልፈለገም? ‘’የሚል ሃሳብ መጣብኝ መልሼ የማላውቀው ነገር ውስጥ የገባሁ መሰለኝና ነገሩን ተውኩት ኤርባስን ከሚፈበርኩት አውሮፖውያን ይልቅ የቦይንግ ባለቤቷ አሜሪካም ሃያልነት ሊሆን እንደሚችል ግን ጠረጠርኩኝ። ለማንኛውም ኤርባስ ተመችቶኛል።

ከኪሊማንጀሮ አየር ማረፊያ ተነስተን ጥቂት እንደተጓዝን ካፒቴን ሮቤል ድምፃቸውን አሰሙ ‘’እንደምን ውላችኋል መንገደኞቻችን። ይህ የበረራ ቁጥር ET814 ከዛንዚባር በመነሳት በኪሊማንጃሮ ወደአዲስ አበባ የሚገጓዘው ነው። አሁን በረራችንን በሰሜን አቅጣጫ አድርገን የኪሊማንጃሮን ተራራ በቀኛችን ትተን እያለፍን ነው። በነገራችን ላይ በአውሮፕላኑ በቀኝ በኩል የተቀመጣችሁ ከዳመና በላይ ብቻውን የወጣውን የተራራውን ጫፍ መመልከት ትችላላችሁ።’’ ብለው ሲጋብዙን እኔም ካሜራዬን አውጥቼ ቁልቁል የተራራውን ጫፍ ደጋግሜ እያነሳሁ ለመጀመሪያ ጊዜ ከአፍሪካ ትልቁ ተራራ ’’ኪሊማንጃሮ’’ እንደሚባል የነገሩንን የአምስተኛ ክፍል የህብረተሰብ ሳይንስ አስተማሪያችንን አስታወስኩኝ ።

ካፒቲን ሮቤል በተጨማሪም እረዳት አብራሪያቸው ናታን እንደሚባሉ፣ የዕለቱ የበረራ አስተናጋጆች ተቆጣጣሪ (Supervisor) ፍርቱና እንደምትባልና አየሩ ጥሩ እንደሆነ ነግረውን በበረራው እንድንዝናና አበረታተውን ማይክራፎናቸውን ዘጉ። እኔ ግን በዚያ በግንቦት 24፣ 2010 ዓ.ም በ ET.814 የበረራ ወረቀት የአየር መንገዳችንን ትልቅ አምባሳደርነት እያብሰለሰልኩኝ ’’በእርግጥም ከአስር ፈዛዛ አምባሳደሮች አንድ አየር መንገድ ይበልጣል’’ ስል ለራሴ አሳመንኩት።

ለራሴም የራሴን ማስረጃዎች ደረደርኩለት። የኢትዮጵያ አየር መንገድ ያየን እንደሆነ፡-

አንደኛ በአፍሪካ አህጉር ወደ 58 ከተሞች በመብረር በአህጉሪቷ ካሉን ኤምባሲዎቻችን በላይ እያስተዋወቀን መልካም ገጽታችንን ይገነባል።

ሁለተኛ በተለይም ብዙ የአፍሪካ ሃገሮች የኛን የመሰለ ትልቅ አየር መንገድ ስለሌላቸው በዲፕሎሲያዊ ድርድር ወቅት በየሃገሮቻቸው የአየር ትራንስፖርት እንዲስፋፋ በሚል የድርድር አቅማችንን ከፍ ያደርገዋል።

ሦስተኛ ዲፕሎማቶችን፡የንግድ ሰዎችን፣ቱሪስቶችን ወደኛ አገር እንዲመጡ በማስቻል የቱሪዝምና የንግድ እንቀስቃሴያችን እንዲጠናከር ያደርጋል።

አራተኛ በአሁኑ ሰዓት ወደብ አባል (Landlocked) ከሆኑት ሃገሪት አንዷ ለሆነችው ሃገራችን የተለያዩ እቃዎችን በካርጐ በማጓጓዝ ለወደብ ይከፈል የነበረውን ክፍያ በተወሰነም መጠን ቢሆን ያስቀርልናል።

አምስተኛ የአፍሪካ ህብረትን ጨምሮ የተለያዩ የአለም አቀፍ ተቋማት በኢትዮጵያ እንዲቆዩና አዳዲስም እንዲከፈቱ የራሱን አስተዋፅኦ ያበረክትልናል።

ስድስተኛ የተለያዩ የኤክስፖርት ምርቶችን በተለይም በቀላሉና ቶሎ ሊበላሹ የሚችሉትን በፍጥነት ለውጭ ገበያ እንዲደርሱ ያግዘናል። በመሆኑም የሃገራችን ኢኮኖሚ የዳበረ እንዲሆን ያደርጋል። በኢኮኖሚ ያደገ ሀገር ደግሞ ደህንነቱ የተጠበቀ ይሆናል

በአጠቃላይ አየር መንገዳችን ከማንም በተሻለ ቁልፍ ሚና የሚጫወት የአምባሳደሮች አምባሳደር ይመስለኛል።

ደህና ሁኑልኝ !

 

በጥላሁን ኤርዱኖ (ዶ/ር፣ ኢ/ር)

 

በመልካም አስተዳደር ችግርና በጥልቅ ተሀድሶ ሰበብ
ሙሰኞችን በማጋለጣቸውና ብልሹ አሠራራቸውን በመተቸታቸው
ብቻ ቂም ተይዞባቸው ከሥራቸው የታገዱና የተባረሩ እንዲሁም
ከደረጃቸው ዝቅ የተደረጉ ቅን የመንግሥት ሠራተኞች በሙሉ
በተቻለ ፍጥነት ሙሉ ጥቅሞቻቸው ተከብሮላቸው
ወደሥራቸው እንዲመለሱ መደረግ አለበት።

 

አዲሱ ጠ/ሚ ከተመረጡ ጊዜ ጀምሮ እሰየው የሚያሰኙ አስተማሪ ለውጦች እየታዩ ነው። በተለይ በፖለቲካዊ አመለካከታቸው የተነሳ ብቻ ታስረው የነበሩትን ዜጎች እንዲፈቱ ማድረጋቸው ትክክለኛና ትልቅ ታሪካዊ ርምጃ ሊባል የሚችል ነው። ነገር ግን በሙስና የታሠሩትን ሲፈቱ የታሰሩበት ሰበብ ሙስና ሳይሆን ሌላ ስለመሆኑ ጠንካራ ምክኒያትና ማስረጃ ሊኖርና ለህዝቡም ሳይዘገይ ሊነገረው ይገባል የሚል እምነት አለኝ። አለበለዚያ በሙስና ስለመታሠራቸው በህዝቡ ብዙ የተባለባቸውንና የብዙኋን መገናኛዎችም እጅጉን የዘገቡባቸውን ሙሰኞችን/ሌቦችን ሁሉ በይቅርታ ስም የሚፈቱ ከሆነ በምላሹ ከህዝብ እየተገኘ ያለው ድጋፍ ሳይውል ሳያድር እንዳይሸረሸር ያሰጋል። በዚህ ዙሪያ እየተወሰዱ ያሉት እርምጃዎች ከወዲሁ በንጹኋን የተመከረበት፣ የታሰበበትና ማስረጃ ሊቀርብበትና ለህዝብ ጥያቄ አጥጋቢ መልስ ሊሰጥበት የሚችል መሆኑን ማረጋገጥ ያስፈልጋል። ሰዎቹ ታስረው የነበረው ሙስና የሚለው ታፔላ እንደሰበብ ተለጥፎባቸው ከሆነም ለአላስፈላጊ ሀሜት ሳይዳርግ በፊት ከወዲሁ ተገቢ ማብራሪያ ሊሰጥባቸው ግድ የሚል ይመስለኛል።


በሌላ በኩል አንድ መታወስ ያለበት ቢኖር በተለያዩ ምክኒያቶች የታሰሩትን ከማስፈታታችን በተጨማሪ የጀመርነው መልካም የለውጥ ጅማሮ ሁሉን ዜጋ የሚያካትትና ተጠቃሚ የሚያደርግ መሆኑን ማረጋገጥ ወሳኝ ይሆናል። አገራችን በአጋጠሟት የመልካም አስተዳደር ችግር ውጤት በሆነው ሙስና የተነሳ የአገራችን ሰላም ጉዳይ እጅግ አሳሳቢ በመሆኑ በተለይ ከ2008 ዓ/ም ጀምሮ የተለያዩ የመንግሥት መ/ቤቶች ሠራተኞቻቸውን በመሰብሰብ በመልካም አስተዳደር ችግርና በጥልቅ ተሀድሶ ስብሰባዎች ሰበብ ተወጥረው መክረማቸው የሚታወስ ነው። በእነዚህ ስብሰባዎች ወቅት የአገሪቱ ህገመንግሥት ባጎናጸፏቸው ፍትሀዊ፣ ዲሞክራሲያዊና ሰብዓዊ መብቶቻቸው በመጠቀም እና ከህዝብና መንግሥት የተጣለባቸውን መንግሥታዊና ህዝባዊ ኃላፊነቶቻቸውን መሠረት በማድረግ ለአገራቸው ልማትና ለህዝባቸው ብልጽግና በመቆርቆር በተለያዩ ደረጃዎችና መዋቅሮች የየመ/ቤቶቻቸውን ሙሰኞች አድሏዊና ብልሹ አሠራሮችን ማንንም ሳይፈሩ ደፍረው አምርረው የተቹ አያሌ የመንግሥት ሠራተኞች እንደነበሩ ይታወቃል። ስብሰባዎቹ ሲካሄዱ ከፌዴራል፣ ከተቋማቱ አካባቢና ከክልል የህዝብ ተወካዮች ም/ቤት ሳይቀር የመጡ ታዛቢ እንግዶች፣ ሚኒስትሮችና ሚኒስትር ደኤታዎች ወዘተ ነበሩ። በስብሰባው ወቅት በእነዚሁ እንግዶች ለሙያቸው፣ ለአገር ልማትና ሰላም ለሚቆረቆሩት የመንግሥት ሠራተኞች ጥበቃ ይደረግላቸዋል ተብሎ በመነገሩ ተበረታትተው ብልሹ አሠራሩን አምርረው የተቹ የመንግሥት ሠራተኞች አብዛኛዎቹ ዛሬ ከነቤተሰቦቻቸው ለከፍተኛ ችግር ተጋልጠዋል። እንግዶቹም የአገር ተቆርቋሪዎቹን በኔትዎርክ ለተሳሰሯቸው ለመ/ቤቱ ኃላፊ ባለስልጣናት እብሪት አሳልፈው ከመስጠታቸው በስተቀረ በቃላቸው ጸንተው ዜጎቹን ከባለስልጣናቱ ኢ-ፍትሀዊ ርምጃ ሊታደጓቸው አልቻሉም። እነዚህ ከተለያዩ ህዝባዊ ተቋማት ተወክለው መጥተው ተናግረው አናግረው ሠራተኞቹን ለማንአለብኝና ሙሰኛ ባለስልጣናት አሳልፈው ሰጥተው ወደየመጡበት ሄደዋል። ነገሩ በጥልቀት ሲታይ የእነዚህ ታዛቢዎች አመጣጣጥ የባለስልጣናቱን ብልሹ አሠራር አጥብቀው የሚቃወሙትን ቅን ሠራተኞችን ለማስጠመድ ይመስላል።


በመሆኑም እነዚህ ቅን የመንግሥት ሠራተኞች በዚሁ አዎንታዊ አስተያየታቸው የተነሳ ብቻ በሙሰኛና ብቃት አልባ የየመ/ቤቶቹ ብልሹ ኃላፊዎች ቂም ተይዞባቸው በዲሲፕሊን ሰበብ ያለምንም የህግ አግባብ ከሥራቸው የታገዱ፣ የተባረሩ፣ ሆን ተብሎ ከኃላፊነታቸው የተነሱና ከመደባቸው ዝቅ የተደረጉ ወዘተ አያሌ የመንግሥት ሠራተኞች ከነቤተሰቦቻቸው ለከፋ ችግር በመዳረግ ላይ መሆናቸው ሊታወቅ ይገባል። ከእነዚህ እጅግ በርካታ ቁጥር ካላቸው ዜጎች ገሚሶቹ በአ.ፌ.ዲ.ሪ. ፐብሊክ ሰርቪስና የሰው ሀብት ልማት አስተዳደር ፍ/ቤት በሌላቸው አቅም ከተራራ ከገዘፉ ባለስልጣናት ጋር በመካሰስ ላይ ሲሆኑ ብዙዎቹ ግን ወጭውንና ውጣውረዱን መቋቋም ስላልቻሉ ከሥራ ገበታቸው ለመራቅና ከነቤተሰቦቻቸው ለከፋ ችግር ለመዳረግ ተገደዋል። የሚገርመው ባለስልጣናቱ ለዚህ እኩይ ተግባራቸው ለመንግሥት የሚቆረቆረውን የመንግሥት ሠራተኛን ከህግ አግባብ ውጭ ለመጨቆን ሲሉ በማንአለብኝነት የመንግሥት በጀት (አበልና ትራንስፖርት) የሚጠቀሙ መሆናቸውና ለአገርና ለወገን በመቆርቆር ለችግር የተዳረጉት አያሌ የመንግሥት ሠራተኞች ግን ዞር ብሎ የሚያያቸው አለመኖሩ ነው።


ስለዚህ ክቡር ጠ/ሚኒስትራችን የተለየ ፖለቲካዊ አመለካከት ስለተከተሉ ብቻ ታስረው የነበሩት እስረኞች እንዲፈቱ እንዳደረጉ ሁሉ እነዚህም ለሥራቸው፣ ለሙያቸውና ለአገራቸው ሰላም፣ ልማትና ብልጽግና በመቆረቆር የተሻለ አሠራር ይመጣል ከሚል ቅን እምነት በመነጨ የሰጡት ቅን አስተያየት ተገልብጦ ሙሰኛ ባለሥልጣናት ሰበብ አድርገው ባዋቀሯቸው የዲሲፕሊን ኮሚቴና በኔትዎርክ በሚሠራው የየተቋማቱ ቦርድ፣ እንዲሁም ለሙሰኛ ባለስልጣናቱ መሳሪያ ሆኖ በሚያገለግለው የየመ/ቤቱ የ”ህግ ክፍል” ጋር እጅና ጓንት ሆነው በተሰጧቸው ኢፍትሀዊና ኢ-ዲሞክራሲያዊ ውሳኔዎች የተነሳ ከነቤተሰቦቻቸው በከፍተኛ ችግር ላይ የሚገኙ የመንግሥት ሠራተኞች ቁጥር ከሚጠበቀው በላይ ነው።


ስለዚህ ጠ/ሚኒስትሩ የጀመሩት አጓጊ ለውጥ ከአለት የጠነከረ መሠረት እንዲኖረውና ሁሉን አካታች እንዲሆን ከተፈለገ እነዚህ ዜጎች ያለምንም ቅድመ ሁኔታ ወደየሥራ ቦታቸው ተመልሰው በየመስሪያ ቤቶቻቸው ሆነው አዲሱን የለውጥ ሂደት እንዲያግዙ ማድረግ ተገቢ ብቻ ሳይሆን ወሳኝ ይመስለኛል። ይህ ውሳኔ እጅግ አስፈላጊ ከመሆኑም በላይ እነዚህ ድርብ በደል የተፈጸመባቸው የመንግሥት ሠራተኞች አዲሱ ጠ/ሚ የተያያዙትን አዲስ የለውጥ ሥራ ከታች ሆነው በየ/መ/ቤቱ በማሳለጥ፣ በየመ/ቤቱ ግልጽነት፣ አሳታፊነት፣ ኃላፊነትና ተጠያቂነት ወዘተ እንዲኖር በማድረግ፣ ባለስልጣናቱም በደመነፍስ ሳይሆን በመርህ እንዲመሩና በኔትዎርክ ሳይሆን በህግ ለህግ እንዲሠሩ በማድረግ፣ ሙሰኞችን በማጋለጥ የመልካም አስተዳደር ችግሩ መልሶ እንዳያገረሽ በማድረግ ረገድ ሊኖራቸው የሚችለው ሚና ከምንም በላይ እንደሆነና በማንም ሊተካ የማይችል መሆኑን ለክቡር ጠ/ሚኒስትሩ መንገር ለቀባሪ እንደማርዳት ይሆንብኛል።


የዚህ ከፍተኛ ቁጥር ያለው የመንግሥት ሠራተኛ መሠረታዊ ድጋፍና አቅም ለለውጥ ሂደቱ ከፍተኛ ብቻ ሳይሆን መሠረታዊ አስተዋጽኦ ሊያበረክት የሚችል ኃይል ያለምንም ዋስትና ከሥራ ውጭ መሆኑን መገንዘብ ያስፈልጋል። በተለይ በመልካም አስተዳደር ችግርና በጥልቅ ተሀድሶ ሰበብ ስብሰባ ላይ በተነሱ የሰራተኞችና የኃላፊዎች የሀሳብ ልዩነቶችን ተከትሎ በዲሲፕሊን ሰበብ ከሥራቸው የተባረሩ ቅን ሠራተኞች ከሥራ ከተሰናበቱበት ቀን ጀምሮ የተቋረጠባቸው ደመወዝ ሙሉ በሙሉ ተከፍሏቸው በአስቸኳይ ወደሥራቸው እንዲመለሱ ቢያደርጉ የተጀመረው የለውጥ ሥራ አንድ ሳይሆን ሁለት እርምጃ ወደፊት ሊያስፈነጥር የሚችል አቅም ሊፈጥር የሚችል ውሳኔ እንደሚሆን ጥርጥር የለውም። ክቡር ጠ/ሚኒስትር እነዚህ አያሌ የመንግሥት ሠራተኞች ከሥራቸው ለመፈናቀል የተገደዱት ዛሬ እርሰዎ በየመድረኩ ከሚያነሷቸው ቁም ነገሮች ተመሳሳይ ሀሳቦች በማንሳታቸውና ከሙሰኛ ባለስልጣናቱ ኢ-ፍትሀዊ አገዛዝ እምቢኝ በማለታቸው ብቻ ነው።


በመሆኑም እርስዎ የአገሪቱ ከፍተኛው ባለስልጣን ባይሆኑና ዛሬ የያዙት አቋም ይዘው በአንዱ የመንግሥት መ/ቤት ሠራተኛ ሆነው ተቀጥረው በሚሠሩበት መ/ቤት ለስሙ ብቻ የ”መልካም አስተዳደር ችግርና ጥልቅ ተሀድሶ” ስብሰባ ተብሎ በተጠራ ጉባኤ ላይ ልክ ዛሬ ከሥራቸው የተፈናቀሉት የመንግሥት ሠራተኞች እንዳደረጉት ሁሉ የዛሬውን አቋምዎ ይዘው ቢሳተፉ ኖሮ እርስዎም ያለምንም ጥርጥር ከሥራዎ የመባረር/የመፈናቀል እድል ሊያጋጥምዎ ይችል እንደነበር ሊጠራጠሩ አይገባም። ስለሆነም እነዚህ ከአድርባይነት የጸዱ ትክክለኛና ቅን የመንግሥት ሠራተኞች ለተያያዙት አዲስ ሥርዓት ስምረት ሲሉ ሊታደጓቸው ይገባል። እንደእኔ ሙስና የአድሏዊ አሠራር ውጤት ሲሆን አድሏዊ አሠራር ደግሞ የመልካም አስተዳደር ችግር ውጤት ይሆናል። በአንጻሩ የመልካም አስተዳደር ቸግር ደግሞ የመልካም አስተዳዳሪ አለመኖር (አለመፍጠር/አለመምረጥ/አለመሾም) ችግር ውጤት ነው። የመልካም አስተዳዳሪ ችግር ደግሞ የአስተዳዳሪዎች/ተሸሚዎች መምረጫ መስፈርቶች ችግር ውጤት ይሆናል። ስለሆነም በአረጀና በአፈጀ ችግርና አስተሳሰብ የተተበተበና የቆሸሸን አስተዳዳሪ ከሥራ ብቃት፣ ከተገቢ ት/ደረጃ፣ ከበቂ የሥራ ልምድ፣ ከተቋሙ ህ/ሰብ ተቀባይነት፣ ከአገራዊ ራዕይ ወዘተ ውጭ በጎሳና ፖለቲካ ኔትዎርክ መርጠን/ሹመን የመልካም አስተዳደር ችግርና ጥልቅ ተሀድሶ ያለህ በሚል ብልሹ ስብሰባ ጊዜ ማጥፋት ከአሁን በኋላ ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ማብቃት አለበት። የህዝብንና የመንግሥትን አደራ ተቀብለው በተገቢው ሁኔታ በብቃት ማስተናገድ የሚችሉ አያሌ ባለሙያ ዜጎች ባልጠፉበት አገር ለጎሳና ለፖለቲካ ቡድን ኔትዎርክ ጥቅም ሲባል ብቻ አገር የምትታመስበት ምክኒያት መኖር እንደሌለበት ሊሠመርበት ይገባል። ከህዝብና መንግሥት የተሰጠውንና የተጣለበትን አደራና ኃላፊነት መወጣት ያልቻለውንና በህግ አግባብ መሥራት ያቃተውን ኃላፊ ለመጠገን ሲባል ብልሹ አሠራርና ቡድንተኛ አስተሳሰብ ሙጥኝ ያለውን ባለስልጣን እንደ ሳር ቤት እያደስን ለማዝገም ከአሁን በኋላ ጊዜ ማጥፋት የለብንም። ያረጀና የፈጀ አስተሳሰብ ባለቤት የሆነው የሥራ መሪ በመጣበት እግሩ ያመጣው ኃይል እስከ ጡረታ እድሜው ሳይጠብቅ በጊዜ ሊሸኘው ይገባል የሚል እምነት አለኝ።


እንደእኔ የሚዳሰሱ፣ የመጨበጡና በአደባባይ የሚታዩና በየቀኑ ለ24 ሰዓታት ተለይተውን ለማያውቁ ችግሮች በጀት መድቦ ምርምር ማድረግ አስፈላጊ ነው ብዬ አላስብም። እናም በአገራችን ተሀድሶ፣ ጥልቅ ተሀድሶ፣ የመልካም አስተዳደር ችግር ወዘተ በሚሉ ሰበብ አስባብ ስብሰባዎች ጥሪ የተነሳ ከአድርባይነት ጸድተው ለአገራቸውና ለህዝባቸው በመቆርቆር ሙሰኛ ባለስልጣናትንና ብልሹ አሠራራቸውን በታዛቢዎች ፊት በአደባባይ በማጋለጣቸው አያሌ የመንግሥት ሠራተኞች ከህግ አግባብ ውጭ ከሥራቸው ታግደዋል፣ ተበርረዋል፣ ከደረጃ ዝቅ ተደርገዋል። የመልካም አስተዳደር ችግርና በጥልቅ ተሀድሶ ስብሰባ ምክኒያት በእነዚህ ቅን የመንግሥት ሠራተኞች ላይ የተወሰደውና በሰበብ አስባቡ እየተወሰዱ ያሉ እነዚህ ኢ-ፍትሀዊና ኢ-ዲሞክራሲያዊ ርምጃዎች በራሳቸው በሠራተኞቹ፣ በሌሎች ቀሪ የመንግሥት ሠራተኞችና ዜጎች ላይ እያስከተሏቸው ካሉ ችግሮችና ከሚፈጥሯቸው አሉታዊ ተጽዕኖዎች የሚከተሉትን መጥቀስ ይቻላል። እነዚህም፡-


• የአገር ጉዳይ የእኔ ጉዳይ ነው የሚል ዜጋ ማሳጣትን፣
• በመንግሥትና በመንግሥት ባለስልጣናት ላይ እምነት ማጣትን፣
• ግልጽነት፣ አሳታፊነት፣ ኃላፊነትና ተጠያቂነት ያለው አሠራር ማጥፋትን፣
• ለምንም ነገር ግድ የሌለውና አገራዊ ስሜቱ የላሸቀ ዜጋ ማፍራትን፣
• አድርባይነትን ማንገስንና ዜጎችን ተጠራጣሪ ማድረግን፣
• በተመሳሳይ ስብሰባዎች ላይ አለመሳተፍን፣ ከተሳተፉም አዎንታዊም ሆነ አሉታዊ ሀሳብ አለማመንጨትን፣
• የዜጎችን ሞራል መገደብንና የሥራ ተነሳሽነት ማሳጣትን፣
• የዜጎችን ዲሞክራሲያዊ መብቶች መጨፍለቅንና እንዳያስከብሩ ማሸማቀቅን፣
• ዜጎችን በስጋትና በፍርሀት ማኖርና ፈሪ ዜጋ መፍጠርን፣
• የመልካም አስተዳደር ችግርን አሜን ብሎ የሚቀበል ዜጋ ማበራከትን፣
• ሙስናና ኢፍትሀዊነት እንዲነግስ ማበረታታትን፣
• የመንግሥትና ህዝብ ሆድና ጀርባ መሆንን፣ እና

• በግልጽነትና አሳታፊነት መጥፋት የተነሳ የሥራ ቡድን ይጠፋና የሙስና፣ የዘርና የፖለቲካ ቡድን መንገስን እና የመሳሰሉት ናቸው። ዛሬ በአገራችን እየሆነ ያለውም ይህው ስለሆነ ሊታሰብበት የሚገባ አቢይ ጉዳይ ነው። ስብሰባዎቹም ከላይ በተገለጸው መልኩ ቅን የመንግሥት ሠራተኞችን ከማጥመድና ከነቤተሰቦቻቸው ለከፋ ችግር ከመዳረግ ባለፈ ይህ ነው የሚባል ፋይዳ አላስገኘም። ለዚህም ነው ሁለቴ ተሀድሶ ተብሎ ለዓመታት ለውጥ ባለመምጣቱ/ የመልክም አስተዳደር ችግሩ እየባሰበት በመሄዱ በ3ኛው “ጥልቅ” የሚል ታርጋ ለመጨመር የተገደድነው። በመልካም አስተዳደር ችግሬ ላይ በጥልቅ ተወያዩ ብሎ መልሶ ሰበብ አስባብ ፈልጎ ዜጎችን አናግሮ መክሰሱና ከህግ አግባብ ውጭ ማስቀጣቱ ከአንድ መንግሥት አይጠበቅም። የዚህ ዓይነት አካሄድ መንግሠትን ከህዝብ በእጅጉ ከማራራቁም በላይ ከባድ ዋጋም ሊያስከፍለው የሚችል ነው። እያስከፈለውም ነውና በጥልቅ ሊታሰብበት ይገባል።

 

ተፈሪ ብዙአየሁ ዶርሲስ (ዶ/ር)

ዛሬያችን ከትላንትናችን የሚሻለው ከስህተቶቻን ስንማር ብቻ ነው። ቀዳሚዎቻችን የሰሩትን ስህተት በተመሳሳይ መልኩን ቀይረን ዛሬ ዕዳን በህዝባችን ላይ እየጨመርን አለመሆናችንን እርግጠኞች መሆን አለብን። ትላንት በእጃችን የገቡትን ድሎቻችንን ያስነጠቁን እና 27 ዓመት ሙሉ የሰውን ሁለንተና እንድንገብር የዳረጉንን አካላት በአዲሱ ቲም አሰራር ውስጥ ሆነን ለመውቀስ እንኳን ዕድል ሳናገኝ የዛሬዎቹ አመራሮቻችን ድሎቻችንን እንደማያስነጥቁን በምን እርግጠኞች እንሆናለን?

በእጃችን የገባውን እድል ሊናጠቁን፤ የተስፋን ጭላንጭል ያሳዩንን አመራሮቻችንን መንገዳቸውን በማሳትም ሆነ በማስፈራራት ወይንም በእጅ አዙር ለማስገደድ እየተጉ ያሉት

1.    የራሳቸው አመለካከት እና የእስካሁኑ ተሞክሮአቸው

2.    በዙሪያቸው ያሉ አማካሪዎቻቸው

3.    ጥቅማቸው የጎደለባቸው

4.    የወደፊት ተስፈኞች ናቸው።

አዲሱ ቲም ወደ ቤተመንግስት ከመግባቱ በፊትም ሆነ ከገባ በኋላ ኦቦ ለማ መገርሳ ብዙ አደራ ስላለባቸው ዋጋ እየከፈሉ እንደሆነ የኢትዮጵያ ህዝብ ሁሉ ይረዳል ብዬ እገምታለሁኝ። በቲም ለማ (የኦሮማራዎቹ) ፕሮፖዛል እና የተቀናጀ አሰራር አዲሱ ጠ/ሚኒስትር ወደስልጣን ስለመጡ ለሁለቱም ስፍራ ተግተው መስራታቸው ‹የኢትዮጵያ ተስፋ› የሆነውን የአዲሱን አመራር ማቅናት፣ መደገፍ እና መገምገም እንደሚጠበቅባቸው ለማንም የታወቀ ነው። በክልላቸው ባላቸው ኃላፊነት እና በእርሳቸው መንገድ ጠራጊነት እና በጎ ፍላጎት የመጣውን አዲሱ የኢትዮጵያን አመራር የመደገፍ ኃላፊነት እንደተወጠሩ ሁሉም ኢትዮጵያ ሊረዳላቸው ይገባል ብዬ አምናለሁኝ። ሁለቱም ቦታ ላይ ቢበላሽ ከታሪክ ተወቃሽነት አያመልጡምና። ኦቦ ለማ ግን ይህንን ድርብርብ ሃላፊነት ለመወጣት ሲወስኑ በክልላቸው ብቁ ረዳት እንዳለቸው እኔ በግሌ እርግጠኛ አይደለሁም። እምነት የሚጣልባቸው ብቁ ረዳታቸውን ወደፌዴራል ሲያመጡአቸው ሰውየው የተመደቡበት ቦታ በራሱ ለኢትዮጵያ ህዝብ ወሳኝ ስፍራ እንደሆነ እሙን ነው። “ራሱ” ጤነኛ የሆነለት ሰው ሌላው የአካል ክፍሉ ቢታመም ቶሎ ሊድን ይችላል የሚል እሳቤ ከሆነ እሰየው ነው።

ምናልባት ደግሞ ከጠ/ሚኒስትሩ ንግሮች እንደሚደመጠው እና እርሳቸውም ግንቦት 20ን አስመልክተው ንግግር ሲያደርጉ ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ሲሉ አጋንነነው መናገራቸው ከዚህ ከአዲሱ አመራር በስተጀርባ ሆነው ታላቂቷን ኢትዮጵያን ለመገንባት ቆርጠው የተነሱ ይመስላል።

ይህች ኢትዮጵያ እያሉ ያቀነቀኑላት የትኛዋ እንደሆነች ለጊዜው ግልጽ ባይሆንም የትላንቱን ስህተት ለመድገም እየተንደረደሩ ያሉ የሚያስመስል አመላካች ነገሮችን አስተውላለሁኝ።

በአሁኑ ወቅት ትኩስና የወቅቱ ጥያቄ እየሆነ የመጣው ‹ጠ/ሚኒሰትሩ መቼ ነው ቁጭ ብለው የሚሰሩት?› የሚል ነው። ይህ ጥያቄ በሰው ሁሉ ልብ አለ። ሚዲያውንም እያጣበበ ያለውም እውነታ ይህ ነው። ከተሾሙ ሁለተኛ ወራቸውን ደፍነዋል። መሰረታዊ ጅማሬዎች ይታያሉ። ከአጓጊ ንግግሮቻቸው በስተጀርባ ሆነው የአካሄዳቸው አቅጣጫ ግን በጥርጣሬ የሚያዩ ተበራክተዋል። ቢሮ ባለመገኘታቸው የተነሳ በጥርጣሬ እንዲሞሉ ያደረጋቸው አንዳንዶች የለውጥ ናፍቆት ስላላቸው ነው ያስብላል።

እነኚህ ለውጥ ናፋቂዎች ገሚሶቹ አብዮታዊነት ይታይባቸዋል። ጠ/ሚኒስትሩ ልክ ወደስልጣን ሲመጡ የተመኙት እና እንዲሆንላቸው የፈለጉት ወዲያውኑ እንዲሆን የሚናፍቁትን ነው፡፤ አይፍረድባቸውም ይሆናል። ካሳለፉት ሁኔታ አንጻር ምናልባት ልክ ናቸው ሊያስብል ይችል ይሆናል። ፈጣን ለውጥ አብዮት እንጂ ሂደት አይሆንም። ኢህአዴግ ደግሞ የስልጣን ሽግሽግ አደረገ እንጂ የስርዓት ለውጥ አላደረገም። ምክንያቱም የስርኣት ለውጥ ነው የሚያስብል እርምጃ አላደረገም። ከዚህ የተነሳ አብዮታዊ ለውጥ ሊያሰብል የሚችል አልታየም።

ሁለተኞቹ ለውጥ ናፋቂዎች በሂደትም ቢሆን የሚመጣውን ለውጥ ቢናፍቁም ምልክቶቹን እየገመገሙ በጥርጣሬ ውስጥ ገብተዋል። ጥርጣሬያቸውን ያጎሉት ሁኔታዎችም

·         ጨከኞች በጭካኔአቸው እስከቀጠሉ ድረስ፤

§  የተወሳሰበው የገበያ ትስስር አሁንም አላፈናፍን ብሎ ኢኮኖሚውን እየጎዳ አስካለ ድረስ፤

§  ኢህአዴግ በአዲሶቹ ሹመቶቹ ሰዎችን ቀያየረ፤ ቦታቸውን ለዋወጠ እንጂ ከራሱ ክልል ወጥቶ የእይታ አድማሱን ለማስፋት ሌሎችን ለማቀፍ ስርዓቱ እስካልፈቀደለት ድረስ፤

§  ሙሰኞች ዛሬም ቢሮክራሲውን በተሻለ አሰራር እስካወሳሰቡ ድረስ፤

§  ቅድመ - ሁኔታዎችን ያላገናዘበ በውጭ ያሉ ተፎካከሪ የፖለቲካ ድርጅቶችን እና ታዋቂ ፖለቲከኞችን እና ሚዲያዎችን በአፍ ብቻ ጥሪ ከማቅረብ በህግ ማዕቀፍ እስካለተደገፈ ድረስ፤

§  የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ አቅም ማሰፈራሪያ ሆኖ እስከቀጠለ ድረስ ለውጡ መቼና እንዴት ይመጣ ሆን ብለው አዝጋሚውን ሂደት በአንክሮ እየተከታተሉ ይገኛሉ።

ጠ/ሚኒስትሩም ለእነዚህ ጉዳዮች መፍትሔ ለማፈላለግ በቢሮ አልተገኙምና -ጅማሬው ያላማረ ብለው ይተቻሉ። የሚያቀርቡት ሃሳብም ‹የሰው ለውጥ የስርዓት ለውጥን ለማምጣት የተሿማች ቁርጠኝነት እና ዋጋ መክፈልን ይጠይቃል›። ጠ/ሚኒስትሩ ከስራቸው ያዋቀሩአቸው ተሿሚዎች ቀድሞውንም በራሱ በኢህአዴግ የተቃኙ አፈቀላጤዎቹ በመሆናቸው ከራሱ ክልል አልወጣም እዚያው በዚያው መሿሿሙን ብንታገስም የምንናፍቀውን ለማግኘት ጥርጣሬ ውስጥ ነን የሚሉ ይመስላሉ።

እንደማሳያ የሚያቀርቡትም የሚድሮክ ለገደንቢ የወርቅ ማምረቻ ውሳኔ በጠ/ሚኒስትሩ ዘመን ሁለቴ መገለባበጡን ነው። አቶ ሞቱማ መቃሳ የማእድን እና ኢነርጂ ሚኒሰትር ሆነው ያደሱትን ፈቃድ ውሳኔውን ከማቅናት ይልቅ የመከላካያ ሚኒሰትር ሆነው ጉልቻቸውን በቀሩ ማግስት ስህተታቸውን ለመሸፋፈን የጉጂን ህዝብ ለማሳመንም ሆነ ለመለማመጥ ወይንም ለማስፈራራት (አልሆነላቸውም እንጂ) ሙከራ ማድረጋቸው አልተሳካላቸውም። ህዝቡ በጉልበቱ ውሳኔውን አስቀለበሰ። ኢህአዴግ ከስህተቱ መማር ያልቻለው እስከመገደድ ጥግ ድረስ መሄዱ የሂደት ለውጥ ፈላጊዎችን ጥርጣሬ አጉልቶታል። ጠ/ሚኒሰትሩ የሰው ሕይወት እስኪጠፋ፤ ደም እስኪፈስ መጠበቃቸው (መገደዳቸው እስከልቀረ ድረስ) አንድም አለቆቻቸው ስላልፈቀዱላቸው እየተለማመጧቸው ወይንም ራሳቸው የውሳኔው አካል ስለነበሩ ነው ያስብላል። አልያም ይላሉ የሂደት ለውጥ ፈላጊዎች እርሳቸው እስካሁን ካደረጓቸው ንግግሮቻቸው ውስጥ የትግሉ ባለቤት የሆነውን አካል በግልጽ እውቅና ያለመስጠታቸው ሀቅ ፍንትው ብሎ እየወጣ ስለሆነ ከኋላ ሆኖ ግንባሩን የሚቋጥርባቸው እንዳለ በመገመት እርሳቸው ነጻነታቸው ንግግራቸው ብቻ ይሆንን ይላሉ። ስለዚህ እርሳቸውም ሆኑ ካቢኔዎቻቸው የስርዓቱ አካል ስለሆኑ እስኪፈቀድላቸው ድረስ ደም መገበር ነበረበት ወይ?

ሎሎች ሶስተኛ ወገኖች ጠ/ሚኒሰትሩ ወደቢሮ ተመልሰው እንዲሰሩ የሚናፍቁት እርሳቸው ስለሳሏት ኢትዮጵያ አቋማቸውን ለማወቅ የሚናፍቁት ናቸው። እነዚህ አካለት ከንግግሮቻቸው የምትደመጠዋን ምናልባት በእርሳቸው የአእምሮ ሳሎን ተስላ የተቀመጠችውን ኢትዮጵያን፤ በሙዳያቸው ሸላልመው ያኖርዋትን ሲፈልጉ አጋጣሚውን ሲያገኙ የሚመነዝርዋትን የእርሳቸውን ኢትዮጵያ ማወቅ የሚፈልጉ፤ በጉጉትም እየጠበቁ ያሉ በርካታ ናቸው። እርሳቸው የሚያቀነቅኑላት ኢትዮጵያ የቄሮ ትግል የወለዳት የኦቦ-ለማዋ ኢትዮጵያ አትመስለንም የሚሉ በርካቶች ናቸው። (ኦቦለማም በግንቦት 20 ንግግራቸው ሊቀላቀሉአቸው የሞከሩ ይመስላሉ)። ጠ/ሚኒስትሩ በንግግሮቻቸው የሚያንቆለጳጵሷት ከአንድነት መሰረተ-ሃሳብ የምትጀምረዋ ኢትዮጵያ ስለሆነች እርስዋ ካበቃለት ቆይታለች ብለው የሚሉ ሶስተኛ ወገኖች ተበራክተወል። እነዚህኞቹ ምክር ቢጤ አላቸው፡- ምናልባትም ከጫፍ ጫፍ ሲጨበጨብላቸው ድጋፍ ያገኙ እየመሳላቸው ስራው ቀሎላቸው በውስጥም በውጭውም ጉብኝቶች ያንበሸበሹን እርሳቸው የሚሏትን ኢትዮጵያ የተቀበልንላቸው መስሎአቸው እንዳይዘናጉ በማለት ይመክራሉ። ስራው የቀለላቸው ሲመስለን ይላሉ እነኚኞቹ፡- ‹ልዩነታችንን ከማግነን አንድነታችን ላይ እንስራ› የሚለው በውብ ቃላቶች የተከሸነው ንግሮቻቸው ‹እዳው ገብስ› ሆኖላቸው ተቀባይነት አግኝተው ኢትዮጵያ በቀላሉ አንድ ትሆናለች ብለው ካሰቡ የፈጠኑ ይመስላሉ ይላሉ።

በመድረኮቻቸውም በሚዲያዎቹ ዘገባዎችም ስለቀናቸው ከሁሉ በላይ እርሳቸው የሳሏት ኢትዮጵያ ልዩነትን አስወግዳ በአንድነቷ ላይ የምትሰራ በመሆኑ ከኢህዴግ የምቾት ቀጠና ባይወጡም ሰው ተቀያይሮም ቢሆን ኢትዮጵያ ትቀጥላለች ብለው ባስቡ እና ሌላ ስህተት ባይደግሙ የሚሉ አሉ። እርሳቸውም በቀጥታም ባይሆን በንግግሮቻቸው የእርሳቸው የመደመር ስሌት የማይመቻችሁ ካላችሁ ልዩነቶቻችንን አቻችለን ወደታላቂቷ ኢትዮጵያ ግንባታ ሃሳብ መቅረብ ይሻላችኋል ብለው መክረዋልና።

እነዚህ ከእርሳቸው ታላቂቷ ኢትዮጵያ ፈጣን ግንባታ ፕሮፖዛል በመለስ ያሉ ወገኖች እርሳቸውን የወለደው ትግል መሰረቱ ግን ይህ አይደለም ይላሉ። እርሳቸው ስለው ያቀረቡልንን ኢትዮጵያ ብንፈልግ ኖሮ እስከዚህ ድረስ ልጆቻችንን የቀጠፈ ደም አፍሳሽ ዘግናኝ ትግል ማድረግ ትርጉም አልባ አይሆንም ወይ? ይላሉ። እነዚህ አካላት የሳሉዋት እና የሚጠብቁዋት ኢትዮጵያ በአንድነት ላይ ሳይሆን በእኩልነት ላይ የምትመሰረትዋን ነው። መሰረተ-ሃሳባቸው ኢትዮጵያን በትላንትናም ሆነ በዛሬ ላይ ቆመን ስናስባት በእኩልነት ላይ የተመሰረተች አይደለችም ይላሉ።

የእነዚህ ወገኖኝ ሃሳብ ዘመናዊቷን ኢትዮጵያን ለማምጣት የተዋደቁላት አጼ ቴዎድሮስ የሳሏት ከአጼ ምኒልክ በኋላ እስከቄሮ ትግል ድረስ የደረሰችውን ኢትዮጵያን ከሆነ አጼ ቴዎድሮስም ተሳስተዋል ማለት ነው ብለው ሊሞግቱአቸው ይሆን?።

በእነዚህ ጽንፍ ያሉት ወገኖች የመከራከሪያ ሃሳባቸው ጠ/ሚኒስሩን የወለደው የቄሮ ትግል ውስጥ የታለመችው ኢትዮጵያ ገና ተስላ ያላለቀች ነገር ግን ያገባኛል የሚል አካል ሁሉ ከቃላት ድርደራ ባለፈ ብሩሹን አንስቶ የሚስላት ናት ይላሉ።

ይህች የምትመጣዋ ኢትዮጵያ የቄሮን ትግል መሰረት ካላደረገች

1.  የኦሮሞ ፖለቲካ አሁንም አላደገም ማለት ነው ይላሉ።

2.  ቄሮ የታገለው ከኢህዴግ በበጎ ስጦታነት የሚቀርብለትን ሽርፍራፊ የስራ-እድል መመቻቸት ይሆናል ማለት ነው። ይህ ደግሞ የቄሮን ትግል አሳንሶ ማየት ይሆናል ይላሉ።

3.  ጠ/ሚኒሰትሩ ሳይሆኑ እርሳቸውን ወደፊት ለማምጣት ዋጋ የከፈሉ ቲም-ለማዎች ከቀደሙት ስህተቶች ባለመማራቸው የተቀዳጁትን ድል ለሌላ አካል አሳልፈው እየሰጡ ነው ማለት ነው ይላሉ።

4.  ከዚህ ሌላ ሶሶት ዓመት ደም ያፋሰሰ እልህ አስጨረሽ ትግል የአሁኗን ኢትዮጵያን እና ኢህአዴግን ይጠብቃቸዋል ማለት ነው ይላሉ።

እንግዲህ የጠ/ሚኒሰትሩን በቢሮ መገኘት የሚናፍቁ ሶስቱም አካላት መቼም ቢሆን የኦሮሞ ህዝብ መብቱን ለማስከበር ከዚህ በኋላ ምክር እንደማያስፈልገው ኢህአዲጎች ሊማሩበት የተገባቸው የሚድሮክ ለገደንቢ ወርቅ ማምረቻ ውሳኔ ነበር በማለት ይመክራሉ። ከዚህ የተነሳ በሂደት ለውጥ ፈላጊዎቹ በንቃት የሚታየው ጉዳይ የጠ/ሚኒስትሩ ኢትዮጵያ የትኛዋ ናት? በማለት ሰፊ ማብራሪያ የሚያሻው ጥያቄ ያቀርባሉ።

እኔ ግን የምለው አለኝ። መምራት ፈልገውም ያልሆነላቸው ነገር ግን ስለዚህች የጋራችን ስለሆነች ሀገር አሻራቸውን የጣሉ፤ በአንጻሩ ደግሞ እድሉን አግኝተው የመሯትም መሪዎች በነበሩባቸው ወቅት የተሳሳቱትን ስህተት ላለመድገም ቁርጠኞች ነን ወይ? በኪቹዎቻችን ደም ወደፊት ስትወጡ ይህችን ሀገር

·         እናንተ ወደምትፈልጉት አቅጣጫ እንድትመሩ አይደለም።

·         በዙሪያችሁ ያሉ አማካሪዎቻችሁ አስተዋችሁ ስህተት እንድትሰሩም ዋጋ የከፈለም የለም።

·         ጥቅማቸው የጎደለባቸው ከህዝቡ ፍላጎት በተቃራኒ የነበረው እንዲቀጥል እንዳያደርጓችሁ ተጠንቀቁ

·         ተስፈኞችን ትላንት ያልሆነላቸውን እናንተ ከምታሳዩአቸው ምልክቶች በመነሳት ወደሚፈልጉት እየመሯችሁ ሌላ ተጨማሪ ዋጋ የሚያስከፍለንን ስህተት እንዳትሱሩም ቆም ብላችሁ ዋጋችሁን ተምኑ።

ሰፊ ደጋፊ ህዝባችሁን አሳትፋችሁ የተሻለ ነገር በዘመናችሁ እንደምትስሩበትና፤ ያንንም ለቀጣዩ ትውልድ እንደምታቆዩ ተስፋ አለኝ።

የምሪት ዘመናችሁ ይበረክ!!

ግንቦት 2010 ዓ.ም

 

ለሀገርና ለሕዝብ አርአያነት ያለው ታላቅ ተግባር ያከናወኑ ሰዎችን ዕውቅና የሚሰጠው የበጎ ሰው ሽልማት ስድስተኛው መርሐ ግብሩን ከግንቦት 2 ቀን 2010 ዓ.ም አንሥቶ የእጩዎች ጥቆማ በመቀበል በይፋ እየተሰጠ መሆኑን አዘጋጆቹ ይፋ አድርገዋል። ስድስተኛው የበጎ ሰው ሽልማት ነሐሴ 27 ቀን 2010 ዓ.ም በደማቅ ሥነ ሥርዓት ይካሄዳል።


ለዚህ የሽልማት መርሐ ግብር በአሥር ዘርፎች ማለትም
1. በመምህርነት ዘርፍ
2. ንግድና ሥራ ፈጠራ ዘርፍ
3. ማኅበራዊ ጥናት ዘርፍ
4. ሳይንስ ዘርፍ
5. ቅርስና ባሕል ዘርፍ
6. መንግሥታዊ የሥራ ኃላፊነትን በብቃት መወጣት ዘርፍ
7. ኪነ ጥበብ (በሙዚቃ ዜማ ድርሰት ዘርፍ)
8. ሚዲያና ጋዜጠኛነት ዘርፍ
9. ለኢትዮጵያ በጎ ሥራ የሠሩ የውጭ አገር ዜጎች ዘርፍ
10. በጎ አድራጎት ዘርፍ


ከሕዝብ የእጩዎችን ጥቆማ በመቀበል ላይ መሆናቸውንም ጠቁመዋል።

 

በበጎ ሰው ሽልማት ከ2005 ዓ.ም አንሥቶ በተካሄዱት አምስት የሽልማት ወቅቶች፤ አገራችን የምትኮራባቸውና የላቀ አርአያነት ያለው ተግባር ያከናወኑ ሰዎች ዕውቅና የተሰጣቸው ከሕዝብ በቀረቡ ጥቆማዎችና በዳኞች ውሳኔ መሠረት ነው። የበጎ ሰው ሽልማትን ለዚህ ያበቃውም በሽልማቱ ሂደት የሕዝብ ተሳትፎ በመኖሩና ይህም ከዓመት ዓመት እያደገ ሄዷል ። ይህ ተሳትፎ አሁንም እንደሚቀጥል ጽኑ እምነት አለን ብለዋል፤ አዘጋጆቹ።


የበጎ ሰው ሽልማት ዓላማ ለሀገራችን ለኢትዮጵያ መልካም የሚሠሩ፣ ሀገራዊ ተልዕኳቸውን በብቃትና በልዩ ልዕልና የሚወጡ፣ የሕዝቡን ኑሮ ለማሻሻል ለውጥ አምጪ ተግባር የፈጸሙ፤ በብዙ ሰዎች የማይደፈረውን ተግባር በተነሣሽነት የከወኑ፣ለድጋፍ ፈላጊ የማኅበረሰቡ ክፍሎች ትኩረት በመስጠት ሀገራዊ ኃላፊነት ወስደው የሠሩ፣ የሀገሪቱ ታሪክ፣ ቅርስ፣ ባሕል፣ እንዲጠበቅ፣ የሀገሪቱ ሥልጣኔ ከፍ እንዲል የሠሩ ኢትዮጵያውያንን በማበረታታት፣ ዕውቅና በመስጠትና በመሸለም ሌሎች በጎ ሠሪዎችን ለሀገራችን ማፍራት ነው።


ስለዚህ ይህን የበጎ ሰው ሽልማትን ዓላማ ከግምት ውስጥ በማስገባት ከላይ በተገለጹት መስኮች ግንቦት 2 ቀን 2010 ዓም እስከ ሰኔ 1 ቀን 2010 ዓ.ም ድረስ ሕዝቡ ለዚህ ሽልማት ብቁ ናቸው የሚላቸውን እጩዎች ከሁሉም የሀገራችን ክልሎች እንዲጠቁም የበጎ ሰው ሽልማት አዘጋጆች ጥሪያቸውን አቅርበዋል።

 

በብሩክ አያሌው

የኢፌዴሪ ወንጀል ህግ አንቀጽ 556(2(ሀ) ደርጊቱ በወንጀል ከስ አቅራቢነት የሚያሰቀጣው እና ከስድስት ወር እስከ ሶስት አመት የሚደርስ ቀላል እስራት የሚሆነው ጥፋተኛው ጉዳት ያደረሰው በመርዝ ወይም በገዳይ መሳሪያ ወይም የአካል ጉዳት ሊያደርስ የሚችል ሌላ መሳሪያ በመጠቀም እንደሆነ ነው በማለት ይደነግጋል።

በዚህ ድንጋጌ አተገባበር ዙሪያ ብዙ ጊዜ በፍ/ቤቶች አካባቢ የአተረጓጎም ልዩነት ይስተዋላል።በአንድ በኩል አጥፊው ድርጊቱን ሲፈጽም መሳሪያ ከተጠቀመ የደረሰው ጉዳት ግምት ዉስጥ ሳይገባ በዚህ ድንጋጌ ስር ሊከሰስ እና ሊቀጣ ይገባል የሚል መከራከሪያ ሲቀርብ በሌላ በኩል ደግሞ አጥፊው ድርጊቱን የፈጸመው መሳሪያ ተጠቅሞ ቢሆንም እንኳን በተጎጂው ላይ የደረሰ ጉዳት ከሌለ መሳሪያዉን በመጠቀሙ ብቻ በዚህ ድንጋጌ ስር ተከሶ ሊቀጣ ይገባል የሚል መከራከሪያ ይቀርባል።

የመጀመሪያውን አቋም የሚደግፉት ተከራካሪዎች የሚያቀርቡት ምክንያት አጥፊው መሳሪያውን ተጠቅሞ ድርጊቱን ከፈጸመ የደረሰው ጉዳት ይነስም ይብዛም ድርጊቱን ሲፈጽም ጉዳት የማድረስ ሀሳብ አለው የሚል ነው።መከራከሪያቸውን ሲያጠናክሩም ጉዳት አልደረሰም ከተባለም ቢያንስ በሙከራ ሊከሰስ ይገባል ይላሉ።ሙከራ ሲባል በኢፌዴሪ የወንጀል ህግ አንቀጽ 27(1-3) ትርጉሙና ዝርዝር ነገሮቹ የተገለጸ ሲሆን አንድ ሰው ወንጀል ለማድረግ ጀምሮ የወንጀል ድርጊቱን እስከመጨረሻው ድረስ ያልተከታተለ ወይም ለመከታተል ያልቻለ እንደሆነ ወይም የወንጀሉ ድርጊት እንዲፈጸም እስከ መጨረሻው ድረስ ተከታትሎ የሚፈልገውን ዉጤት ለማግኘት ያልቻለ እንደሆነ በመሞከሩ ብቻ ጥፋተኛ ተብሎ ወንጀሉ ቢፈጸም ኖሮ ሊቀጣ በሚችልበት ድንጋጌ የሚቀጣበት የህግ መርህ ነው። በመሳሪያ በመጠቀም ድብደባ ተፈጽሞ አጥፊው በድርጊቱ ያደረሰው ጉዳት ባይኖርም ድርጊቱን ሲፈጽም መሳሪያ መጠቀሙ በመሳሪያው ጉዳት የማድረስ ሀሳብ ስላለው ያሰበውን ውጤት ባያገኝ አንኳን በመሞከሩ ብቻ በወንጀል ህግ አንቀጽ 556(2(ሀ)) ስር ተከሶ መቀጣት አለበት ማለት ነው። ለምሳሌ አንድ ሰው ሌላን ሰው በዱላ ጭንቅላቱን ቢመታውና በተመታው ሰው ላይ የደረሰ ምንም አይነት ጉዳት ባይኖር ደብዳቢው በወንጀል ህግ አንቀጽ 556(2(ሀ)) ስር ያለውን ድርጊት ለመፈጸም ሞክሯል ተብሎ በዚሁ ድንጋጌ ስር ያለውን ቅጣት መቀጣት አለበት ማለት ነው።

ሁለተኛውን አቋም የሚደግፉት ደግሞ አጥፊው በወንጀል ህግ አንቀጽ 556(2(ሀ)) ስር ጥፋተኛ ነው ለማለት ድርጊቱን የፈጸመው ጉዳት ሊያደርስ በሚችል መሳሪያ ሆኖ፣ሊታይ የሚችል ጉዳት ካደረሰ እንዲሁም የደረሰው ጉዳት በወንጀል ህጉ አንቀጽ 560 ስር የተገጸው የእጅ እልፊት ጉዳት ወይም በአንቀጽ 555 ስር የተገለጸው ከባድ የአካል ጉዳት ውጭ ከሆነ ነው በሚል ይከራከራሉ።እኔም የዚህ አቋም ደጋፊ ስሆን ይሄንን ክርክር ለማጠናከር የሚከተሉትን መከራከሪያዎችን አቀርባለሁ

1. የወንጀል ህግ አንቀጽ 556(2(ሀ)) ከአንቀጽ 556(1) ጋር ተያይዞ መተርጎም ይኖርበታል። በወንጀል ህግ አንቀጽ 556(1) ላይ ጥፋተኛው በአንቀጽ 555 ከተገጸው ከባድ የአካል ጉዳት ውጪ የሆነ ጉዳት ካደረስ የግል አቤቱታ ሲቀርብበት ከአንድ አመት በማይበልጥ ቀላል እስራት ወይም በመቀጮ እንደሚቀጣ ተደንግጓል።አከራካሪው የወንጀል ህግ ድንጋጌም ከአንቀጽ 556(1) የቀጠለ ሲሆን ሁለቱ ድንጋጌዎች ተያይዘው ሲተረጎሙ አጥፊው ሊቀጣ የሚችለው በንዑስ ቁጥር አንድ ላይ የተገለጸውን ጉዳት በመሳሪያ ከፈጸመው ብቻ ነው።ይሄ ማለት መሳሪያ ከመጠቀሙ ባሻገር ያደረሰው ጉዳት ሊኖር ይገባል ማለት ነው።ድንጋጌው በዚህ አግባብ ካልተተረጎመ አና የመጀመሪያውን አቋም የሚደግፉት ሰዎች አንደሚሉት ከተተረጎመ አጥፊው መሳሪያ ስለተጠቀመ ብቻ የደረሰ ጉዳት ሳይኖር በወንጀል ህግ አንቀጽ 556(1) ላይ ከተቀመጠው ቅጣት የከበደ ቅጣት ከ6 ወር ያላነሰ ቀላል እስራት ይቀጣል ማለት ነው።ይሄ ማለት ደግሞ መሳሪያ ሳይጠቀም የአካል ጉዳት ያደረሰ አጥፊ ከአንድ አመት በማይበልጥ ቀላል እስራት ወይም በመቀጮ ተቀጥቶ፣ መሳሪያ ተጠቅሞ ጥፋት ፈጽሞ ጉዳት ሳያደርስ ከ6ወር ያላነሰ ቀላል እስራት ሊቀጣ ነው ማለት ነው።

2. የወንጀል ህጉ ሊደርስበት ካሰበው ግብ እና ከህግ አውጭው ሀሳብ አኳያ መተርጎም ያስፈልጋል (የወንጀል ህግ አንቀጽ 3/4/)።ይሄ ሲባል በወንጀል ህግ አንቀጽ 556(2(ሀ)) ላይ ህግ አወጪው አጥፈው መሳሪያ በመጠቀሙ ከፍ ያለ ቅጣት እንደሚቀጣ ያስቀመጠው መሳሪያ መጠቀሙን ብቻ ለመቅጣት ሳይሆን አጥፊው መሳሪያ ተጠቅሞ ድብደባ ከፈጸመ በተበዳዩ ላይ ከፍ ያለ ጉዳት ያደርሳል በሚል ግምት ነው።ድርጊቱ በመሳሪያ ተፈጽሞ የደረሰ

ጉዳት ከሌለ ወይም የደረሰው ጉዳት የእጅ እልፊት ከሆነ በአንቀጽ 556(2(ሀ)) ስር የተገለጸውን ቅጣት መቅጣት የህግ አውጭው አላማ ነው ብሎ መውሰድ አይቻልም።

3. በሙከራ መጠየቅ አለበት የሚለውን መከራከሪያ በተመለከተ አጥፊው ድርጊቱን ፈጽሞ ውጤቱን ስላገኘ ድርጊቱ በሙከራ የቀረ ነው ማለት አያስችልም። አጥፊው ድርጊቱን ሲፈጽምም ሃሳቡ ጉዳት ለማድረስ ስለመሆኑ ማወቅ አይቻልም። ስለሆነም ይሄ መከራከሪያ ብዙም የሚያስኬድ አይደለም።ለምሳሌ አጥፊው በኤርገንዶ ጫማ ወርውሮ ሰው ቢደበድብ እና የደረሰ ጉዳት ባይኖር የተወረወረው ጫማ በራሱ ጉዳት ሊያደርስ የሚችል አይደለም። በዚህ ጊዜ ጉዳት የማድረስ ሀሳብ አለው ማለት አይቻልም።

ሲጠቃለል አጥፊው መሳሪያ ተጠቅሞ ድብደባ ፈጽሞ የደረሰ ጉዳት ከሌለ በወንጀል ህግ አንቀጽ 560(1) ስር ከሚጠየቅ በስተቀር በወንጀል ህግ አንቀጽ 556(2(ሀ)) ስር መጠየቁ ተገቢነት የለውም።

 

ኪዳኔ መካሻ (የህግ ባለሞያ)

ሊያውም ሁለቴ ነዋ። ሕገመንግስት ህዝቡ መብቶቹን ለመንግስት እንዲያስተዳድረው አሳልፎ ሲሰጥ የሚዋዋለው ማህበራዊ ውል ነው።


የሀገሪቱ ሕጎች ሁሉ የበላይ በመሆኑ ከሌሎች ሕጎች የተለየ ክብደት አለው። የሚሻሻለውም በሕገ መንግስቱ የተደነገጉ የማሻሻያ ስነስርአቶችን በተከተለ መንገድ ነው። የተማማልንበት ቃል ኪዳናችን ነውና ከሌሎች ሕጎች የበለጠ መከበርና መታፈር አለበት።


ለዚህም ነው ብዙዎቻችን ሕገመንግስት የሚለውን ቃል ከግለሰባዊም ሆነ ከሌሎች የመብት እና የግዴታ ጉዳዮች ጋር የምናያይዘውና እንዲከበር የምንፈልገው።


ለዚህም ነው እኛ ሳንሰማ፣ ሳንወያይበት እና ድምፅ ሳንሰጥበት ሕገመንግስታዊውን ስርአት ሳይከተል ተሻሽሏል ብንባል ለማመን የሚከብደን።


እውነታው ግን አዎ ተሻሽሏል ሊያውም ሁለት ጊዜ የሚል ነው።


ይህን ብዙዎቻችን የማናውቀውን እውነታ ያረጋገጠልን ፤በወሎ ዩንቨርስቲ የሕግ መምህሩ እረዳት ፕሮፌሰር አቶ ዘላለም እሸቱ በሀረማያ ዩንቨርስቲ የሕግ መፅሄት ላይ በ 2007 ዓ.ም ባሳተመው ጥናታዊ ፅሁፍ ላይ ነው። “ሕገመንግስታዊ ያልሆኑ የሕገ መንግስታዊ ማሻሻሎች በኢትዮጵያ” የሚለው የህግ መምህሩ የአቶ ዘላለም ፅሁፍ፣ የተጠቀሱት ማሻሻያዎች ሕገመንግስታዊነት ላይ ሙያዊ ፍተሻና ማብራሪያ ሰጥቶባቸዋል። እኔ ደግሞ ጥናታዊ ፅሁፋን ዋነኛ ነጥቦች በአጭሩ እነሆ ብያለሁ።


የመጀመሪያው ማሻሻያ በ1989 ዓ.ም በፌደራሉ መንግስትና በክልል መንግስታት የጋራ የግብር ስልጣንን በሚደነግገው በአንቀፅ 98 ላይ የተደረገው ነው።


ሁለተኛው ደግሞ በ1997ዓ.ም የህዝብና ቤት ቆጠራ የሚካሄድበትን የ 10 አመት የጊዜ ሰሌዳ የሚደነግገው አንቀፅ 103(5) ላይ እንዳስፈላጊነቱ በሁለቱ ም/ቤቶች የጋራ ውሳኔ የጊዜ ሰሌዳው እንዲራዘም ያደረገው ማሻሻያ ነው።


ይህ ማሻሻያ የተደረገበት ምክንያት የ1997 ምርጫ እና የቆጠራው በዚያው አመት ተደርበው በመዋላቸው የተነሳ ባጋጠመው የገንዘብ እጥረት ምክንያት ተብሎ መሆኑን ፅሁፉ ይጠቅሳል።


ሁለቱም ማሻሻያዎች ሕገመንግስቱን የጣሱበት ምክንያት ሕገመንግስቱ ላይ የተቀመጡትን የማሻሻያ ስርአቶች ባለማክበራቸው ነው።


ህዝብ ያልተወያየባቸውና እንዲሻሻሉ ያልወሰነባቸው በመሆናቸው፤ በነጋሪት ጋዜጣ ታትመው ባለመውጣታቸው፤ ከማሻሻያው በሁዋላ በታተሙ የሕገመንግስቱ ቅጂዎች ላይ ባለመታተማቸው እና በሌሎችም ጥናቱ ላይ በዝርዝር በተጠቀሱ ምክንያቶች እንደሆነ አቶ ዘላለም በምርምር ፅሁፋቸው ውስጥ ጠቅሰዋል።


በተጨማሪም እንዲህ አይነት ስርአቱን ያልተከተሉ ማሻሻያዎች ህገመንግስቱን በዘፈቀደ ለሚጥሱ ማሻሻያዎች እንደሚያጋልጡ ጠቅሰዋል።


ሕገመንግስታዊነትን የመተርጎም ስልጣኑ የተሰጠው ለፌዴሬሽን ም/ቤት ቢሆንም በማሻሻያዎቹ ውስጥ ም/ቤቱም ተሳታፊ ስለነበር፥ ገለልተኛ ሆኖ የራሱን ውሳኔ መርምሮ ሊወስን ስለማይችልና ፍ/ቤቶችም ጉዳዩን የመዳኘት ስልጣን ስለሌላቸው፤ ገለልተኛ የሆነ የሕገ መንግስታዊ ፍ/ቤት አይነት ተቋም መኖር እንዳለበት ጥናቱ ጠቁሟል።

 

(DIRETUBE)
..

 

የዓለም የፕሬስ ነፃነት ቀንን ስናስብ የኢትዮጵያ የፕሬስ ይዞታ ከዓመት ዓመት ያለመሻሻል ጉዳይ የሚዘነጋ አይሆንም። የጋዜጠኝነት ሙያ ተሟጋቾችም ሃገሪቱን ለመገናኛ ብዙሃን ሥራ አስቸጋሪ ከሆኑ ቦታዎች መካከል ይመድቧታል።


በዚህ ዓመት ግን በእስር ላይ የነበሩ ጋዜጠኞች መፈታትና ከአዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር የተሰሙት ቃላት በዚህ ወቅት ለበርካቶች ተስፋ የሰጠ ይመስላል።


ፍሬው አበበ አሁን በህትመት ላይ ካሉት ጥቂት ጋዜጦች መካካል የምትገኘዋ 'ሰንደቅ' ጋዜጣ ዋና አዘጋጅ ነው።


ኢህአዴግ ወደ ሥልጣን ከመጣ በኋላ ቅድመ ሳንሱርን ማንሳቱና የወጡት ሕጎች ሃሳብን በነፃነት የመግለፅ መብት እውቅና እንዲያገኝ በማድረግ በሃገሪቱ ነፃ ፕሬስ እንዲፈጠር አመቺ ሁኔታዎች እንዲፈጠሩ ማድረጉን ይናገራል።


አሁን ባለው ሁኔታ ዋነኛው ችግር ብሎ የሚያስበው የመንግሥት አስፈፃሚ አካላት የአመለካከት ችግርን ነው። በተለይ ፕሬሱን በተመለከተ ያለው አመለካከት እንደ ጠላት የመፈረጅ እንደሆነ ይናገራል።


በዚህም ባለፉት 26 ዓመታት ብቅ ብለው የነበሩት ጋዜጦች እንዳለ ጠፍተው "በሚያሳዝን ሁኔታ ኢትዮጵያን የምታክል ትልቅ ሃገር ሦስት ብቻ በአማርኛ የሚታተሙ ጋዜጦች የቀሩባት ሆናለች" ይላል።


በፈቃዱ ሞረዳ ደግሞ ለ15 ዓመታት የጦማር ጋዜጣ አዘጋጅና አሳታሚ ሆኖ ሰርቷል። በመጀመሪያዎቹ የፕሬስ ነፃነት ዘመን አስቸጋሪና ተግዳሮቶች የበዙበት እንደነበር የሚያስታውስው በፈቃዱ፤ ሥራውን ስለሚወደው ፈተናውን ተቀብሎ የሙያውን ስነ-ምግባር በተቻለ መጠን አክብሮ እውነትን ለማቅረብ ይጥር እንደነበር ይናገራል።


የነበሩት አንዳንድ ጋዜጦች ፕሬሱን ለጥቃት የሚያጋልጡ ሥራዎችን ይሰሩ እንደነበር የሚናገሩ ሰዎች እንደነበሩ የሚያስታውሰው በፈቃዱ ነገር ግን "መንግሥት ፕሬሱን ስለማይፈልገው ምንም መልካም ነገር ብንሰራ ከማጥቃት ወደኋላ አይልም። እንዲያውም በሸሸነው እርምጃ መጠን ይከተለን ነበር" ሲል ይደመጣል።


በወቅቱ የተለያዩ ወከባዎችና ክሶች ይቀርቡበት እንደነበር የሚዘክረው በፈቃዱ ሥራዉን በሚሰራበት ወቅት ዘወትር የሚያሳስበው ነገር እንዳልሆ ግን ይናገራል።


በጋዜጠኝነት ሥራው ውስጥ በስድስት ወር ጊዜ ለዘጠኝ ጊዜ ታስሮ የተፈታው በፈቃዱ ይህ ሁኔታ ሙያዉን እንዲተው ባያደርገውም መጨረሻ ላይ ግን ነገሮች እየጠነከሩ ሲመጡ በተለይ የቤተሰቡ ሁኔታ ያሳስበው ጀመር።


አምስት ያህል ክሶች ከጋዜጠኝነት ሥራው ጋር በተያያዘ ሲከታተል የነበረው በፈቃዱ በዚህ ሁኔታ መቀጠሉ መጨረሻውን እስር ቤት ሊያደርገው እንደሚችል በማሰብ ከሃገር መውጣትን የጨረሻው አማራጭ አደረገ።


"እስራት ሰለቸኝ፤ ፈሪ ሆንኩ። ሃገሬን ጥዬ ስወጣ ያለተዘጉ ክሶችና የእስር ትዕዛዞች ወጥተውብኝ ነበር። ስለዚህ በእነዚህ ክሶች የእኔ እስር ቤት መግባት የሚያስገኘው ትርፍ ስላልታየኝ መሰደድና ሌላ አማራጭ መፈለግን" ምርጫው አደረገ።


የአዲስ ነገር ጋዜጣ ማኔጂን ኤዲተር የነበረው መስፍን ነጋሽ፤ የጋዜጠኝነት ሥራን የተለያዩ ነገሮችን ለመማር ዕድልን ያገኘበትና ይነስም ይብዛ ለሃገር አስተዋፅኦ ያደረገበት የህይወቱ አካል እንደሆነ ይናገራል።


መስፍን በፕሬስ ሥራዉ ውስጥ በተለይ የመንግሥትን ትኩረት የሚስቡ ጉዳዮች ላይ ሲሰሩ ህጋዊና መዋቅራዊ እንቅፋቶች ይገጥሟቸው እንደነበር ያስታውሳል።


ከመንግሥት በኩል በአዘጋጆቹ ላይ ክስ ለመመስረት ዝግጅት እየተደረገ መሆኑን የሚገልፅ መረጃ ከታማኝ ምንጮች ስላገኙ በግል በደረሱበት ውሳኔ መሰረት አብዛኞቹ ጋዜጠኞች ከሃገር እንደተሰደዱ ይናገራል መስፍን።


ነገር ግን ማሳደዱ ከሃገር ከወጡ በኋላም አላበቃም ነበር። ከተወሰነ ጊዜ በኋላ በደረ-ገፅ በኩል የጋዜጣዋን ሥራ ለማስቀጠል ያደረጉትን ጥረት ተከትሎ በአንዳንዶቹ የጋዜጣዋ አዘጋጆች ላይ በሌሉበት ክስ ተመሰረተባቸው።

 

አዲሱ መሪ. . .


በቅርቡ ወደጠቅላይ ሚኒስትርነት መንበሩ የመጡት ዶክተር አብይ አህመድ ከቀድሞዎቹ መሪዎች በተለየ ለውጦችን ለማምጣት እንደሚፈልጉ ሲናገሩ እየተደመጡ ነው።


ፍሬው አበበ እንደሚለው አዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር በንግግራቸው የሃሳብ ብዝሃነትን በተመለከተ ትኩረት ሰጥተው እንደሚሰሩ ተናግራዋል። "ይህ ማለት ደግሞ በቀጥታ ፕሬስን የሚመለከት በመሆኑ፤ በገቡት ቃል መሰረት ይህንን ተግባራዊ ያደርጋሉ ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ" ይላል።


ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ በውጪ ያሉ ጋዜጠኞች ወደሃገራቸው መጥተው እንዲሰሩ እንደሚፈልጉ የተናገሩትን ነገር መልካምና በበጎ መታየት እንዳለበት የሚያምነው በፈቃዱ፤ ነገር ግን በቅድሚያ መወሰድ ያለባቸው እርምጃዎች እንዳሉ ይጠቁማል።


ከውጪ የሚተላለፉ ስርጭቶችን ማፈን ማቆምና አሳሪ የሆኑት ሕግ ላይ መሻሻሎችን ማድረግ ቃልን በተግባር ለማሳየት አንድ እርምጃ መሆኑን የሚጠቅሰው በፈቃዱ፤ እንደሱ በስደት ላይ ያሉ ጋዜጠኞች ላይ የተከፈቱ ክሶችና ውሳኔዎች መሰረዛቸው በይፋ እንዲነገር ይጠብቃል።


ይህ ከተደረገና በሩ በቀና ልቦና ከተከፈተ "ወደሃገሬ ተመልሼ "ጦማር' ጋዜጣን መልሶ ለማሳተምና እንዲሁም በሌሎች የሚዲያ ሥራዎች ለሀገሬ የበኩሌን አስተዋፅኦ ለማድረግ የሚቀድመኝ የለም" ይላል።


"ኢትዮጵያ በተግባር ብቻ ሳይሆን በቃልም የቆሰለች ሃገር ስለሆነች በቃል መታከም አለባት" የሚለው መስፍን አዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር አብዛኛው ኢትዮጵያዊ የሚቀበለውን አይነት መልዕክት እያስተላለፉ ነው ይላል።


ጠቅላይ ሚኒስትሩ የፕሬስ ነፃነት ማክበርን በተመለከተ በተዘዋዋሪ መንገድ ከተናገሩት ባሻገር ግልፅ ባለሁኔታ የተናገሩት ነገር እንደሌለ የሚጠቅሰው መስፍን "ሃሳብን የመግለፅ ነፃነት ለዜጎች ሳይከበር፤ ለጋዜጠኞች ብቻ የሚከበር መብት አይሆንም" ይላል።


ያለውን ሁኔታ ለማስተካከል ፍላጎቱ ካለ፤ በእስር ላይ ያሉትን ጋዜጠኞች መልቀቅና የተከሰሱትንም ክሳቸው እንዲሰረዝ ማድረግ እንደሚያስፈልግ ከበፍቃዱ ጋር ይስማማል።


በተጨማሪም "የፕሬስ ህጉንና የፀረ-ሽብር ህጉን መሰረዝ ካልሆነም አፋኝ የሆኑትን ክፍሎቻቸውን እንዲለወጡ ማድረግ እንዲሁም ጋዜጠኞች ሥራቸውን እንዲያከናውኑ በሁሉም መስኩ አመቺ ሁኔታን መፍጠር በጣም ያስፈልጋል" ባይ ነው።


ጠቅላይ ሚኒስትሩ እያቀረቡት ያለው ግብዣ ከልብ ከሆነ ከንግግር ባሻገር መንገዱን የሚያመቻች ተጨባጭ ተግባራትን ከወዲሁ መጀመራቸውን የሚያመለክቱ ሥራዎችን መሬት ላይ ማሳየት አለባቸውም ሲል ያክላል።
መስፍን መሬት ላይ ያለው ሁኔታ እስከተቀየረ ድረስ በራሱ በኩል ወደ ሃገሩ ተመልሶ የጋዜጠኝነት ሥራውን ለመጀመር ፍላጎቱ እንዳለውም ይናገራል።


"ከሃገር የመውጣቱ ውሳኔ ከባድ እንደነበረው ሁሉ ወደ ሃገር የመመለሱ ውሳኔም ቀላል አይሆንም" የሚለው መስፍን ነገር ግን ሁኔታዎች እስከተቀየሩና የሚፈልገውን ለመሥራት አመቺ ሁኔታ እስከተፈጠረ ድረስ ለመመለስ አያመነታም።


የአዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር ንግግር ወደ ተግባር የሚሻገር ከሆነ በበርካቶች ዘንድ የፈጠረው መልካም ስሜት የተዳከመውን የፕሬስ ሥራ እንዲያንሰራራ በር ሊከፍት ይችላል የሚለው የበርካቶች እምነት ይመስላል።


https://www.facebook.com/BBCnewsAmharic/

 

በይርጋ አበበ

ወጣት ዳንኤል የማነ እና አማኤል ኪዳነ ላለፉት ሁለት ዓመታት የመኪና አደጋን እና የኤች አይ ቪ ኤድስ ስርጭትን በተመለከተ በእግራቸው እየተጓዙ የአገራቸውን ህዝብ ሲያስተምሩ ቆይተዋል። ሁለቱ ወጣቶች በራሳቸው ተነሳሽነትና ያለማንም ደጋፊ ወገናቸውን ከአደጋ ለመታግ ሲያስተምሩ ቆይተዋል። በቅርቡ በአዲስ አበባ ራስ ሆቴል አዳራሽ ‹‹የኛ ድንበር ተሻጋሪ ደረጃ 2 ለ የደረቅ ጭነት ማመላለሻ ባለንብረቶች ማህበር›› ለረጅም ዓመት አሸከርክረው ምንም ጉዳት ያላደረሱ አሽከርካሪዎችን የመሸለምና እውቅና የመስጠት ፕሮግራም አዘጋጅቶ ነበር። በዚያ ፕሮግራም ላይ ተገኝተው ሃሳባቸውን እና ልምዳቸውን ለታዳሚዎች ያካፈሉት ሁለቱ ወጣቶች እስካሁን ያለፉበትን እና ወደፊት የሚሄዱበትን የህይወት ጎዳና ለሰንደቅ ጋዜጣ እንዲህ ሲሉ ነግረውታል።

 

 

የእቅዱ ጅማሮ

በኢትዮጵያ ያለው የተሸከርካሪ ቁጥር ከሌሎች አገሮች ጋር ሲወዳደር በጣም አነስተኛ የሚባል ቢሆንም እያደረሰ ያለው ጉዳት ግን ከዓለም የመሪነቱን ደረጃ ይዟል። በያመቱ በሺህ የሚቆጠሩ ኢትጵያዊያንን በወጡበት የሚያስቀረው ይኸው የመኪና አደጋ በንብረት ውድመት በኩል የሚያደርሰው ጉዳት ደግሞ እንደ መንገዶች ባለስልጣን መረጃ ከሆነ በቢሊዮን ብር የሚገመት ነው።

ኤችአይቪ ኤድስን በተመለከተ በቅርቡ የወጣ አገር አቀፍ መረጃ እንደሚያመለክተው ደግሞ በያመቱ ከ24 ሺህ በላይ ሰዎች በቫይረሱ ይያዛሉ። ከዚህ ቁጥር ውስጥ አብላጫውን የሚይዘው በወጣቶች በተለይም በሁለተኛ እና አንደኛ ደረጃ ተማሪዎች ላይ መሆኑ ችግሩን የከፋ ያደርገዋል።

የመኪና አደጋ እያደረሰ ያለውን ጉዳት አስመልክቶ በፓርላማ ጥያቄ የቀረበላቸው አቶ ኃይለማሪያም በአንድ ወቅት በሰጡት ምላሽ ‹‹የመኪና አደጋ ላይ እንደ ኤችአይቪ ኤድስ አገር አቀፍ ዘመቻ ሊከፈትበት ይገባል›› ሲሉ መናገራቸው የቅርብ ሩቅ ትዝታችን ነው። በኢትዮጵያ ሺዎችን ለሞት እና የድሃ አገር በጀት ላይ ቢሊዮንን ለውድመት የሚዳርገው የመኪና አደጋ ካደረሳቸው የህይወት ጉዳቶች አንዱ በወጣት አማኑኤል ኪዳኔ ወላጆች ላይ ያደረሰው የሞት አደጋ ነው። ልጃቸውን ለማስመረቅ ከቤታቸው የወጡት የአማኑኤል ወላጆች የተሳፈሩበት መኪና በሀሰተኛ መንጃ ፈቃድ ያሽከረክር የነበረ ሾፌር ነበር የምትሽከረከረው። ሾፌሩ አምስት ሰዎችን እንደያዘ መኪናዋ ገደል ስትገባ የተመራቂው ወላጆችም ህይወታቸው ሊያልፍ ቻለ። የወጣት ዳንኤል ወላጆች ደግሞ በኤችአይቪ ነበር የሞቱት።

እነዚህ ሁለት ወጣቶችም ይህን የበጎ ፈቃድ አገልግሎት በራሳቸው ወጪ እና ጉልበት የሚሰሩት ከዚህ በኋላ መሆኑን ወጣት ዳንኤል የማነ ለሰንደቅ ጋዜጣ በሰጠው አስተያየት አስታወቋል። የጉዟቸውን መጀመሪያም አክሱም ከተማ አድርገው ከ200 በላይ ከተሞችን በእግራቸው በመዞር ‹‹በትምህርት ቤቶች፣ በቤተ አምልኮዎች፣ በዩኒቨርስቲዎችና ኮሌጆች፣ በእስር ቤቶች እንዲሁም በመንግስት ተቋማት›› ወስጥ እየተዘዋወሩ ስለ መኪና አደጋ እና ኤችአይቪ ኤድስ ያስተምራሉ።

በተለይ የመኪና አደጋ እንዲደርስ አንዱ ምክንያት የአሽከርካሪዎች የብቃት ማነስ መሆኑን የሚገልጸው ወጣት ዳንኤል ‹‹በከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ውስጥ የሁለተኛ እና ሶስተኛ ደረጃ መንጃ ፈቃድ ስልጠናዎች ቢሰጡ፤ በአንድ ጊዜ አራተኛ እና አምሰተኛ መንጃ ፈቃድ መሰጠቱ ቀርቶ በሂደት እንዲሰጥ ቢደረግ እና የመንጃ ፈቃድ አሰጣጡ ላይም በጥናት እንዲመሰረትና የአገሪቱ ህግ አውጭ ክፍልም ትኩረት እንዲሰጠው›› የሚሉ ጥናታዊ ጸሁፎችን ያቀርባሉ ያስተምራሉ። በዚህ ስራቸው ድካምና ወጭ ቢበዛባቸውም ‹‹ህዝብን ማዳን ቅድሚያ አድርገን ስለተነሳን ድካሙ አይሰማንም፤ አገሬ ምን አደረገችልኝ ሳይሆን ለአገሬ ምን አደርኩላት ብለን ሁላችንም ልንሰራ ይገባል›› የሚል አቋም አላቸው።

ወጣቶቹ ትምህርት የሚሰጡት በአሽከርካሪዎች ላይ ብቻ ሳይሆን በህብተሰብ ግንዛቤ ላይም መሆኑን ይናገራሉ። በትራፊክ አጠባበቅ በኩል ከትግራይ ኮረም፣ ከአማራ ጎጃም እና ከኦሮሚያ ክልል ደግሞ አምቦ ህብረተሰቡ ቀድሞ ግንዛቤ ያለው መሆኑን ታዝበናል የሚሉት ወጣቶቹ፤ ‹‹ልናስተምር ገብተን ተምረን ወጣን›› ብለዋል። የእነዚህ አካባቢዎች ተሞክሮ ወደ ሌሎች አካባቢዎች ቢተላለፍ የጉዳቱን መጠን ይቀንሰዋል ብለው እንደሚያምኑ ገልጸዋል።

በኤችአይቪ/ኤድስ ላይም ቢሆን በተለይ በሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶችና በከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ላይ ያለው ተስፋፊነት የከፋ መሆኑን እንደታዘቡ ገልጸዋል። ይህን በተመለከተም መንግስት የቤት ስራውን እንዲሰራ እያሳሰቡ መሆኑን ተናግረዋል።

 

 

የገቢ ምንጭ

ወጣቶቹ ከአክሱም ተነስተው ከ200 በላይ ከተሞችን ሲያዳርሱ ሁለት ዓመታትን አስቆጥረዋል። አብዛኛውን ጉዞ በእግራቸው የሚያካሂዱ ሲሆን ከአንድ ወረዳ ወይም ከተማ ቢያንስ ለአስር ቀናት ያድራሉ። ከትግራይ ክልል ተነስተው ደቡብ ኢትዮጵያ ድረስ የተጓዙት እነዚህ ወጣቶች በጉዟቸው የሚያስፈልጋቸውን ወጪ እንዴት ይሸፍኑ እንደሆነ ላቀረብንላቸው ጥያቄ በሰጡት ምላሽ ‹‹በራሳችን ስሜት እና ወጪ ነበር ስራውን የጀመርነው ነገር ግን በምንሄድባቸው አካባቢዎች ትምህርታችንን የሚሰሙ ወገኖቻችን በራሳቸው ተነሳሽነት ድጋፍ ያደርጉልናል›› ሲሉ ተናግረዋል።

ነገር ግን በመንግስትም ሆነ በተቋማት በኩል የሚደረግላቸው ወጥ የሆነ ድጋፍ አለመኖሩን የገለጹት ወጣቶቹ፤ ‹‹አንዳንድ የመንግስ ተቋማት ትብብር ሊደረግልን እንደሚገባ ስለሚያምኑ የቻሉትን ድጋፍ ያደርጉልናል፤ አንዳዶቹ ደግሞ የድጋፍ ደብዳቤ ይሰጡናል፤ ቀሪዎቹ ግን ምንም አይነት ድጋፍ አያደርጉልንም›› በማለት ለጉዟቸውና ለስራቸው የሚያስፈልጋቸውን ወጪ እንዴት እንደሚሸፍኑ ተናግረዋል።

ከዚህ በተረፈ ደግሞ ድጋፍ ስላገኙ ብቻ ሳይሆን ድጋፍ ባላገኙባቸው ወቅቶችም ቢሆን ስራቸውን ያለመታከት እንደሚሰሩ የሚገልጹት እነዚህ ወጣቶች ‹‹ብዙ ጊዜ ተቸግረን እናውቃለን የምናድርበት አጥተን ጫካ ውስጥ ያደርንበት ጊዜም አለ›› ብለዋል። ሰውን በመኪና አደጋ እና በኤድስ እንዳይሞት የሚያስተምሩት ወጣቶቹ ራሳቸውን ለዱር አውሬ አሳልፈው እስከመስጠት የደረሱበትን አጋጣሚ ያስታውሳሉ። ተቋማት ድጋፍ ሊያደርጉልን ቢፈልጉም በራሳችን ፍላጎት እንጂ ህጋዊ ሰውነት ስለሌለን ሊደግፉን አልቻሉም። አንዳንዶቹ ደግሞ እኛን በመገናኛ ብዙሃን ሽፋን የሰጠልን ስለሌለ ከናካቴውም አያውቁንም። በዚህ የተነሳ በበጎ ፈቃዳቸው ልቦናቸው ያሳሰባቸውን ከሚደርጉልን ሰዎች በምናገኘው ድጋፍ ነው ስራችንን የምንሰራው›› በማለት የገጠማቸውን ፈተና ተናግረዋል።

ይህም ሆኖ ግን ተስፋ ቆርጠው ወደኋላ እንደማይሉ የሚናገሩት ወጣቶቹ ወደፊት ብዙ ወጣቶችን አብረውን እንዲሰሩ በማድረግ በሁሉም የአገራችን ክፍሎች በማህበር ተደራጅተን ትምህርት መስጠታችንን እንቀጥልበታለን›› ብለው የወደፊት እቅዳቸውን ተናግረዋል።

 

 

የፖለቲካ ውሳኔ የሚሹ ጉዳዮች

ወጣቶቹ በየሄዱበት ከተማ እና በደረሱበት ቦታ ሁሉ በአገሪቱ ያሉ ችግሮችን ከማስተማር ጋር በተያያዘ ትኩረት የሚደርጉት የመፍትሔ ሃሳቡ ላይ መሆኑን ይገልጻሉ። የመፍትሔ ሃሳብ የሚሹ ጉዳዮችን የተመለከቱ ጥናታዊ ጽሁፎችን ሲያቀርቡ የመፍትሔ ሰጪዎቹ አድራሻ ‹‹አራት ኪሎ ያለው ነጩ ህንጻ›› ሆኖ ያገኙታል። ለዚህ ደግሞ የአገሪቱ ህግ አውጭ ክፍል ህጎችን ሲያወጣ ህብረተሰቡን ታሳቢ ያደረገ እንዲሆን፣ የማያሰሩ ከሆነም የሚሻሻሉበትን መንገድ እንዲያመቻች ብሎም እንዲቀየሩ በማድረግ በኩል ቁርጠኛ እንዲሆን ጠይቀዋል። ለዚህ ደግሞ የመንጃ ፈቃድ አሰጣጡን በተመለከተ የህግ ማሻሻያ እንዲደረግ የተደረሰበትን ውሳኔ እንደ ጥሩ ጅምር ተመልክተው በሌሎች ህጎች ላይም እንደዚህ አይነት ውሳኔዎች እንዲሰጡ ጠይቀዋል።

Page 1 of 15

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us