የጉምሩክ ቅሌት!... ማስረጃ አልባ ገንዘብ ነጠቃ!

Wednesday, 14 March 2018 13:04

 

አቶ ተሾመ ታደሰ ገ/መድህን በአንድ ወቅት በአድማስ ዩኒቨርሲቲ ሐርጌሳ ካምፓስ በመምህርነት ሙያ ያገለግሉ ነበር። ለሰባት ዓመታት ቆይተው ወደሀገራቸው ለመመለስ አሰቡ። በ2007 ዓ.ም ሶማሌላንድን ተሰናብተው ዕቃቸውን ሸክፈው በቶጎ ውጫሌ በኩል ወደአገራቸው ኢትዮጵያ ለመመለስ ተነሱ። ቶጎ ውጫሌ ኬላ ላይ ሲደርሱም እንደማንኛውም ዜጋ የጉምሩክ ፎርማሊቲ ለማሟላት በእጃቸው ይዘውት የነበረውን 13 ሺ 800 የአሜሪካን ዶላር ማሳየት ነበረባቸው። ይህንንም በሕጋዊ መንገድ አደረጉ። ነገር ግን ከጉምሩክ ሰዎች ይህን ያህል መጠን ያለው የውጭ ምንዛሪ ይዘው ወደአገር ውስጥ መግባት እንደማይችሉ ተነገራቸው። እሳቸውም የኮንትራት ሥራቸውን አጠናቀው እየተመለሱ መሆኑን በመጥቀስ አስፈላጊ ከሆነ ወደኢትዮጽያ ብር ተቀይሮ ገንዘቡ እንዲሰጣቸው ጠየቁ።

«ገንዘቡ ተቀይሮ ይሰጥሀል» በሚል ጉዞ ከጉምሩክ ሰዎች ጋር ወደጅጅጋ ሆነ። ጅጅጋ ሲደርሱ ግን የጉምሩክ ሰዎች ገንዘቡን ተቀብለው እሳቸውን ወደእስር ቤት አስገቧቸው። ፍ/ቤት እንኳን ሳይቀርቡ በሕገወጥ መንገድ ለሰባት ተከታታይ ቀን አስረው በመጨረሻ በዋስ ከእስር ወጡ። የተወሰደባቸው ገንዘብ ሕጋዊ ማስረጃ እንዲሰጣቸው በተደጋጋሚ ቢጠይቁም ጉምሩክ ሀላፊዎች በእምቢታቸው በመጽናታቸው ከሰባት ዓመታት በላይ ያፈሩትን ገንዘብ ብጣሽ ወረቀት ማስረጃ እንኳን ከልክለዋቸው ወደአዲስአበባ መመለስ ግዴታቸው ሆነ።

ትንሽ ቆይቶም የገቢዎችና ጉምሩክ ጅጅጋ ቅርንጫፍ በአቶ ተሾመ ላይ የውጭ አገር ገንዘብ በኮንትሮባንድ ለማስገባት በመሞከር ወንጀል ክስ መሰረተባቸው። ክሱ የቀረበለትን የሶማሌ ክልላዊ መንግሥት የፈፋን ዞን ከፍተኛ ፍርድቤት ግራና ቀኙን ሲያከራክር ቆይቶ ጥር 7 ቀን 2007 ዓ.ም ከክሱ በነጻ አሰናበታቸው። የተያዘባቸው ገንዘብም እንዲመለስ ወሰነ።

እንደገና የጉምሩክ ሰዎች ይግባኝ ጠየቁ።

ይግባኙ የቀረበለት የሶማሌ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት ጠቅላይ ፍርድቤት በተመሳሳይ ሁኔታ ግራና ቀኙን መርምሮ የሥር ፍ/ቤት ውሳኔ በማጽናት የተያዘባቸው 13 ሺ 800 ዶላር እንዲመለስላቸው ወሰነ።

ጠቅላይ ፍርድቤቱ ይህን ውሳኔ ቢያሳልፍም የውሳኔ ግልባጩን ለማግኘት የማይሞከር ሆነ። ለወራት ከአዲስአበባ ጅጅጋ እየተመላለሱ ደጅ መጥናት ግድ ሆነባቸው። ነገሩ ግራ ሲገባቸውም ጉዳዩ በአስተዳደር እንዲታይ ለጠቅላይ ፍርድቤቱ ፕሬዚደንት እና ምክትል ፕሬዚደንት አቤቱታ አቀረቡ። የጠቅላይ ፍርድቤቱ ምክትል ፕሬዚደንት የውሳኔ ግልባጩ እንዲሰጣቸው በወቅቱ ትዕዛዝ ሲሰጡ፣ የጠቅላይ ፍ/ቤቱ ፕሬዚደንት ግን የፍ/ቤቱ ውሳኔ እንደገና መታየት እንዳለበት በቃል ይገልጹላቸዋል። ይህ አካሄድ ሕገወጥ መሆኑንና በውሳኔው ቅር የተሰኘ ወገን እስከ ሰበር አቤቱታ የማቅረብ ነጻነቱን መጠቀም እንጂ በአደባባይ የተሰጠ ውሳኔ እንደገና የሚከለስበት ሕጋዊ አግባብ የለም በማለት ለማስረዳት ያደረጉትን ጥረት የሰማቸው አልነበረም።

እናም የጠቅላይ ፍርድቤቱ ፕሬዚደንት በቃል በተናገሩት መሠረት እሳቸው ባልተጠሩበት ችሎት የፍርድቤቱ ውሳኔ ተቀልብሶ በእነሱ አባባል (Revise ሆኖ) የውሳኔው ግልባጭ እጅግ ዘግይቶ በጠበቃቸው በኩል እንዲደርሳቸው ተደርጓል። አዲሱ ውሳኔ የሥር ፍ/ቤት ውሳኔ በመሻር በአቶ ተሾመ ላይ የሁለት ዓመት የእስር ቅጣትና የአምስት ሺ ብር መቀጮ የሚጥል፣ በኤግዚቢት የተያዘው ገንዘባቸውን ለመንግስት ገቢ እንዲሆን (እንዲወረስ) ውሳኔ ያስተላለፈ ነበር። የሚያሳዝነው የውሳኔው ግልባጭ ሲደርሳቸው የይግባኝ መጠየቂያ ጊዜ ሆን ተብሎ እንዲያልፍ ተደርጎ ነበር። ውሳኔው አለአግባብ መቀየሩ ብቻ ሳይሆን ይግባኝ የማቅረብ ሕገመንግሥታዊ መብታቸው እንዲያጡ መደረጋቸው ለአቶ ተሾመ ድርብ ጉዳት ነበር።

አቶ ተሾመ እየደረሰባቸው ያለውን በደል በፍርድ ቤት ከመከታተል ጎን ለጎን በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ላለው የዲያስፖራ ጽ/ቤት እንዲሁም ለእምባ ጠባቂ ተቋም፣ ለሕዝብ ተወካዮች ምክርቤትና ለመሳሰሉ መንግሥታዊ ተቋማት በጉዳቸው ጣልቃ ገብተው መፍትሔ ይሰጧቸው ዘንድ ሲጠይቁ ሰንብተዋል። ሆኖም አንዳንዶቹ «በፍርድ ቤት ጉዳይ ጣልቃ አንገባም» በሚል አቤቱታቸውን ሳይቀበሏቸው ቀርተዋል።

አሁንም በጉዳያቸው ተስፋ ባለመቁረጥ ለኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮምሽን የደረሰባቸውን የሰብዓዊ መብት ጥሰት የደረሰባቸው መሆኑን የሚያትት አቤቱታ ይዘው ሄዱ። ጉዳያቸውንም ለሚመለከታቸው የስራ ኃላፊዎች በተዋረድ አስረዱ። የኮምሽኑ የሥራ ሃላፊዎች በሁኔታው ከማዘን በላይ የተከሰተውን ሕገወጥና ኢ- ሰብዓዊ አሠራር እንዲታረም አስፈላጊውን ሁሉ እንደሚያደርጉ ቃል ገቡ። በተለይ ኮምሽነሩ ዶ/ር አዲሱ ገብረእግዚአብሔር አነጋግረዋቸው ሁኔታውን የሚያጣራ የባለሙያዎች ቡድን ወደጅጅጋ ላኩ። እሳቸውም በአካል ጅጅጋ ከተማ ድረስ በመሄድ የክልሉን ፕሬዚደንት አቶ አብዲ አሌን ጨምሮ ከሚመለከታቸው አካላት ጋር በመወያየት የተፈጸመውን ጥፋት በተመለከተ መተማመን ላይ ደረሱ።

ከምንም በላይ አስገራሚ የነበረው የራሳቸው የቀድሞ ጠበቃ በሕገወጥ መንገድ በእሳቸው ላይ ለተፈጸመው ሥራ ተባባሪ ሆኖ መገኘቱ ነው።

በዚሁ መሠረት የክልል የዳኞች አስተዳዳር ጉባዔ ጉዳዩን እንዲያየው ከተደረገ በሀላ የራሳቸውን ጠበቃ ጨምሮ ተገቢውን አስተዳደራዊ ቅጣት እንዲያገኙ ውሳኔ አስተላልፎአል። በተጨማሪም ጉዳዩም በፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት እንዲታይ ድጋፍ ተደርጎላቸዋል። ጉዳዩ በጠቅላ ፍርድቤት እና በሀላም በይግባኝ በሰበር ሰሚ ችሎት ሲታይ ቆይቶ ከሶስት ዓመታት እንግልትና ውጣውረድ በሀላ አምስት ዳኞች ያስቻሉት የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ጥቅምት 21 ቀን 2010 ዓ.ም የመጨረሻ ውሳኔ ሰጥቷል። በዚሁ ውሳኔ መሠረት በአመልካች ላይ ቀደም ሲል የተላለፈው የጥፋተኝነት ውሳኔ፣ የቅጣትና የውርስ ሆነ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የውርስ ውሳኔውን ብቻ በማሻሻል የሰጠው ውሳኔ መሠረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ነው በሚል ውሳኔውን ሽሮ አመልካች ተላልፎበት ከነበረው የቅጣት ውሳኔ በነጻ እንዲሰናበቱና እንዲወረስ ተብሎ የነበረው 13 ሺ 800 የአሜሪካን ዶላር ሲያዝ በነበረበት ምንዛሪ ተሰልቶ በብር እንዲመለስላቸው ወስኗል።

አቶ ተሾመ ታደሰ ይህንን ጉዳይ ለመከታተል ለ26 ጊዜያት ያህል ከአዲስአበባ ጅጅጋ መመላለሳቸውን ነግረውናል። የአውሮፕላን የትራንስፖርት፣ የሆቴልና የመሳሰሉ ወጪዎች ብቻ በገንዘብ ሲሰላ ከ150 ሺ ብር በላይ ሰሆን በተጨማሪ በፍርድ ቤቶች ምልልስና ውጣውረድ የተቃጠለው ከሶስት ዓመታት በላይ ጊዜ ለእሳቸውና ለቤተሰባቸው እጅግ አስቸጋሪና ፈታኝ እንደነበር ገልጸውልናል።

በሰው አገር በበረሀ ተከብረው፣ ሰርተው፣ ለፍተው ያፈሩትን ገንዘብ ወደአገራቸው ይዘው መግባታቸው ብቻ ወንጀል ሆኖ ለከፋና አሳዛኝ እስር፣ እንግልት መዳረጋቸው በእሳቸውም ሆነ በቤተሰባቸው ላይ ከባድ የሞራል ጉዳት ማድረሱን የገለጹልን በከፍተኛ የሐዘን ስሜት ውስጥ ሆነው ነው።

ይህም ሆኖ የሕግ የበላይነት እንዲረጋገጥ ከጎናቸው ሆነው የረዱዋቸውን፣ የደገፉዋቸውን የሰብዓዊ መብት ኮምሽን ባልደረቦች ከምንም በላይ ኮምሽነር ዶ/ር አዲሱ ግብረእግዚአብሔርን፣ ጠበቃቸውን አቶ ሲሳይ ፋንታዬን እንዲሁም ቤተሰቦቻቸውንና ጓደኞቻቸውን አመስግነዋል።

የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የመጨረሻ ውሳኔ እነሆ።

ቀን ጥቅምት 21 ቀን 2010 ዓ.ም

የኢፌዲሪ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት

ዳኛ፡- ዳኜ መላኩ

      ብርሃኑ አመነው

      በዕውቀት በላይ

      ኃይሉ ነጋሽ

      ሸምሱ ሲርጋጋ

አመልካች፡- አቶ ተሾመ ታደሰ - ቀረቡ

ተጠሪ ፡- በፌዴራል ጠቅላይ ዐ/ሕግ የኢት/ሶማሌ ክ/ቅ/ጽ/ቤት ዐ/ሕግ - ከበደ ዳባ - ቀረቡ

መዝገቡ ተመርምሮ የሚከተለው ፍርድ ተሰጥቷል።

ፍርድ

ለዚህ ሰበር ክርክር መነሻ የሆነው ጉዳይ የኮንትሮባንድ ወንጀልን የሚመለከት ሆኖ የተጀመረው የኢት/ሶማሌ ክልል የፋፈን ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ነው። በዚሁ ፍ/ቤት ተጠሪ በአመልካች ላይ ያቀረበው ክስ ይዘት፡- የጉምሩክ አዋጅ 622/2001 አንቀጽ 91(1)፣ የኢትዮጵያ ባንክ ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 591/2000 አንቀጽ 26(1/ሀ/4 እና 5) እና ብሔራዊ ባንክ በቀን 25/09/2001 ዓ.ም ባስተላለፈው ሰርኩላር አንቀጽ 1 እና 2 የተደነገገውን በመተላለፍ ጥቅምት 08 ቀን 2007 ዓ.ም ከጠዋቱ 3፡00 ሰዓት ሲሆን የጉምሩክ ስነ -ስርዓት ያልተፈፀመበትን 13,800 ዶላር በልብስ ቦርሳ ውስጥ አድርጎ በትከሻው በመሸከም እና ደብቆ በመያዝ ከሶማሌ ላንድ ወደ ኢትዮጵያ በመግባት ላይ እያለ ወደ ሀገር ውስጥ መግቢያ በሆነው የቶጎ ውጫሌ ኬላ ላይ የተያዘ በመሆኑ በፈፀመው የኮንትሮባንድ ወንጀል ተከሷል የሚል ነው።

አመልካች በስር ፍ/ቤት ቀርቦ የእምነት ክህደት ቃሉን ሲጠየቅ በሕጋዊ መንገድ ሶማሌ ላንድ ውስጥ ለ7 ዓመታት በአስተማሪነት መቆየቱንና ሥራውን ለቆ ዕቃውን በሙሉ በመያዝ ወደ ሀገሩ እየተመለሰ እያለ ቶጎ ውጫሌ ኬላ ላይ ገንዘቡን አውጥቶ በማሳየት ለባንክ ገቢ እንዲደረግለት ቢጠይቅም የተጠሪ ፍተሻ ባለሙያዎች ፈቃደኛ እንዳልሆኑና ያሠሩት በመሆኑ ጥፋተኛ እንዳልሆነ በመግለጽ ቃሉን ሰጥቷል።

የስር ፍ/ቤት ተጠሪ ያቀረበውን ማስረጃዎች ሰምቶና መርምሮ አመልካች እንዲከላከል ብይን የሰጠ ሲሆን የአመልካችን የመከላከያ ማስረጃዎች ሰምቶና መርምሮ አመልካች የኮንትሮባንድ ወንጀል አልፈፀመም በማለት በነፃ እንዲሰናበት እና የተያዘበት 13,800 ዶላር በሀገር ውስጥ ባለው ገንዘብ የጉምሩክ ስነ ስርዓት ተፈፅሞበት ተመላሽ እንዲደረግለት ወስኗል። ተጠሪ በዚህ ውሳኔ ቅር በመሰኘት ለክልሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ይግባኝ ያቀረበ ሲሆን ፍ/ቤቱ ግራቀኙን ካከራከረ በኋላ መርምሮ አመልካች የተያዘበትን ዶላር ገንዘብ በጀርባው ባዘለው ቦርሳ ውስጥ በሁለት የተለያዩ ቦታዎች የያዘ መሆኑ በዐ/ሕግ ምስክሮች የተረጋገጠ በመሆኑና የስር ፍ/ቤት ውሳኔ ብሔራዊ ባንክ በ25/09/2001 ዓ.ም ያስተላለፈውን ሰርኩላር (መመሪያ) ያላገናዘበ ነው በማለት በመሻር አመልካችን በተከሰሰበት ወንጀል ጥፋተኛ በማድረግ በሁለት ዓመት እስራትና በብር 5,000 መቀጮ እንዲቀጣ እንዲሁም የተያዘው 13,800 ዶላር ገንዘብ እንዲወረስ ወስኗል። በመቀጠል አመልካች ባቀረበው ይግባኝ መነሻነት ጉዳዩን የተመለከተው የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ግራቀኙን ካከራከረ በኋላ መርምሮ የጥፋተኝነትና የቅጣት ውሳኔ ሲያፀና ከተያዘውና ይወረስ ከተባለው ገንዘብ ውስጥ 3,000 ዶላር ለአመልካች ተመላሽ እንዲደረግ ወስኗል። የሰበር አቤቱታው የቀረበው ይህን ውሳኔ በመቃወም ለማስለወጥ ነው።

የአመልካች የሰበር አቤቱታ መሠረታዊ ይዘትም፡- አመልካች በሶማሌ ላንድ ሀርጌሳ በሚገኘው የአድማስ ዩኒቨርስቲ ለ7 ዓመታት በመምህርነት ሳገለግል አገኝ ከነበረው ወርሃዊ ደመወዝ ሕጋዊ በሆነ ባንክ ውስጥ በመቆጠብ ያጠራቀምኩትን ገንዘብ የሥራ ውሌ ሲቋረጥ ደሀብሽል ሊሚትድ ካምፓኒ ከሚባለው ባንክ ያጠራቀምኩትን 13,800 የአሜሪካ ዶላር እና ዕቃዎቼን ሸክፌ በቀን 08/02/2007 ዓ.ም አይሱዙ መኪና ወደ ኢትዮጵያ ስገባ የኢትዮጵያ የመጀመሪያ የጉምሩክ መቆጣጠሪያ ጣቢያ የነበረው የቶጎ ውጫሌ የጉምሩክ ፈታሾች ዕቃዎቼን፣ የያዝኩትን የኢትዮጵያ ብር 88,000 እና 13,800 የአሜሪካ ዶላር አሳውቂያለሁ። በፍተሻ ኬላ ላይ የነበሩ ፈታሾች ጋር ይዤ የነበረውን የዶላር መጠን የማሳወቅ ሁኔታ ላይ ቅሬታ የነበራቸው በመሆኑ ተጠሪ ክስ የመሠረተብኝ ቢሆንም የዞኑ ከፍተኛ ፍ/ቤት የግራቀኛችን ማስረጃዎች መርምሮ በነፃ አሰናብቶኛል። ሆኖም የክልሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት ውሳኔውን በመሻር ያለአግባብ ወስኖብኛል። የተጠሪ ምስክሮች እርስ በርሱ የሚጋጭ ምስክርነት የሰጡ ሲሆን አንደኛው ምስክር በፍተሻው ሂደት ምንም ሳይጠይቁኝ እንደፈተሸኝ ሲገልጽ ሁለተኛው ምስክር ደግሞ ዶላሩ ስለመያዙና አለመያዙ ጠይቀነዋል ሲል ገልጸዋል።

ይህም ቃላቸው የማይታመን መሆኑን ያሳያል። በሌላ በኩል ያቀረብኳቸው መከላከያ ምስክሮች በዕለቱ ከሶማሌ ላንድ ሀርጌሳ ስመለስ የተኮናተርኩት አይሱዙ ሾፌርና ረዳት ሲሆኑ በወቅቱ ዶላሩንና የኢትዮጵያ ገንዘብ አውጥቼ በኬላው ለነበሩት ሁለት ግለሰቦች መዝግቡልኝ ብዬ መስጠቴን መስክረዋል። ይህ በሆነበት የዞኑ ከፍተኛ ፍ/ቤት የሰጠው ውሳኔ በአግባቡ ሆኖ እያለ የክልሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት ውሳኔውን በመሻር መወሰኑ ስህተት ነው።

የክልሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት የጉምሩክ አዋጅ ቁጥር 622/2001 ፣ የብሔራዊ ባንክ ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 591/2001 እንዲሁም በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ በ25/09/2001 ወጣ የተባለውን ሰርኩላር ከጉዳዩ ጋር በአግባቡ አዛምዶ ሳይተረጉም የሰጠው ውሳኔ ስህተት ነው። ይህ ሆኖ እያለ የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይህንኑ ውሳኔ ማጽናቱ መሠረታዊ የህግ ስህተት በመሆኑ ውሳኔው ተሸሮ በነፃ ልሰናበት የሚል ነው።

የአመልካች አቤቱታ አመልካች በስር ፍ/ቤት ባቀረባቸው መከላከያ ምስክሮች ኬላ ሲደርስ ለክሱ ምክንያት የሆነውን 13,800 የአሜሪካን ዶላር አውጥቶ እንዲመዘግብለት መስጠቱ ባረጋገጠበት ሁኔታ ጥፋተኛ ተብሎ መወሰኑ ከተከሰሰበት የህግ ድንጋጌ እና ከመሠረታዊ ማስረጃ ምዘና መርህን አስመልክቶ ይህ ሰበር ችሎት በሰ/መ/ቁ 89676 ከሰጠው ውሳኔ አንፃር ለማጣራት ሲባል ለሰበር ያስቀርባል የተባለ ሲሆን ግራቀኙ መልስና የመልስ መልስ በጽሁፍ በማቅረብ ተከራክረዋል።

የተጠሪ መልስ ይዘት፡- የክልሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት የስር ፍ/ቤትን ውሳኔ መሻሩ በአግባቡ ነው። ፍ/ቤቱ የዐ/ሕግ ምስክሮች ቃል እርስ በርሱ የሚጋጭ አለመሆኑን በመገንዘብ፣ ይልቁንም የመከላከያ ምስክሮች ቃል እርስ በርሱ የሚጋጭ መሆኑን እንደምክንያት በመውሰድ የስር ፍ/ቤትን ማስረጃ በመመዘን የደረሰበትን ድምዳሜ ውድቅ ማድረጉም ሆነ አመልካችን ጥፋተኛ በማድረግ የተያዘው ዶላር የይወረስ ትዕዛዝ መሰጠቱ በአግባቡ ነው። የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት በአመልካች ላይ በክልሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት የተላለፈውን የጥፋተኝነትና የቅጣት ውሳኔ ማጽናቱ በአግባቡ ቢሆንም የጉምሩክ ስነ -ሥርዓት ያልተፈፀመበት ገንዘብ የተያዘው 13,800 የአሜሪካን ዶላር ሆኖ እያለ በብሔራዊ ባንክ መመሪያ መሠረት 3,000 ዶላር መወረሱ ቀርቶ ለአመልካች እንዲመለስ በማለት መወሰኑ ስህተት በመሆኑ ዶላሩ በሙሉ እንዲወረስ ይወስንልን የሚል ነው።

አመልካች በበኩሉ የሰበር አቤቱታውን በሚያጠናክር መልኩ የመልስ መልስ የሰጠ ሲሆን በተለይ ኬላ ላይ ሲደርስ 13,800 ዶላር አውጥቼ እንዲመዘገብልኝ ስለመስጠቴ በመከላከያ ምስክሮቼ ተረጋግጧል። በአዋጅ ቁጥር 622/01 አንቀጽ 91 እንዲሁም የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 591/2000 አንቀጽ 26(1/ሀ/4 እና 5) እንዲሁም በባንኮች ደንብ 25/9/2001 ዓ.ም አንቀጽ 1 እና 2 ተላልፏል በማለት ተጠሪ የጠቀሰው ለጉዳዩ ተገቢነት የሌለው እንዲሁም በወንጀል ሕጉ የሕጋዊነት መርህ ያልተሟላበት ክስ በመሆኑ ከጅምሩ ስህተት ነው። በብሔራዊ ባንክ ከተወሰነው ወይም ከተፈቀደው የውጭ ምንዛሬ በላይ ይዞ በኢትዮጵያ ድንበር ላይ ከተገኘ ዲክለር ተደርጎ እንዲገባ ይደረጋል እንጂ እንደኮንትሮባንድ የሚቆጠር ባለመሆኑ የጥፋተኝነት ውሳኔው ተሸሮ የዞኑ ከፍተኛ ፍ/ቤት የሰጠው ውሳኔ ይጽናልኝ የሚል ነው።

የጉዳዩ አመጣጥ ከላይ የተገለፀውን የሚመስል ሲሆን የአመልካችን አቤቱታ ከስር ፍ/ቤቶች ውሳኔ እና አግባብነት ካላቸው የሕግ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ መርምረናል። አቤቱታው ለሰበር ያስቀርባል ሲባል ከተያዘው ጭብጥ አንጻር መርምረን እንደተረዳነው አመልካች ከሶማሌ ላንድ ወደ አገር ውስጥ በሕጋዊ መንገድ በመግባት ላይ እያለ ወደአገር ውስጥ መግቢያ በሆነው የመጀመሪያ ድንበር ኬላ ላይ ፍተሻ ሲደረግለት በያዘው ቦርሳ ውስጥ 13,800 የአሜሪካ ዶላር፣ ብር እና ላፕቶፕ ኮምፒዩተር በቦርሳው ውስጥ መገኘቱ አከራካሪ አይደለም። ግራቀኙን ያከራከረው አመልካች የተጠቀሰውን ዶላር ደብቆ የጉምሩክ ስነ -ስርዓት ሳይፈፀምበት ወደአገር ውስጥ ለማስገባት ሲል ነው የተያዘው ወይስ እንዲሁ ይዞ ሲገባ ነው የሚለው ነው። በዚህ ረገድ ድምዳሜ ላይ ለመድረስ የሚቻለው ግራቀኙ ያቀረቧቸው የሰው ምስክሮች ምስክርነትና የሰነድ ማስረጃዎች በሙሉ ከሙሉ ይዘታቸው ሊመዘኑ ይገባል።

አመልካች ያቀረባቸው የሰነድ ማስረጃዎች አመልካች ለ7 ዓመታት በሶማሌ ላንድ ሀርጌሳ ከተማ በዩኒቨርስቲ መምህርነት ተቀጥሮ ሲያገለግል ቆይቶ ዕቃዎችን ይዞ ወደ ሀገሩ በመመለስ ላይ የነበረ መሆኑና ከሚመለከተው አካል የተጻፈለት የድጋፍ ደብዳቤ ይዞ የነበረ መሆኑ እና የተባለውን ገንዘብ ከሥራ ቅጥር ከሚያገኘው ገቢ በየጊዜው በአገሩ ባንክ ይቆጥበው የነበረው መሆኑን የሚያሳይ የባንክ ደብተሩን በማስረጃነት ማቅረቡ ሲታይ በውጭ አገር ሰርቶ ያገኘውን ገንዘብ በውጭ ምንዛሬ ወደ አገሩ ይዞ እየተመለሰ መሆኑን መገንዘብ ይቻላል። በሌላ በኩል የዐ/ሕግ ምስክሮች ያስረዱት አመልካች በድንበር ኬላ ላይ ሲፈተሽ ዶላሩን ይዞ የተገኘው በጀርባው ወይም በትከሻው በያዘው ቦርሳ ውስጥ በሁለት ቦታ ከፍሎ መሆኑ ነው።ይህ አድራጎቱ ዶላሩን ደብቆ ይዞ ሊገባ ሲል ተያዘ ሊያስብል በሚችል ድምዳሜ ላይ ሊያደርስ የሚችል አይደለም። ምክንያቱም አመልካች ይህን ያህል የገንዘብ መጠን በዋሌት ቦርሳው ወይም በሱሪና ጃኬት ኪሱ ውስጥ ይዞ ሊንቀሳቀስ አይችልም። በተለይ ከዶላሩ ጋር የተያዘው የብር መጠን ከፍተኛ ከመሆኑ አንጻር በትከሻ ላይ በሚያዝ ቦርሳ መያዙ ተገቢና ደበቀ የሚያስብለው አይደለም። አመልካች ገንዘቡን ደብቆ የድንበር ኬላውን ለማለፍ ቢያስብ ኖሮ በጫነው ዕቃ ውስጥ ወይም ከተከራየው ተሽከርካሪ አካል ውስጥ ደብቆ በያዘ ወይም በሌላ መንገድ ኬላውን ለማለፍ በሞከረ ነበር። የዐ/ሕግ ምስክሮችም ቢሆኑ ገንዘቡን በፍተሻ ሂደት አገኘን ከማለት በቀር ዶላር ከያዘ ዲክለር ወይም እንዲያሳውቅ በግልፅ ተነግሮት የለኝም በማለቱ ተፈትሾና ተደብቆ መገኘኑን አላስረዱም። ይልቁንም ዶላሩ የጉምሩክ ሥነ-ሥርዓት ሳይፈፀምበት ሊያልፍ ነበር ለማለት ያስቻላቸው ከፍተሻው በፊት ዶላር ይዣለሁ ብሎ ያልነገራቸው መሆኑን ነው። ሆኖም በስር ፍ/ቤት ማጣሪያ ጥያቄ ላይ የተጠሪ ምስክሮች እንዳረጋገጡት አመልካች የያዘውን ዶላር እንዲያስታውቅ እንዲሞላ የተሰጠው ቅጽ ወይም ፎርም አልነበረም። ከፍተሻ በፊት የያዘውን ዶላር ማሳወቅ የሚጠበቅበት መሆኑን የሚገልፅ የማስታወቂያ ሰሌዳ አልነበረም፣ የተጠሪ ፈታሽ ባለሞያዎች ወይም ምስክሮች በግልፅ አመልካች ዶላር እንደያዘ እንዲያሳውቅ የጠየቁበት ሁኔታ አልነበረም። እንዲሁም ዶላር ኖረ፣ አልኖረ ፍተሻው የግድ ስለነበረና ሌሎች ክልከላ ወይም ገደብ የተጣለባቸው ዕቃዎች ጭምር ካሉ ለመያዝ የሚደረግ ፍተሻ እንደመሆኑ አመልካች አትፈትሹኝ ዶላር ይዣለሁ በማለት ፍተሻውን የሚያስቆምበት አግባብም የለም። ስለሆነም አመልካች የተገለፀውን ዶላር ይዞ መገኘቱ የተረጋገጠ ቢሆንም በድብቅ ይዞ ለማለፍ ደብቆት ነበር በሚል ድምዳሜ ላይ የሚያደርስ አንድም ሁኔታ ካለመኖሩም በላይ ይህንኑ የሚያረጋግጥ ማስረጃ አልቀረበም።

በሌላ በኩል የክልሉ ጠቅላይ ፍ/ቤትም ሆነ የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የዞኑን ከፍተኛ ፍ/ቤት ውሳኔ ለመሻር የሰጡት ምክንያት አመልካች መያዝ ከተፈቀደለት ከ3,000 ዶላር በላይ የሆነውን የተጠቀሰውን ዶላር ይዞ ተገኝቷል በሚል እንጂ ደብቆ የድንበር ኬላውን ለማሳለፍ ሲሞክር በፍተሻ ተይዟል በማለት አይደለም። ስለሆነም በማስረጃ ከተረጋገጠው ፍሬ ነገር አንጻር አመልካች 13,800 ዶላር በድንበር ኬላ ላይ ይዞ መገኘቱ ብቻ የኮንትሮባንድ ወንጀል ያቋቁማል ወይስ አያቋቁም የሚለውን አግባብነት ካላቸው ድንጋጌዎች አንፃር እንመልከት።

አመልካች የተከሰሰበትና ጥፋተኛ የተባለበት የጉምሩክ አዋጅ ቁጥር 622/2001 አንቀጽ 91(1) ማንኛውም ሰው ይህን አዋጅ ወይም ባለስልጣኑ የሚያስፈፅማቸውን ሌሎች ሕጎች ወይም በነዚሁ መሠረት የወጡ ደንቦችን ወይም መመሪያዎች በመተላለፍ የተከለከሉ፣ ገደብ የተደረገባቸው ወይም የጉምሩክ ሥነ -ሥርዓት ያልተፈፀመባቸው ዕቃዎችን ወደ ጉምሩክ ክልል ካስገባ ወይም ከጉምሩክ ክልል ካስወጣ ወይም በሕጋዊ መንገድ የወጡ ዕቃዎችን በሕገ -ወጥ መንገድ መልሶ ካስገባ ወንጀሉ የተፈፀመባቸው ዕቃዎችና መሳሪያዎች እና የወንጀሉ ፍሬ መወረሱ እንደተጠበቀ ሆኖ በዕቃዎቹ ላይ ሊከፈል ከሚገባው ቀረጥና ታክስ ጋር በሚመጣጠን የገንዘብ መቀጫና ከሰባት እስከ 15 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት እንደሚያስቀጣ ደንግጓል። ከዚህ ድንጋጌ ይዘት መገንዘብ የሚቻለው ከውጭ አገር የውጭ ምንዛሬ ገንዘብ ይዞ ወደ አገር እየገባ ያለን ሰው በዚህ አንቀጽ መሠረት ጥፋተኛ ለማስባል በሕግ የተከለከለ ወይም ገደብ የተደረገበትን ወይም የጉምሩክ ሥነ - ሥርዓት ያልተፈፀመበትን የውጭ አገር ገንዘብ ወደ አገሪቱ የጉምሩክ ክልል ውስጥ ማስገባት ይጠይቃል።

በሌላ በኩል በብሔራዊ ባንክ ማቋቋሚያ ማሻሻያ አዋጅ ቁጥር 591/2000 አንቀጽ 2691/ሀ/5) መሠረት የውጭ ምንዛሬን አስመልክቶ ክልከላ ወይም ገደብ የተደረገው በብሔራዊ ባንክ ከተወሰነው ወይም ከተፈቀደው መጠን በላይ የውጭ ምንዛሬ ይዞ የተገኘ እንደሆነ በአንቀጹ ንዑስ 2 የተቀመጠው ቅጣት እንደሚወሰንበት ይደነግጋል። ይህ ድንጋጌ የሚከለክለው የውጭ ምንዛሬ ወደ አገር ማምጣትን ወይም ድንበር ኬላ ላይ ይዞ መገኘትን ሳይሆን የድንበር ኬላውን በማለፍ በማንኛውም ሁኔታ በአገሪቱ የጉምሩክ ክልል ውስጥ ይዞ የተገኘን ነው። በአዋጅ ቁጥር 622/2001 አንቀጽ 2(42) ደግሞ “የጉምሩክ የጠረፍ መስመር” ማለት ከኢትዮጵያ የጉምሩክ ድንበር መስመር ወደ ውስጥ እስከ 15 ኪሎ ሜትር ገባ ብሎ የሚገኝ ስፍራ መሆኑ ትርጉም ተሰጥቶታል። ከእነዚህ ድንጋጌዎች ጣምራ ንባብ መገንዘብ የሚቻለው አንድ ሰው አገር ውስጥ የውጭ ምንዛሬ ይዞ ተገኝቷል ሊባል የሚችለው የጉምሩክ ጠረፍ መስመርን በማለፍ ይዞ ሲገኝ ነው። ብሔራዊ ባንክ በ25/09/2001 ዓ.ም ባስተላለፈው መመሪያ አንቀጽ 1(2) መሠረት ከውጭ አገር ወደ አገር ውስጥ በመግባት ላይ የሚገኝ ሰው ከ3,000 የአሜሪካን ዶላር በላይ ይዞ ከሆነ የውጭ ምንዛሪ ማስታወቂያ ፎርም ቀርቦለት እንደሚያሳውቅና በባንክ ወይም በተፈቀደለት ምንዛሬ ተቋም ብቻ መመንዘር እንደሚችል ይገልፃል እንጂ ማንኛውንም መጠን ያለው የውጭ ምንዛሬ አገር ውስጥ እንዳይገባ አይከለክልም ወይም የመጠን ገደብ አይጥልም።

በተያዘው ጉዳይ አመልካች በውጭ አገር በመምህርነት ተቀጥሮ የቆጠበውን ገንዘብ ወደ አገሩ ይዞ ሲገባ በመጀመሪያው የድንበር መግቢያ ኬላ ላይ ሲፈተሸ በእጁ በያዘው ቦርሳ ውስጥ ይዞ የተገኘ በመሆኑ ብቻ የያዘውን የውጭ ምንዛሬ ማሳወቂያ ወይም ዲክለር ማድረጊያ ፎርም ባልቀረበበትና በአግባቡ እንዲያሳውቅ ባልተጠየቀበት ሁኔታ አመልካችን የጉምሩክ አዋጅ ቁጥር 622/2001 አንቀጽ 91(1) ፣ የብሔራዊ ባንክ ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 591/2000 አንቀጽ 26(1/ሀ/5) እና ብሔራዊ ባንክ በቀን 25/09/2001 ያስተላለፈውን መመሪያ አንቀጽ 1/(2) የተመለከተውን ተላልፏል ተብሎ ጥፋተኛ ተብሎ መቀጣቱም ሆነ ይዞት የነበረው 13,800 የአሜሪካን ዶላር እንዲወረስ ተብሎ በክልሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት መወሰኑ እንዲሁም በፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት የጥፋተኝነትና የቅጣት ውሳኔው ጸንቶ የሚወረሰው የዶላር መጠን ላይ ብቻ ማሻሻያ በማድረግ የተሰጠው ውሳኔ የተጠቀሱትን ድንጋጌዎች ይዘትና ዓላማ ያላገናዘበ ሆኖ ተገኝቷል።

ሲጠቃለል የሶማሌ ክልል ጠቅላይ ፍ/ቤት አመልካች ጥፋተኛ ነው ሲል ያስተላለፈው የጥፋተኝነት፣ የቅጣትና የውርስ ውሳኔም ሆነ የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሲሚ ችሎት የውርስ ውሳኔውን ብቻ በማሻሻል የሰጠው ውሳኔ ከላይ በተጠቀሰው ምክንያት መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት በመሆኑ ሊሻርና አመልካች በነፃ ሊሰናበት የሚገባው ሆኖ ተገኝቷል። በመሆኑም ተከታዩ ተወስኗል።

ውሳኔ

1.  በኢትዮጵያ ሶማሌ ክልል ጠቅላይ ፍ/ቤት በመ/ቁ 05-1-130/07 ሰኔ 22 ቀን 2007 ዓ.ም ተሰጥቶ በፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት በውርስ ውሳኔ ክፍል ብቻ ማሻሻያ ተደርጎ የፀናው ውሳኔ በወንጀለኛ መቅጫ ሕግ ሥነ-ሥርዓት ቁጥር 195(2) መሠረት ተሽሯል።

2.  የፋፈን ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ቁ 208/07 ጥር 07 ቀን 2001 ዓ.ም የተሰጠው ውሳኔ ጸንቷል።

3.  አመልካች ተላልፎበት ከነበረው የጥፋተኝነትና የቅጣት ውሳኔ በነፃ እንዲሰናበትና እንዲወረስ ተብሎ የነበረው 13,800 (አስራ ሶስት ሺ ስምንት መቶ) የአሜሪካ ዶላር በተያዘበት ወቅት በነበረው የዶላር መግዣ ምንዛሬ መሰረት ተሰልቶ በኢትዮጵያ ብር ተመላሽ እንዲደረግ ተወስኗል። ለሚመለከተው የጉምሩክ ተቋም ይፃፍ ተብሏል።

4.  መዝገቡ ተዘግቷል፣ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞ ፊርማ አለበት።      

Last modified on Wednesday, 14 March 2018 13:12
ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
276 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us