You are here:መነሻ ገፅ»news-sendek»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

በሳምሶን ደሳለኝ

 

በግብፅ ታሪክ በሕዝብ የተመረጡ ብቸኛ መሪ መሆናቸው የሚነገርላቸው፤ የሆኑትም፤ ፕሬዝደንት መሐመድ ሙርሲ ናቸው። ሙርሲን ከመንበረ ስልጣናቸው ለማውረድ የግብፅ ጦር ሰራዊት እና የሳዑዲ ዓረብያ ረብጣ ፔትሮ ዶላር የአንበሳውን ድርሻ ይወስዳሉ። ይህ ማለት ግን ሙርሲ ከመንበረ ስልጣናቸው ለመውረድ የእሳቸው የፖለቲካ አመራር ውድቀት አስተዋፅዖ አልነበረውም ማለት አይደለም። በተለይ የግብፅ ሕገ-መንግስትን ከቁርዓን መፅሐፍ መነሻ በማድግ ለመቅረጽ መሞከራቸው፣ ከግብፅ የሊብራል አራማጆች እና ከግብፅ የክርስትና እምነት ተከታዮች ተቃውሞ የገጠማቸው መሆኑ አይዘነጋም። ይህም ቢሆን በውይይት እና በድርድር ብቻ መፈታት እንደነበረበት አከራካሪ ነጥብ አይደለም።

በሕዝብ የተመረጡትን የግብፅ ፕሬዝደነት መሐመድ ሙርሲን ከመንበረ ስልጣናቸው አባረው በታክቲካል የፖለቲካ ፍቅር ብን ብለው የነበሩት፣ የግብፅ ጦር ሰራዊት መሪዎች እና የሳዑዲ ዓረቢያ ንጉሳዊ ቤተሰቦች ዛሬ እሳት እና ጭድ ሆነው ተገኝተዋል። ሁለቱም በየፊናቸው አንዱ ሌላው ላይ ተፅዕኖ ለማሳደር እየሰሩ ይገኛሉ። አለፍ ብለውም በአፍሪካ ቀንድ በሚገኙ ሀገሮች ውስጣዊ ፖለቲካ ዘልቀው በመግባት ለማማሰል ደፋ ቃና እያሉ ነው። ሁለቱ ሀገሮች በግብፁ የሙስሊም ወንድማማቾች ፓርቲ ዋጋ የመሰረቱት ወቅታዊ የፖለቲካ ጋብቻ ምን አፈራረሰው? የመካከለኛው ምስራቅ አህጉራዊ የፖለቲካ ቁርሾን ወደ አፍሪካ ቀንድ ለማምጣት ለምን ተጣደፉ? እና ሌሎችም ጥያቄዎችን ማስቀመጥ ይቻላል። በዚህ ጽሁፍ የቻልነውን እንመለከታለን።

 

በግብፅ እና በሳዑዲ ዓረቢያ መካከል የተፈጠረው ቁርሾ

ማጠንጠኛዎቹ ምንድን ናቸው?

ማጣቀሻዎች እንደሚያሳዩት በግብፅ እና በሳዑዲ ዓረቢያ መካከል የተፈጠረው ፖለቲካዊ ቁርሾ መነሻዎቹ፣ ሁለቱ ሀገሮች በዓረቡ ዓለም በሚገኙ የሙስሊም ወንድማማቾች ሕብረት ፓርቲዎች ወይም ተዋጊዎች ላይ ያላቸው ፖለቲካዊ አረዳድ፤ በየመን እና በሶሪያ የተፈጠረውን የፖለቲካ ቀውስ አፈታት ዙሪያ፤ ኢራን በመካከለኛ ምስራቅ ፖለቲካዊ ውስጥ ያላትን ሚና እያደገ መምጣቱን የሚረዱበት መንገድ ለመሰረታዊ ልዩነታቸው በምክንያትነት ይቀመጣል።

ከመጨረሻው ነጥብ ብንመለከተው፣ ኢራን በመካከለኛ ምስራቅ ፖለቲካዊ ውስጥ ያላትን ሚና እያደገ መምጣቱ ለሳዑዲ ንጉሳዊ ቤተሰቦች በቀላሉ የሚዋጥ አይደለም። ይህም በመሆኑ የሳዑዲ ንጉሳዊ ቤተሰቦች ለረጅም ዘመን ሲያወግዙት ሲዋጉት የነበሩትን በሱኒ እምነት ስር የተሰባሰቡትን የሙስሊም ወድማማቾች ሕብረት እንቅስቃሴን እንዲቀበሉት ተገደዋል። ምክንያታቸው ደግሞ፣ ኢራን የምትመራው የሺዓ ሙስሊሞች ሕብረትን ለመግታ፣ ለመመከት ያለመ ነው። በተለይ ኢራን ከዓለም ዓቀፉ ሕብረተሰብ የቀረበውን የኒውክለር ቦምብ ማምረት ሒደቷን የሚገታውን (JCPOA_P5+1) ስምምነት መቀበሏ እና ከዓለም ዓቀፉ የንግድ ሕብረተሰብ መቀላቀሏ፣ ሳዑዲ ዓረቢያ እንቅልፍ የነሳት ያልተጠበቀ ፖለቲካዊ ክስተት ነበር።

ይህ ያልተጠበቀው የሳዑዲ ዓረቢያ የፖሊሲ ለውጥ ማለትም፣ በዓረቡ ዓለም ውስጥ የሚገኙትን የሙስሊም ወድማማቾች ሕብረት እንቅስቃሴ መቀበል፤ በጀነራል አብዱል ፋታህ አልሲሲ የሚመራው የግብፅ ወታደራዊ መንግስት ፈጽሞ የማይቀበለው ሆኖ ተገኝቷል። ምክንያቱም በግብፅ ምድር ውስጥ የሙስሊም ወንድማማቾች ሕብረት ፓርቲ በአሸባሪነት ከመፈረጁም ባለፈ፣ ፓርቲው እንዲፈርስና የፓርቲው ንብረቶች ወደ መንግስት እንዲጠቃለሉ ውሳኔ ከተሰጠባቸው አመታት አስቆጥረዋል። የግብፅ ወታደራዊ መንግስት የሙስሊም ወንድማማቾች ሕብረት ፓርቲ የግብፅ ሥርዓት አደጋዎች አድርጎ ነው የሚወስዳቸው። ቱርክ እና ኳታር እንቅስቃሴውን በመደገፋቸው ከሁለቱ ሀገሮች ጋር የሻከረ ግንኙነት እስከ መመስረት ደርሰዋል። ሳዑዲ ዓረቢያ በበኩሏ ከቱርክ እና ከኳታር መንግስታት ጋር የሙስሊም ወንድማማቾች ሕብረት ፓርቲን በተመለከተ በጋራ ትሰራለች። ከዚህም ባለፈ በቀጣይ በሶሪያ እና በየመን የሙስሊም ወንድማማቾች ሕብረት ፓርቲ በአመራርነት ለማስቀመጥ ሳዑዲ እየሰራች ትገኛለች።

ግብፆች በበኩላቸው ኢራን በመካከለኛው ምስራቅ ሚናዋ ከፍ እያለ መምጣቱን እንደስጋት አይወስዱትም። ይህም በመሆኑ ግብፆች፣ ሳዑዲ ዓረቢያ እና ኳታር በፈበረኩት “የሱኒ እና የሺዓት” የእምነት የክፍፍል ጦርነት ውስጥ መሳተፍ አይፈልጉም። ፅንሰ ሃሳቡንም አይቀበሉም። እንደውም ጀነራል አል-ሲሲ በኢራን ላይ የተጣለውን የንግድ ማዕቀብ በማንሳት በአዲስ መልኩ ከኢራን ጋር የንግድና የቱሪዝም ግንኙነት ለመፍጠር ያላቸውን ፍላጎት አሳይተዋል። በርግጥ በኢራን እና በግብፅ መካከል በቀላሉ ሙሉ ዲፕሎማሳዊ ግንኙነት እንደማይመሰረት ማጣቀሻዎች ያሳያሉ። ምክንያቱም የቀድሞ የግብፅ ፕሬዝደነት በነበሩት አንዋር ሳዳት ግድያ ዙሪያ ኢራን እጇ አለበት የሚባል ክስ እስካሁን ስለሚቀርብ ከመተማመን ላይ አልደረሱም።

ወደ ሶሪያ ፖለቲካዊ ቀውስ ስንመለስም በሁለቱ ሀገሮች መካከል መሰረታዊ ልዩነቶች አሉ። ሳዑዲ ዓረቢያ የሶሪያ ቀውስ የሚፈታው ፕሬዝደነት በሽር አልአሳድ ከስልጣን ሲወገዱ ብቻ ነው የሚል አቋም አላት። ብዙ ተግባራዊ እርምጃዎችም ውስጥ ተሳትፋለች። ግብፅ በበኩሏ የሶሪያ ቀውስ ፖለቲካው መፍትሄ ነው የሚገባው የሚል አቋም ታራምዳለች። እንዲሁም ግብፆች፣ ከአሳድ መንግስት ጋር ድርድር በማድረግ የሶሪያ የሲቪል ተቋማት እና የሶሪያ አንድነት በተጠበቀ መልኩ መፍትሄ ሊሰጠው ይገባል የሚል ጠንካራ አቋም አላቸው። የፕሬዝደነት በሽር አላሳድ እጣፈንታም በሶሪያዊያን መወሰን እንዳለበት ያምናሉ። የሳውዲ ንጉሳዊ ቤተሰቦች ይህን የግብፅ አቋም በጣም ነው ያበሳጫቸው። አንደኛው፣ ኢራን ለመካከለኛው ምስራቅ ሱኒዎች ስጋት አደለችም የሚል እሳቤ መወሰዱ፤ ሁለተኛው፣ የግብፅ ወታደራዊ መንግስት የኢኮኖሚ ቀውስ ውስጥ እንዳይገባ ከ10 ቢሊዮን ፔትሮ ዶላሮች አፍስሰውልት ለሳዑዲ ፖሊሲ አለመገዛቱ የእግር እሳት ነው የሆነባቸው።

እንዲሁም በየመን እየተደረገው ባለው ሰብዓዊ እልቂት እና ቁሳዊ ውድመት ላይ ያላቸው አረዳድ ሌላው የልዩነታቸው ማሳያ ነው። የሳዑዲ ዓረቢያ ንጉሳዊ ቤተሰቦች የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ ትንታኒያቸው አስኳል፣ የኢራን በመካከለኛው ምስራቅ በምታደረገው እንቅስቃሴ ዙሪያ የማያጠነጥን ነው። በተለይ ኢራን በሊባኖስ፣ በኢራቅ እና በሶሪያ ያገኘችው ተቀባይነት እና የበላይነት ለንጉሳዊ ቤተሰቦቹ የቀን ቅዠት ሆኖባቸዋል። ይህንን መሰል የኢራን እንቅስቃሴን በሰነዓ-የመን እንዳይደገም፣ በሰብዓዊ እልቂትም ይሁን በቁሳዊ ውድመት በማንኛውም ዋጋ ለማረጋገጥ የሱኒ እምነት ተከታይ ሀገሮች አስተባብረው በየመን ጦርነት ከከፈቱ ሰንበት ብለዋል። ዓለም ዓቀፉ ሕረተሰብም በበኩሉ የሳዑዲ ዓረቢያን ፔትሮ ዶላር በመፍራት፣ የየመን ሕዝቦች እልቂትን አለየሁም አልሰማሁም በማለት እንደሰጎን በንፁሃን ደም በራሰው በየመን ምድር አሸዋ ውስጥ አንገቱን ቀብሮ ይገኛል።

እንደሚታወቀው ሳዑዲ ዓረቢያ እና ግብፅ “Operation Decisive Storm” በሚል ስያሜ የተሰጠውን በየመን ላይ የተከፈተውን ጦርነት በጋራ ለመስራት ተስማምተው ነበር። ሆኖም በግብፅ በሚገኘው በሳዑዲ ዓረቢያ ኤምባሲ የግብፅ ዜጎች በየመን ላይ የሚደረገውን ጦርነት በመቃወም ሰላማዊ ሰልፍ አደረጉ። በተንታኞች ዘንድ የግብፅ መንግስት በተዘዋዋሪ ተቃውሞውን የገለፀበት ተደርጎ ተወስዷል። ሆኖም የግብፅ ወታደራዊ መንግስት ከሳዑዲ ጋር የገባውን ስምምነት የሚያከብሩ ምልክቶች አሳይቶም ነበር። ይኽውም፣ የግብፅ አየር ሃይል እና ባሕር ሃይል ጦርነቱን ለመቀላቀል ተንቀሳቅሰው ነበር። ሆኖም በመጀመሪያ በሚደረገው የምድር ውጊያ የግብፅ ወታደሮች ሳይሳተፉ ቀሩ። በአንፃሩ ዓረብ ኤምሬት፣ ሱዳን እና ሞሪታንያ በምድር ውጊያው ተሳትፈዋል።  በዚህ ጊዜ ነበር በሁለቱ ሀገሮች ልዩነት መኖሩ በግልፅ የወጣ።

የግብፅ ወታደሮች የእግረኛ ውጊያ ያልተሳተፉበት በምክንያቶቹ መካከል፣ ከ50 ዓመታት በፊት ግብፅ በየመን ምድር የደረሰባት የጦርነት ኪሳራ በርካታ የግብፅ ወታደሮችን ሕይወት የቀጠፈ በመሆኑ፤ የግብፅ ጦር ሰራዊት ከአሸባሪው አይ.ሲ.አይ.ሲ ጋር ጦርነት ውስጥ በመሆኑ፤ ሳዑዲ ዓረቢያ በየመን የሚገኙትን የሁዚ እና ሳልህ ደጋፊዎችን በማስወገድ በየመን ውስጥ ባለው የሙስሊም ወድማማቾች ሕብረት ፓርቲ በአል-ኢስላህ ፓርቲ ለመተካት ያላትን እቅድ በመቃወም ጦር ሰራዊት አለማሰማረቷ ከቀረቡት በርካት ምክንያቶች መካከል የሚጠቀሱ ናቸው። ከግብፆች በኩል የተሰማው ግን፣ እምነትን መሰረት ያደረገ ፓርቲን በሌላ እምነትን መሰረት ባደረገ ፓርቲ መተካት እኩል ስጋት አላቸው የሚል ነው። ይኽውም፣ የሺዓ እምነት አረማጅ የሆነውን የሁዚ የፖለቲካ ሃይልን አስወግዶ በሱኒ እምነት መሰረት ላይ የተመሰረተውን የአል-ኢስላህ ፓርቲን መተካት ለግብፅ እኩል ተደርጐ በመውሰድ ነው፣ ለሳዑዲ ዓረቢያ ግን የአል-ኢስላህ ፓርቲን ማንገስ ዓላማዋ ነው።

በሁለቱ ሀገሮች መካከል የተፈጠረውን አለመግባባት ተከትሎ የሳዑዲ ልዑካን በኢትዮጵያ እየተገነባ ያለውን የሕዳሴውን የሃይል ማመንጫ ግድብ ጎብኝቷል። ይህንን ጉብኝት ተከትሎ በግብፅ ካይሮ ከተማ ከፍተኛ የተቃሞ ሰልፍ ተደርጓል። ሆኖም የሳዑዲ ንጉሳዊ ቤተሰቦች በግብፅ ወታደራዊ መንግስት ላይ ጫና ለማሳደር ተጠቅመውበታል። በኢትዮጵያ በኩል ከጉብኝቱ የተገኘ መኖሩ የሚታወቅ ነገር የለም።

 

ጀነራል አል-ሲሲ በተፋሰሱ ሀገሮች…

የግብፅ ፕሬዝደነት ጀነራል አል-ሲሲ ከደቡብ ሱዳን አቻቸው ከፕሬዝደነት ሳልቫኪር ጋር በካይሮ ከተማ መወያየታቸውን ተከትሎ፣ በናይል ተፋሰስ ሀገሮች አዲስ ውጥረት መጀመሩን የዘገቡ በርካቶች ናቸው። በተለይ የሳዑዲ ዓረቢያ የልዑካን ቡድን የሕዳሴውን የሃይል ማመንጫ ግድብ ግንባታን መጎብኘቱን አያይዘው መዘገባቸው የአል-ሲሲ እና የሳልቫኪር ውይይት የተለየ ትኩት እንዲያገኝ አድርጎታል። እንዲሁም ከዑጋንዳው ፕሬዚደነት ዮዌሪ ሙሴቬኒ እና ከአስመራ አገዛዝ መሪ ኢሳያስ አፈወርቂ ጋር መወያየታው የጉብኝታቸው ዓላማ ከኢትዮጵያ የህዳሴው ግድብ ጋር የተያያዘ ተደርጎ ለመዘገብ ቀሏል።

ዘገባዎቹን መሬት ካለው ተጨባጭ እውነታ ጋር ለማስታረቅ ግን በጣም እርቁ ነው። ይኽውም፣ የደቡብ ሱዳን እና የአስመራ መንግስታት አሁን ባለቸው መንግስታዊ ቁመና የጥፋት ተልኮን መሸከም በሚችሉበት ሁኔታ ውስጥ አይደሉም። በተለይ ደቡብ ሱዳን የኔሽን ሆነ የመንግስት ግንባታ ሒደቱን ያልጨረሰ በጎሳ ፖለቲካ ተቸንክሮ የቀረ ነው። ይህም በመሆኑ የግብፅን የጥፋት ተልዕኮ ፈፃሚ ለመሆን ቀርቶ፣ እንደሀገር ለመቀጠል ያላቸው ጊዜ የሚቆጠር መሆኑ በስፋት ይታመናል። የኢሳያስ አገዛዝም ቢሆን የግብፅን የጥፋት ተልዕኮ ለመሸከም ሊሞክር ቢችልም፣ ውጤቱ ግን ከአገዛዙ ሕልውና ጋር የተያያዘ የመሆኑ ይቀበላል ተብሎ አይጠበቅም።  የዑጋንዳው ፕሬዚደነት ዮዌሪ ሙሴቬኒ በኢንቴቤ የተፈረመውን የናይል ውሃን በፍትሃዊነት የመጠቀም መርህን የሚዘሉ አይደለም። እንደውም ኢትዮጵያ በናይል ውሃ የመጠቀም መብቷ ሊጠበቅላት ይገባል ብለው በአደባባይ የሚናገሩ ናቸው። ዑጋንዳም ብትሆን 200 ሜጋዋት ለማመንጨት ከቻይና መንግስት ጋር እየሰራች ነው የምትገኘው። እነዚህን ማሳያዎች ካስቀመጥን፣ የጀነራል አል-ሲሲ ጉብኝት ዓላማው ምንድን ነው?

አል ሲሲ የመሐመድ ሙሪስን መንግስት በሃይል በማስወገድ በተወሰኑ የግብፅ ማሕበረሰብ ቅቡልነታቸውን ማረጋገጥ ችለው የነበሩ ቢሆንም፣ ግብፅ ባጋጠማት የኢኮኖሚ ቀውስ ማሕራዊ መሰረታቸው እየተሸረሸረ መጥቷል። በተለይ ከፍተኛ መጠን ያለው የግብፅ ሕዝብ በመንግስት ድጎማ የሚኖር በመሆኑ የኢኮኖሚ ቀውሱን ተከትሎ ለከፍተኛ የኑሮ ውድነት ተጋልጧል። የወደቀውን ኢኮኖሚ ለማንሳት የማክሮ ኢኮኖሚ ማሻሻያ እርምጃዎች አስፈላጊ መሆናቸውን የተቀበለው የአል-ሲሲ መንግስት አዲስ አጣብቂኝ ውስጥ ወድቋል።

አል ሲሲ የግብፅ ማክሮ ኢኮኖሚን ለማሻሻል ከዓለም ዓቀፉ የገንዘብ ተቋም ከአይ.ኤም.ኤፍ. ጋር ድርድር አድርገው ወደ ሥራ ገብተዋል። በተደረሰው የድርድር ስምምነት ግብፅ በሶስት ዓመታት ውስጥ 12 ቢሊዮን የአሜሪካን ዶላር ከአይ.ኤም.ኤፍ. ታገኛለች። ዶላሩ ግን በርካታ ቅድመ ሁኔታዎች አስቀምጧል። እነዚህ ቅድመ ሁኔታዎች የአል ሲሲን ማሕበራዊ መሰረቶች መሸርሸር ጀምረዋል።

ከተቀመጡት ቅድመ ሁኔታዎች መካከል የግብፅ የመገበያያ ፓውንድ በአርባ ስምንት በመቶ የገንዘብ ምንዛሪ ዋጋ ቅነሳ ይደረግበታል። የገንዘብ ምንዛሪ ዋጋ መቀነስ እንደአይ.ኤም.ኤፍ. ምክር የውጭ ንግድ የሚያስፋፋ መሆኑ ቢነገርም በተጓዳኝ የግብፅ የውጭ እዳን የሚጨምርና ከውጭ ወደ ሀገር ውስጥ የምታስገባውን እቃዎች ዋጋ አንሮታል። የዋጋው መናር የቀረጥ መጨመርን በማስከተሉ የኑሮው ውድነት በግብፅ እየናረ መሆኑ እየተዘገበ ነው። ሌላው የግብፅ መንግስት ለሕዝቡ የሚያደርገውን ድጎማ እንዲቀንስ አንዱ ቅድመ ሁኔታ ነው። የነዳጅ የኤሌክትሪክ ድጎማ በጣም መቀነስ ወይም ሙሉ ለሙሉ ማንሳት ሌላው ቅድመ ሁኔታ ነው። የስኳር ዋጋ አርባ በመቶ በላይ ሆኗል። የቫት አሰራር ተግባራዊ እንዲሆን ተደርጓል። የውጭ ምንዛሬ መገበያያ በገበያ እንዲወሰን ተደርጓል።

የአይ.ኤም.ኤፍ. ቦርድ መግለጫ እንደሚያሳየው፣ ግብፅ ሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማስተካከያ ፕሮግራሞች ቀርጻ እንደምትቀርብ ነው የሚያሳየው። በተለይ መስተካከል ያለባቸው የግብፅ ገንዘብ ከሚገባው በላይ የምንዛሪ መጠኑ መጨመር። የውጭ ምንዛሪ እጥረት መከሰቱን። የበጀት ጉድለት። ከፍተኛ የሥራ አጥ ቁጥር መጨመር። ኢንቨሰትሮች በግብፅ ኢኮኖሚ አለመተማመን። እና ሌሎችንም ያነሳል።

የውጭ ምንዛሪውን ሊብራል ማድረግ። የውጭ ምንዛሪውን መቀነስ። የውጭ ምንዛሪ አቅርቦትን መጨመር። ጠንካራ ሞኒተሪ ፖሊሲ በማበጀት የዋጋ መናርን መቆጣጠር። ዓመታዊ የበጀት ጉድለትን መቀነስ። ስለዚህም ቫትን ወደ ሥራ ማስገባት። የሃይል አቅርቦት ድጎማን መቀነስ። የደመወዝ አከፋፋል ስርዓቱን ማመጣጠን። ቁጠባን በመጨመር ድሃውን ሕዝብ ማገዝ። አስር በመቶ የመንግስት እዳን ለመቀነስ አቅዶ መስራት።

መዋቅራዊ ለውጥ የሚያስፈልገው፣ እድገቱን ተከትሎ አዳዲስ ሥራዎችን መፍጠር። ለግል ባለሃቶች አመቺ የሥራ ከባባዊ ሁኔታዎችን መፍጠር። የንግድ ሥራ ፈቃድ አሰጣጥና ማስተካከል፣ የሕዝብ ሃብቶች ማስተዳደር፣ በመንግስት የተያዙ ድርጅቶችን በተገቢው ሁኔታ ማስተዳር፣ የሃይል አቅርቦት ዘርፍና ድጎማን ማስተካከል፤ መዋቅራዊ ለውጥ እንዲሰራባቸው የሚጠበቁ ናቸው።

እነዚህ ከላይ በቅድመ ሁኔታ የተቀመጡት የአል ሲሲ መንግስትን አጣብቂኝ ውስጥ የከተቱ ቅድመ ሁኔታዎች ናቸው። አል ሲሲ የሚመሩት ወታደራዊ መንግስት በሕዝቡ ከፍተኛ የኢኮኖሚ ለውጥ ያመጣል ተብሎ ከፍተኛ እምነት የተጣለበት ቢሆንም የግብፅ ሕዝብ ፍላጎትን ሊያሟላ አልቻለም። እነዚህን የግብፅ ሕዝብ ፍላጎት ማሟላት ያልቻለው የአል ሲሲ መንግስት እንደቀድሞዎቹ የግብፅ መሪዎች፣ ሕዝቡን በናይል ውሃ የብሔርተኝነት ማዕቀፍ ውስጥ በመክተት ሊያናውዙት እየሰሩ ናቸው።

በነገራችን ላይ እስካሁን ከነበሩት የግብፅ መንግስታ የተሻለ ሰይጣን እንምረጥ ከተባለ፣ ጀነራል አብዱል ፈታህ አል-ሲሲ የተሻሉ ሰይጣን ናቸው። ምክንያቱም ቢያንስ በናይል ውሃ አጠቃቀም ዙሪያ ጠረጴዛ ስበበው እንወያይ ያሉ ብቸኛ መሪ ናቸው። ይህንን የአል ሲሲ አስተሳሰብ ለውስጥ የፖለቲካ መታገያ ያደረጉ ደግሞ በርካታ የግብፅ ፖለቲከኞችም አሉ።

ለዚህ ነው፣ የአል ሲሲ የወቅቱ የናይል ተፋሰስ ሀገሮች ጉብኝት ዋናው መነሻ፣ ውስጣዊ የፖለቲካ ግለት እና የኑሮ ውድነት የፈጠሩትን ውጥረት ለማርገብ የታለመ፤ የማስቀየሻ ስልት ተደርጎ ነው የሚወሰደው።¾      

      

በይርጋ አበበ

በ1983 ዓ.ም ፀሀያማው የግንቦት ወር ሊገባደድ አስር ቀናት ብቻ ሲቀሩት አዲስ አበባ የገቡት ወጣት ታጋዮች ወደ ቀድሞው የኢትዮጵያ ሬዲዮ ግቢ በማቅናት ስቱዲዮ ገብተው በአንድ አፈቀላጤያቸው አማካኝነት “ደርግ ሲጠቀምበት የነበረውን ሬዲዮ ብሶት የወለደው ጀግናው የኢህአዴግ ሰራዊት ተቆጣጥሮታል” የሚል መልዕክት አስነገሩ።  በወቅቱ ብሶት የወለደው የኢህአዴግ ሰራዊት የተቆጣጠረው ደረግ ሲጠቀመበት የነበረውን ሬዲዮ ጣቢያ ብቻ ሳይሆን ደርግ ሲጠቀምበት የነበረውን ቤተ መንግስት፣ ደርግ ሳይጠቅመው የጣለውን የአገሪቱን ህዝብ እና መሬት ጭምር ነበር።  

በወቅቱ ወጣቶቹን ታጋዮች በሊቀመንበርነት እየመሩ አዲስ አበባ የገቡት የቀድሞው አፍሮ ወጣት መለስ ዜናዊ የአገሪቱ ርዕሰ ብሔር ሆነው በተሾሙ ማግስት ለአገሪቱ ህዝብ እና ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ቃል ከገቧቸው ንግግሮቻቸው መካከል “በአስር ዓመት ውስጥ ሁሉም የአገሪቱ ዜጎች በቀን ሶስት ጊዜ በልተው እንዲያድሩ አደርጋለሁ” ሲሉ አሜሪካን አገር ለሚኖሩ ትውልደ ኢትዮጵያዊያን የተናገሩት ቃላቸው ቀዳሚው ነው።  ጠቅላይ ሚኒስትሩ ስልጣን ላይ ከመውጣታቸው በፊትም ገና ታጋይ በነበሩበት ወቅት ከአንድ ዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን ጋር ባደረጉት ንግግር “እኔ የምታገልለት ሀዝብ በርሃብ እያለቀ ነው” ሲሉ መናገራቸው ደግሞ ወጣቱን ታጋይ በጉጉት የሚጠበቅ አዳኝ ተደርገው እንዲታዩ እንዳደረጋቸው ይታመናል።   

ሆኖም ግን አቶ መለስ ቃል የገቡለት አስር ዓመት እንደ ደራሽ ውሃ ጅው ብሎ ከማለቁም በላይ እሳቸው ደርግ ሲጠቀምበት የነበረውን ቤተ መንግስት እንደተቆናጠጡ 21 ዓመት አልፏቸው በሞት ተለዩ።  የአገሪቱ ህዝብ የምግብ እጥረት ግን እንደ ድሮው ሆኖ ዘልቋል።  በእሳቸው የስልጣን ዘመን እንኳ ለሁለት ጊዜያት አገሪቱ በከፋ የምግብ እጥረት ችግር ተጋልጣ እንደነበረ የቅርብ ጊዜ ትዝታችን ነው።  ባለፈው የመኸር ዓመት (በ2007 ዓ.ም) ኤልኒኖ በፈጠረው የአየር ንብረት መዛባት የተነሳ ደግሞ 100 ሚሊዮን ይሆናል ተብሎ ከሚገመተው የአገሪቱ ህዝብ ወደ 20 ሚሊዮን የሚጠጋው የእለት ደራሽ ምግብ ፈላጊ ሆኖ ተገኝቷል።  በአገሪቱ በተደጋጋሚ የሚፈጠረው የምግብ እጥረት ምክንያቱ ምንድን ነው? ከዚህ አዙሪት ችግር ለመውጣትስ መደረግ ያለበት መፍትሔ ምንድን ነው? በአሁኑ ወቀትስ በአገሪቱ ያለው ተጨባጭ ሁኔታ ምን ይመስላል? የሚሉትን ጥያቄዎች ከዚህ በታች መልስ የሰጠንባቸው ጉዳዮች ናቸው።  ለጥያቄዎቹ የሚበጁ መልሶች ከቆዩ ሰነዶችና የመገናኛ ብዙሃን ዘገባዎች እንዲሁም ከምሁራን ጸሁፍ የተወሰዱ ናቸው።  

 

እንደገና ዛሬም እንደገና

በ2007 ዓ.ም የመኸር ወቅት ላይ በአገሪቱ ከተከሰተው ድርቅ በብዛት ያጠቃው የምስራቁንና የደቡቡን የአገሪቱ ክፍል ቢሆንም ሰሞኑን ወደ ምስራቅ አማራ እና በደቡባዊና ምስራቃዊ ትግራይ (በአገሪቱ ሰሜን እና ሰሜን ምስራቅ አካባቢዎች) በተዘዋወርንበት ወቅት አስተያየታቸውን የሰጡ የየአካባቢዎቹ አርሶ አደሮች የገለጹልን “ባለፈው ዓመት ሰማይ ጠሉን ከልክሎን የምናመርተውም ሆነ የምንበላው አልነበረንም።  ለእንስሳቶቻችንም ሆነ ለእኛ (ለሰዎቹ) የሚሆን ቀለብ ያገኘነው መንግስት በሚሰፍርልን እርዳታ ነበር” ሲሉ ነው የተናገሩት።  እንደ አሜሪካ መንግስት የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሪፖርት ከ100 ሚሊዮን የሚልቅ ህዝብ እንዳላት የሚነገርላት ኢትዮጵያ በአሁኑ ሰዓት ከዓለም በርካታ የህዝብ ብዛት ካላቸው አገራት መካከል በ13ኛ ደረጃ ላይ ትቀመጣለች ሲል ይገልጻል።  በዓለም 13ኛ የህዝብ ብዛት ያላት አገር ኢኮኖሚዋ የተገነባው በግብርና ላይ በተለይም በአርሶ አደር ማሳ ላይ በሚካሄድ እርሻ ነው።  

አገሪቱ ከ1999 ዓ.ም ጀምሮ በየዓመቱ እድገት እያስመዘገበች እንደሆነ መንግስትም ሆነ ዓለም አቀፍ ተቋማት ገልጸዋል።  ይህ የኢኮኖሚ እድገት የተገኘው ደግሞ በግብርናው ሲሆን ይህ ዘርፍ አጠቃለይ ከአገሪቱ ኢኮኖሚ ውስጥ 70 በመቶ ድርሻ እንዳለው በ2014 የዓለም የእርሻ ድርጅት የተለያዩ ዓለም አቀፍ እና የአገር ውስጥ መረጃዎችን ዋቢ አደርጎ ባወጣው መረጃ አስታውቋል።  የአገሪቱ ኢኮኖሚ የጀርባ አጥንት እንደሆነ ዓመታትን ያሳለፈው ግብርና ግን ዓመታት በተፈራረቁ ቁጥር የሚጋፈጣቸው ፈተናዎች እየበዙበት ይገኛሉ።  ከእነዚህ ፈተናዎቹ መካከል ደግሞ ድርቅ እና አርሶ አደሩ በዘመናዊ ቴከኖሎጂዎች ታግዞ ማምረት አለመቻሉ ይገኙበታል።  

በ2007 የመኸር ወቅት ላይ በደረሰ ድርቅ የተነሳ ከአገሪቱ ህዝብ ቁጥር 1/5 ያህሉ የእርዳታ ፈላጊ እንደነበር በተለያዩ ዓለም አቀፍ ተቋማት (የተባበሩት መንግስታት ድርጅት፣ የሂውማን ራየትስ ዎች እና የዓለም ምግብ ፕሮግራም የመሳሰሉት) ተገልጿል።  በወቅቱ የነበረውን የችግሩን ጥልቀት በተመለከተ የኢትዮጵያ መንግስት በሰጠው መግለጫ ግን “ድርቁን ለመቋቋም ከመጠባበቂያ ክምችት በቂ ምግብ” መኖሩን ገልጾ ነበር።  የዕለት ምግብ እርዳታ ፈላጊው ዜጋ ቁጥርም ቢሆን ዓለም አቀፍ ተቋማት እንደሚገለጹት ሳይሆን አስር ሚሊዮን ብቻ እንደሆነ ነበር በመንግስት መገናኛ ብዙሃን በኩል የተገለጸው።  

በ1977 ዓ.ም ተከስቶ በነበረው ድርቅ 400 ሺህ ዜጎች መሞታቸውን አሌክሳንደር  ዴ ዋል የተባሉት ጸሀፊ “Evil days: thirty years of war and Famine in Ethiopia” በሚለው መጽሃፋቸው የገለጹ ሲሆን ጸሃፊው ያን ያህል ህዝብ በርሃብ እያለቀ በመንግስቱ ኃይለማሪያም የሚመራው የደርግ መንግስት ግን ከ100 እስከ 200 ሚሊዮን ዶላር አወጥቶ አስረኛ ዓመት የአብዮታዊ በዓሉን ያከብር ነበር ብለዋል።  

በንጉሱ ጊዜ 300 ሺህ ህዝብ በርሃብ በሚያለቅበት ዓመት ንጉሱ በ35 ሚሊዮን ዶላር 80ኛ ዓመት ልደታቸውን ሲያከብሩ የአገሪቱ ግብርና ሚኒስትር በበኩሉ በ1966 ዓ.ም ያወጣው ሪፖርት “በአገራችን ያለው የምርት እድገት ካለፈው ዓመት ጋር ሲነጻጸር በሰባት በመቶ ብቻ የቀነሰ ሲሆን የምግብ ዋጋም ቢሆን በተለይ በወሎ ክፍለሀገር (ረሃቡ የበረታበት አካባቢ ነበር) ከወትሮው በተለየ አልጨመረም” የሚል ነበር።   

በዚህ ዘመን ደግሞ አገሪቱን የሚገዛት ኢህአዴግ እና አባል ፓርቲዎቹ የልደት በዓላቸውን ሲያከብሩ በከፍተኛ ወጪ የታጀበ መሆኑን የታዘበው የዚህ ጸሁፍ አቅራቢ የብአዴን 35ኛ ዓመት ልደት በሚከበርበተ ወቅት “የፓርቲዎቹ ልደት አከባበርና የአገሪቱ አንገብጋቢ ጉዳዮች” በሚል ርዕስ በዚሁ ጋዜጣ ላይ ጠቋሚ ጽሁፍ አዘጋጅቶ ነበር።  በወቀቱም “በዚህ ዓመት የሚከብረው የፓርቲው (የብአዴን) ልደት ካለፉት ዓመታት ተመሳሳይ በዓላቱ ለየት የሚለው ግን በአገሪቱ በየአስር ዓመቱ በሚነሳው ድርቅ ምክንያት በአብዛኛው የአገሪቱ ክፍሎች በተለይም በአማራ ክልል ምስራቃዊ ክፍል በርካታ ዜጎች በምግብ እጥረት ምክንያት በሞትና በህይወት መካከል ባሉበት ወቅት መከበሩ ነው።  በዚህ ምክንያትም በርካታ ወገኖች የፓርቲውን ድርጊት እያወገዙት ይገኛሉ” በማለት ጽፎ ነበር።  

ለዚህ ጽሁፍ ማጠናከሪያ አስተያየታቸውን ከሰጡት የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮች መካከልም የሰማያዊ ፓርቲ የውጭ ግንኙነት ኃላፊ የነበሩት አቶ አቶ አበበ ከልካይ ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር በስልክ ባደረጉት ቃለ ምልልስ የብአዴንን የምስረታ በዓል ማክበር “ነውሩን የበላ” ሲሉ ይገልጸውት ነበር።  ሃሳባቸውን ያጠናከሩትም “በአማራ ክልል በሚሊዮን የሚቆጠሩ ዜጎች በምግብ እጥረት ምክንያት እየሞቱ ባለበት በዚህ ወቅት ፓርቲው የምስረታ በዓሉን በዚህን ያህል ወጭ ማክበር ማለት ለህዝብ ያለውን ንቀት ያሳያል።  እኛም እንደ ፓርቲ የብአዴንን ድርጊት አውግዘን መግለጫ አውጥተናል” ሲሉ ተናግረዋል።   

በፓርቲዎቹ የልደት አከባበር ላይ የህዝቡ ቅሬታ ጎልቶ መውጣቱን ተከትሎም የአገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማሪያም ደሳለኝ ከሪፖርተር ጋዜጣ ለቀረበላቸው ጥያቄ በሰጡት ምላሽ “በዓላቱ ሲከበሩ የተጋነነ ወጪ አልወጣም ቢበዛ ውሃ ብንጠጣ ነው” ሲሉ ነበር የተናገሩት።  

በኤልኒኖ ምክንያት በደረሰው ድርቅ የተነሳ የአርሶ አደሩ ምርት መቀነሱንም ሆነ የአርብቶ አደሩ የቁም እንስሳት መሞትና ዋጋቸውም መውረዱ ይታወቃል።  በዚህ ዓመትስ ምን ይመስል እንደሆነ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማሪያም ደሳለኝ ባሳለፍነው ሳምንት በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቀርበው ከአባላት ለተነሱላቸው ጠያቄዎች መልስ በሰጡበት ወቅት “በመኸር ወቅት ብቻ ካለፈው ዓመት ጋር ሲነጻጸር የ12 በመቶ ብልጫ ያለው የግብርና ምርት አግኝተናል።  ይህ በመስኖ የሚሰበሰበውን ሳይጨምር ነው።  የመስኖው ሲሰበሰብ ልዩነቱ ይጨምራል።  የመኸሩ በራሱ ጥሩ ለውጥ ነው ብሎ መውሰድ ይቻላል” ሲሉ ተናገረዋል።  

በቅርቡ ወደ ምሰራቅ አማራ እና ደቡብና ምስራቅ ትግራይ የገጠር ቀበሌዎች ተዘዋውሮ የአርሶ አደሮቹን ኑሮ ተመልክቶ የተመለሰ የጋዜጠኞች ቡድን ነበር።  በዚህ ጉዞ ከተመለከትናቸው እና መሬት ላይ ያሉ እውነታዎች የሚያመለከቱትም ሆነ አስተያየታቸውን ለዚህ ጽሁፍ አዘጋጅ ከሰጡት አርሶ አደሮች መረዳት የተቻለው ካለፈው ዓመት ጋር ሲነጻጸር የተሻለ የዝናብ ስርጭት በመኖሩ የተሻለ ምርት ቢገኝም በዚህ ዓመትም ተጨማሪ የርሃብ ስጋት ያንዠበበባቸው መሆኑን ነው።  ለዚህ ቸግር ትልቁ ምክንያት ያሉትን ሲገልጹም “የእርሻ መሬት ችግር” እንዳለባቸው ደጋግመው ተናገረዋል።

 

ርሃብና ድርቅ ለምን ይበረታብናል?

 ቆየት ብሎ በወጣ አንድ ጥናት ላይ “በ20ኛው ክፍለ ዘመን 30 የርሃብና የድርቅ ጊዜያት ተፈጥረዋል።  ርሃቡና ድርቁ የተከሰተባቸው አገራት ሁሉም በአንባገነን መንግስታት በሚመሩ ወይም በጦርነት በሚታመሱ አገራት ላይ ነው።  ከ30ዎቹ የርሃብና የድርቅ ክስተቶች መካከል አራቱ በኢትዮጵያ የተከሰቱ ናቸው” ሲል ይገልጻል።  በሌላ በኩል ደግሞ አልጄዚራ ባለፈው ዓመት ባሰራጨው ዘገባ “ኢትዮጵያ ከ50 ዓመታት በኋላ በታሪኳ አይታው የማታውቀው ድርቅ ተከስቶባታል” ሲል ዘግቦ ነበር።  የዓለም ምግብ ፕሮግራም ተወካዩ ባሪ ኬም በበኩሉ የርሃቡን መጠን ሲገልጽ “በተባበሩት መንግስታት ድርጅት በኩል የሚቀርበው ምግብ እንኳን በቂ አይደለም” ሲል ዘጋቢው ገልጾለታል።

በሌላ በኩል ቢቢሲ እና የተባበሩት መንግስታት ድርጅት በኢትዮጵያ ላይ የደረሰውን የድርቅ መጠን ሲገልጹ ከ30 ዓመት በኋላ የተፈጠረ አስከፊ ድርቅ እንደሆነ ገልጸውት ነበር።  የእነዚህ ዓለም አቀፍ ሚዲያዎችና ተቋማት መረጃ በአኃዝ ቢለያይም የድርቁን መጠን በተመለከተ የተሰማሙበት ነጥብ ግን ከባድ ድርቅ በአገራቸን መከሰቱን ነው።   

በኢትዮጵያ ላይ ድርቅ እና ርሃብ ለምን ይበረታል? ለሚለው ጥያቄ መልስ ስንሻ ምሁራን በጉዳዩ ላይ ያስቀመጧቸውን የምክንያት ሃሳቦች (ሎጂክ) እናገኛለን።  ወርልድ ፕሬስ ዶት ኮም ከተባለ ድረገጽ ላይ የተለያዩ ምሁራን ያስቀመጡትን ሃሳብ ሰንመለከት በኢትዮጵያ በተደጋጋሚ ጊዜ ለሚነሳው ድርቅ እና ጥሎት ለሚሄደው የረሃብ ችግር ምክንያቶቹ አራት ናቸው።  “አገሪቱ በዝናብ ላይ ጥገኛ የሆነ ግብርና (በተለይም የእርሻ ግብርና) መከተሏ” ቀዳሚው የችግሩ ምክንያት እንደሆነ ተቀምጣል።  ዝናብ ላይ መሰረቱን በጣለው እርሻ ላይ ኢኮኖሚዋን የገነባችው ኢትዮጵያ ችግሩ ይበልጥ እንዲጠነክርባት ያደረገው ሌላው ምክንያት ደግሞ “በአነስተኛ የገበሬ ማሳ ላይ የሚካሄድ እርሻ መከተሏ” እንደሆነ ይገልጻል።  የህዝብ ቁጥሩ በየጊዜው እየጨመረ መሄዱ እና የእርሻ መሬት በበቂ መጠን አለመገኘቱ ሌላው ምክንያት ሲሆን የመሰረተ ልማት አለመሟላት ደግሞ ቀሪው የችግሩ ምክንያት እንደሆነ ተቀምጧል።  

ቀደም ብዬ በጠቀስኳቸው የአገሪቱ አካባቢዎች ከአርሶ አደሮቹ ጋር ባደረኩት ቃለ ምልልስ የሰጡኝ መረጃ የሚያመለክተውም “የዝናብ እጥረት በመፈጠሩ፣ የእርሻ መሬት ስላጠረን እና በመጠኑም ቢሆን መስኖ ተጠቅመን ያመረትነውን ምርት የሚገዛን በማጣታችን ችግራችን በየጊዜው እየጨመረ ሂዷል” የሚል ነበር።  

ህንዳዊው የኖቤል ተሸላሚ ኢኮኖሚስት አማርትያ ኩማር ሴን በበኩላቸው “Development as a freedom” በሚለው መጽሃፋቸው  መንግስታት ይበልጥ ጨቋኝ በሆኑ ቁጥር ርሃብ ይበልጥ እየበረታ ይሄዳል በማለት በዓለም ላይ የሚፈጠሩ ድርቆች ተፈጥሯዊ ቢሆኑም ርሃብ እንዲበረታ የሚያደርገው ግን የአገዛዞቹ ስራ እንደሆነ ገልጸዋል።   

በኢትዮጵያ ከተከሰቱት የድርቅ ወቅቶች መካከል ብንመለከት እንኳ በንጉሱ ጊዜ የተከሰተው የ1966 ድርቅ ለዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን እንዳይገለጽ ተደርጎ መቆየቱ ርሃቡ እንዲበረታ ምክንያት ሆናል።  በተመሳሳይ ባለፈው የመኸር ወቅት የደረሰው ድርቅ ያሰከተለውን ጉዳት በተመለከተም የኢትዮጵያ መንግስት ሲሸፋፈን ቆይቶ በመጨረሻ ነው ያመነው።  ይህንም ቢቢሲ የኢትዮጵያን የአደጋ መከላከያ ሚኒስትሩን አቶ ምትኩ ካሳን ዋቢ አድርጎ በሰራው ዘገባ በኢትዮጵያ ያለው የተረጂዎች ቁጥር ዝቅተኛ ነው በለውኛል ሲል ዘቧል።  

በሌላ በኩል ደግሞ ምንም እንኳን በርሃብ ምክንያት ሞተ የተባለ የሰው ህይወት ባይሰማም በርካታ እንስሳት መሞታቸውን ግን መንግስትም ይፋ አድርጓል።  ይህ ደግሞ ተፈጥሮ በሚጥልበት ጦስ የተጎዳውን አርሶ አደር በእርዳታ ከሞትና ከርሃብ እንዲተርፍ ለማድረግ ከመንግስት የሚጠበቅ ስራ ነው።  

 

ከችግሩ እንዴት እንውጣ

በዚህ ዙሪያ የምሁራንና የባለሙያዎች እንዲሁም የፖለቲካ መሪዎች ሚና ከፍተኛ መሆኑ ግልጽ ነው።  የአገሪቱ ኢኮኖሚ በግብርና ላይ በመመስረቱ እና መንግስት አሳካዋለሁ ብሎ ከያዘው የእድገትና ትራንስፎርሽን እቅድ ውስጥ ሰፊውን ድርሻ የሚይዘው የግብርናው ክፍለ ኢኮኖሚ ነው።  ከ80 በመቶ በላይ የሚሆነው የአገሪቱ ህዝብ ቀጥተኛ የገቢ ምንጩ ግብርና መሆኑም ግልጽ ነው።  በዚህም ምክንያት ይህን ዘርፍ ትኩረት ሰጥቶ መከታተል እና የአርሶ አደሮቹን የዘመናት ችግር ለይቶ በማውጣት በየጊዜው በሚከሰት ድርቅ ከሚንኮታኮት ኢኮኖሚ መዳን ጊዜ የማይሰጠው ጉዳይ ነው።  

በመስክ ጉብኝት እንደታዘብነውም ሆነ መንግስት በይፋ እንደገለጸው በዚህ ዓመትም ከአምስት ሚሊዮን በላይ ዜጎች የዕለት ደራሽ እርዳታ ፈላጊዎች ናቸው።  

 

በወልድያ የተገነባው የሙሐመድ ሁሴን ዓሊ አልአሙዲ ስታዲየምና የስፖርት (የወጣቶች) ማዕከል ጠ/ሚኒስትር አቶ ኃ/ማርያም ደሳለኝ፣ የሚድሮክ ሊቀመንበርና ባለሃብት የክብር ዶ/ር ሼህ ሙሐመድ ሁሴን አሊ አልአሙዲ በተገኙበት ቅዳሜ ጥር 6 ቀን 2009 ዓ.ም ተመረቀ። በሥነሥርዓቱ ላይ ሼህ ሙሐመድ በገቡት ቃል መሠረት አዲሱን ስታዲየም ለከተማው አስተዳደርና ሕዝብ አስረክበዋል።

 

በዕለቱ ሼህ ሙሐመድ እና የፕሮጀክቱ ዋና መሪና የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ቺፍ ኤግዚኪዩቲቭ ኦፊሰር ዶ/ር አረጋ ይርዳው ለግንባታው እውን መሆን ላደረጉት የላቀ አስተዋጽኦ የተለያዩ ሽልማቶችን ከሕዝቡ፣ ከአስተዳደሩ እና ከጠ/ሚኒስትር አቶ ኃ/ማርያም እጅ ተቀብለዋል።

 

በተጨማሪም ስታዲየሙን ለመገንባት ቃል በገቡት መሠረት በከፍተኛ ጥራት አስገብንተው በማስረከባቸው የተደሰተው የወልድያ ሕዝብ በምላሹ መቻሬ አካባቢ የሚገኘውን አደባባይ «ሙሐመድ ሁሴን አሊ አልአሙዲ» እንዲሁም አዳጎ የሚገኘውን አደባባይ «አረጋ ይርዳው» አደባባይ ሲል ሰይሟል።

 

በወልድያ የተገነባውን ሁለገብ ስታዲየም (የእግር ኳስ፣ የአትሌቲክስ፣ የውሃ ዋና፣የመረብ ኳስ፣ የቅርጫት ኳስ ሜዳዎችን ያካተተ) ከግማሽ ቢሊየን ብር በላይ ወጪ በሼህ ሙሐመድ የተሸፈነ ሲሆን በግንባታ ሥራው በዶ/ር አረጋ ይርዳው መሪነት ከ10 በላይ የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ኩባንያዎች ተሳትፈውበታል። 

የአጼዎቹ የትንሳዔ ዘመን

Wednesday, 18 January 2017 10:48

 

በይርጋ አበበ

ከ45 ዓመት በፊት የተመሰረተውና የጎንደር ከተማ ነዋሪዎችን በአንድ ጥላ ስር የሚያሰባስበው ፋሲል ከነማ እግር ኳስ ክለብ ከእልህ አስጨራሽ ጥረት በኋላ የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግን የተቀላቀለው ባለፈው የውድድር ዓመት ነበር። በኢትዮጵያ ሱፐር ሊግ በምድብ “ሀ” ተደልድሎ የነበረው ፋሲል ከነማ የክልሉነ ተወካይ ወልድያ ከነማን በሶስት ነጥብ እንዲሁም ጠንካራ የገንዘብ አቅም ይዞ ወደ ውድድር የገባውን መቀሌ ከተማን በ17 ነጥብ ልቆ ምድቡነ በአንደኝነት ያጠናቀቀው የዘማሪያም ወልደጊዮርጊሱ ፋሲል ከነማ፤ በሱፐር ሊጉ የዋንጫ ጨዋታም ጠንካራውን ጅማ አባቡናን ሶስት ለአንድ በማሸነፍ የውድድር ዓመቱን ዋንጫ በማንሳት ፕሪሚየር ሊጉን ተቀላቀለ።

ፋሲል ከነማ በፕሪሚየር ሊጉ የሚያደርገውን ጉዞ አስመልክቶ ከመገናኛ ብዙሃን ጋር ተደጋጋሚ ቃለ ምልልስ የሰጠው አሰልጣኙ ዘማሪያመ ወለደጊዮረጊስ “የመጀመሪያ ዓላማችን በፕሪሚየር ሊጉ የሚያቆየንን ነጥብ መሰበሰቡ ላይ ነው” ሲል ተናግሯል። ፕሪሚየር ሊጉ ሲጀመርም በመጀመሪያ ጨዋታቸው ወደ ይርጋለም ተጉዘው ሲዳማ ቡናን የገጠሙት አጼዎቹ (የፋሲል ከነማ ቅጽል ስም ነው) ኮከባቸውን አብዱረህማን መሀመድን (ግሪዳው) በቀይ ካርድ ሲያጡ በተጋጣሚያቸው ደግሞ አንድ ለባዶ ተሸንፈው ተመለሱ። በዚያ ጨዋታ ድል የተነሱት ፋሲል ከነማዎች በቀጣዩ ሳምንት በሜዳቸው ከሌላው የደቡበ ክልል ተወካይ ወላይታ ድቻ ጋር ሊያደርጉት የነበረውን ጨዋታ በጸጥታ ምክንያት ወደሌላ ጊዜ ሊተላለፍባቸው ችሏል።

በሁለት ሳምንት አንድ ጨዋታ ብቻ ያካሄዱትና ምንም ነጥብ ሳይኖራቸው አንድ የጎል እዳ ይዘው ወደሶስተኛው ሳምንት የተሸጋገሩት ፋሲል ከነማዎች አዲስ አበባ ላይ ከኢትዮጵያ ቡና ጋር ተገናኙ። ከሁለት የቡና ክለቦች ጋረ በተከታታይ የተገናኙት አጼዎቹ የማሸነፍ እድል ባይሰጣቸውም የቡድን መንፈስ ያልተላበሰውንና በደጋፊዎች በዛት የታደለውን ቡናን አንድ ለባዶ አሸንፈው የመጀመሪያ ሙሉ ሶስት ነጥብ ይዘው ወዳገራቸው ተመለሱ። በቀጣዩ ሳምንት ደግሞ የ13 ጊዜ የሊጉን ሻምፒዮን ቅዱስ ጊዮርጊስን ጎንደር ላይ አስተናግደው ሁለት ለአንድ አሸነፉና የነጥባቸውን ድምር ስድስት በማድረስ ከኢትዮጵያ ቡና፣ ንግድ ባንክ፣ ሀዋሳ ከነማ እና መከላከያ በላይ መቀመጥ ቻሉ።

የፋሲል ጠንካራ ግንብ

እንደ ቅዱስ ጊዮርጊስ አዳማ ከተማ ኢትዮጵያ ቡና ንግድ ባንክ እና ደደቢት አይነት ክለቦች ስብስባቸውን ለማጠናከር በየዓመቱ ሚሊዮን ብሮችን ይዘው ወደ ገበያ በመቅረበ አይናቸው ያረፈበትንና ቀልባቸው የወደደውን ተጫዋች ያለምንም ችግር በእጃቸው ያስገባሉ። ፋሲል ከነማ ግን እንኳን በየወሩ በመቶ ሺህ ብር የሚቆጠር ደመወዝ የሚከፍለውን ተጫዋች ሊገዛ ይቅርና ቡድኑ እነደፈለገ አማርጦ የሚለብሰው ተቀያሪ ማሊያ እንኳን የለውም። ነገር ግን ክለቡ ከላይ ከተጠቀሱት ክለቦች የተሻለ ጥንካሬ ተላብሶ ወደ ውድድሩ ገብቷል። በአስር ጨዋታዎችም 19 ነጥቦችን በመሰብሰብ 11 ጨዋታ ካካሄዱት ክለቦች በአንድ ነጥብ ብቻ ተበልጦ በመሪነት መስመር ላይ ተቀምጧል። ለዚህ ጥንካሬው መሰረቱ ምንድን ነው ተብሎ ቢጠየቅ ከአንድ ሺህ ኪሎሜትር በላይ እየተጓዙ ክለባቸውን በጨዋነትና በጽናት የሚያበረታቱት ደጋፊዎቹ ናቸው።

 የፋሲል ከነማ ደጋፊዎች አንደሌሎች ክለቦች ደጋፊዎች ቡድናቸው ጎል ሲያገባ የሚጨፍሩ ሲገባበት የሚቆዝሙ ሳይሆኑ ሙሉውን የጨዋታ ክፍለ ጊዜ የክለባቸውን ተጫዋቾችና አሰልጣኝ ስም እየጠሩ የሚያበረታቱ ናቸው። ለዚህ ገለጻ አሰረጂ የሚሆነው ፋሲል ከነማ በሜዳው አጼ ፋሲል ስታዲየም የ13 ጊዜ የሊጉ አሸናፊውን ቅዱስ ጊዮርጊስን ሲገጥሙ እንግዳው ቡድነ በሳላዲን ሰይድ አማካኝነት ጎል አስቆጥሮ እየመራቸው ቢሆንም የክለቡ ታማኝ ደጋፊዎች ግን በሌሎች ከለቦች ደጋፊዎች የሚታየውን የተጋጣሚን ቡድነ ተጫዋቾችን የማሸማቀቅ ድርጊት ሳይፈጽሙ ሙሉ ጨዋታውን የራሳቸውን ቡድን ሲያበረታቱ አምሽተዋል። በመጨረሻም ድጋፋቸው ፍሬ አፍርቶ ፈረሰኞቹን አሸንፈው ሙሉ ሶስት ነጥበ ይዘው መውጣት ችለዋል።

ከሜዳ ውጭ ደግሞ ክለቡን ወደ ፕሪሚየር ሊግ ያሳደገው አሰልጣኝ ዘማሪያም ወልደጊዮጊስ ከገጠመው የጤና እክል እንዲፈወስ ባንኮክ ደረስ ሂዶ መታከም ነበረበት። ለአሰልጣኙ ህክምና ወጪ የሚሆን ገንዘብ በማሰባሰብና በማስተባበር ትልቁን ሚና የተጫወቱት እነዚሁ ታዕመረኛ ደጋፊዎች ናቸው። በአጠቃላይ ደጋፊዎቹ የፋሲል ግንብ ጥንካሬ ምንጭ ናቸው ብሎ ማሰብ ይቻላል። አሰልጣኝ ዘማሪያም ወልደጊዮርጊስም ይህንኑ ሀሳብ ከዚህ በፊት ደጋግሞ ገልጾታል።

የፋሲል ንግስና

በኢትዮጵያ ቡና የነጥብ እና የጎል አካውንቱን የከፈተው ፋሲል ከነማ በሜዳቸው ቅዱስ ጊዮርጊስን አሸንፈው ድላቸውን ያስቀጠሉ ሲሆን ከሜዳቸው ውጨ በጅማ አባቡና ላይ ሶስት ጎሎችን አዝንበው እና ሌላውነ የፕሪሚየር ሊጉ አዲስ ፊት አዲስ አበባ ከነማን አዲስ አበባ ስታዲየም ላይ ከጨዋታ ብልጫ ጋር ሁለት ለባዶ አሸንፈው ንግድ ባንክን በሜዳቸው አንደ ለባዶ በማሸነፍ አሸንፈው 15 ነጥቦችን ሲሰበስቡ፤ ከወልድያ ከነማ እና ከአርባ ምንጭ ከነማ ጋር ከሜዳቸው ውጭ ተጫውተው ነጥብ ሲጋሩ በሜዳቸው ከኢትዮኤሌክትሪክና ሀዋሳ ከነማ ጋር በድጋሚ ነጥብ በመጋራት የነጥቡን ድምር 19 በማድረስ ከሊጉ መሪዎች በቅርብ ርቀት ላይ መቀመጥ ችለዋል።

ይህ የክለቡ ጉዞ በጥንካሬ የሚታይ ነው። ይህ ውጤት በቀጣይ ጨዋታዎችም የሚቀጥል ከሆነ ክለቡ ከእቅዱ በላይ ውጤት በመሰብሰብ ከታላላቆቹ ጎራ ያስመደበዋል። በታላቅ ደጋፊዎች የሚበረታታውና ከታላቋ ጎንደር ከተማ የተመሰረተው ፋሲል ከነማ በኢትዮጵያ እግር ኳስ ላይ የንግስና ዘውዱን ለመድፋት የሚያስችል አቅም እንዳለው የሚያስመሰክርበት አመላካች ውጤት ማስመዝገብ ችሏል።

የፋሲል ድክመቶች

የሊጉ አዲስ ክለብ ፋሲል ከነማ እስካሁን የተጓዘበት መንገድ መልካም ቢሆንም ማስተካከል የሚገባው ድክመቶችን ማንሳት ይቻላል። የመጀመሪያው የክለቡ ድክመት ከጨዋታ ጨዋታ ወጥ የሆነ አቋም ማሳየት አለመቻሉ ነው። ለዚህም ማሳያ የሚሆነው እንደ ቅዱሰ ጊዮርጊስ እና ኢትዮጵያ ቡና ያሉ ጠንካራ ክለቦችን ባሸነፈ ማግስት እንደ ወልድያ ኤሌክትሪክና ሀዋሳ ከነማ አይነት ትልቅ ግምት የማይሰጣቸው ክለቦች ነጥብ ሲያስጥሉት ታይቷል። ከዚህ በተጨማሪ ደግሞ በሜዳው ከሚያደርጋቸው ጨዋታዎች የሰበሰበው ነጥብ አነስተኛ በመሆኑ የሜዳ አድቫንቴጁን ማስጠበቅ አለመቻሉ ሌላው ድክመቱ ነው። ተጫዋቾቹ አንዳንድ ጊዜ ደስታቸውን መቆጣጠር ሲሳናቸውም የሚታይበተ አጋጣሚ ብዙ ሲሆን የአንዳንድ ተጫዋቾች እድሜ መግፋት እና የጎል እድሎችን አማጦ ያለመጠቀም ችግር ከፋሲል ከነማ የታዩ ድክመቶቸ ናቸው።

ለዓመታት ሞቱ ሲባሉ አየተነሱ ወደቁ ሲባሉ እየቆሙ ብዙ ፈተናዎችን የተሻገሩት አጼዎቹ አሁን የትንሳዔ ዘመናቸው ላይ የደረሱ ይመሰላሉ። ከዚህ መሰላል ላለመውረድ ከፈለጉ ደግሞ በጥንካሬያቸው ላይ መግፋት ይጠበቅባቸዋል።

መ.ተ

 

በኋላ ሕይወታቸው አንባቢዎች እንዲሆኑልን የምንመኝላቸውን ሕፃናት የንባብ ፍቅር እንዲያድርባቸው ማድረግ የምንችለው በማለዳ የቤት ሥራችንን ሥንሠራና ከጨቅላ እድሜአቸው ማስጀመር ስንችል ነው። ለልጆቻችን ምግብ፣ ልብስ፣ መኖርያ ቤት በማሰናዳት  ለአካላዊ ዕድገታቸው እንጥራለን። ለአዕምሯዊ ዕድገታቸው የምንሰራ ከሆነ ደግሞ አዕምሮአቸውን ለማበልጸግ መፃሕፍት እንዲያነቡ ማድረግ አለብን።

አዕምሮን ለማበልጸግ ፕሌይ ስቴሽን፣ ሌሎች ጫወታዎች ማጫወት እና መጫወቻ ሽጉጥን የመሳሰሉ ቁሳቁስ ለልጆቻችን የምንሰጥ ወላጆች በርካታ ነን። ቴሌቪዥን እንዲመለከቱም የምናደርግም አለን። ነገር ግን እነ ፕሌይ ስቴሽን በበዙ ቁጥር የማንበብ ፍላጎትን በእጅጉ እንደሚቀንሱ በጥናት የተረጋገጠ ጉዳይ ነው። አርተፊሻል ሽጉጥ በሕፃንነቱ የሰጠነው ሕፃንም ምናልባት አነጣጥሮ ተኳሽ እንጂ ጥሩ አንባቢ ላይሆን ይችላል።

ልጆችን ጥሩ አንባቢ ለማድረግ ወላጆች የቤት ሥራቸውን መጀመር ያለባቸው ግን ከራሳቸው ከወላጆች ነው። ወላጆች ራሳቸው ማንበብ ይኖርባቸዋል። ልጆች ወላጆቻቸውን የሚመስሉት በመልክ ብቻ ሳይሆን ከወላጆቻቸው በሚማሯቸውም ነገሮች ነው። ማንኛውም ለልጁ ቅን አሳቢ ወላጅ ልጁ “እናቴን አይቼ ነው መጠጥ የጀመርኩት፣ አባቴ ይጠጣ ስለነበር እኔም ጠጪ ሆንኩኝ” ከሚል ይልቅ “እማዬ ስታነብ አይቼ ነው፣ አባቴ ሲያነብ አይቼ ነው ማንበብ የጀመርኩት” ቢል ይመርጣል። አንዳንድ ወላጆች ግን በእኩልነት ሰበብ፣ በማዝናናት ሰበብ ልጆቻቸውን መጠጥ ቤት በመውሰድ ለራሳቸው አልኮል መጠጥ ሲጠጡ ለልጆቻቸው ለስላሳ ሲገዙ እና “እስቲ ቅመስ ምን ምን ይላል” ሲሉ ይስተዋላል። ይህንን በዐይን አይቶ ማረጋገጥ የሚፈልግ በካዛንቺስ፣ በፒያሳ እና በአራት ኪሎ አልፎ አልፎም በሌሎች ከተሞች አንዳንድ መጠጥ ቤቶች መቃኘት በቂው ነው።

ወላጆች ይህን ከማድረግ ተቆጥበው ልጆቻቸው ከንባብ ጋር ፍቅር የሚወድቁበትን ሌሎች ዘዴዎች ቢቀይሱ ለራሳቸውም ለወላጆቻቸውም ለሀገርም የሚጠቅሙ አንባቢ ዜጎች ማፍራት ይቻላል። ይህን ከማድረጊያ ዘዴዎች አንዱ ልጆቻችን በሚገኙባቸው ሥፍራዎች ሁሉ ለእነሱ የሚሆኑ መጻሕፍት አስቀምጠን እንዲያነቡ ማበረታታት ነው። መፃሕፍቱን በመኝታ ቤታቸው፣ በመኪና ውስጥ፣ በመኖርያ ቤት ሳሎን፣ በሕፃናት ማቆያዎች እና መዝናኛዎች ወዘተ መሆን ይችላሉ።

ለልጆች የንባብ ባሕል መዳበር ወላጆች ኃላፊነቱን ለመምህራን ብቻ መተውም የለባቸውም። ወላጆችም መምህራንም ያልተናነሰ ሚና አላቸው።

ከሦሥት ዐሠርት ዓመታት በፊት በነበረ የትምህርት አሰጣጥ የቋንቋ መምህራን ማንበብ የሚችሉ ጎበዝ ተማሪዎችን ብቻ ሲያስነብቡ እንደነበር የዚህ ጽሑፍ አቅራቢ ከራሱ የአንደኛ ደረጃ ትምህርት ያስታውሳል። ይህ ግን በፍጹም ትክክል አይመስልም። ምክንያቱም ውጤታማ የሚደርገው እና አንባቢ እንዲሆኑ የሚገፋፋው ጥቂት ተማሪዎችን ብቻ ነውና።

እዚህጋ መምህራኑም ሆኑ ወላጆች ብዙ ወላጆች ልጆች እርስ በርስ እንዲያነቡ ዕድሉን ማመቻቸት ይኖርባቸዋል። ይህ በትምህርት ቤት አካባቢ ብቻ የሚከናወን አይደለም። ወላጆች በራሳቸው ጊዜ ልጆቻቸውን እና የጎረቤቶቻቸውን ልጆች በጋራ እንዲያነቡ ማድረጋቸው ተገቢ ነው።

እነዚሁ ወላጆች የልጆቻቸውን ልደት ሲዘክሩ ከሚገዙዋቸው ቸኮሌት፣ ከረሜላ፣ ሙዝ፣ ብርትኳን … ጋር መጽሐፍ በመግዛት ለልጃቸው ስጦታ ቢሰጡም የሚደገፍ ተግባር ነው። ከዚህም ሌላ ለልደት የተጠሩትን ልጆችም ሆነ ሌሎች የሰፈር ልጆችን በንባብ አወዳድሮ የተሻለ ውጤት ለሚያመጡት መፃሕፍት ቢሸልሙ ሌሎቹንም ያላሰለሰ ድጋፍ ቢያደርጉላቸው ለነገ አንባቢ ትውልድ መፈጠር ዛሬ መሠረት እየጣሉ መሆኑን ሊረሱት አይገባም።

የመሠረት መጣሉ ሥራም በዚህ ብቻ የሚበቃም አይደለም። በመኝታ ሰዓት ተረት ይነግራሉ ተብለው የሚጠበቁ እነዚሁ ወላጆች ለልጆቻቸው መጽሐፍ ማንበብ፣ ልጆቹን ማስነበብ እና ከልጆቻቸው ጋር አብረው ማንበብም ይችላሉ። አብሮ ማንበብ ለወላጅ ልጅ ፍቅር ይበልጥ መዳበርም ያግዛል ይባላል።

ከአብሮ ማንበብ ሌላ አብሮ ሽርሽርም ሆነ አያት ጥየቃ በሚኬድበት አጋጣሚ ሁሉ ልጆችን ከንባብ ጋር የማቆራኘቱ የቤት ሥራ በወላጆች ትከሻ ላይ የተንጠለጠለ ነው። እርስዎ እንደ ወላጅ ልጆችዎን አያትጋ መውሰድ ብቻ አይበቃዎትም። ስለ ወላጆችዎ ማለትም ሥለ ልጆችዎ አያቶች የተጻፉ ነገሮችን ለልጆችዎ አዕምሮ በሚስማማ መልኩ ማንበብ ቢችሉም ይመረጣል። የሚነበበው ነገር የግድ በመጽሐፍ መልክ የተቀናበረ ወይም በታዋቂ ደራሲ የተጻፈ መሆን አይጠበቅበትም። እርስዎ ራሶ መጠነኛ ጽሑፍ ማዘጋጀት ይችላሉ።

ልጆቼ እንዲያነቡ ምን አድርጌአለሁ ብለው ዘወትር ራስዎን በመጠየቅ የወላጅነት ወይም የአሳዳጊነት ሚናዎን መወጣት እንዳለቦት አይዘንጉ። እርሶ ትልቁን ሚና ይወጡ እንጂ መንግሥትም የተቀረውም ማኅበረሰብ ሚና እንዳለውም ያስታውሱ።

ሌላም እርስዎ ሊያደርጉ የሚችሉት ነገር አለ። ልጆችዎን በእረፍት ሰዓታቸው ቤተመጻሕፍት ይውሰዷቸውና እንዲያነቡ መንገዱን ይክፈቱላቸው። በአብያተ መጻሕፍት የታሪክ፣ የምግብ አሰራር፣ የፍልስፍና፣ የሥነ ሕይወት፣ የሥነ ጽሑፍ፣ የምህንድስና፣ የሃይማኖት፣ የልቦለድ፣ ሌሎችም መጻሕፍት እና ሌሎች ጥራዞች ለልጆች እንዲሆኑ ጭምር ሆነው የተዘጋጁ ስላሉ እነዚህንም ልጆችዎ እንዲያነቡ ያበረታቱዋቸው። ምንጊዜም ግን መርሳት የሌለቦት በቤተመጻሕፍቱም ሆነ በሌላ የማንበቢያ ሥፍራ ልጅዎ የመረጠችውን/ የመረጠውን እንዲያነብ/ እንድታነብ ምርጫውን ለእነሱ መስጠት ብልህነት ነው።

አብረው ማንበብ በሚኖርቦትም ጊዜ የልጅዎ ምርጫ እንደተጠበቀ ነው። ከዓሥር ዓመት በታች ያሉ ሕፃናት በብዛት ማንበብ ያለባቸው ጎላ ጎላ ባሉ ሆሄያት የተጻፉ ጽሑፎች ሥዕል በርከት ያለበት መጽሐፍ መሆን እንዳለበትም በዘርፉ በማስተማር እና በመመራመር የተሰማሩ ምሁራን ይመክራሉ። ምክሩን መቀበልዎ እንደተጠበቀ ሆኖ በጋራ ከልጅዎ ጋር በሚያነቡበት ጊዜ መጽሐፉ ሥዕላዊ ከሆነ ልጅዎ ስለ ሥዕሉ እንዲናገር ሥለ ጽሑፉም ምን እንደተረዳ መጠያየቁ ለወደፊት የሚያነበውን መጽሐፍ በበለጠ ጉጉት እንዲያነብ ይጋብዘዋል።

የልጅዎ የንባብ ጉጉት የሚቀንሰው ግን ማድረግ ያለብዎትን ሳያደርጉ ሲቀሩ እና ልጅዎ በቴሌቪዥን ፊልሞች እና በቪዲዮ ጌሞች ተጠምዶ እንዲውል የለቀቁት ጊዜ ነው። ቴሌቪዥን መመልከት፣ ኮምፒዩተር ላይ መጫወት፣ የቪዲዮ ጌም መጫወት እና ሰፈር ውስጥ ኳስ መጫወት የየራሳቸው ጠቀሜታ ቢኖራቸውም የልጅዎን አዕምሮ ሙሉ በሙሉ እስኪቆጣጠሩ ግን መጠበቅ አይኖርበትም። ሁሉም ነገር በልኩ ሲሆን ያምራልና። እርስዎ የቤት ሥራዎን በአግባቡ ከሠሩ ሁሉንም ነገሮች ከልጅዎ ጋር በመመካከር በመርሐግብር በማከናነወን የቤት ሥራዎን መሥራት አያቅቶትም።

ሁል ጊዜም ግን ማስታወስ ያለብዎት ልጅዎ ራሱን ችሎ ቢማርም በራሱ አይማርም። ብዙውን ነገር ከርስዎ ከአባቱ ከእርሶ ከእናቱ ነው የሚማረው። ሲወለድም አዕምሮው እንደ  ነጭ ሰሌዳ ሆኖ ነው። ነጭ ሰሌዳ የጻፉበትን ይጽፋል። ልጅዎም እንደዚያው ነው። በልጅዎ ነጭ ሰሌዳ ላይ በጎውንም መጥፎውንም፣ ስኬቱንም ውድቀቱንም መጻፍ የሚጀምሩት እርስዎ ወላጅ ወይም አሳዳጊው ነዎት። የቤት ሥራዎን በአግባባ ከሰሩ ልጅዎ አንባቢ ሆኖ ያድጋል።

የትምባሆ ነገር

Wednesday, 18 January 2017 10:35

 

በሀገራችን ትምባሆ በጤና የሚያስከትለውን ጉዳት ለማስቀረት ያግዛል የተባለው መመሪያ ወጥቶ ከፀደቀ ዓመታትን አስቆጥሯል። በየጊዜውም ሲጋራ የሚያስከትላቸውን የጤና እክሎች በተመለከተ ማብራሪያ እየተሰጠ ነው። ነገር ግን መመሪያውን ወደ ተግባር ለመቀየር የሚደረገው ጥረት ፍሬ ሲያፈራ እና ለውጥ ሲያመጣ አይታይም። ሌላው ቢቀር እንኳን ትምባሆ የማይጨስባቸው ተብለው ተለይተው በተቀመጡ ስፍራዎች እንዳይጨስ የማድረግ ተግባሩ ተጠናክሮ ሲሰራበት አይታይም። በዚህም ሳቢያ በየምግብ ቤቶች እና መዝናኛ ቦታዎች ብሎም ህፃናት ጭምር በሚገኙባቸው አካባቢዎች ትምባሆ ሲጨስ ይስተዋላል። ይሄን መመሪያ እንዲያስፈፅም በመንግስት ኃላፊነት የተጣለበት ተቋም ደግሞ የምግብ፣ መድሐኒትና ጤና ክብካቤ አስተዳደርና ቁጥጥር ባለስልጣን ነው። ባለስልጣኑ እስከ አሁን አዋጁን ለማስፈፀም የሄደበት ርቀት ምን ያህል ዘገምተኛ እንደሆነ ለውጥ አለመምጣቱን አይቶ መረዳት ይቻላል። ሌላው ቢቀር ምግብ ቤቶች እና መዝናኛ ቦታዎች ሲጋራ እንዳይጨስባቸው ኃላፊነታቸውን እንዲመጡ ማድረግ ሲችል፣ ይሄ ባለመሆኑ አንድ ምግብ ሊመገብ የገባ ሰው ሳይወድ በግዱ ሲጋራ ይጨስበታል። ህጋዊ ኃላፊነት ያለበት አካል እያለ እንዲህ አይነቱ ነገር መከሰት አልነበረበትም። አሁን እየተባለ እንዳለው ከሆነም በእነዚህ ትምባሆ ማጨስ በተከለከለባቸው ስፍራዎች ማጨስ ሊያስቀጣ የሚችለው ቅጣት እንኳን በግልፅ ተለይቶ አልተቀመጠም። እንደሚገባን ከሆነ መመሪያውም ገና ሊመረመር የሚገባው ነው። ችግሩ ጊዜ የማይሰጥ እና ትውልድን እስከማጥፋት የሚደርስ አሉታዊ ተጽዕኖን የሚያስከትል እንደመሆኑ ለነገ ሊባል የሚገባው አይደለም። መመሪያውን መመርመር ካስፈለገም መርምሮ ወደተግባር በመግባት ኃላፊነቱን የመወጣት ግዴታው የባለስልጣ ነው።

                                          በቀለ ታደሰ - ከበሌ  

 

በያሬድ አውግቸው

 

 

የተለያዩ ፍላጎቶችና አመለካከቶችን ለማስተናገድ  የሚያስችሉ ህጎችና አሰራሮችን ወደ ስራ ማስገባት ባለመቻሉ  በዘውዳዊውም ሆነ በደርግ አገዛዝ ዘመናት ብዛት ያላቸው ተቃውሞዎች ተቀስቅሰው እንደነበር ይታወሳል። ተቃውሞዎቹን ተከትሎ የተነሱ ግጭቶችም   መጠነ ሰፊ የህይወት መስዋእትነት አስከፍለውናል፡፡ የመስዋትነቶቹ ዋነኛ ምክንያት የህዝቦች ድምጽ የሚደመጥበት  የፖለቲካ ስርዓት ፈላጊዎችና ስልጣንን በብቸኝነት ለመቆጣጠር ልዩ መብት አለን በሚሉት ስርዓቶች መካከል ስምምነት መታጣቱ ነበር።

እነዚህን የጦርነት ተሞክሮዎቻችንን አሳልፈን ከማዋከብ ነጻ የሆነ የመድብለ ፓርቲ ስርዓትን እና ሰላማዊ የስልጣን ሽግግርን ብቸኛ ምርጫችን ለማድረግ ከስምምነት አለመድረሳችን ግራ አጋቢም አስገራሚም ነው። በተመሳሳይ ከማናቸውም  ሃገራት በተሻለ ለመደማመጥ የሚያስችሉን እንደ የገዳ ስርዓት አይነት ነባር ሃገራዊ የዲሞክራሲያዊ ባህሎች ባለቤቶች መሆናችንም የሌሎች ሃገሮች ሰላማዊ የስልጣን ሽግግር ባህሎችን ለማጥናት ብዙ መድከምም  አይጠበቅም።

በቅርቡ ገዥው ፓርቲ ምክንያታቸው የውስጤ ችግሮች ናቸው ያላቸው ህዝባዊ የተቃውሞ ሰልፎች በአማራና ኦሮምያ ክልሎች  መከሰታቸው ይታወቃል። ገዥው ፓርቲ የችግሮቹ ዋና መነሻ ስልጣንን ለግል ጥቅም ማዋል፣ የመልካም አስተዳደር እጦት እና ሙስና መሆናቸውን ገልጾ ህዝቡ በኢህአዴግ መሰረታዊ ፖሊሲዎች፣ ስትራቴጂዎች  እና እምነቶች ላይ ምንም አይነት ጥያቄዎች የሉትም የሚለውን ለረጅም ግዜ የቆየ እምነቱን አሁንም ደግሞታል። እንደ ተቃዋሚ ሃይሎች / በዚህ ጽሁፍ አማራጭ የፖለቲካ ሀይሎች እየተባሉ የሚገለጹት/ እምነት ግን የሃገሪቱ የፍትህ እና የምርጫ ስርዓቶች ነጻ ያለመሆን በሁለቱ ክልሎች ለተከሰቱ ህዝባዊ ተቃውሞዎች በዋነኛ ምክንያትነት ይቀርባሉ። በኔ ምልከታ ገዥው ፓርቲ እና አማራጭ ሃይሎች ለችግሩ መነሻነት ያቀረቧቸው ምክንያቶች "እሳትን የማጥፋት" እና "የስትራቴጂክ" የመፍትሄ አማራጮችን ያህል ልዩነት ያላቸው ሆነው አግኝቼአቸዋለሁ።   

እንደ አማራጭ ፓርቲዎች እምነት ከመሰረታዊ ችግሮቹ ውስጥ ሙስናና የመልካም አስተዳደር ችግሮችን ብቻ ነጥሎ ማውጣት ከችግሮቹ ይልቅ የበሽታው ምልክቶችን ለማከም እንደ መሞከር ይሆናል። ለዲሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታ የተለያዩ ህጎችና አደረጃጀቶች መሻሻል እንዳለ ሆኖ በብዙ ምክንያቶች ሙስናና ብልሹ አሰራሮች ፍትህን ለመድፈቃቸው ዋነኛው ምክንያት በገዥው ፓርቲ በኩል የተጠያቂነት እና የቁርጠኝነት አለመኖር፤ የፍትህ እና የጸጥታ ሃይሎች ፍትህን ሳይሆን አስፈጻሚውን አካል ወክለው መስራታቸው፤ በአጠቃላይ ህገመንግስቱ እና እሱን ተከትለው የወጡ ማስፈጸሚያ ህጎች ላይ ክፍተቶች መኖርና ወደ ስራ መግባት አለመቻላቸው በምክንያትነት ይነሳሉ።  በቀጣይነት አስቸኳይ ግዜ አዋጁን ተከትሎ ወይም ጎን ለጎን በመንግስትና በአማራጭ የፖለቲካ ሀይሎች በኩል መወሰድ የሚገባቸው እርምጃዎችን አስመልክቶ የተወሰኑ አስታያየቶችን  አቀርባለሁ።

ከላይ እንደገለጽነው  ስልጣንን ያለአግባብ መጠቀም እና ሙስና የጥያቄዎቹ መነሻ ናቸው የሚል  ድምዳሜ  በመንግስት በኩል መቅረቡ ይታወቃል። ከበፊቱ የተሻለ የትምህርት ዝግጅት ያላቸው ግለሰቦች ወደ ፌደራልና ክልል ካቢኔዎች የመጡና ሌሎች በሙስና የተዋጡ የመንግስት ሃላፊዎች  ምርመራ እየተደረገባቸው መሆኑን የሚገልጹ ዜናዎች ይፋ የሆኑ  ቢሆንም በመሰረታዊነት በገዥው ፓርቲ የተገለጹትም ሆነ በሌሎች ወገኖች የሚነሱ ችግሮችን በዘላቂነት ለመፍታት ከግለሰባዊነት የጸዳ /Objective/ ተጠያቂነትን ማጠናከር፤ የመድበለ ፓርቲ ስርዓቱን ለመደገፍ የቆረጡ ፖሊሲዎችና ህጎች መኖር /ለምሳሌ ለአማራጭ የፖለቲካ ሃይሎች የሚደረጉ  ድጋፎችን ማሻሻል ዙሪያ/፤ ከተጽዕኖ የጸዱ የፍትህና የጸጥታ ተቋማት መኖር፤ እንዲሁም ፖሊሲዎቹንና ህጎቹን ለመደገፍ የሚኖሩ የአደረጃጀት ለውጦች አስፈላጊነት  እሙን ነው። የሌሎች በዲሞክራሲያዊ ስርዓት ላይ ልምድ ያላቸው ሃገሮች ተሞክሮም ይህንኑ ያሳያል። ከዚህ ቀደም የነበሩ በአማራጭ ሃይሎችና በገዥው ፓርቲ በኩል የሚታዩ የቃላትና የጽሁፍ ምልልሶች ገዥው ፓርቲ አማራጭ ሀይሎቹን ለማንኳሰስ፤ እነሱም የሚደርስባቸውን ተጽህኖ ለማሳየት  ከመሞከር የዘለለ ሆኖ እይታይም። በመሰረታዊነት ችግሮቹን ለመቅረፍ ከተፈለገ መወሰድ ያለበት መፍትሄ  ሁሉም አካላትን ያካተተ ችግሩን ለአንዴና ለመጨረሻ  ግዜ  መፍታት የሚያስችሉ ከላይ የተገለጹ ህጎችና አደረጃጀቶች ማዘጋጀት ይሆናል። 

የህግ ማእቀፎቹና እና እነሱን ለማስፈጸም የሚገነቡ አደረጃጀቶች ከገዥው ፓርቲ ተጽዕኖ ነጻ የሚያደርጋቸው ስርዓትም የሚዘጋጅላቸው መሆን ይገባል።  ለምሳሌነት ሃላፊነት የሚሰማቸው ጠንካራ አማራጭ የፖለቲካ ፓርቲዎችን በጠንካራ የህግ ከለላና ጥበቃ መውለድ የሚያስችል የተለጠጠ ህግ አንዱ ነው። ከዚህ በፊትም አንዳንድ ወሳኝ የህዝብ ወኪሎችን ከጥቃት ለመከላከል ሲባል ልዩ ከለላ  የሚሰጡ ህጎችን ስንጠቀም ቆይተናል።  ለምሳሌነት ከኃላፊነታቸው እስኪነሱ ድረስ የፓርላማ አባላት ያለመከሰስ መብት እንዲኖራቸው መደንገጉ ይታወሳል።  በተመሳሳይ  አማራጭ ሀይሎችን  ከጥቃት ለመጠበቅ ሲባልም ለአማራጭ ሀይሎች የሚደረጉ የገንዘብ ድጋፎች በህግ ጥበቃ የሚደረግላቸው ሆደ ሰፊ ተቋማት እንዲተዳደሩ ማድረግ ይገባል /ለምሳሌ የፖለቲካ ፓርቲዎች ካውንስል ሊቋቋምና ሊያስተዳድራቸው ይችላል/። ፓርቲዎቹ ስራ ላይ እስካሉ በምንም መስፈርት የማይነጠቁ ኪራይ የማይከፈልባቸው ወይም አነስተኛ ኪራይ የሚጠየቅባቸው  ለስራና ለስብሰባ ምቹ የመንግስት ቤቶችን ለአማራጭ ሀይሎች ማቅረብም ሌላው አማራጭ ሊሆን ይችላል። ገዥው ፓርቲ የያዘውን የመንግስት ስልጣን ተጠቅሞ በሃገር ሃብት ድርጅቱን ያጠናከረበት ተሞክሮ እዚህ ላይ ማስታወስ ግድ ይላል።  ለፖለቲካ ፓርቲዎች የስብሰባና የሰላማዊ ሰልፍ የማድረግ ነጻነት  የሚያጎናጽፉ ህጎችም  የገዥው ፓርቲ  አባላት በህግ ማስከበር ሰበብ ጫናዎች እንዳያደርሱ ከለላ በሚሰጥ መልኩ መዘጋጀት  ይገባቸዋል። 

የምርጫ ህጉ፤ የምርጫ ቦርድ አደረጃጀት፤ የቦርዱ አባላት ምርጫ እንዲሁም  የምርጫ ቦርድን ጽ/ቤት ሃላፊዎችና ሰራተኞች አመላመል የተመለከቱ ህግና ደንቦች የአማራጭ ሀይሎችን የወሳኝነት ሚና በማያሻማ መልኩ ማረጋገጥ ይኖርባቸዋል። ዝግጅታቸውም አማራጭ ፓርቲዎችን ባሳተፈ ኮሚቴ መሆን ይኖርበታል።  የፖሊስና የሃገር መከላከያ ሰራዊት አደረጃጀቶችን በተመለከተ በሃገሪቱ የፖለቲካ መድረክ ጠንካራ አማራጭ ሃይሎች ነጥረው እስኪወጡና ገዥውን ፓርቲ በማናቸውም መልኩ መፎካከር እስኪችሉ ድረስ ለተወሰኑ ዓመታት የሰራዊቶቹ የበላይ አመራሮች አሰያየም እና ስረዛ  ቢያንስ አንድ ወንበር በፓርላማ ያላቸው አማራጭ ሃይሎችን ስምምነት የግድ እንዲያገኝ ገዥው ፓርቲ በህግ ማዕቀፍ ቁርጠኝነቱን ማሳየት ይኖርበታል።  ሌሎች የጸጥታና የሰብአዊ መብት  ተቋማትም በተመሳሳይ ስምምነት ሊኖርባቸው ይገባል።  በሌላ በኩል የሲቪክ ማህበራት ህዝቦች በተደራጀ መንገድ የኢኮኖሚ፣ የማህበራዊ እና የፖለቲካ ጉዳዮቻቸውን  የሚያንሸራሽሩባቸው ተቋማት በመሆናቸው ገዥው ፓርቲ ለጥንካሬያቸው  በህግ ማዕቀፍ መስራት አለበት። የገንዘብ ምንጫቸው ላይ ያለበትን ከልክ ያለፈ ፍርሃትም ማስወገድ ይኖርበታል።

ሌላው የፖለቲካ ፓርቲዎች ግዜያዊ ተቀባይነት ለማግኘት በሚያስችል መልኩ ፕሮግራማቸውን ከማዘጋጀት ይልቅ  ተኣማኒነትንና  ዘላቂ ልማትን በሚያረጋግጥ መልኩ ማዘጋጀት  ይጠበቅባቸዋል። ለዚህም የጥናትና ምርምር ክፍል በፓርቲያቸው መዋቅር ስር ማቋቋምና መስራታቸው ወሳኝ ሚና ይኖረዋል። ለምሳሌነት በገዥው ፓርቲ በኩል በጥንት ዘመን ስነልቦናና ግንዛቤ የተተገበሩ ግጭቶችን ዛሬ እንደተደረጉ አጉልቶ  ማቅረብ ይስተዋላል።  በተመሳሳይ  በገዥው ፓርቲ ስራ አስፈጻሚ እንደ አቅጣጫ ተቀምጠው  በመንግስታዊ ተቋሞቻችን ውስጥ እቅድ እንዲዘጋጅላቸው መመሪያ የሚሰጥባቸው ከጥናት ያልተነሱ አንዳንድ ወሳኝ ስራዎች እይተናል፤ ሰምተናልም። ተጨባጭ መነሻ ስለሌላቸው ስራዎቹ   በአፈጻጸም ወቅት ተደጋጋሚ ስር ነቀል  ክለሳ ወይም ለውጥ ሲደረግባቸው ይታያል። በአንዳንድ ተቋማት በፍጥነት የሚለዋወጡ ባለስልጣናት ለስራዎች ባይተዋር መሆን ተከትሎ የሚመጡ የአመራር ክፍተቶችም  ለችግሩ የበኩላቸውን ሚና ሲጫወት ቆይተዋል።

ሌላው ትልቅ ድርሻ መያዝ የሚገባው እርምጃ የፖለቲካ ባህላችንን መገምመገምና ማስተካከያ ማድረግ ይሆናል፡፡ የፖለቲካ ባህላችም በጥልቀት ስንገመግም ″እኛ እና እነሱ″  በሚለው ጽንፍ በረገጠ  ማእቀፍ ወይም መነጽር  ስር ካልሆነ  በቀር ፖለቲካን ማራመድ የማንችል ይመስላል፡፡ ይህ  እኔን  ያልደገፈ ሁሉ የሃገር ጠላት ነው የሚያስመስል ጽንፍ የረገጠ ንቀት ለትብብርና  ውይይት ቦታ የማይሰጥ በመሆኑ  ለፖለቲካው ስርዓት እድገት ማነቆነቱ አያጠያይቅም።  ከዚህ ጽንፍ የረገጠ አስተሳሰብ ለመውጣት ገዥው ፓርቲም ሆነ ሌሎች አካላት ቁርጠኝነት ማሳየት ይጠበቅባቸዋል። ምክንያቱም ዘላቂ ሰላም እና የዜጎች ነጻነት እውን የሚሆኑት ሁሉም የሃገሪቱ ዜጎች የሚፈልጉትን ተወካይ ወደ  ውሳኔ ሰጭ ወንበሮች ማውጣት ሲችሉ ብቻ ነው። የምድራችን  የዲሞክራሲ ስርዓቶች ታሪክም ያለአንዳች ልዩነት ይህንኑ ያሳያል።

ቁጥሮች

Wednesday, 18 January 2017 10:33

የጫት ንግድ

56 ሚሊዮን ዶላር                      በ1983 ዓ.ም ከዘርፉ የውጭ ንግድ ተገኝቶ የነበረው ገቢ፤

 

332 ሚሊዮን ዶላር                     በ2007 ዓ.ም ከዘርፉ የተገኘ የውጪ ምንዛሪ፤

 

1 ነጥብ 5 ቢሊዮን ዶላር                 ከ2008 እስከ 2012 ዓ.ም ወደ ውጭ ከሚላክ የጫት ምርት ለማግኘት የተያዘው እቅድ፤

 

120 ሚሊዮን ዶላር                     በ2009 አምስት ወራት ከውጭ ንግድ የተገኘው ገቢ፤

 

                               ምንጭ፡- አዲስ ዘመን ጋዜጣ ጥር 7 ቀን 2009 ዓ.ም

ከደመወዝ ጭማሪው ባሻገር!

Wednesday, 18 January 2017 10:28

ለመንግሥት ሠራተኞች የደመወዝ ጭማሪ ለማድረግ እንዲቻል የቀረበው የተጨማሪ በጀት ጥያቄ በሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት መጽደቁ ጥሩና የሚደገፍ እርምጃ ነው። በተለይ በኑሮ ውድነት እየማቀቀ ላለው የመንግሥት ሠራተኛ የዚህ ጭማሪ ትርጉሙ የትየለሌ ነው።

 

መንግሥት ደመወዝ ከመጨመር በዘለለም ባለፉት ዓመታት የሠራተኛውን ኑሮና ሕይወት ለመቀየር ተጨማሪ እርምጃዎችን መውሰዱ የምናስታወሰው ነው። የሠራተኛውን የትራንስፖርት ችግር ለመቅረፍና ወጪውንም ለመቀነስ የሰርቪስ አገልግሎት እንዲጀመር አድርጓል። በኮንዶሚኒየም ዕጣ ወቅት የመንግሥት ሠራተኞች የተወሰነ መቶኛ ላቅ ያለ እድል እንዲያገኙ በማድረግ የቤት ባለቤት እንዲሆኑም ሙከራ አድርጓል። ሌሎችም እንደነጻ ሕክምና፣ የትምህርት ዕድሎች፣ የኢንሹራንስ ሽፋንና የመሳሰሉ ተጨማሪ ጥቅማጥቅሞችን የሚሰጡ መንግሥታዊ ተቋማት መኖራቸው የሚያበረታታ ነው። እንደእነዚህ ዓይነት ተጓዳኝ ጥቅማጥቅሞች የመንግሥት ሠራተኛውን ከደመወዝም ጭማሪ በላይ የሚደግፉ ናቸው። እናም አንገብጋቢ የሆነውን የመኖሪያ ቤቶች ችግር ለመቅረፍ በመንግሥት በጀት በየተቋማቱ የሚገነቡ የጋራ መኖሪያ ቤቶች ቢኖሩና ሠራተኞች በተመጣጣኝ ዋጋ በረዥም ጊዜ ክፍያ የቤት ባለቤት እንዲሆኑ የሚያስችል አሰራር ቢዘረጋ ጠቀሜታው የትየለሌ ነውና ሊታሰብበት የሚገባ ነው።

 

ልክ እንደመንግሥት ልማት ድርጅቶች ሁሉ ሁሉም መንግሥታዊ ተቋማት በራሳቸው አጥንተው የደመወዝ በጀት በየጊዜው አጽድቀው የሚጠይቁበት አሠራር መዘርጋቱ በአዋጅ በመነገሩ ምክንያት ደመወዝ ጭማሪን ተከትሎ የሚመጣን የዋጋ ንረትን ለመግታት ይረዳልና ይህም ቢታሰብበት መልካም ይሆናል።

 

ሌላው የደመወዝ ጭማሪ ዜናውን ተከትሎ የዋጋ ንረት እንዳይከሰት ምን ያህል ታስቦበታል የሚለው ወሳኝ ጥያቄ በአግባቡ መመለስ መቻል አለበት። የጥቂት መቶ ብሮች ጭማሪ የሺ ብሮች የዋጋ ንረትን ተሸክመው እንዳይመጡና እርምጃው ያልታሰበ ኪሳራን እንዳያስከትል መንግሥት ዛሬም ነገም በብርቱ ሊያስብበት ይገባል። 


በጥበቡ በለጠ


ከጓደኞቼ ጋር ሆኜ ከሰራሁዋቸው ትልልቅ ዶክመንተሪ ፊልሞች መካከል ክርስትና በኢትዮጵያ የሚለው አንዱ ነው። በዚህ ፊልም ውስጥ ሰፊውን ጊዜ ወስዶ የሚታየው ጥምቀት ነው። ጥምቀት በኢትዮጵያ እንዴት ተጀመረ የሚለው ርእስ ዘለግ ብሎ ይታያል። ጥምቀትን በኢትዮጵያ ውስጥ አሁን ያለበትን ስርአት ያስጀመሩት በሚል የተለያዩ ቅዱሳት አበውን ይጠቀሳሉ። ነገር ግን ብዙ ማስረጃዎች እንደሚያሳዩት ቅዱስ ላሊበላ ዋነኛው የጥምቀት በአል በኢትዮጵያ አከባበርን የሰጠን የፕላኔቷ አስደማሚ ፍጡር ነው።


ቅዱስ ላሊበላ ኢትዮጵያን ከ1157 ዓ.ም ጀምሮ ለአርባ አመታት የመራ ታላቅ ንጉስ ነው። ንግሥናው አስገራሚ ነው። ላሊበላ ቄስ ነው። ላሊበላ ንጉስ ነው። መስቀል ይዞ ያሣልማል፤ የቤተ-ክርስትያን ሰርዓት ያስፈፅማል። ኢትዮጵያንም ያስተዳድራል። ይህ ንጉስ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ኃይማኖት ውስጥ ሊቅ የሚባልም ነው። የሐገሩን የቤተ-ክህነት ትምህርት ጠንቅቆ የተማረ ነው። ከዚያም ወደ እየሩሳሌም ሔዶ 12 አመታት ቆይቶ ብዙ ተምሯል። ኢብራይስጥ እና አረብኛ ቋንቋን ሁሉ ያውቃል። ከአለም ታላላቅ ሠዎችና ፍልስፍናዎች ጋር ተዋውቋል። ሐገሩ ኢትዮጵያን በሐይማኖቱም ሆነ በስልጣኔው የማዘመን (Modern) የማድረግ ሕልም የነበረው ንጉስ ወቄስ ነው።


እናም ዛሬ ሰሜን ወሎ እየተባለች በምትጠራው በላስታ ወረዳ ሮሃ ከተባለች ቦታ ላይ ነገሠ። በነገሠ በ23 አመት ውስጥ በሰው ልጅ አእምሮ ውስጥ እስከ አሁን ድረስ እንቆቅልሽ የሆኑትን 10 አብያተ-ክርስትያናትን ከአለት ፈልፍሎ ካለ ምንም የኮንሥትራክሽን ስህተት ሠራ። ኪነ-ሕንፃዎቹ ዳግማዊት እየሩሳሌም በኢትዮጵያ የሚወክሉ ናቸው። ኢትዮጵያን እየሩሳሌምን የማድረግ ኘሮጀክት ነው።


ቄስ የነበረው ይህ ንጉስ እየሩሳሌም በኖረበት ወቅት የታዘባቸውን ብዙ ነገሮች ሀገሩ ላይ የተሻሉ አድርጐ መንፈሣዊ ሕይወት ሠጥቷቸው የማከናወን ሕልም ነበረው። ከነዚህ ውስጥ አንዱ ጥምቀት ነው። ሁሉም አብያተ-ክርስትያናት ከምዕምኖቻቸው ጋር ሆነው ፍፁም ሀሴት በተሞላው ስርዓት እንዲያከብሩ ያደረገ ቀዳማይ ንጉስ።


በዚሁ በጥምቀት በዓል ላይ በኢትዮጵያ በኦርቶዶክስ ኃይማኖት ውስጥ እጅግ መንፈሣዊ ክብር የሚሠጣቸው ታቦታት' መስቀሎች' ፅናፅሎች' ዥንጥላዎች' ታላላቅ ድርሣናት ብርቅና ድንቅ የሆኑ ቅርሶች ወዘተ ይወጣሉ። ካሐናት በአልባሣት ያሸበርቃሉ። ምዕምናን እና መዕመናት ፀዐዳ ልብሶቻቸውን ይለብሣሉ። ሕፃናት ክርስትና ለመነሣት ይዘጋጃሉ። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ-ክርስትያን ደምቃ እና ገዝፋ የምትታይበት የፈጣሪን ታላቅነት የምታሣይበት አበይት በዓሏ ጥምቀት ነው። ቅዱስ ላሊበላ ዛሬ የምናከብረውን ይህን መንፈሣዊ ትውፊት ያጉናፀፈን የጥበብ አባት ነው።
ዛሬ የከተራ በአል ነው። ለዋናው የጥምቀት በአል መሰረታዊው ቀን ነው። የስነመለኮት ምሁራን ጥምቀት ለሚለው ቃል መነከር፣መታጠብ፣መረጨትእና የመሳሰሉትን ትርጓሜዎች ይሰጡታል። የጥምቀት ዋዜማ ከተራ ይባላል። የከተራ እለት /ጥር 10 ማለት ነው/ ከቀኑ 9 ሰዓት ጀምሮ በሚሰማው የደውል ጥሪ ታቦታቱ፤ የተለያዩ ህብረ ቀለማት ያላቸው አልባሳት በለበሱ ህዝበ ክርስቲያን ታጅበው ጉዞአቸውን ወደ ጥምቀተ ባህር ያደርጋሉ።
አንዳንድ ጸሀፊያን ጥምቀትን በሚከተለው መልኩ ይገልጹታል።
በከተራው ዕለት ድንኳን ተተክሎ፣ ዳሱ ተጥሎ እና ውኃው ተከትሮ ሁሉም ነገር ከተስተካከለ በኋላ፤ ታቦተ ህጉ የሚንቀሳቀስበት ሰዓት ሲደርስ የየቤተ መቅደሱ ታቦታት በወርቅ እና በብር መጎናፀፊያ እየተሸፈኑ፤ በተለያየ ህብር በተሸለሙ የክህነተ አልባሳት በደመቁ ካህናት እና የመፆር መስቀል በያዙ ዲያቆናት ከብረው፣ ከቤተመቅደስ ወደ አብሕርት /መጥማቃት/ ለመሄድ ሲነሱ መላው አብያተክርስቲያናት የደውል ድምፅ ያሰማሉ። ምዕመናንም ከልጅ እስከ አዋቂ በአፀደ ቤተክርስቲያን እና ታቦታቱ በሚያልፉባቸው መንገዶች ለጥምቀት ያልሆነ ቀሚስ እንደሚባለው ያማረ ልብሳቸውን ለብሰው በዓሉን ያደምቃሉ።
ታቦታት ከቤተ መቅደሳቸው ወጥተው በህዘበ - ክርስቲያኑ ታጅበው ማደሪያ ቦታቸው ይደርሳሉ። በዚያን ጊዜ ዳቆናት እና ቀሳውስት በባህረ ጥምቀቱ ዙሪያ ሆነው ከብር የተሰሩ መቋሚያ እና ፅናፅን እንዲሁም ከበሮ ይዘው በነጫጭ እና በወርቅ ቀለም ባሸበረቁ እጥፍ ድርብ አልባሳት አምረው እና ተውበው፤ የክርስቶስን የጥምቀት ታሪክ የሚያወሱ ወረብ እና መዝሙሮችን ጣዕም ባለው ዜማ ያቀርባሉ። ሌሊቱን ስብሀተ -እግዚአብሔር ሲደርስ አድሮ ከዚያም ስርዓተ ቅዳሴው ይፈፀማል። በወንዙ /በግድቡ/ ዳር ፀሎተ- አኩቴት ተደርሶ 4ቱ ወንጌላት ከተነበቡ በኋላ ባህረ ጥምቀቱ በብፁዓን አባቶች ተባርኮ ለተሰበሰበው ህዝበ - ክርስቲያን ይረጫል። ለዚህ በዓል ህዝበ ክርስቲያኑ ልዩ ትኩረት ይሰጠዋል። ምክንያቱም በዓሉ እየሱስ ክርስቶስ በፈለገ ዮርዳኖስ የተጠመቀበትን ተምሳሌት በማሰብ ስለሚከበር።
የጥምቀት በዓል ሀይማኖታዊ ስርዓቱን ከባህላዊ ወግ እና ስርዓት ጋር አጣምሮ የያዘ ነው። በዚህም በርካታ ብሄር ብሄረሰቦች ህብረ - ቀለማዊ የሆነ ጨዋታቸውን በልዩ ልዩ ቋንቋዎች ያቀርባሉ። በዓሉን ለማክበር ወደ ጥምቀተ ባህር የሚሄዱ ሰዎች ከበዓሉ በፊት ተዋወቁም አልተዋወቁም በዚያን ዕለት በጋራ ሆነው ጥዑም ዜማዎችን ያንቆረቁራሉ። ይህ ዕለት ማንም ሰው ሳያፍር እና ሳይሸማቀቅ የውስጡን የሚገልፅበት እና በጋራ የሚጫወትበት ዕለት ነው። ከዚሁ ጋር ተያይዞም በጓደኝነት ለመተጫጨት ለሚፈልጉ ወጣቶች መልካም አጋጣሚን ይፈጥራል። ህዝበ - ክርስቲያኑ ይህንን በዓል ዘር እና ቀለም ሳይለዩ በአንድነት ያከብሩታል። በመሆኑም በዓሉ ህዝብን ያቀራርባል፤ የመረዳዳት ባህልንም ያሳድጋል።
ይህ አባባል በሌላ ጸሀፊ የተገለጸ ነው። ጸሀፊው ጥምቀትን በሚገባ ገልጸውታል። በጣም ያሸበረቀው የጥምቀት በአል በኢትዮጵያ ውስጥ ልዩ መለያ እንዲኖረው ያደረጉ የሀይማኖት ሰዎች እነማን ናቸው ብለን ወደ ኋላ ሄድ ብለን እናያለን።
የኢትዮጵያ ታሪክ ፈተና ውስጥ ከገባባቸው ቀውሶች አንዱ በጥምቀት በዓል የተነሳ ነው። አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሚገኘው የታሪክ ትምህርት ክፍል ለዘመናት ሲያስተምር የቆየው ክርስትና ወደ ኢትዮጵያ የገባው በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ማለትም በ330 ዓ.ም እንደሆነ ያወሳል። ዘመኑ ደግሞ በኢዛና እና በሳይዛና የአገዛዝ ወቅት ነው። የታሪክ ትምህርት ክፍሉ ክርስትና ወደ ኢትዮጵያ በኢዛና ዘመነ መንግስት ገባ ሊል የቻለበት ዋናው ምክንያት ደግሞ አክሱም ውስጥ በድንጋይ ላይ የተፃፉትን መረጃዎች በመያዝ ነው። ከንጉስ ኢዛና በፊት የነበሩት ነገስታት ክርስትናን በይፋ መቀበላቸውን የሚገልፅ መረጃ ማግኘት አልተቻለም። ነገር ግን በዘመነ ኢዛና ወቅት የተገኘው መረጃ እንደሚያመለክተው ኢዛና ክርስቲያን መሆኑን የሚገልፅ የድንጋይ ላይ ፅሁፍ በመገኘቱ ክርስትና ወደ ኢትዮጵያ የገባው በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን (በ330 ዓ.ም) እንደሆነ ተፅፏል።
ከዚሁ ጋር አያይዞ የታሪክ ትምህርት ክፍሉ ሲያስተምር የቆየው ስለ መጀመሪያው የኢትዮጵያ ጳጳስም ጭምር ነው። የኢትዮጵያ የመጀመሪያው ጳጳስ የሚባሉት ፍሬመናጦስ ናቸው። እርሳቸውም ጵጵስናን ወደ ውጭ ሄደው ተቀብለው የመጡት በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ስለሆነ ትምህርት ክፍሉ ይሄንንም መረጃ በአጋዥነት ይወስደዋል። በአጠቃላይ አራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ኢትዮጵያ ክርስትናን በይፋ የተቀበለችበት ወቅት ነው በሚል የታሪክ ምሁሮቻችን ሲያስተምሩ ቆይተዋል፤ እያስተማሩም ናቸው።
የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ-ክርስትያን ደግሞ ይሄን ከላይ የሰፈረውን ኀሳብ በፍፁም አትቀበለውም። ቤተ-ክርስትያኒቱ እንደምትገልፀው ከሆነ ክርስትና ወደ ኢትዮጵያ የገባው በ34 ዓ.ም ነው። ይህ ማለት ክርስቶስ በዮርዳኖስ ወንዝ ላይ ከተጠመቀ በኋላ ባሉት አራት ዓመታት ውስጥ ነው። ስለዚህ በሀገራችን የታሪክ አፃፃፍ ውስጥ ሰፊ ክፍተት የሚታይበትን ሁኔታ መገንዘብ እንችላለን። ምክንያቱም በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ሃይማኖት ገለፃ እና በታሪክ ዲፓርትመንት ገለፃ መካከል ከሶስት መቶ ዓመታት በላይ የታሪክ ክፍተት አለ። ይሄ ክፍተት ከየት መጣ?
የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ እንደምትገልፀው እየሱስ ክርስቶስ በዮርዳኖስ ወንዝ ላይ የተጠመቀው በ30 ዓመት እድሜው ነው። መፅሀፍ ቅዱስም እንደሚያወሳው ኢትዮጵያዊው ጃንደረባም ወደ ስፍራው ሄዶ ተጠምቋል። ከዚያም ወደ ኢትዮጵያ ተመልሷል፤ አስተምሯል ይላሉ። ይህ ጃንደረባ በወቅቱ “የኢትዮጵያ የገንዘቧ አዛዥ ነበር” የሚል የቤተ-ክርስትያኒቱ ታሪክ አለ። ዲያቆን ብርሃኑ አድማስ ይሄን አባባል ሲያስረዳ በአሁኑ ወቅት የገንዘብና ኢኮኖሚ ልማት ሚኒስትር እንደማለት ነው ይላል። ስለዚህ ጃንደረባው በሐገሪቱ ስርዓተ-መንግስት ውስጥ ከፍተኛ ባለስልጣን እንደነበር ብርሃኑ አድማስ ይጠቁማል። በዚህም መሰረት ኢትዮጵያ በመንግስት ደረጃ ክርስትናን የተቀበለችው በጃንደረባው አማካኝነት በ34 ዓ.ም ነው በሚል የቤተ-ክርስትያን መረጃዎች ያመለክታሉ።
ለመሆኑ እየሱስ ክርስቶስ የተጠመቀው በ30 ዓ.ም ከሆነ ኢትዮጵያ ውስጥ እንዴት በ34 ዓ.ም ክርስትና ገባ ማለት ይቻላል የሚል ጥያቄ መነሳቱ አይቀርም። ለዚህ እንደመልስ የሚሰጠው ደግሞ ጃንደረባው ከተጠመቀ በኋላ ወደ ሐገሩ ኢትዮጵያ እስኪመለስ ድረስ ወደ አራት ዓመታትን ስለፈጀበት እንደሆነም ያወሳሉ።
የመጀመሪያውን የኢትዮጵያን ጳጳስ የፍሬመናጦስን ጉዳይስ ቤተ-ክርስትያኒቱ እንዴት ታየዋለች? የሚል ጥያቄም መነሳቱ አይቀርም። ፍሬመናጦስ ጵጵስናን ለመቀበል የሄዱት ኢትዮጵያ ክርስትያን ስላልሆነች አይደለም። መጀመሪያም ክርስትያን ስለሆነች ነው፤ ጵጵስና የሚከተለው። ክርስትናው ሳይኖር፤ ሳይሰበክ ጵጵስናው ሊኖር አይችልም። ስለዚህ ፍሬመናጦስ ጳጳስ ሊሆኑ የሄዱት መጀመሪያውኑ ኢትዮጵያ ውስጥ ክርስትና ስለነበረ ነው በማለት ያስረዳል የኦርቶዶክስ ታሪክ። እንደውም ክርስትናን እና ግዕዝን ለፍሬመናጦስ ያስተማሯቸው ኢትዮጵያዊያን ሊቃውንት እንደሆኑም ይወሳል።
የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተ-ክርስትያን ወደ ሐገሪቱ ክርስትና ገባ ብላ የምትገልፀው ከእየሱስ ክርስቶስ ጥምቀት ጋር በተያያዘ ነው። የታሪክ ምሁራን ደግሞ በመንግስት ደረጃ ኢዛና ክርስትያን ሆኛለሁ ያለው በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ነው ይላሉ። እስከ ዛሬ ድረስ ልዩነቱ መፍትሄ ሳይኖረው ጥምቀትን ለብዙ ዘመናት እያከበርን ነው።
የፀሐፍት ውዝግብ
በመፅሐፍ ቅዱስ ውስጥ የሐዋርያት ሥራ ምዕራፍ 8 ቁጥር 26 ላይ “የእግዚአብሔር መልአክ ፊልጶስን ተነስና ከኢየሩሳሌም ወደ ጋዛ በሚወስደው መንገድ ወደ ደቡብ ሂድ አለው። ያ መንገድ የበረሃ መንገድ ነበር። እርሱም ተነስቶ ሄደ። እነሆ ኢትዮጵያዊ ጃንደረባ ለእግዚአብሔር ሊሰግድ ወደ ኢየሩሳሌም ሄዶ ነበር። ይህ ሰው ሕንደኬ ለተባለች የኢትዮጵያ ንግስት ባለሟልና የገንዘብዋ ሁሉ አዛዥ ነበረ። እርሱ ወደ ሐገሩ ሲመለስ በሰረገላ ተቀምጦ የነብዩ የኢሳይያስን መጽሐፍ ያነብ ነበረ” በሚል የተፃፈውንና ዝርዝሩንም በመጠቃቀስ የቤተ-ክርስትያኒቱ ፀሐፊያን ክርስትና የገባው በ34 ዓ.ም ነው ይላሉ።
ብፁዕ አቡነ ጐርጐርዮስ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ-ክርስትያን ታሪክ፡- በተባለው መፅሐፋቸው ገፅ 20 ላይ ክርስትና ወደ ኢትዮጵያ የገባው ጃንደረባው በፊልጶስ ከተጠመቀ በኋላ መሆኑን ያወሳሉ። ከዚሁ ከርሳቸው ሃሳብ ጋር በተያያዘ አማረ ከፈለ ብሻው፤ ኢትዮጵያ! የሰው ዘር የተገኘባት የእምነትና የስልጣኔ ምንጭ ናት በተሰኘው መፅሐፋቸው ደግሞ ከገፅ 145-149 ይህንኑ ሃሳብ አፅንኦት ሰጥተውበት ፅፈዋል። ዘመድኩን በቀለ፤ ቅዱሳን መካናት በኢትዮጵያ በተሰኘው መፅሐፋቸው በገፅ 4 ላይ ክርስትና ወደ ኢትዮጵያ የገባው በጃንደረባው አማካኝነት በ34 ዓ.ም ነው ይላሉ። ሐመር መጽሔት ነሐሴ 1987 ዓ.ም ገፅ 20 ላይ ይህንኑ ሃሳብ ያጐላዋል። በ1991 ዓ.ም የታተመው ሌላኛው ሐመር መጽሔትም በገፅ 30 ላይ ክርስትና ከጃንደረባው ጥምቀት ጋር ተያይዞ ወደ ኢትዮጵያ እንዴት እንደገባ ዘርዝሮ ፅፏል።
የኢትዮጵያን ኦርቶዶክስ ቤተ-ክርስትያን ታሪክ በማለፊያ የገለፃ ጥበብና ዕውቀት የፃፉት ሉሌ መላኩ፤ የቤተ-ክርስትያን ታሪክ በተሰኘው መጽሐፋቸው ገፅ 123 ላይ እንዲህ ብለዋል።
“ጃንደረባውም ከፊሊጶስ የተማረውን የክርስትና ትምህርት ዜና ለኢትዮጵያ ህዝብ አሰማ። ስለዚህ ከ35 ዓ.ም እስከ 330 ዓ.ም ድረስ የኢትዮጵያ ህዝብ ከኦሪቱ ጋር ጥምቀትን ተቀብሎ ቆየ። እስከ ዛሬ ድረስ ቤተክርስቲያኖች ዘንድ የሚፈፀሙት ከህገ ኦሪት የተወረሱት እንደ ታቦት፤ ግርዛት፤ የአሳማ ሥጋ አለመብላትና የመሳሰሉት የኢትዮጵያ ህዝብ ከኦሪት ወደ ክርስትና እምነት ሲሸጋገር የጠበቃቸው ናቸው” ካሉ በኋላ ገፅ 124 ላይ ደግሞ “በወንጌላዊ ማቴዎስና በሕንደኬ ጃንደረባ ተሰብካ የነበረች ክርስትና በኢትዮጵያ ተስፋፋች” ሲሉ ፅፈዋል።
በአጠቃላይ እነዚህ ከላይ የሰፈሩት ፀሐፊያንና የዩኒቨርሲቲያችን የታሪክ ምሁራን የሚጋጩበት አመለካከት ይሄው የጥምቀት በዓል ነው። የዩኒቨርሲቲው የታሪክ ምሁራን መጽሐፍ ቅዱስን እንደ ምንጭነት አይቀበሉትም። የትምህርቱም ስርዓት በዚያ መልኩ አልተቀረፀም። ታሪክ የሚያምነው እጅ ላይ ባሉት ተጨባጭ መረጃዎች አማካኝነት ነው የሚል ሃሳብ ይሰነዝራሉ። ስለዚህ በ330 ዓ.ም ላይ መንበረ ስልጣን ላይ የነበረው የኢትዮጵያ ንጉስ ኢዛና ከፓጋን እምነት ወደ ክርስትና ተለወጥኩ ያለበት ዘመን ኢትዮጵያ በመንግስት ደረጃ ክርስትናን በይፋ የተቀበለችበት ነው በማለት ይገልፃሉ።
ኢትዮጵያ ውስጥ ክርስትና የገባው በ34 ዓ.ም ነው ብለው ከሚከራከሩት ፀሐፊያን አንዱ የሆነው ዲ/ን ብርሃኑ አድማስ ነው። እርሱም እንደሚያወሳው፤ ከመፅሐፍ ቅዱስ ውጪም ያሉት ታሪክ ፀሐፊዎች የኢትዮጵያን ክርስትና በ34 ዓ.ም እንደተጀመረ ፅፈዋል ይላል። ለምሳሌ በአለም ላይ የታወቀው የቤተ-ክርስትያን ታሪክ ፀሐፊው አውሳቢዮስ በሁለተኛ መፅሐፉ ላይ እንደገለፀው ጃንደረባው ከተጠመቀ በኋላ ወደ ሐገሩ ኢትዮጵያ መጥቶ ከመቶ በላይ የክርስትና እንዲሁም የፀሎት ቤቶችን ማሰራቱን ፅፏል ይላል ብርሃኑ። ስለዚህ ክርስትናን ያስፋፋው ጃንደረባው ነው በማለት ብርሃኑ ሃሳቡን ይሰነዝራል። ከአውሳቢዮስ ሌላ ሄኔርዮስ የተባለ የቤተ-ክርስትያን ታሪክ ፀሐፊ በጉዳዩ ላይ ዘርዝሮ እንደፃፈ ብርሃኑ ይገልፃል።
አንዳንድ የሚገርሙ ሃሳቦችም አሉ። እየሱስ ክርስቶስ በተወለደ ጊዜ ለክብሩ መገለጫ ይሆን ዘንድ ገፀ-በረከት ያቀረቡለት ሰብዓ ሰገል የሚባሉት፤ ኢትዮጵያዊያኖች ናቸው ብለው የፃፉም አሉ። ለምሳሌ መራሪስ አማን በላይ ጉግሳ በተባለ መፅሔት ቁጥር ሶስት ላይ፤ እና አማረ አፈለ ብሻው፤ ኢትዮጵያ የሰው ዘር የተገኘባት የእምነትና የስልጣኔ ምንጭ ናት በተባለው መፅሐፋቸው ከገፅ 127-122 ላይ እንዲሁም ሌሎችም ፀሐፍት ይሄን አባባል በማብራራት ክርስትናን ኢትዮጵያ የምታውቀው ገና ክርስቶስ ከመወለዱ በፊት ነው በማለት ያወሳሉ። ክርክሩ እንዲህ እያለ ይጓዛል። መቋጫው ግን እስካሁን አልተበጀለትም።
ወደ ዛሬው የጥምቀት በዓል እንምጣ። ኢትዮጵያስ የጥምቀት በዓልን ከመቼ ጀምራ ነው እያከበረች የመጣችው የሚል ሃሳብ መነሳቱ አይቀርም። በፅሁፍ የተቀመጡ ሰነዶች ባይገኙም ታሪኩ የረጅም ጊዜ ሂደት እንዳለው አባቶች ያወሳሉ። በተለይ በስድስተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ቅዱስ ያሬድ ልዩ ልዩ የዜማና የቅዳሴ ስልቶችን በማስተዋወቁ አብዛኛው ታሪክ ከዚሁ ዘመን ላይ ይነሳል።
ታቦታት ከመንበራቸው ተነስተው፤ ተጉዘው፤ ውጭ አድረው፤ እንደገና በአጀብና በእልልታ ተከበው ወደ መንበራቸው የሚመለሱበትና የጥምቀቱም ስርዓት እንዲህ እንዳሁኑ እየተከበረ የመጣው ደግሞ ከታላቁ የኢትዮጵያ ንጉስ ከቅዱስ ላሊበላ ዘመን ጀምሮ እንደሆነ ሰነዶች ያመለክታሉ። ይሄ ማለት ደግሞ በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ነው።
ጐንደርና ጥምቀት
ጐንደር ላይ የጥምቀት በዓል እጅግ በደመቀ መልኩ ይከበራል። በአሁኑ ወቅት በአለም ላይ ጥምቀት ሲባል ጐንደር ጐልታ ትነሳለች። በኢትዮጵያ ኦርቶዶስ ተዋህዶ ሃይማኖት ውስጥ ጐንደር እንዴት የጥምቀት በዓል ማክበሪያ ዋነኛዋ ማዕከል ሆነች? በአሁኑ ወቅት ከፍተኛ የቱሪስት ፍሰትን እያስተናገደች ያለችው ጐንደር፤ የታቦታት ምድር ነች እየተባለ ይነገራል። እንዴት?
በኢትዮጵያ የኦርቶዶክስ ሃይማኖት ተከታዮች ዘንድ 44 ታቦታት አሉ ተብሎ ይታሰባል። እነዚህ ታቦታት ደግሞ በሙሉ የሚገኙት በጐንደር ከተማና ዙሪያዋ ነው ተብሎ ይታመናል። በዚህም የተነሳ የጐንደር ከተማ ዋነኛዋ የኦርቶዶክስ አማኒያን መዳረሻ ወይም ማዕከል ናት በሚል ትታወቃለች። ጥያቄው እነዚህ ሁሉ ማለትም 44ቱ ታቦታት እንዴት ጐንደር ውስጥ ተሰባሰቡ የሚለው ነው። በዘርፉ ምርምር ያደረገው ብርሃኑ አድማስ እና ሌሎች በርካታ ታሪክ ተመራማሪዎች በጉዳዩ ላይ ሃሳብ ሰጥተዋል።
ጐንደርን የኦርቶዶስ ሃይማኖት ማዕከል ካደረጓት ምክንያቶች አንዱ ከጽላተ ሙሴ ጋር የተያያዘው ጉዳይ ነው። ቀዳማዊ ምኒልክና አጃቢዎቹ ጽላተ-ሙሴን ንጉስ ሰሎሞን ሳያውቅና ሳይሰማ ከእየሩሳሌም አሸሽተው ወደ አክሱም አምጥተው ነበር። ከዚያም ንጉስ ሰሎሞን ሰራዊት ይዞ መጥቶ ይወጋናል፤ ጽላቱንም ይወስድብናል የሚል ስጋት በኢትዮጵያዊያን ዘንድ አድሮ ነበር። ስለዚህ ጽላቱን አሸሽቶ ሰው በቀላሉ ወደማይደርስበት አካባቢ ለማስቀመጥ ተወሰነ። በዚህም መሠረት በጣና ሃይቅ ላይ ጣና ቂርቆስ ላይ ተቀመጠ። እንግዲህ ጐንደር ከኦርቶዶክስ እምነት ጋር መቆራኘት ጀመረች። ጽላቱን ተከትለው ሊቃውንት በስፍራው መሰባሰብ ጀመሩ። አቡነ ሰላማ እና ቅዱስ ያሬድም እዚያ መጥተው እንደቆዩ አጥኚዎች ይገልፃሉ። ይሄ እንግዲህ አንደኛው ምክንያት ነው።
ጐንደርን የክርስትና ማዕከል ካደረጓት ሁኔታዎች መካከል በሁለተኛ ደረጃ የሚጠቀሰው የዮዲት ጉዲት የጥፋት ዘመን ነው ብለው ማብራሪያ ይሰጣሉ እነ ብርሃኑ። ዮዲት ጉዲት በአክሱም ስልጣኔ ላይ ጠንካራ ክንዷን አሳርፋ በርካታ ጉዳት ስታደርስ አያሌ ቅርሶችና ታቦታት ወደ ጣና መሸሽ ጀመሩ። ቀሳውስትና ሊቃውንትም አብረው ከታቦታቱ ጋር በመጓዝ በጐንደር ዙሪያ መከማቸት ጀመሩ። ይህንን ጉዳይ አክሊለብርሃን ወልደቂርቆስም ፅፈውታል።
በሶስተኛ ደረጃ ጐንደርን የኦርቶዶክሶች ዋነኛ ማዕከል ካደረጓት ምክንያቶች የአንበሳ ድርሻውን የሚወስደው የግራኝ መሐመድ መነሳት ነው። ግራኝ መሐመድ ከምስራቅ ኢትዮጵያ ተነስቶ ክርስቲያኖችን እና የክርስትና ተቋማት ላይ ጉዳት እያደረሰ ወደ ሰሜን ኢትዮጵያ መጓዝ ጀመረ። በየስፍራው ያሉ ቀሳውስትና ሊቃውንትም የግራኝን ጦርነት በመሸሽ ታቦታትን፤ መፃሕፍትን እና ልዩ ልዩ የቤተ-ክርስትያን መገልገያዎችን በመያዝ በጣና እና በዙሪያው መከማቸት ጀመሩ። እነዚህ የታሪክ አጋጣሚዎች ጐንደርን የኦርቶዶክሶች ዋነኛ መናኸሪያ እያደረጓት መጡ።
ከሁሉም በላይ ደግሞ የሚጠቀሰው የግራኝ መሐመድ አሟሟት ነው። ግራኝ መላው ኢትዮጵያን ከያዘ በኋላ መንግስት ሆኖ ኢትዮጵያን ሊመራ የቀረው አንድ ዘመቻ ብቻ ነበር። ይህም ጐንደርን ነው። 15 ዓመታት ሙሉ ድል በድል ሆኖ የተጓዘው ግራኝ ጐንደር አካባቢ ዘንታራ በር በምትባል ቦታ ላይ ተገደለ። በወቅቱ የኢትዮጵያ ንጉስ ተብሎ የሚጠራው አፄ ገላውዲዮስና ተከታዮቹ የ15 ዓመታቱን አስከፊ ጦርነት ጐንደር ላይ አቆሙት፤ ፈፀሙት። እናም ጐንደር ከሃይማኖት ማዕከልነቷም አልፋ የድል ማብሰሪያ ምድር ሆነች ይላሉ ፀሐፊዎች። በዚህም ምክንያት የኢትዮጵያ መዲና እየሆነች መጣች።
ጐንደር በልዩ ልዩ የታሪክ አጋጣሚዎች የታቦታት፤ የቀሳውስት፤ የሊቃውንት፤ የመፃህፍት እና የኦርቶዶክስ ሃይማኖት መገለጫ የሆኑ በርካታ ጉዳዮች የተከማቹባት ስፍራ ሆነች። አፄ ፋሲልም በ1624 ዓ.ም ወደ ስልጣን ሲመጡ ከተማዋን የኢትዮጵያ መናገሻ አድርገው ቆረቆሯት። ዛሬም ድረስ የአለምን ቱሪስቶች ከሚያማልለው ቤተ-መንግስታቸው በተጨማሪ ሰባት አብያተ-ክርስትያናት” በዘመነ ስልጣናቸው ማሰራታቸውን የጐንደርን ታሪክ ጠንቅቆ የሚያብራራው አሁን የኔ አፄ ፋሲል ቤተ-መንግስት ኃላፊ የሆነው ጌትነት ይግዛው ንጉሴ ነው። እርሳቸው መጤ የሚሉትን ሃይማኖት ሁሉ ተፅእኖ እያሳደሩበት የኦርቶዶክስ ሃይማኖትን እጅግ በጠነከረ መልኩ ጐንደር ላይ አስፋፉ። ከዚህ ሁሉ በኋላ ጐንደር ማበብ (Flourish) ማድረግ ጀመረች ይላሉ ፀሐፊዎቹ።
የጥምቀት በዓል አከባበር ላይ የተሰራው፤ ክርስትና በኢትዮጵያ እና የጐንደር ጥምቀት የሚሰራው ዶክመንተሪ ፊልም እነዚህን ታሪኮችና ሌሎችንም አጠቃሎ መያዙን በዚህ አጋጣሚ መግለፁ ጠቀሜታው የጐላ ነው።
የጐንደር ጥምቀት የሚከበረው አፄ ፋሲል ባሰሩት ዋና የመዋኛ ስፍራቸው ላይ ነው። በፋሲል የመዋኛ ቦታ ላይ ከመቼ ጀምሮ ነው ታቦታት ከያሉበት አብያተ ክርስትያናት ወጥተው፤ እዚያ አርፈው፤ ከዚያም ጥምቀት በዓል ማክበር የተለመደው?
ዛሬ የአለም ቱሪስቶችን ጨምሮ በርካታ ኢትዮጵያዊያን ከያሉበት ተሰባስበው በአፄ ፋሲል የመዋኛ ገንዳ ላይ ጥምቀትን የሚያከብሩት ጅማሮው የተከሰተው በአፄ ሰሎሞን ዘመነ መንግስት (ከ1770-1773) ለሶስት ዓመታት በስልጣን ላይ በቆየው መሪ ነው። አፄ ሰሎሞን የአፄ ፋሲል አምስተኛ ትውልድ ሲሆን፤ የአዲያም ሰገድ ኢያሱ የልጅ ልጅ ነበር። አፄ ሰሎሞን ጥምቀት እዚያ የመዋኛ ስፍራ ላይ እንዲከበር ያደረገው በነገሰ በመጀመሪያው ዓመት ማለትም በ1770 ዓ.ም እንደሆነ ያሬድ ግርማ፤ የጐንደር ታሪክ በተሰኘው መፅሐፋቸው ውስጥ ይገልፃሉ።
የጐንደርን ጥምቀት ለማየት እና ለማክበር የመጡት ምዕመናንና ምዕመናት ቁጥራቸው እጅግ ብዙ ስለሆነ በአሁኑ ወቅት ጐንደር ከተማ ውስጥ ያሉት ሆቴሎች ሁሉ በእንግዶች መያዛቸውን የከተማው ባህልና ቱሪዝም ቢሮ ገልፆልኛል። የመኝታ ክፍሎችን ያጡ እንግዶች አቅራቢያ ባሉት አዘዞ እና ባህርዳር ከተሞች አርፈዋል።
የጥምቀት በዓል እየሱስ ክርስቶስ ከተጠመቀበት ከዮርዳኖስ ወንዝ /ፈለገ ዮርዳኖስ/ ጀምሮ በኢትዮጵያው ጐንደር ፋሲለደስ ድረስ ለዘመናት እየደመቀ መጥቷል። በአሜሪካ የኮርኔል ዩኒቨርሲቲ የአፍሪካ ታሪክ መምህር የሆኑት ፕ/ር አየለ በከሬ እዚህ አዲስ አበባ መጥተው የሰጡኝ መግለጫ የጐንደር ታሪክ፤ ጥምቀት፤ 44 ታቦታት ታሪክና የኦርቶዶክስ አማኒያን ማዕከል መሆኗን በአሁኑ ወቅት አለም በሰፊው አውቆታል ብለውኛል። እንደ ፕሮፌሰር አየለ ገለፃ፤ Wonders of the African World የተሰኘው የፕሮፌሰር ሄነሪ ሉዊስ ጌትስ ዶክመንተሪ ፊልም አፍሪካን ከጐንደር ጀምሮ የቀድሞ ስልጣኔዋን ስለሚያሳይ ዝናዋ እየናኘ መምጣቱን አውግተውኛል። ስለዚህ ዛሬ ዛሬ የጥምቀት በዓል ሲጠራ ኢትዮጵያ ደምቃ የምትታይበት ቀን እየሆነ መጥቷል። መልካም በዓል።¾

 


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 1 of 144

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us