You are here:መነሻ ገፅ»news-sendek»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

በሳምሶን ደሣለኝ

 

የቻይና ኮሚኒስት ፓርቲ እና ፕሬዚደንት ዢ ጂንፒንግ የቻይናን የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ አሁን ያለውን የጂኦፖለቲካ መልካምድርን በአዲስ መልክ ለመፃፍ ያስችላል ያሉት ግዙፉ ፕሮጀክት ይፋ አድርገዋል። ዢ ይፋ ያደረጉት “New Silk Road” በሃያ አንደኛው ክፍለዘመን የባህር መርከብ ዝመና እና የኢኮኖሚ ትስስሮሽን (Economy belt) የሚያካተትተው እና አራት ቢሊዮን ሕዝብ እና አንድ ሶስተኛ የዓለምን ሃብት መጠን የሚያንቀሳቅስ ግዙፍ ፕሮጀክት ነው። ይህ የፕሮጀክት እቅድ መሰረት ያደረገው፤ የኃይል አቅርቦት፣ የደህንነት እና የገበያ ፍላጎት ላይ መሆኑ ተገልጿል።


እነዚህ የእቅዱ አንቀሳቃሽ ሞተሮች ከአንዱ ጫፍ ወደ ሌላኛው ጫፍ ሲነካኩ እንደሽመና እርስ በእርሱ የሚናበብ የትራንስፖርት መተላለፊያ እና የወደቦች አገልግሎት አቅርቦት በጣምራ የንግዱ እንቅስቃሴን ከፍ ማድረግ፣ የደህንነት ይዞታን ማጠናከር እና ስትራቴጂክ እርዳታ ለመስጠት የሚያስችል እድል ይፈጥራል ተብሎ ይጠበቃል። ይህ የሜጋ የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ ኤዢያ፣ አውሮፓ እና አፍሪካ የሚደርስ መሆኑን ሰነዶች ያሳያሉ።


የዢ ጂፒንግ ራዕይ ራሮት የበዛበት ነው ቢባልም፣ በቻይናን እና በአውሮፓ መካከል ያለውን ግንኙነት የሚያሻሽል እና ከቻይና አጎራባች ሀገሮች ጋር ከተቀረጸው የቻይና ፖሊሲ ጋር ተመጋጋቢ መሆኑ ማጣቀሻዎች ያሳያሉ። ይህ በትራንስፖርት መተላለፊያዎች ላይ የሚፈሰው የቻይና የኢንቨስትመንት እቅድ፤ አዲስ የአየርመንገድ አገልግሎት፣ የባቡር አገልግሎት እና የመንገድ መሰረተ ልማት ግንባታዎችን ያካትታል።


ዢ ይህንን የ“Silk road” እቅዳቸውን ይፋ ያደረጉት በሴፕቴምበር 7 ቀን 2013 በአስታና ከተማ፣ ካዛክስታን ነበር። በኤዢያ ማዕከላዊ ግዛቶች ጉብኝት በሚያደርጉበት ጊዜ፣ እየተንገዳገደ ያለውን የአካባቢውን ኢኮኖሚ በቻይና ኢንቨስትመንት ወደ ተሻለ ደረጃ ከፍ ለማድረግ ያለመ እቅድ መሆኑ ገልጸውም ነበር። ዢ የዚህን እቅድ ስያሜን “Economic Belt” ሲሉ ጠርተውታል። ባለሙያዎች ይህንን ስያሜ የተሰጠው፣ ሒላሪ ክሊንተን “New Silk Road” በሚል በጁላይ 20 ቀን 2011 በሕንድ ቼናይ ከተማ ካደረጉት ንግግር የተለየ መሆኑን ለማሳያት እንደሆነ ይናገራሉ። በርግጥም በእቅድ ደረጃ በጣም የተለያየ ነው። የሒላሪ እቅድ የነበረው፣ የአፍጋኒስታንን ኢኮኖሚ ለማገዝ ከሰሜን-ደቡብ ኤዢያ ሀገሮች ጋር በኢኮኖሚ ኮሪደሮች ማስተሳሰር ነበር፤ የቻይና መጠነ ሰፊ የኢኮኖሚ ትስስሮሽ ዕቅድ ነው።


የቻይና ፖሊሲ አውጪዎች “Silk Road” የሚለውን መገለጫ ታሪካዊ የባለቤትነት ጥያቄን ያነሳሉ፣ “የእኛ” ነው ይላሉ። በታሪክ አንድ ሲልክ ሮድ የለም፣ በጣም በርካታ መሆናቸው ነው የሚነገረው። በቅርብ ባሉት ጊዜዎች ሲልክ ሮድ የሚለውን ቃል የተጠቀመው በዓለም ዙሪያ እየተዘዋወረ ጥናት የሚያደርገው ጀርመናዊው ፈርዲናንድ ቮን ሲሆን፣ ወቅቱም በ18ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ አከባቢ ነው። ይኸውም፣ በ1868-1872 ወደ ቻይና ግዛት ጥናት ለማድረግ የተንቀሳቀሰውን ቡድን በመራበት ጊዜ፣ የተጠቀመበት መግለጫ ነው። የቀድሞ የአሜሪካ መንግስት የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሒላሪ ክሊንተንም ሲልክ ሮድ የሚል ቃል መጠቀማቸው፣ የቻይና ከፍተኛ ባለስልጣናትን ግራ ማጋባቱን ይነገራል። በተለይ የወ/ሮ ሒላሪ ቃል አጠቃቀም የአሜሪካ የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ መስመር መስሏቸው ግራ የተጋቡ የቻይና ባለስልጣኖች እንደነበሩ ተዘግቧል። አንድ የቻይና ዲፕሎማት አለ የተባለው፣ ‘‘when [the] U.S. initiated this we were devastated. We had long sleepless nights. And after two years, President Xi proposed [a] strategic vision of our new concept of Silk Road.”


በተጨማሪም በኦክቶበር 2014 በኢንዶኔዢያ ዢ ጂፒንግ፣ “Maritime Silk Road of the 21st century” ግንባታ እንደሚያካሂዱ ይፋ አድርገው ነበር። በዚህ የባህር መርከብ ኢንቨስትመንት የሚሸፈኑት አካባቢዎች፤ ደቡብ ምስራቅ ኤዢያ፣ የሕንድ ውቂያኖስ፣ የፕርሺያ ገልፍ እና ሜዲቴራንያን ናቸው። ኢንቨስትመንቱ የሚያተኩረው፣ የወደብ መሰረት ልማት መዘርጋት እና የአገልግሎት አሰጣጡን ማዘመን ላይ ነው።


ቻይና በአደባባይ ይፋ ያደረገችው “One Belt One Road” የኢኮኖሚ ዲፕሎማሲ ማዕቀፍ ዋና መገለጫዎች፣ የኢኮኖሚ ትስስር የምትዘረጋበት “Economic Belt” እና የወደቦች መሰረተ ልማት በመዘርጋት ኢኮኖሚዋን የምታስተሳስርበት “Maritime Silk Road” ናቸው። በቀጣይ የቻይና ዲፕሎማሲ የማዕዘን ድንጋይ እንደሚሆን የሚጠበቅ ይኸው የሜጋ የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ መሆኑ በስፋት ይታመናል።

 

ለምን? ሲልክ ሮድ ያስፈልጋል


እንደ ዬ ዚቼንግ (author of a treatise on china grand strategy) “የቻይና ሕዝብ ሕዳሴ እና የቻይና ልዕለሃያል ሀገር የመሆን ግስጋሴ ቅርብ ቁርኝት አለው። ቻይና ልዕለሃያል ሀገር የማትሆን ከሆነ፣ የቻይና ሕዝብ ሕዳሴ የተሟላ አይሆንም። ቻይና ልዕለሃያል ሀገር ከሆነች ብቻ ነው፣ የቻይና ሕዝብ ሕዳሴ ሙሉ ለሙሉ ተሳክቷል ማለት የሚቻለው” ብሏል።


ሲልክ ሮድ፣ በቻይና እና በአውሮፓ መካከል ከክርስቶስ ልደት በፊት በሶስተኛው ክፍለ ዘመን ተዘርግቶ የነበረ ትልቅ የንግድ መስመር ነበር። ቻይና በንግድ ኃያል ከነበረችበት ዘመን ጋር የሚቆራኝ ነው። የ ዢ ዕቅድም፣ ቻይናን ከአውሮፓ ሀገሮች ማያያዝ፣ በውጤቱም ልማት ማፋጠን፤ በተያያዥነትም ዓለም ዓቀፋዊ የንግድ ትስስር በአውሮፓ እና በኤዢያ መፍጠር፤ የውጭ ኢንቨስትመንት በአካባቢው እንዲመጣ መሳብና ለግጭት ተጋላጭ የሆነውን ቀጠና ደህንነቱን ማጠናከር ናቸው። ዢ እንደሚሉት አዲስ ቅርጽ ያለው የአካባቢው የኢኮኖሚ ማሕበረሰብ መፍጠር ነው። ወይም ዢ በሌላ አገላለጽ እንዳስቀመጡት፣ ‘‘a sense of common destiny’’ among the countries concerned.”


የቻይና ብሔራዊ መከላከያ ዩኒቨርስቲ ፕሮፌሰር ጂ ሚንግኩኪ በበኩላቸው፣ አዲሱ የሲልክ ሮድ እቅድ ለኢኮኖሚ ካሮት ዲፕሎማሲ ብዙ ጠቃሚ ነገሮች አለው። ይህም ሲባል፣ ቻይና ከጎረቤት ሀገሮች ጋር የሚገጥማትን የደህንነት ችግሮች ለመፍታት መደራደሪያ እንዲሆናት ፕሮጀክቱ ከፍተኛ ጠቀሜታ አለው። ይህ የኢኮኖሚ ካርድ በተጨማሪም፣ በቻይና ስትራቴጂካዊ ጥቅሞች ላይ ተፎካካሪ ወይም ፈተናዎች በሚሆኑት አሜሪካ እና ጃፓን ላይ ተፅዕኖ ለማሳረፍ ጠቃሜታው የጎላ ነው ብለዋል።


የቻይና ሲልክ ሮድ ኢኮኖሚ ትስስሮሽ ለሀገር ውስጥ ኢኮኖሚያቸውም ከፍተኛ መነቃቃት እንደሚፈጥር ተነግሯል። ባለሙያዎቹ እንዳስቀመጡት፣ የሲልክ ሮዱ የኢኮኖሚ መቀነት የሚጀምረው ከቻይና ምዕራብ ድንበር ወደ ማዕከላዊ ኤዢ አይደለም። ከቻይና ምስራቅ ክልሎች ነው። ይህም በመሆኑ ለፖሊሲ አውጪዎቹ፣ ዝቅተኛ የእድገት ደረጃ ላይ የሚገኙት የማዕከላዊ እና የምዕራበ የቻይና አውራጃዎችን ልማት ለመደገፍ እድል ይፈጥራል። በቀጠናው ካሉ አጎራባች ሀገሮች ጋር የንግድ ትስስር እንዲፈጥሩ ያግዛቸዋል፤ በመንግስት ቁጥጥር ሥር የሚገኙ ኩባንያዎችም ከፍተኛ ኢንቨስትመንት የሚያፈሱበት እድል ይፈጠራል።


በቻይና አመለካከት፣ የኢኮኖሚ ልማት ፅንፈኛ የእስልምና እምነት አክራሪዎችን ለመታገል ያግዛል። በምዕራብ ቻይና እና በማዕከላዊ ኤዢ አካባቢ ያለውን ደህንነት የበለጠ ለማጠናከር ይረዳል። ሆኖም ይህ የቻይና አተያየት ጥያቄ ይነሳበታል፤ ይኸውም ቻይና ሶስቱ ሰይጣኖች ብላ የምትጠራቸው መገንጠል፣ ፅንፈኝነት እና አሸባሪነት ናቸው። እነዚህ “የሰይጣን ምልክቶች” በቻይና ግዛት ዢንጂያንግ እና ቲቤት ግዛቶች ውስጥ የሚስተዋሉ ከመሆናቸው አንፃር፣ ችግሮቹን በኢኮኖሚ ልማት ብቻ መፍታት ይቻላል ወይ? የሚሉ ጥያቄዎች ያስነሳሉ።
የቻይና ብሔራዊ መከላከያ ዩንቨርስቲ ፕሮፌሰር ሜጀር ጀነራል ጂ ሚንከይ፣ የማሪታይም ሲልክ ሮድ እይታውን ጠቀሜታ እንዳስቀመጡት ከሆኑ “የማሪታይም ሲልክ ሮድ እቅድ የቀጠናውን ደህንነት እና ትብብር ከፍ ያደርጋል። የደብቡ ቻይና የባሕር ይገባኛል ጭቅጭቆችን ያቀዘቅዛል። ሁሉንም ተጠቃሚ በማድረግ የኤዢ ሕልሞችን ያሳካል።” ብለዋል።

ጂኦፖለቲክስ


የቻይናው ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዋንግ ዪ እንደገለጹት፣ “Belt and Road” ፕሮጀክት የጂዖፖለቲካ መሣሪያ አይደለም። የኢኮኖሚ ትብብር በመስተመጨረሻው የፖለቲካ ተፅዕኖ መሣሪያ ካልሆነ፣ አስገራሚ ነው ሲሉ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩን አቀራረብ የሸነቆጡም አሉ። መሬት ላይ ባለው እውነት ከሆነ፣ የቻይና ፖሊሲ አውጭዎች ከጂዖፖለቲካ አንፃር ጉዳዩን እንዳዩት ምልክቶች አሉ። የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ዋንግ እራሳቸው እንደተናገሩት፣ “Belt and Road” የ“ዩሬዢያ ሀገሮች ሕዳሴ ነው” ያሉት። የጂዖፖለቲካ አባት የሚባሉት ሃልፎርድ ማክኢንደር የዩሬዢያ መነቃቃት “የዓለም ደሴት” ይፈጥራል ብለዋል። እድሜ ለቻይና፤ አሜሪካን ያገለለ የኢኮኖሚ ትብብር እና የማሪታይም መሰረተ ልማት ዝርጋታ በዩሬዢያ መፈጠሩ፣ በፓስፊክ እና በአትላንቲክ ሀገሮች መካከል ያለውን የንግድ ሥርዓት ወደሚዛናዊነት ይመልሰዋል ሲሉ ግምታቸውን አስቀምጠዋል።


የጂዖፖለቲካ መሣሪያነቱን አግዝፈው የሚያሳዩ መከራከሪያዎችም አሉ። በተለይ የማክኢንደር ቲዎሪ ተብሎ የሚጠራው “Heartland Theory” በጣም ተጠቃሽ ነው። as a vital springboards for the attainment of continental domination. (በአንድ አካባቢ ተፈላጊ የሆነ ማዕከላዊ ቦታን በተመለከተ የቀረበ ፅንሰ ሃሳብ ነው። ቦታው ለሁሉም ሕልውና አስፈላጊ ተደርጎ የሚወሰድ ነው። ቦታውን መቆጣጠር በዓለም ላይ ተፅዕኖ ለመፍጠር የመወናጨፊያ ቦርድ በመሆኑ ከፍተኛ እድልን ይፈጥራል።) ማክኢንደር ከጂዖፖለቲካ ጋር በተያያዘ የሚጠቀስላቸው ዝነኛ ጥቅስ አላቸው። ይኸውም፣ ‘‘Who rules East Europe commands the Heartland; who rules the Heartland commands the World Island; who rules the World Island commands the World.’’

 

የኢኮኖሚ እና ፖለቲካ አንደምታዎች


ባለሙያዎች እንደሚሉት የቻይና የረጅም ጊዜ እቅዷ የኤዢ ተፅዕኖ ፈጣሪ ሃይል መሆን ነው። ይህንን እቅዷን ለማሳካት መገንዘብ ያለበታ፣ ባገኘችው ልክ ለመስጠት ዝግጁ መሆን ነው፡፤ የውጭ ግንኙነቷ ፖሊሲ ሚዛናዊ እና ከብዝበዛም የጸዳ መሆንን ይጠበቅበታል ሲሉ አሳስበዋል።


እንዲሁም መካከለኛው ኤዢያ በተለምዶ በሩሲያ ተፅዕኖስር የቆየ ነበር። በሂደት ግን የቻይና እቅድ አንድ አካል ሆኗል። “Belt and Road” ፕሮጀክት የሌሎች ግዛቶችን ያቋርጣል። ሕንድንም ጨምሮ። በዘረጋችው እቅድ በፓኪስታን እና በቻይና የኢኮኖሚ ትብብር ማዕቀፍ የኢኮኖሚ ኮሪደሮች ለመስራት ወስናለች። ይህ ሕንድን ያሰጋታል። ሌላው ቻይና አዲሱ ፕሮጀክቷን ከሻንጋይ የትብብር ድርጅት ዓላማ ጋር ማጣጣም ይጠበቅባታል። በሻንጋይ ስምምነት መሰረት፣ ወታደራዊ የሰጥታ ትብብር እና የኢኮኖሚና ሶሻል ዴቬሎብመንት ግዴታዎችን ይጥላል። በዚህ ስምምነት የታቀፉት ሀገሮች፣ ቻይና፣ ካዛክስታን፣ ኪርጊዝታን፣ ሩሲያ፣ ታጃኪስታን፣ ኡዝቤኪስታን፣ ሕንድ እና ፓኪስታን ሲሆን፤ ቻይና ቀደም ብላ ከገባችበት ስምምነት የተቃረኑ ሥራዎች ከመስራት መቆጠብ አለባት።


በላቲን አሜሪካም ቻይና ብዙ ነገሮች ከግምት ሳታስገባ ትልልቅ ፕሮጀክቶችን ለመስራት መግባቷን አስታውሰዋል። ቢያንስ የሀገሮችን የውስጥ ፖለቲካ ሳትገነዘብ ነው የገባችው። በአሁን ሰዓት የቻይና ኢኮኖሚ እየተቀዛቀዘ ነው፤ ውጤቱም በቻይና ኢኮኖሚ ላይ በጣም ጥገኛ በሆኑት ሀገሮች ላይ ጫና እያሳደረ ነው። ለምሳሌ የታቀዱ ፕሮጀክቶች በኮሎምቢያ፣ በሜክሲኮ፣ በኒካራጓዋ እና ቬኑዜላ ተሰርዘዋል። ለምሳሌ፣ የባቡር ዝርጋታ ፕሮጀክት ከፓስፊክ ወደ አትላንቲክ ወጥነው ነበር፣ ይኸውም በፔሩ አድርገው በብራዚል ለመዘርጋት ያለዕቅድና ጥናት ባለመሆኑ ተሰርዟል።


አዲሱ ዕቅድ ከፍተኛ ተግዳሮት በየሀገሩ ይጠብቀዋል። የአሰሪና ሠራተኞች ሕጎች በተለይ የውጭ ሠራተኞችን ቀጥሮ ማሰራት ፈቃድ ማግኘቱ ከባድ ነው። ሙስና፣ በተፈጥሮ የሚገጥሙ ጋሬጣዎች፣ የአካባቢ ደህንነት ሥራዎች እና ሌሎችም ተግዳሮቶች ይሆናሉ ተብሎ ይጠበቃል።

ቻይና ዓለም ዓቀፍ ተፅዕኖ ፈጣሪ ለመሆን


በባለሙያዎች ከፍተኛ ራሮት አለው የተባለው፣ “Belt and Road” ፕሮጀክት በዓለም ዓቀፍ ደረጃ ተቀባይነት ባለው መልኩ መፈጸም አለበት። ለዓለም ዓቀፉ ሕብረተሰብ እና ለአሜሪካ፤ ቻይና ይፋ ያደረገችውን ፕሮጀክት ዕቅድ መሰረታዊ አስተሳሰቡ እና ፍላጎቱን ጭምር ማስረዳት አለባት። ቻይና የቀጥታ ኢንቨስትመንት እና ንግድ ለመቀበል ከአጎራባች ሀገሮች መጀመር አለባት።


እንደሚታወቀው አሜሪካ የኤዢ ባንክ ሲቋቋም ሃሳቡን ውድቅ አድርጋለች። በአይ.ኤም.ኤፍ የመዋቅር ማስተካከያ ለመቀበል አምስት አመታት ወስዶባታል። ይኸውም፣ ቻይናን ጨምሮ ሌሎች በማደግ ላይ ያሉ ሀገሮች ከፍ ያለ ድምጽ እንዲኖራቸው የሚጠይቅ ነበር። አውሮፓዎችም ቻይና በዓለም የንግድ ድርጅት ውስጥ የማርኬት ኢኮኖሚ ደረጃ እንዳይሰጣት ግፊት ሲያደርጉ ነበር። አሜሪካም በTrade in Services Agreement (TiSA) ድርድር ውስጥ ቻይና እንዳትሳተፉ ተከላክላለች። ሆኖም ስልሳ ሀገሮች ያቀፈ የኤዢያ ባንክ ቻይና ማቋቋም በመቻሏ፤ አሜሪካን ቀዝቀዛ በቀል በፈጠረችው ዓለም አቀፍ ሶፍት ፖዎር አቅምሳታለች።


አሜሪካ አሁንም “Belt and Road” ፕሮጀክትን በጥንቃቄ ነው የምትመለከተው። በተለይ ቻይና በዘረጋውችው ፕሮጀክት በምትፈጥረው የኢኮኖሚ ተፅዕኖ፣ ዩዋን ዋናው የኢኮኖሚው ማንቀሳቀሻ የመገበያያ ገንዘብ እንዳይሆን ከፍተኛ ስጋት አላት። ስለዚህም ቻይና ከአሜሪካ እና ከሌሎች ባለድርሻ አካላት ጋር ፕሮጀክቱን በተመለከተ ተደጋጋሚ ውይይት ማድረግ ይጠበቅበታል ሲሉ ባለሙያዎች ያሳስባሉ።

ሕጋዊ ሰነድ የሌላቸው ዜጎቻችን በቀነ ገደቡ ተጠቅመው 

በሠላም ሳዑዲ ዓረቢያን እንዲለቁ እንመክራለን

አቶ ኑሪ እስማኤል

የሳዑዲ ዓረቢያ መንግሥት ሕጋዊ ሰነድ ሳይኖራቸው በሀገሩ ውስጥ የሚኖሩና የሚሠሩ የውጭ ሀገር ዜጎች በ90 ቀናት ውስጥ ሀገሩን ለቀው በሠላም እንዲወጡ ያስቀመጠው ቀነ ገደብ እየተገባደደ ቢሆንም (ማስጠንቀቂያው የተሰጠው መጋቢት 21 ቀን 2009 ጀምሮ ነው) እስካሁን በኢትዮጽያዊያን ወገኖች በኩል የታየው ምላሽ ቀዝቃዛ ሆኗል። በኢትዮጽያ መንግሥት በኩል ዜጎች በቀነ ገደቡ ተጠቅመው በሠላም ወደሀገራቸው እንዲመለሱ ጥረት ከማድረግ ጀምሮ የጉዞ ሰነዶችን በማመቻቸት፣ ንብረቶቻቸውን ሲያስገቡ ከቀረጥ ነጻ መብት በመፍቀድ፣ ወደሀገር የተመለሱትን ደግሞ በዘላቂነት ለማቋቋም ቃል ገብቶ እየተንቀሳቀሰ ይገኛል። ከዚሁ ጋር በተያያዘ በሪያድ የኢትዮጵያ ኮምኒቲ አመራር አባልና በኢትዮጵያ ኤምባሲ የዜጎች አስመላሽ ኮምቴ የመረጃ፣ የትምህርትና ቅስቀሳ ኮምቴ አባል ከሆኑት ከአቶ ኑሪ እስማኤል መሐመድ ጋር ባልደረባችን ፍሬው አበበ ያደረገው ቃለምልልስ እንደሚከተለው ቀርቧል።


ሰንደቅ፡- በአሁኑ ሰዓት በሳዑዲ ዓረቢያ የሚኖሩ ወገኖቻችን ቁጥር ይታወቃል? እስካሁን ወደሀገራቸው ለመመለስ ፍላጎት ያሳዩ ዜጎች ቁጥር ምን ያህል ነው?

አቶ ኑሪ፡- በአሁኑ ሰዓት በሳዑዲ ዓረቢያ ውስጥ ከ200 ሺህ በላይ ኢትዮጵያዊያን እንዳሉ ይገመታል። ከእነዚህ ወገኖቻችን ውስጥ ወደሀገራቸው የገቡ ወይም ለመግባት የጉዞ ሠነድ የወሰዱ እስካሁን ከ30 ሺህ አይበልጡም። በአጠቃላይ ያልመጡ ዜጎቻችን ቁጥር ከፍተኛ ነው። ችግሮች ተከስተው ከምንፀፀት ከወዲሁ ባሉት ነገሮች ማኅበረሰባችንን ግንዛቤ በማስጨበጥ ዜጎቻችን መብትና ጥቅሞቻቸው ተከብረው በሠላም ወደ ሀገር የሚገቡበት ሁኔታ ላይ ልንረባረብ ይገባል።


ሰንደቅ፡- በሳዑዲ በሕጋዊ መንገድ እና ሕጋዊ ባልሆነ መንገድ የሚኖሩ ኢትዮጵያዊያን እንዳሉ ይገመታል። ቁጥራቸው በትክክል አይታወቅም?
አቶ ኑሪ፡- ይህንን በተመለከተ እስካሁን ድረስ በኢምባሲ ደረጃ የተመዘገበ ነገር የለም። ያለው ግምት ነው። በግምቱ መሠረት በሕገወጥ መንገድ ወይም ያለሕጋዊ ሰነድ የሚኖሩ ዜጎቻችን ቁጥር ከ200 ሺህ በላይ ይሆናል። በአሁኑ ወቅት ደግሞ በሕጋዊ መንገድ የገቡ ዜጎቻችን ጭምር የመኖሪያ ፈቃዶቻቸውን ማደስ የማይችሉበት ከባድ ቅድመ ሁኔታ በሳዑዲ መንግሥት በኩል መቀመጡ ይህን ቁጥር ከፍ ሊያደርገው ይችላል ተብሎ ይገመታል። የሳዑዲ መንግሥት በመኖሪያ ፈቃድ እድሳት ክፍያ ላይ ከፍተኛ ጭማሪ አድርጓል። አንድ ሰው በዓመት እስከ 10 ሺህ ሪያል ለመኖሪያ ፈቃድ እድሳት እንዲከፍል እየታሰበ ነው። እ.ኤ.አ. ከ2018 ጀምሮ ደግሞ በየዓመቱ በፈቃድ እድሳት ላይ 200 ሪያል ለመጨመር ዕቅድ እንዳለው ተነግሯል። አሠራሩ ውጣ አትበለው፣ ግን እንዲወጣ አድርገው ዓይነት ነው። እንደሚታወቀው በአሁኑ ሰዓት በሳዑዲ የኢኮኖሚ መቀዛቀዝ አለ። ሥራም የለም። አብዛኛው ማኅበረሰባችን የተሰማራው በግል ሥራ ላይ ነው። የመኖሪያ ፈቃድ ካላቸው ዜጎቻችን አብዛኛዎቹ የመኖሪያ ፈቃድ የሚያድሱበት በቂ ገንዘብ የላቸውም። የመኖሪያ ፈቃድ የማደስ አቅማቸው የደከሙ ዜጎች ደግሞ ሕጋዊ ሠነድ ስለማይኖራቸው በሕገወጥነት ይፈረጃሉ።


ሰንደቅ፡- የፈቃድ እድሳቱ በየስንት ጊዜው ነው?
አቶ ኑሪ፡- በየዓመቱ ነው።


ሰንደቅ፡- አብዛኛዎቹ ኢትዮጵያዊያን ወገኖቻችን ወደሀገር ቤት ለመመለስ ፍላጎት ያላሳዩበት ምክንያት ምንድነው ትላላችሁ?
አቶ ኑሪ፡- የሳዑዲ መንግሥት የሰጠው የማስጠንቀቂያ ጊዜ በዛሬው ዕለት ባልሳሳት 37 ቀናቶች ብቻ ናቸው የሚቀሩት (ቃለመጠይቁ የተደረገበት ከትናንት በስቲያ ሰኞ ዕለት ነው) እነዚህ ዜጎቻችን ከኢትዮጵያ ወደ ሳዑዲ ሲሰደዱ ንብረቶቻቸውን ሸጠው፣ ከዘመድ አዝማድ ገንዘብ ተበድረው ነው። በሦስተኛ ደረጃ ምንም ነገር ዕዳ ሳይኖርባቸው ሠርተው ቤተሰቦቻቸውን የሚረዱ ከመሆናቸው ጋር የተያያዘ ይመስለኛል። በአንዳንድ ወገኖች በኩል ሳዑዲ ይህን መሰል ማስጠንቀቂያ ስታወጣ የመጀመሪያዋ አይደለም፣ ምንም አትሆኑም፣ ቀጥሉ በሚል የሚገፋፉም ወገኖችም አሉ። ንብረት ሸጠው እና ተበድረው ወደሳዑዲ የሄዱ ዜጎች ምናልባት ብንመለስ ባለዕዳ እንሆናለን የሚል ፍርሃትና ሥጋት ሊያድርባቸው ይችላል።


ሰንደቅ፡- ዜጎች ወደሀገራቸው እንዳይመለሱ የሚጥሩ ወገኖች እንዳሉ ይታወቃል። እነዚህ ወገኖች ምን ያህል አሉታዊ ተፅዕኖ አሳርፈዋል?
አቶ ኑሪ፡- የማኅበራዊ ድረገጾችን በመጠቀም ጭምር ዜጎች ወደሀገራቸው እንዳይመለሱ የተሳሳተ መረጃ በመስጠት የሚሰሩ ሰዎች እንዳሉ እናውቃለን። አንዳንድ ደላሎችም ከጥቅማቸው ጋር ተያይዞ ዜጎች እንዳይመለሱ የበኩላቸውን ጥረቶች እያደረጉ ነው። እነዚህ ደላሎች በሳዑዲ በሕገወጥ መንገድ የሚኖሩ ዜጎቻችንን 30 ወይንም 40 ግለሰቦች በአንድ ቤት ውስጥ በአነስተኛ ገንዘብ በማከራየት፣ እህቶቻችን ለውጭ ሀገር ዜጎች ለሌላ ዓላማ እያከራዩ የተንደላቀቀ ሕይወት የሚመሩ ግለሰቦች ናቸው። እነዚህ በሒደታችን ላይ አዎንታዊ ተፅዕኖ አሳድረዋል። ሌላው ቀርቶ ከሳዑዲ ዜጎቻችንን በሠላም ለማውጣት ጥረት እያደረግን ባለንበት በዚህ ወቅት እንኳን ደላሎቹ በየዕለቱ ዜጎቻችንን እየደለሉ ወደሳዑዲ በሕገወጥ መንገድ እንዲገቡ የማድረግ ተግባራቸውን አላቆሙም። የሕገወጥ ደላሎች ሰንሰለት መቆረጥ መቻል አለበት። በአሁኑ ሰዓት ሳዑዲ ውስጥ ያለው ነባራዊ ሁኔታ እንደበፊቱ አይደለም። ምናልባት ከ10 ዓመት በፊት ሰዎች በቀላሉ ሠርተው የሆነ ነገር ሰንቀህ የምትመለስበት ዕድል ነበረ። ያ-ዛሬ የለም። ለምን የኢኮኖሚ መቀዛቀዙን ተከትሎ ብዙ የሥራ ዕድል የለም። ሌላው ቀርቶ የመኖሪያ ፈቃድ ያላቸው ዜጎቻችን ጨምር ሥራ አጥተው የተቀመጡበት ሁኔታ ነው ያለው። ዜጎቻችን ይህንን አውቀው ወደ ሳዑዲ መሰደድ እንደሌለባቸው መምከር እፈልጋለሁ። እዚህ ያለው ቤተሰብ እና ወዳጅ በሳዑዲ የሚገኙ ዘመዶቹ መብትና ጥቅማቸው ተከብሮ በሠላም ወደሀገራቸው እንዲገቡ መምከር አለበት። መንግሥትም ከሳዑዲ ተመላሽ ዜጎች የቀረጥ ነፃ መብት የፈቀደበት ሁኔታ አለ። ተመላሾችን በዘላቂነት ለማቋቋምም ቃል ገብቷል። በዚህ ዕድል ዜጎቻችን ሊጠቀሙ ይገባል የሚል እምነት አለኝ።


ሰንደቅ፡- ቀነ ገደቡ ሲያልፍ ምን ሊከሰት ይችላል?

አቶ ኑሪ፡- ቀነገደቡ ሲያልፍ ሊከሰት የሚችለው ነገር በትክክል አይታወቅም። ግን መገመት ይቻላል። እ.ኤ.አ. በ2013 በዜጎቻችን ላይ የተከሰተው ችግር አይደገምም ብሎ ማሰብ አይቻልም። እንደምናስታውሰው እ.ኤ.አ. በ2013 ያላሰብነው ነገር ነው የተከሰተው። ሳዑዲ በተመሳሳይ መልኩ የመኖሪያ እና የሥራ ፈቃድ የሌላቸው የውጭ ሀገር ዜጎች ሀገሯን ለቀው እንዲወጡ አስጠነቀቀች። የጊዜ ገደብ ተቀምጦ ነበር። ቀደም ብሎ ሦስት ወር ተሰጥቶ ስላልበቃ ተጨማሪ ጊዜም ተሰጥቶ ነበር። በዚያ ጊዜ ገደብ ውስጥ ዜጎቻችንን ያልተንቀሳቀሱበት ሁኔታ ነበር። ከዚያ በኋላ የሳዑዲ የፀጥታ ኃይሎች የመኖሪያና የሥራ ፈቃድ የሌላቸው ዜጎቻችንን ቤት ለቤት እየበረበሩ መያዝ ጀመሩ። በዚህ መካከል በኢትዮጵያዊያኑ እና በፀጥታ ኃይሎች መካከል ግጭት ተፈጥሮ ጉዳትና ችግር የደረሰበት ሁኔታ እናስታውሳለን። ያኔ የነበረው ሁኔታ አሳዛኝና የኢትዮጵያ መንግሥትንም ያስደነገጠ ክስተት ነበር። በወቅቱ በየዓለማቱ የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ተቆጥተው በሳዑዲ ኤምባሲዎች ላይ ጥቃት ለመፈፀም የሞከሩበት፣ የተቃውሞ ሰልፍ የወጡበት ሁኔታ የምናስታውሰው ነው። እንዲህ ዓይነት ሁኔታ ከተከሰተ ሥርዓት አልበኝነት ተፈጥሮ ዜጎቻችን የበለጠ ተጎጂ ሊሆኑ ይችላሉ። በተለይ እዚያ የሚኖሩ ሴቶች፣ እናቶች፣ ህፃናት፣ አረጋዊያን… የበለጠ ተጎጂ ይሆናሉ።


በተጨማሪም እንዲህ ዓነት ችግሮች ሲከሰቱ በሳዑዲ እና በኢትዮጵያ መካከል ያለው የቆየው የዲፕሎማሲ ግንኙነት አደጋ ውስጥ ሊወድቅ ይችላል። በአሁን ሰዓት በወዳጅነትና በመከባበር ላይ የተመሰረተ ጥሩ ግንኙነት አለን። በዚህ ወቅት ዜጎቻችን ቢወጡ የበለጠ ጥቅሙ ለእነሱ ነው። በሠላም ከወጡ በሌላ ጊዜ በሥራ ኮንትራትም ሆነ በሐጂ ፀሎት ወደሳዑዲ ሊሄዱ የሚችሉበት ዕድል አለ። የጊዜ ገደቡ ካለፈ በኋላ ቤት ለቤት በሚደረገው አሰሳ የተያዙ ወገኖች መታሰር፣ መንገላታት እንዲሁም ንብረታቸውን ማጣት ስለሚያስከትልባቸው ጉዳቱ ከባድ ይሆናል። የሳዑዲ መንግሥት በቅርቡም የመኖሪያ እና የሥራ ፈቃድ የሌላቸው የውጭ ዜጎች ያሉበትን ቦታ ለጠቆመ ዳጎስ ያለ ወሮታ እንደሚከፍል የሚገልጽ ወረቀት በትኗል። ይህ ሁሉ የሚያሳየን ከአሁን በኋላ ሕገወጥ ሆኖ ሳዑዲ ውስጥ የመኖር ዕድል ማክተሙን ነው።


ሰንደቅ፡- በሪያድ የኢትዮጵያ ኮሙኒቲ ምን እየሠራ ነው?
አቶ ኑሪ፡- በሪያድ የኢትዮጵያ ኮሙኒቲ በዚህ ጉዳይ ዙሪያ በከፍተኛ ደረጃ እየተንቀሳቀሰ ነው። እኔም በኮምኒቲው አመራር ውስጥ እየተሳተፍኩ ነው። በሪያል የኢፌዲሪ ኢምባሲ የሊሴፖሴ (የጉዞ ሠነድ) ለተመላሽ ዜጎች በሚሰጥበት ጊዜ የማኅበረሰቡ ክፍሎች ተሳታፊ በመሆን እያገለገልን እንገኛለን።


የአዲስ አበባ መንገዶች ባለስልጣን፣ ኢትዮቴሌኮምና ሌሎች መሰል ተቋማት በጋራ ባለመስራታቸው አንዱ የሰራውን ሌላው እያፈረሰ የሀገሪቱን የሚካሄደውን ልማት የዜሮ ድምር ውጤት ማድረጋቸውን ቀጥለውበታል። አንዱ የመንግስት ድርጅት ለማልማት ሲነሳ በሌላው የተሰራውን እያጠፋ የሀገሪቱን ልማት ባለበት እንዲረግጥ የሚያደርጉት እነዚህ ተቋማት በተደጋጋሚ የሚነሳባቸውን የህዝብ ቅሬታ ታሳቢ ያደረጉ መሆናቸውን በመግለፅ በጋራ የሚሰሩ መሆኑን በአደባባይ ሲምሉና ዚገዘቱ ሰምተናል አይተናልም።


አንድ መንገድ ሲገነባ ወይም ሲታደስ ሌሎች መሰረተ ልማቶችንም ታሳቢ በማድረግ ሚገነባ መሆኑም በተደጋጋሚ ሲገለፅ ቆይቷል። እነዚህ ቃሎች በህዝብ ፊት ከተገቡ ቆየት ቢሉም ይሁንና ዛሬም ድረስ የሚታየው ያው ተጥቦ ጭቃ የሆነ ሥራ ነው። ከወራት በፊት በአዲስ አበባ ሰፊ ስራን የጀመረው ኢትዮቴሌኮም የአዲስ አበባ ከተማ የእግረኛ መንገዶችን በሰፊው ያርሳቸው ጀምሯል። ከተገቢው ተግባር ውጪ ለበርካታ ህገ ወጥ ተግባራት የሚያገለግሉት የአዲስ አበባ እግረኛ መንገዶች ከጥቂት ወራት ጀምሮ ደግሞ ኢትዮቴሌኮም በሰፊው ያርሳቸው ጀምሯል።


ኢትዮቴሌኮምም ሆነ የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል እግረኛ መንገድን አንድ ጊዜ ቆፍረው አስፈላጊ ነው የሚሉትን መሰረተ ልማት ቀብረው ሲያበቁ አይታዩም። ያንኑ የቆፈሩትን እግረኛ መንገድ እየደጋገሙ ሲቆፍሩ ይታያል። የመንገድ ማሻሻያ ሲደረግ ደግሞ የቴሌኮም እና የመብራት መሰረተ ልማቶች ያለምንም ይቃርታ ተነቃቅለው ይጣላሉ። የውሃ መስመሮች እዚህና እዚያ ፈንድተው ከፍተኛ ውሃ ለብክነት ይዳረጋል። እነዚህ ሁሉ ልማቶችና ጥፋቶች በተመደበ የሀገር በጀት የሚከወኑና አንዳንዶቹም በብድር ገንዘብ የተከወኑ ልማቶች መሆናቸው ሲታሰብ ጉዳቱን እጥፍ ድርብ ያደርገዋል። መሰረተ ልማቶች በግለሰብ ድረጃ ጥፋት ሲደርስባቸው የሚከተለው ህጋዊ ቅጣት ቀላል እንዳልሆነ ሁሉም የሚያውቀው።


ሆኖም ልማትን በቅንጅት ባለመስራት የአንዱ ልማት የሌላው ጥፋት ሲሆን ግን በተጠያቂነት መስመር ሀላፊነተቱን የሚወስድ አካል አይታይም። የግለሰብ ተቋማት መሪዎች ጥፋት በድርጅት ስም ተሸፍኖ መቀጠል የለበትም። በልማቱ የላባቸውን የሚያገኙ፣ ብሎም የሚሾሙና የሚሸለሙ እንዳሉ ሁሉ በጥፋታቸውም ሊጠየቁ የሚገባቸው የተቋም መሪዎች ሊኖሩ ይገባል። የዚህን ጊዜ ከተጠያቂነት መንፈስ በሚመነጭ አሰራር ገንቢና አፍራሽ ሆነው የሚታዩት እነዚህ የአንድ አላማ ሰልፈኛ መንግስታዊ ተቋማት ሳይወዱ ይቀናጃሉ። ተቋማዊ ሀላፊነትን ወደ ግለሰብ ተጠያቂነት ማውረድ ካልተቻለ የዚች ሀገር ልማት በሄዱበት መመለስ ሆኖ ይቀጥላል።


ጊዜው ዳግም ከጉርድ ሾላ 

ቁጥሮች

Friday, 26 May 2017 18:55

691 የአሜሪካን ዶላር                     በ2007 በጀት ዓመት የነበረው የአንድ ኢትዮጵያዊ ዓመታዊ የነፍስ ወከፍ ገቢ

 

794 የአሜሪካን ዶላር                     በ2008 በጀት ዓመት የነበረው የአንድ ኢትዮጵያዊ የነፍስ ወከፍ ገቢ


1ሺህ 177 የአሜሪካን ዶላር              በ2012 የአንደ ኢትዮጵያዊን ዓመታዊ ገቢን ለማድረስ የተያዘ እቅድ።


ምንጭ፡- የብሔራዊ ፕላን ኮሚሽን ሪፖርት (2009 ዓ.ም)

የገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን የሥራ ኃላፊዎች የመ/ቤታቸው የ2009 በጀት ዓመት የአስር ወራት የሥራ አፈጻጸም ሪፖርት ለህዝብ ተወካዮች ም/ቤት በትላንትናው ዕለት አቅርበዋል። በዚህ ሪፖርታቸው ላይ ከጠቀሱት በርካታ ጉዳዮች መካከል የገቢና የወጪ የኮንትሮባንድ እንቅስቃሴ ከአምና ተመሳሳይ ወቅት ጋር ሲነጻጸር ዕድገት ማሳየቱ ተወስቷል። በሌላ በኩል ከፌዴራልና ከክልል የተውጣጡ ሰዎች ያሉበት የኮንትሮባንድ መከላከል ኮማንድ ፖስት ተቋቁሞ እየሰራ መሆኑም እየተነገረ ነው። ይህም ሆኖ ኮንትሮባንድን በቅንጅት ለማስቆም ላለፉት ዓመታት መሞከሩ ጥሩ ቢሆንም ለምን ፍሬያማ ውጤት ሊያመጣ እንዳልቻለ በተገቢው መልኩ ሊገመገም ይገባል። የኮንትሮባንድ ንግድ ተስፋፋ ማለት ሕጋዊ ንግድ በማዳከም መንግሥት ከግብርና ታክስ ማግኘት ያለበትን ገቢ አጣ፣ የንግድ ሥርዓት ተዛባ ማለት ነው። ዜጎች በሕጋዊ ንግድ ሊያገኙ የሚችሉት የሥራ ዕድልና ገቢ ተዳከመ ማለት ነው። ሀገሪቱ ማግኘት የሚገባት የውጪ ምንዛሪ የግለሰቦች ሲሳይ ሆነ ማለት ነው።

 

በሌላ በኩል በኮንትሮባንድ ሕይወቱን የመሠረተ የህብረተሰብ ክፍል ምንም ዓይነት የገቢ አማራጭ ሳይሰጠው በግንዛቤ ማስጨበጫ ብቻ አርፈህ ተቀመጥ የሚለው አካሄድም በምንም መመዘኛ ውጤታማ ሊሆን እንደማይችል ግንዛቤ ሊወሰድ ይገባል። እናም ኮንትሮባንድን ለመከላከል የቅንጅት፣ የትብብር እና የቁጥጥር ሒደቱን እንደገና መፈተሸ፣ የአካሄዱን ውጤታማነት መመርመር የግድ ይላል። በዚህ ሒደት የሚታዩ የሙስናና ብልሹ አሠራር ቀዳዳዎች ፈልጎ መድፈንም አጠቃላይ የንግዱን ጤናማነት ለመጠበቅ ይረዳልና ባለሥልጣኑም ሆነ ሌሎች ጉዳዩ በቀጥታና በተዘዋዋሪ የሚመለከታቸው አካላት በጥብቅ ሊያስቡበት ይገባል።

 


በዮሴፍ አለሙ

 

ኢትዮጵያ ላለፉት አስርት አመታት እያንዳንዳቸው 30 ሚልዮን ዶላር ያስመዘገቡ 30 አዳዲስ ባለሀብቶች የተፈጠሩባት ሀገር ሲል አስቀምጧታል። በሁለት አሀዝ ኢኮኖሚያዊ እድገትም ወደፊት እየተራመደች ለመሆኗ በደንብ ተመስክሮላታል።


ነገር ግን በሌላ በኩል ደግሞ ከ29 ሚሊዮን በላይ የሚሆነው ህዝብ ከድህነት ወለል በታች ማለትም በከፋ ድህነት ውስጥ ነው ይለናል አለም ባንክ በ2015 ጥናት። ከዚህ ውስጥ ደግሞ የኢትዮጵያ መንግስት በ2011 አጠናሁ ብሎ ባወጣው ሪፖርት መሰረት "በድፍን" አገሪቱ ከ150ሺ እስከ 200ሺ የሚሆኑት ዜጎች በጎዳና ላይ ሕይወታቸውን የሚገፉ ወጣቶች ናቸው፡፡ በልመና የሚተዳደሩ የእኔ ቢጤ ደካሞችን ሳይጨምር። በተጨማሪም በዚሁ ጥናት መሰረት በመዲናችን አዲስ አበባ ብቻ ከ50 ሺ እስከ 60ሺ የሚደርሱ የጎዳና ልጆችን ቆጥሬአለሁ ሲል መንግስት በራሱ ሰነድ ላይ አስቀምጦታል።


ነገር ግን የተባበሩት መንግስታት የአለም ዩኒሴፍ በ2011፦ ሀገራችን ኢትዮጵያ አቅመ ደካሞችን ሳይጨምር ከ600ሺ በላይ የሚሆኑት የጎዳና ልጆቿ "መንገድ አዳሪ" መሆናቸውን በጥናት አረጋግጫለሁ ይለናል። በአዲስ አበባ ጎዳናዎች ላይ ደግሞ ከ100ሺ በላይ የሚሆኑት አሳዳጊ አልባ ልጆች መንገድ ላይ በችጋር አለም ህይወትን የሚገፋ ናቸው፤ በዩኒሴፍ ጥናት መሰረት። ምክኒያቱ ደግሞ ወላጆቻቼው ደካሞችና በሽተኞች ፥አለዛም ደግሞ የመተዳደሪያ ገቢያቸው በጣም ዝቅተኛ የሚባል በመሆኑ ወይ' ደግሞ ወላጆቻቸው ከእነ አካቴው በሞት የተለዩአቸው በመሆናቸው ምክንያት ይህን አሰልቺ የጎዳና ህይወት ሊገፉት ተገደዋል ሲል ዩኒሴፍ ይገልፃል።


አስኪ አንድ ነገር በጨረፍታ ታዝብን እንቀጥል፦ ከላይ በሀገራችንም ሆነ በከተማችን አዲስ አበባ የሚኖሩ ጎዳኒስት ልጆችን አስመልክቶ በመንግስት በኩል የተቀመጠው የቁጥር መረጃ ከዩኒሴፍ ጥናታዊ መረጃ ጋር ሲነፃፀር ለምን ያን' ያክል ሰፊ የቁጥር ልዩነት ተፈጠረ? ደ'ሞስ ለመረጃ ያክል የትኛውን ማመን ይቀላል? መገመት የምንችል ይመስለኛል፦ በእኔ ሀሳብ መንግስት ገመናውን በትክክል አደባባ ላይ ያወጣል የሚል ግምት የለኝም። በዩኒሴፍ በኩል ደግሞ የገመና ጉዳይ ሳይሆን የሚያስጨንቀው ጎዳና ላይ ቁርና ፀሀይ ለሚያሳቅቃቼው ልጆች ህይወት መስጠቱ ላይ ነው። ዓላማውም ዘመድ አልባ ለሆኑ ታዳጊ ልጆች ዘመድ መሆን ነው። ታዲያማ በዩኒሴፍ በኩል የተቀመጠው የቁጥር መረጃ ተቀባይነት ያለው አይመስላችሁም? ያም ሆነ ይህ ትዝብት ለመውሰድ ያክል አነሰውት እንጅ ጉዳያችን የቁጥር መሸዋወዱ ላይ አይደለም።


ይልቅ ዋናው ትኩረታችን መሆን ያለበት፦ መች ነው በኢትዮጵያ ምድር የልመና ስራና ልማድ የሚወገደው? መች ነው የከተሞቻችን ጎዳናዎች ከልመና መድረክ ነፃ የሚሆኑት? መቼ ነው በየስርቻው ወድቀው ለሚያጣጥሩ ሰዎች ዘላቂ መፍትሄ የሚፈየድላቸው? መንግስትስ በቅርቡ ምን አቅዶ ይሆን? የሚለው ላይ ነው።

 

ኤልሻዳይ /አዲስ እራይ ማሰልጠኛ ተቋም/


እንደሚታወቀው ከዚህ ቀደም መንግስት ለታዳጊ የጎዳና ተዳዳሪ ወጣቶች በኤልሻዳይ ማሰልጠኛ ተቋም በተደጋጋሚ የስልጠና እድል አመቻችቶ እንደነበር የሚካድ አይደለም። መልካም ከሚባሉት የቅርብ ጊዜ ትውስታዎች መካከል አንዱ ነው ለማለት ያስደፍራል። ምክኒያቱም በዚህ ተቋም ውስጥ የትምህርት እድል ያላገኙ ወጣቶች በሚፈልጉት ሙያ፥ የሙያና የአቅም ግንባታ ስልጠና ስነ ልቦናዊ ትምህርትን ጨምሮ ጥሩ እድል አግኝተው እንዲሁም ከስልጠና መልስ በሰለጠኑበት የሙያ መስክ በልዩ ልዩ ተቋማት ተመድበው እራሳቸውንም ሀገርንም እንዲጠቅሙ መደረጉ ድንቅ ጅማሮ ነበረ።


እናም ይህን መልካም አጋጣሚ በመጠቀም በተመደቡበት ቦታ ስራቸውን አክብረው ታግለው በመስራት ጥሩ ደረጃ ላይ የደረሱ ጥቂት የማይባሉ የጎዳና ወጣቶችን በብዙ ድርጅቶች ውስጥ መታዘብ ችለናል፦ በደብረዘይት ኢንጅነሪንግ ብረታ ብረት ፋብሪካ፣ በወንጂ ስኳር ፉብሪካ፥ በደብረ ብርሀን ማሺኒግ ፋብሪካ፥ በጣና በለስ፥ በህዳሴው ግድብ እና በአጠቃላይ በሀገሪቱ ውስጥ በሚገኙ ልዩ ልዩ ድርጅቶች ውስጥ ብዙ የኤልሻዳይ ፍሬዎች ይገኛሉ። ኤልሻዳይ ከጎዳና ላይ አንስቶ ዶዘር፣ ግሬደር፣ ትርክተር፣ ክሬን የሚያንቀሳቅሱ ኦፕሬተሮችን፥ የገልባጭ መኪና ሹፌሮችን ጨምሮ እንዲሁም ልዩ ልዩ ቴክኒሻኖችን በማፍራት የብዙ ታዳጊ ወጣቶችን ህይወት በመለወጥ መልካም የሚባል ጅማሮ እያደረገ ይገኛል።


ነገር ግን ይህ የምስጉኖቹ የሙያ ቤት ኤልሻዳይ በብዙ ሺ የሚቆጠሩ ወጣቶችን ከወደቁበት ጎዳና አንስቶ አፋር-አዋሽ 40 ድረስ ወስዶ የሀገር ሀብት በጀት ተደርጎበት፣ በስንት ድካም ካሰለጠነ በኋላ ከጥቂቶቹ በቀር ብዙዎቹ ሰልጣኝ ወጣቶች በተሰማሩበት ቦታ ብዙም የረባ ስራ ሳይሰሩ፥ ራሳቸውንም ሳይጠቅሙ ከምድብ ቦታቸው ጠፍተው ተመልሰው ወደ ነበሩበት የጎዳና ሕይወት ተመልሰዋል፡፡ ይህ ወጣቶቹ በቂ የሆነ የስነልቦና ዝግጅት ሳይኖራቸው ወደአዲስ ሕይወት እንዲገቡ መደረጉን አመልካች ሲሆን በአብዛኛው በመንገዶች ድልድይ ስር ተዝረክርከው የምናያቸው የጉዳና ልጆች በመንግስት ክትትልና ድጋፍ ማነስ ኤልሻዳይ ያመቻቸላቸውን መልካም እድል ረግጠው የመጡ ለመሆናቸው ከራሳቸው ከልጆቹ አንደበት ሰምተን እርግጠኛ መሆን እንችላለን።


በከተማችን አዲስ አበባ ጎዳናዎች ላይ በተለይ ደግሞ ቦሌ መድሃኒያለም ዙርያ እና አድዋ ፓርክ አካባቢ የሚኖሩ የጎዳና ወጣቶች በኤልሻዳይ "አዲስ እራይ ማሰልጠኛ ተቋም ውስጥ" ሰልጥነው በተለያየ የሙያ ዘርፍ ሙያ ያላቸውና አልፎ አልፎም አንዳንዶቹ ባለማወቅ ስልጠና አቋርጠው የወጡ ናቸው፡፡ አንዳንዶቹ በቅርፃቅርፅ አንዳንዶቹ ደግሞ በሹፍርና፥ በኦፕሬተር፣ በቴክኒሻን አውቶ እንዲሁም በስኳር ፋብሪካ ውስጥ ሲሰሩ የነበሩ፥ ሌላኛዎቹ ደግሞ በልዩ ልዩ የጥገና መስክ እና በሌሎችም ሙያዎች ተክነው በስራ ቦታ ተሰማርተው የነበሩ ናቸው። ነገር ግን ለምን ወደ ጎዳና ህይወት እንደተመለሱ ስጠይቃቸው አብዛኛዎቹ ከስልጠና መልስ መንግስት ወደ ስራ ሲያሰማራቸው የምድብ ቦታቸውን ባለመውደድ ምክንያት፥ የቅጥር ደመወዛቸው ከድርጅት ድርጅት፥ ከቦታ ቦታ ሰፊ የሆነ ልዩነት መኖሩ ፍትሀዊ ያልሆነ የደመወዝ አከፋፈል ስርዓት በሚል ሰበብና ጭራሽ አንዳንድ የምድብ ቦታዎች ላይ በጣም አነስተኛ ደመወዝ ይከፈላቸው ስለነበር እንደሆነ ይናገራሉ። አንዳንዶቹ ደግሞ በሰለጠኑበት ሙያ ቀርቶ በሌላ ባለመዱት የሙያ ዘርፍ ሲመድቧቸው ምድባቸውን ባለመቀበል ወደ ጎዳና የተመለሱ ናቸው።


የተወሰኑት ደግሞ ሩቅ ማየት ባለመቻላቸው ምክንያት የስልጠና ቦታቸውን/አፋር አዋሽ-40 አሚባራ ወረዳ/ከመጀመሪያው ባለመውደድ ስልጠናውን አቋርጠው ጠፍተው የወጡ መሆናቸውን ያስረዳሉ። በተለይም በስራ መስክ ሲሰማሩ ደግሞ በምድብ ቦታቸው ላይ የመንግስት ክትትልና ድጋፍ ባለመኖሩ ምክንያት ሀሳባቸውን ሊረዳ የሚችል፥ ስነ-ልቦናቸውን ሊጠብቅ የሚችል መሪ ባለመኖሩ ምክንያት ድጋሚ ጎዳናን እንድንመርጥ ተገደናል ይላሉ።


ያም ሆነ ይህ፥አሁን ይህ የጎዳና ህይወት በጣም አንገሽግሾናል፥ እጅጉን አንገላቶናል፤ ባለማወቅ ነው እንጅ በኤልሻዳይ መኖር መልካም ነበረ፤ ባለመረዳት ህይወታችንን አበላሽተናል፤ ያን መልካም አጋጣሚ ማበላሸት አልነበረብንም። መንግስት ድጋሚ ይህንን የኤልሻዳይ የትምህርትና የሙያ እድል ለአራተኛ ጊዜ ቢያመቻችልን አሁንም በተስፋ አራተኛውን ዙር እየጠበቅን ነው። መንግስት ይህን እድል በድጋሚ ቢያመቻችልን የትም ቦታ በየትኛውም ደመወዝ በተመደብንበት ቦታ በቀጥታ በሙያችን ለመስራት ፈቃደኞች ነን ሲሉ ያነጋገርኩዋቸው የጎዳና ልጆች ቁጭታቸውን ይናገራሉ።
በተጨማሪም መስራት ለማይችሉት አቅመ ደካማ በልመና ለሚተዳደሩ ሰዎች ደግሞ በየዘርፉ እየስሩ ካሉ መንግስታዊ ያልሆኑ ሀገር በቀል እና ኢ-አገር በቀል ግብረ ሰናይ ድርጅቶች ጋር መንግስት ከጎናቸው በመቆም ይበልጥ አጠናክሮ በመስራት እና ራሱም መንግስት የአንበሳውን ድርሻ ወስዶ የደካሞች መጦሪያ ተቋማትን እንደ ሰለጠኑት አለማት በመክፈት አቅመ ደካሞች ቀሪ ሕይወታቸውን በሠላም ኖረው፣ ሲያልፉም ጧሪ ቀባሪ እንዲያገኙ በማድረጉ በኩል መንግስት የማያወላዳ ኃላፊነት አለበት።

 

 

በጥበቡ በለጠ

 

ከሰሞኑ የኢትዮጵያዊያን ትልቅ መነጋገሪያ የሆነው የቴዲ አፍሮ የሙዚቃ አልበም እና እሱን መሠረት አድርጐ የሚነሳው ውይይት፣ ክርክር፣ ምልልስ ነው። አዲስ አበባ ከተማ ውስጥ ያሉ ካሴት እና ሲዲ የሚሸጡ የመንገድ ላይ ነጋዴዎች እጃቸው ላይ ያሉትን ንብረቶች በሙሉ ቁጭ አድርገው የቴዲ አፍሮን ሲዲዎች መሸጥ ላይ ናቸው። ሌሎች ሲዲዎችን አትሽጡ የተባሉ ሁሉ ይመስላሉ። ቴዲ ይህን የሞተውን የሲዲ ገበያ እንዴት ፈነቃቅሎ መጣ? የሚለው ጉዳይ ብዙ የመወያያ አጀንዳ ይፈጥራል። የቴዲ የሲዲ ሽያጭ እንዴት ገኖ መጣ? ምን አዲስ ነገር ይዞ መጣ?

ቴዎድሮስ ካሣሁን በየ አልበሞቹ ውስጥ ከሚታዩት ጉዳዮች አንዱ የታላላቅ ሰዎችን እና የነገስታትን ታሪክ መሠረት አድርጐ የሚሰራቸው ዘፈኖቹ ናቸው። ገና ከጅማሮው አትሌት ኃይሌ ገ/ሥላሴን፣ አትሌት ቀነኒሳ በቀለን፣ አፄ ኃይለሥላሴን፣ ቦብ ማርሊን፣ አፄ ምኒልክን፣ እቴጌ ጣይቱን እና አሁን ደግሞ አፄ ቴዎድሮስን ይዞ መጣ። እነዚህ ዘዬዎች የቴዲ አፍሮ ልዩ የትኩረት አቅጣጫዎች ናቸው። ሰዎቹ በታሪክ ውስጥ ከፍ ብለው ሲጠሩ የኖሩ ናቸው። ቴዲ አፍሮ ደግሞ ከፍታውን የበለጠ ያጐላዋል።

 

አትሌት ኃይሌ ገ/ሥላሴ እና ቀነኒሳ በቀለ በሩጫው ዓለም ግዙፍ ስብዕና ያላቸውና በወቅቱም ተወዳጅ ስለነበሩ፣ ቴዲ አፍሮ ትጋታቸውን ወደ ሙዚቃው ሲያመጣው ልዩ ትኩረት ተሰጠው። የእነሱ ስም እየተነሳ ሲዘፈን ይደነስ ነበር። ይጨፈር ነበር። በየክለቡ “ቀነኒሳ አንበሳ” እየተባለ ሲጨፈርበት ትዝ ይለኛል።

 

በዘመነ ደርግ ከመንበረ ስልጣናቸው ተነስተው የታሰሩት እና በግፍ የተገደሉት ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴም ኢትዮጵያ እና የአፍሪካ አንድነት ድርጅትን ከፍ በማድረግ ትልቅ ታሪክ ሰርተዋል። ነገር ግን ታሪካቸው እንዳይነገር እና ትውልድም እንዳያውቃቸው ሲባል ደርግ ስብዕናቸውን አጠልሽቶ ያቀርበው ነበር። በዚህ ሁኔታ ውስጥ ተዳፍኖ የኖረውን ታሪካቸውን መዘዝ አድርጐ ቴዎድሮስ ካሣሁን “ግርማዊነትዎ…” እያለ ሲመጣ ሁሉም ነገር ተለወጠ። አገር ጨፈረበት። ተደሰተበት።

 

የአድዋ ጀግኖቹን እነ አፄ ምኒልክን እና እቴጌ ጣይቱንም በክሊፕ አስደግፎ ብዙ ገንዘብ አውጥቶበት አዜመላቸው። የአድዋ ጀግኖችን ከፍ ከፍ አደረጋቸው።

 

አሁን ደግሞ አፄ ቴዎድሮስ ዘንድ መጣ። በርግጥ የቴዲ ስሙ ራሱ ከአፄ ቴዎድሮስ የተወረሰ ነው። የአባቱ ስም ካሣሁን ሲሆን፤ የአፄ ቴዎድሮስ እናታቸው ያወጡላቸው ስም “ካሣ” ነው። ስለዚህ ቴዲ አፍሮ እና አፄ ቴዎድሮስ በስም የመወራረስ ሁኔታ ይታይባቸዋል።

ዛሬ እንደውም ላነሳሳ የፈለኩት የአፄ ቴዎድሮስን ጉዳይ ነው። ቴዎድሮስ በታሪክ ውስጥ፣ ቴዎድሮስ በፀሐፊያን፣ በደራሲያን፣ በአጠቃላይ በኪነ-ጥበብ ሰዎች ውስጥ ምን ዓይነት ሰብዕና አላቸው የሚለውን ጉዳይ ማንሳት ፈለኩ። አቤት የፍላጐቴ ብዛት? ደግሞ ሌላ መጣብኝ። ቴዲ አፍሮ ሲዘፍን እንዲህ የሚል ግጥም አለ፡-

 

አምጡ ቆርጣችሁ ከሹሩባው ላይ

እንዳንለያይ፤ ኪዳን እንሰር

ይላል።

 

ቴዲ የአፄ ቴዎድሮስን ፀጉር አምጡልኝ ሲል ተምሳሌት /Symbolism/ ነው። እውነተኛውን የቴዎድሮስን ፀጉር እንድናመጣለት አይደለም። የዘፈኑን ሀሳብ ለማጐልመስ የተጠቀመበት ገለፃ ነው። ይሁን እንጂ ያ የአፄ ቴዎድሮስ ገለፃ ነው። ይሁን እንጂ ያ የአፄ ቴዎድሮስ ሹሩባ የት ነው ያለው? አብሯቸው ተቀብሯል? እመሬት ውስጥ ነው ወይስ ሌላ ቦታ?

 

የአፄ ቴዎድሮስ ሹሩባ፣ የአፄ ቴዎድሮስ ፀጉር ዛሬም አለ። ከሰውነት ገላቸው ላይ በምድር ላይ የቀረው ፀጉራቸው ብቻ ነው። ስለዚሁ ጉዳይ ትንሽ ላጫውታችሁ።

 

አፄ ቴዎድሮስ ሰኞ ሚያዚያ 7 ቀን 1860 ዓ.ም መቅደላ ላይ ራሳቸውን ከሰው በኋላ የእንግሊዝ ወታደሮች ደረሱ። ሲያዩዋቸው ሰውነታቸውና ልብሳቸው በደም ተጨማልቋል። ሊያምኑ አልቻሉም። አላማቸው ቴዎድሮስን መማረክ ነበር። ቃል-ኪዳናቸውም ቴዎድሮስን መያዝ ነበር። ግን አልሆነም። መይሳው በሰው እጅ አልወድቅም ብለው ሽጉጣቸውን ጠጥተዋል። የእንግሊዝ የጦር መኮንንኖች በሸቁ። የማይገባ ድርጊት ፈፀሙ። አስከሬናቸው ላይ ግፍ ሰሩ። ይህም ከሙት ገላቸው ላይ የለበሱትን ልብስ እየቀደዱ ተከፋፈሉት። የቴዎድሮስ ደም የነካውን ልብስ ለማግኘት እየቦጫጨቁ ተቀራመቱት። የቴዎድሮስ አስከሬን ራቁቱን ቀረ። ይህንን ትዕይንት በጦርነቱ ወቅት የእንግሊዝ የጂኦግራፊ ባለሙያ ሆኖ ወደ ኢትዮጵያ የመጣውና በኋላም ታሪክ ፀሐፊ የሆነው Clements Markham የተባለው ሰው ፅፎታል። ከዚሁ ጋር ሌላ እጅግ አሳዛኝ ድርጊት ተፈፅሟል። የእንግሊዝ ወታደሮች የአፄ ቴዎድሮስን ሹሩባ ፀጉር አናታቸውን ገሽልጠው ወስደዋል። ይህ የአፄ ቴዎድሮስ ሹሩባ በአሁኑ ወቅት London National Army Museum ተብሎ በሚጠራው ተቋም ውስጥ ይገኛል። እናም የአፄ ቴዎድሮስ ፀጉር በለንደን ከተማ ውስጥ ይገኛል።

ከእርሳቸው ሞት በኋላ እንግሊዞች ኢትዮጵያን ሙልጭ አድርገው ዘርፈው ሄደዋል። ይህን ዘረፋ በተመለከተ ከዚህ ቀደም አንድ ዶክመንተሪ ፊልም ሠርቼ ነበር። ከዚሁ ፊልም ውስጥ የተወሰኑትን አጠር አድርጌ ላቅርብላችሁ።

 

***          ***          ***

 

“ፋይናንሻል ታይምስ” የተባለው የእንግሊዝ ጋዜጣ በአንድ ወቅት ሲዘግብ ዐፄ ቴዎድሮስ ከመቅደላ አምባ ላይ ከሞቱ በኋላ ከስፍራው ተወስደው ወደ ለንደን የመጡት የኢትዮጵያ የብራና ጽሁፎች ብቻ በገንዘብ ቢተመኑ ሁለት ቢሊዮን ፓውንድ ያወጣሉ ብሎ ፅፏል። አስቡት እንግዲህ። ብራናዎቹ ብቻ ናቸው ሁለት ቢሊዮን ፓውንድ የሚያወጡት።

 

የዐፄ ቴዎድሮስ ልጅ የሆነው የልዑል ዓለማየሁ ታሪክም እንዲሁ አሳዛኝ ነው። ልዑል ዓለማየሁ ገና የስድስት ዓመት ህፃን ሳለ አባቱ ራሳቸውን በሽጉጥ አጠፉ። ከዚያ በፊት የእናቱ የእቴጌ ጥሩወርቅ አባት (አያቱ) ደጃች ውቤ ሞተዋል። እናቱም አጐቶቻቸውን ደጃዝማች ንጉሴ እና ደጃዝማች ተሰማን አጥቷል። አለማየሁ ዙሪያውን የተከበበው በቴዎድሮስ ጠላቶች ነው። እንግሊዞቹ ዓለማየሁ እና እናቱ እቴጌ ጥሩወርቅን ይዘው ወደ ለንደን መጓዝ ጀመሩ። እቴጌ ጥሩወርቅ መንገድ ላይ ታመሙ። ግንቦት 15 ቀን 1860 ዓ.ም አረፉ። ከዚያም በጀነራል ናፒር ትዕዛዝ ሬሳቸው ወደ ሸለቆት ስላሴ ቤተ-ክርስትያን እናታቸውና ዘመድ አዝማድ እየተላቀሰ መቀበራቸውን በዓይኑ ያየው እንግሊዛዊው ክሌመንትስ ማርክሃም A History of the Abyssinian Expedition በተባለው መጽሐፉ ውስጥ ገልጾታል። እናም ልዑል ዓለማየሁ ገና በስድስት ዓመቱ ይህን ሁሉ ቤተሰቡን አጣ። የእናቱ እናት አያቱ በእቴጌ ጥሩወርቅ ቀብር ወቅት ለንግስት ቪክቶሪያ የፃፉት ደብዳቤ ምን እንደሚል ታውቃላችሁ? እንዲህ ይላል፤ “በስመ አብ … ከወይዘሮ ላቂያዬ፤ የእቴጌ ጥሩወርቅ እናት። የደጃዝማች ዓለማየሁ አያት የተላከ። ይድረስ ለእንግሊዝ ንግስት። አንባቢው እጅ ይንሳልኝ። መድሃኒያለም ጤና ይስጥልኝ፤ መንግስትዎን ያስፋ። ጠላትዎን ያጥፋ። ሦሰት ደጃዝማቾችን (ባለቤቴን ደጃች ውቤን፣ የእህቴ ልጆች ደጃች ንጉሴንና ደጃች ተሰማን አጣሁ)። አራተኛ ልጄ እቴጌ ጥሩወርቅ ሞተውብኝ የቀረኝ ደጃዝማች ዓለማየሁ ብቻ ነው። አደራዎን ይጠብቁልኝ። እግዚአብሔር አባቱንና እናቱን ቢነሳው እርስዎን ሰጥቶታል። እኔም ካላየሁት ከሞቱት ቁጥር ነኝ። እርሰዎን እናቴ ይላል እንጂ እኔን እናቴ አይለኝም። አላሳደግሁትምና። እርሰዎ ያሳድጉት ስለ እግዚአብሔር ብለው” የሚል የመማፀኛ ደብዳቤ ፅፈዋል። ይሁን እንጂ ልዑል ዓለማየሁ እንግሊዝ ከሄደ ከ12 ዓመት በኋላ በ1879 ዓ.ም ብቸኝነት እንደተሰማው ህይወቱ አለፈች። የልዑል ዓለማየሁ አፅሙ፣ አልባሳቶቹ፣ ጌጣጌጦቹ ሁሉ ለንደን ውስጥ ዛሬም አሉ።

 

 

ለምሳሌ ካፒቴን ሆዚየር የተባለው የእንግሊዝ ተዋጊ እና ፀሐፊ ሲገልፅ፣ መቅደላ መላ ዙሪያዋን በእሣት መጋየቷን ገልጿል። የቴዎድሮስ ቤተ-መንግስት፣ መድሃኒያለም ቤተ-ክርስትያን እና መንደሩ ሁሉ ጋየ። እንደርሱ አገላለፅ ወደ ሦስት ሺ ቤቶች ተቃጥለዋል። ጭሱ ሰማይ ላይ ትልቅ ደመና ሰርቶ እንደነበርም ያወሳል። ይሄ ሁሉ ተደርጐም ነው ቅርሶቹ የተዘፉት።

 

የመቅደላ ቅርሶች የተሰበሰቡት በአፄ ቴዎድሮስ ነው። አፄው መቅደላን የኢትዮጵያ መዲና አደርጋለሁ ብለው እጅግ ግዙፍ የሆነ ሙዚየም እየከፈቱ ነበር። ለዚህም ሙዚየም ትልቅነት እንዲያገለግላቸው ኢትዮጵያ ውስጥ ያሉትን ዋና ዋና ቅርሶች ከያሉበት ሰብስበው መቅደላ ሙዚየም ውስጥ አከማችተዋቸው ነበር። እንግዲህ ይህ አጋጣሚ ነው ለእንግሊዞች ዘረፋ ምቹ ሁኔታ የፈጠረላቸው።

 

በጣም አሳዛኝ ነው። የመቅደላ ቅርሶች ለቁጥር የሚያታክቱ ስለነበሩ የእንግሊዝ ወታደሮች እንዲከፋፈሏቸው ሁለት ቀን ሙሉ ጨረታ ተደረገ። እ.ኤ.አ ሚያዚያ 20 እና 21 ቀን 1868 ዓ.ም ላይ ማለት ነው። እነዚህ የኢትዮጵያ የሦስት ሺ ዓመታት የታሪክና የማንነት አንጡራ ሀብቶችን መቅደላ ላይ ተቀራመቷቸው። ለምሳሌ በጦርነቱ ወቅት ከብሪትሽ ሙዚየም ውስጥ አንድ ሠራተኛ የነበረው የቅርስ ባለሙያና የአርኪዮሎጂ ባለሙያ ተብሎ ከጦሩ ጋር መጥቶ ነበር። እናም ይህ ሰው በሁለቱ ቀናት ውስጥ ብቻ በጨረታ አሸንፎ የገዛቸው የኢትዮጵያ ድንቅ ብራናዎች በቁጥር 350 እንደነበሩ ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት ፅፈውታል። እነዚህ ብራናዎች ዛሬ ለንደን ብሪትሽ ሙዚየም ውስጥ ይገኛሉ።

 

ያልመጣ ባለሙያ የለም። ይህ የሙዚየም ባለሙያ የሆነው ሪቻርድ ሆልመስ በፃፈው ማስታወሻ እንደሚገልፀው፤ ዐፄ ቴዎድሮስ ራሳቸውን ከገደሉ በኋላ የእንግሊዝ ባንዲራ መቅደላ ላይ ከአስር ደቂቃ በላይ አልተውለበለበም ይላል። ምክንያቱም ወደተከማቹት እጅግ ብርቅ እና ድንቅ የቅርሶች ዘረፋ መገባቱን ይናገራል። ለምሳሌ የመጀመሪያው ቀን ላይ 61bs የሚመዝን ሙሉ በሙሉ በወርቅ የተሰራ የጳጳስ አክሊል መውሰዱን ጽፏል። ከዚህ ሌላ ግዝፈታቸው በአንድ ሰው ሸክም የማይቻሉ ብራናዎች ሁሉ እንደተወሰዱም ገልጿል። እነዚህ ቅርሶች አብዛኛዎቹ አሁንም ለንደን ውስጥ አሉ። ስድስት እጅግ አስገራሚ ቅርሶች በመባል የሚታወቁ ብራናዎች ደግሞ ዊንድሶር ተብሎ የሚታወቀው ህንፃ ውስጥ በለንደን ሮያል ላይብረሪ ውስጥ አሉ። ሁለት መቶ ሌሎች እጅግ ውድ የሚባሉ የኢትዮጵያ ብራናዎች ደግሞ Bodleian ላይብረሪ ማለትም ለኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ፣ ለካምብሪጅ ዩኒቨርሲቲ ላይብረሪ እና ማንችስተር ውስጥ ላለው ለጆን ራይላንድ ላይብረሪ ተከፋፍለዋል። ያከፋፈለው ደግሞ የጦርነቱ መሪ የነበረው ጀነራል ናፒር ነው።

ጄነራል ናፒር ከጦርነቱ በኋላ ለጉብኝት በሄደባቸው ሀገሮች ሁሉ ለልዩ ልዩ ተቋማት የሚያቀርበው ገፀ-በረከት የኢትዮጵያን ታላላቅ ቅርሶች ነበር። ለምሳሌ ቬና ኦስትሪያ ውስጥ ለሚገኘው ሮያል ላይብረሪ የኢትዮጵያን ብራናዎች አበርክቷል። ለጀርመኑ ቄሳር ሁለት ታላላቅ ብራናዎችን እና ለፓሪሱ Biblioltheque National ተብሎ ለሚታወቀው ተቋም እጅግ ውድ የሚባሉ ብራናዎችን አበርክቷል።

 

“እጅግ ውድ ብራናዎች” የሚባሉት ምን ዓይነት ናቸው?

አንደኛ የተፃፉበት የዘመን ርዝማኔ ነው። ሁለተኛ በውስጣቸው የያዙት ሃሳብ እና ቁም ነገር ነው። ሦስተኛ የተፃፉበት ማቴሪያል ነው። አራተኛ በየትኛውም አለም ላይ አለመኖራቸው ነው። ለምሳሌ የብራናው ቀለም በወርቅ የተፃፈ፣ ወርቅ እየነጠረ ወርቅን እንደ ቀለም እየተጠቀሙ የእግዚአብሔርን እና የማርያምን ስም በወርቅ እየፃፉ ያስቀመጡ ጥንታዊ የኢትዮጵያ ደራሲዎች ነበሩ። የእነርሱ ስራዎች ናቸው እጅግ ውድ የሚባሉት።

 

 

በጣም ብዙ ንብረቶች ናቸው የተወሰዱት

ለቁጥር ያታክታሉ። የኢትዮጵያ ንብረቶች የተጫኑት በ15 ዝሆኖች፣ በ200 በቅሎዎች ነበር’ኮ። አንድ ነገር ልንገርህ። ኢትዮጵያ ውሰጥ በኦርቶዶክስ ሃይማኖት ውስጥ ፅላት እጅግ የተከበረ እና የሃይማኖቱም መገለጫ ነው። ነገር ግን እንዲህ የማንነት መገለጫ የሆነው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሃይማኖት ፅላት በመቅደላው ጦርነት ተዘርፎ የሄደው በቁጥር በርካታ ናቸው። ተመዝግበው የተቀመጡ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ-ክርስትያን አስር ፅላቶች ለንደን ውስጥ አሉ። ተዘርፈው የተወሰዱ ናቸው'ኮ! ፅላት ቤተ-መቅደስ ውስጥ እንጂ ሙዚየም ውሰጥ አይቀመጥም። ዘረፋው ይህን ያህል አዋርዶናል! ከነዚህም ሌላ በከበሩ ማዕድናት የተሰሩ መስቀሎች፣ ፀና ፅሎች፣ ከበሮዎች ልዩ ልዩ የቤተ-ክርስቲያን መገልገያዎች፣ በወርቅ የተሰሩ ትልልቅ ቁሳቁሶች ሁሉ ቀድሞ South Kensington ሙዚየም ተብሎ በሚጠራው አሁን ግን Victoria and Albert ሙዚየም በሚባለው ተቋም ውስጥ ይገኛሉ። አንዳንድ የአፄ ቴዎድሮስ የግል ንብረቶች ደግሞ Museum Of Mankind ተብሎ በሚጠራው ተቋም ውስጥ አሉ።

 

 

እነዚህን የሀገሪቱን ቅርሶች ለማስመለስ የሚደረገው ጥረት እንዴት ነው?

ለብዙ ዘመናት ጥረት ተደርጓል። ግን እስከ አሁን ድረስ ይህን ያህል የሚነገርለት ጠንካራ ጥረት የለም። ለምሳሌ በኢትዮጵያ ውስጥ ከአፄ ቴዎድሮስ በኋላ የነገሱት አፄ ዮሐንስ እ.ኤ.አ በኦገስት 10 1872 ዓ.ም ለንግስት ቪክቶሪያ ክብረ-ነገስት የተባለው ብራና እንዲመለስላቸው ደብዳቤ ፅፈው ነበር። በኋላ ኰፒው ተልኰላቸዋል። የቅርስ መመለስን ስናነሳ አንድ ነገር ትዝ አለኝ።

 

 

አንዲት ሌዲ ሚዩክስ /Lady Meux/ የምትባል እንግሊዛዊት ነበረች። የእንግሊዝ ወታደሮች የኢትዮጵያን ቅርስ ዘርፈው ሲመጡ እየገዛቻቸው በግሏ ቅርስ የሰበሰበች ናት። በኋላም የቅርሶቹን ምንነት የሚያስረዳ ጽሁፍ አቅርባለች። የፅሁፉን መግለጫ የፃፈላት ደግሞ በጦርነቱ ተሳተፊ የነበረው ሰር ኤርነስት ዊል በጅ (Sir Ernest Willis Budge) የሚባል ሰው ነው። ታዲያ በአንድ ወቅት ማለትም እ.ኤ.አ በ1902 ዓ.ም የዐፄ ምኒልክ ቀኝ እጅ የነበሩት ራስ መኰንን (የጃንሆይ አባት) እንግሊዝን ሊጐበኙ ወደ ለንደን ይመጣሉ። እናም የሌዲ ሚዩክስን የኢትዮጵያን ቅርሶች ያያሉ። በጣም ተገረሙ፤ ተደነቁ። በሀገሬ ኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት እንዲህ የሚያምሩ እና የሚደንቁ ቅርሶች የሉም። ወደ ሀገሬ ስመለስ ለዐፄ ምኒልክ ነግሬያቸው ገዝተናቸውም ቢሆን እንወስዳቸዋለን አሉ። ከዚያም ግንኙነቱ በረታ። ሴትየዋም በመጨረሻ ቅርሶቹ ወደ ሀገራቸው መመለስ አለባቸው ብላ እ.ኤ.አ ጃንዋሪ 1910 ዓ.ም ወሰነች። እንግሊዝ ታመሰች። ነገር ግን ሌዲ ሚዩክስ ዲሴምበር 20 ቀን 1910 ድንገት ሞተች። የቅርሶቹ መመለስም በዚህ ምክንያት ተቋረጠ። ዘ ታይምስ የተባለው የእንግሊዝ ጋዜጣ እ.ኤ.አ ፌብሩዋሪ ሰባት 1911 ዓ.ም ሲጽፍ እንዲህ ብሏል፡-

 

 “Many Persons interested in Oriental Christianity will view with regret the decision of lady Meux to send her Valuable once and for all out of the country” ይህ አባባል የሚያስረዳው አብዛኛው እንግሊዛዊ ቅርሶቹ ወደ ኢትዮጵያ እንዲመለሱ ሌዲ ሚዩክስ መወሰኗ ልክ እንዳልነበር እና የሚያስቆጭም እንደነበር ነው። ግን ምን ያደርጋል እሷም አፄ ምኒልክም ራስ መኰንንም ተከታትለው ሞቱ።

 

 

ከነምኒልክ በኋላስ?

ወደ ስልጣን የመጡት ንግስት ዘውዲቱ እና አፄ ኃይለስላሴ ናቸው። ዐፄ ኃይለስላሴ ገና አልጋ ወራሽ እያሉ እ.ኤ.አ በ1924 ዓ.ም ለንደንን ጐብኝተው ነበር። ወደ ሀገራቸው ኢትዮጵያም ሲመጡ የቴዎድሮስን የጭንቅላት አክሊል ከቪክቶሪያ እና ከአልበርት ሙዚየም አምጥተው ለንግስት ዘውዲቱ አስረክበዋል። በኋላም ንግስት ኤልሳቤጥ እ.ኤ.አ በ1965 ዓ.ም ኢትዮጵያን ሊጐበኙ ሲመጡ የአፄ ቴዎድሮስን ባርኔጣ እና ማሕተም ይዘው መጥተው ነበር። የደርግ ዘመን ደግሞ ከምዕራቡ ዓለም ጋር እሳትና ጭድ ሆነ። በኢህአዴግ ዘመን ደግሞ በተለይም በስመ ጥሩው የታሪክ ሊቅ በፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት የሚመራ “አፍሮሜት” የሚባል የመቅደላ ቅርስ አስመላሽ ቡድን ተቋቁሞ ብዙ ሰርቷል። ለምሳሌ የአፄ ቴዎድሮስን የአንገት ክታብ አስመልሷል። ጋሻቸውንም አስመልሷል። ነገር ግን እነ ሪቻርድ ፓንክረስት እድሜ እየተጫጫናቸው ሲሄዱ ይህንን ትልቅ ኃላፊነት የሚረከብ ትኩስ ኃይል በመጥፋቱ ታላቁ አላማቸው ተቀዛቅዟል።

 

 

ቴዲ አፍሮ ሆይ፤ የአፄ ቴዎድሮስ ፀጉር፣ ሹሩባ እንግሊዝ ውስጥ ነው። ስለ ታላላቅ ቅርሶችም ታቀነቅናለህ ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ።

 

በሳምሶን ደሣለኝ

በኡጋንዳው መሪ ዩዌሪ ሙሴቬኒ የተጠራው የናይል ካውንስል የመሪዎች ስብሳባ ከሜይ 25 ወደ ጁን አጋማሽ እንዲዘዋወር ተደርገዋል፡፡ ዘገባውን ያስነበበው የግብጹ ዴይሊኒውስ ስብሰባው የተዛወረበትን ምክንያት ሲታት፣ ግብፅ የኢንቴቤው ስምምነት ተብሎ ለሚጠራው ውይይት ቀርፃ ያቀረበችውን ሰነድ ለመመልከት የኢትዮጵያ መንግስት ጊዜ በመጠየቁ ነው ብሏል፡፡

እንደዘገበው ከሆነ፣ ግብፅ የዓለም ዓቀፉን የውሃ ስምምነት መሰረት ያደረገ ሰነድ ይዛ መቅረቧን ገልጸል፡፡ ሆኖም፣ ሶስት መሰረተዊ ነጥቦች ማካተቱን ጽፏል፡፡ ይኸውም፣ የውሃ ደህንነትን፣ ቀድሞ ማሳወቅን ይጠይቃል እና የሚሰጡ ውሳኔዎች በመስማማት እንጂ በአብዛኛው ድምፅ ብልጫ እንዳይወሰን የሚጠይቅ ነው፡፡

ግብፅ አቀረበች የተባለው አዲስ የድርድር ስምምነት ሰነድ፣ ፈረንጆቹ እንደሚሉት “An old wine in a new bottle” አይነት ነው፡፡ ሌላው ቢቀር በናይል ውሃ ላይ የሚደረጉ ማናቸውም አይነት የልማት እንቅስቃሴዎች፣ ቅድሚያ ግብፅ ማሳወቅ የሚጠይቀው 1959 የቅኝ ግዛት የናይል ውሃ አጠቃቀም ውል ዛሬም ግብፅ ይዛ ቀርባለች፡፡ የድምፅ ውሳኔ አሰጣጥን በተመለከተ በስምምነት ብቻ የሚባለው፣ ግብፅ እስካሁን ስታካሂደው በነበረው አቋም የቅኝ ግዛት ውሎችን የሚጣረስ ነጥብ አትቀበልም፡፡ ይህ ማለት በአጭሩ ለፍታዊ የውሃ ክፍፍል ዝግጁ አይደለችም፤ ከላይኛው ተፋሰስ ሃገሮች ጋር አትስማማም ማለት ነው፡፡ ስለዚህም ውሳኔ የማያሳልፍ የናይል ውሃ ካውንስል እንዲመሰረት ከተፈለገ ብቻ ነው፣ ውሳኔ በአብላጫ ድምጽ እንዳይወሰን ጥያቄ የሚቀርበው፡፡ የውሃ ደህንነትን በተመለከተ ተመሳሳይ ነው፡፡

ጠቅላይ ሚኒስትር ኃ/ማሪያም ደሳለኝ ካምፓላን በጎበኙበት ጊዜ በሰጡት የጋራ ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ ከጋዜጠኞች የናይል ውሃ ስምምነትን በተመለከተ ለቀረበላቸው ጥያቄ ሙሴቬኒ ይህንን ምላሽ ነበር የሰጡት፤ "I have not yet ratified because I want to dialogue. To get a consensus, it is better we have more dialogue, more talking." (እስካሁን አለፃደቅነውም፡፡ ምከንያቱም ከስምምነት ላይ ለመድረስ ውይይት እንፈልጋለን፡፡) የሚገርመው ኢትዮጵያ የናይል ውሃ ሃብትን አጠቃቀም የፈረመችው ኤንቴቤ በመገኝት ነበር፡፡ እዚህ ስምምነት ላይ ለመድረስ ከ1999 እስከ 2010 ድረስ ረጅም ጥረት ጠይቋል፡፡

ባለፉት አስርት አመታት በጋራ በመሆን የተሳተፉት ፕሬዝደነት ሙሴቬኒ፣ ዛሬ ላይም ውይይት አጥብቀው የመሻታቸው ጉዳይ አጠያያቂ ነው፡፡ ፍትሃዊ የውሃ አጠቃቀም ላይ የሙሴቪኒ አቋም መዋዠቅ መነሻዎች ምንድን ናቸው? ተራ የፖለቲካ ቁማር ውስጥ ምን ዘፈቃቸው? ኡጋንዳና ግብፅ ምን ዓይነት ተልዕኮ አንድ አደረጋቸው? ሙሴቬኒ ለምን የተንሸዋረረ አቋም ማራመድ ፈለጉ? እና ለሌሎችም ምላሾችን ከተለያዩ ምንጮች ከተገኙ መረጃዎች ጋር በማጠናቀር በዚህ መልኩ አቅርበነዋል፡፡

 

 

ኡጋንዳ በደቡብ ሱዳን ፖለቲካ ውስጥ ከፍተኛ ጣልቃ ገብነት ያላት ሀገር ስትሆን፣ የፕሬዝደንት ሳልቫኪር መንግሥት ዋነኛ ሸሪክ ነች። ኡጋንዳ እና ኢትዮጵያ ከደቡብ ሱዳን ጋር ሰፊ ድንበር የሚጋሩ ሀገራት ናቸው። ከዚህም አንፃር ኡጋንዳ በደቡብ ሱዳን ፖለቲካ ውስጥ ግልፅ ፖለቲካዊ እና ኢኮኖሚያዊ ፍላጎት አላት።

የኡጋንዳ መንግሥትን የሚቃወሙ ተቃዋሚ ኃይሎች በደቡብ ሱዳን ድንበር ላይ በመንቀሳቀስ፣ የኡጋንዳን ውስጣዊ ፖለቲካና መረጋጋት ሲያምሱ የነበሩ ኃይሎችን  በመደምሰስ የሳልቫኪር መንግሥት በሰጠው ድጋፍ መነሻ፣ አለቅድመ ሁኔታና ሚዛናዊነት የሳልቫኪርን የፖለቲካ ቡድን እየደገፈች ትገኛለች። የተሻለ ተጠቃሚም ለጊዜው መሆን ችላለች።

ኡጋንዳ፣ በደቡብ ሱዳን ውስጥ ከፍተኛ የኢኮኖሚ ፍላጎት አላት። ለኡጋንዳ የኢኮኖሚ መነቃቃት እጅግ ሰፊ የሆነ የግብርና ምርት ገበያ በደቡብ ሱዳን መገኘቱ  አስተዋጽኦ ቀላል የሚባል አይደለም። ኡጋንዳ፣ የአትክልትና ፍራፍሬ ምርት ለደቡብ ሱዳን ታቀርባለች። በደቡብ ሱዳን ውስጥ፣ በግንባታና የግንባታ ቁሳቁስ በማቅረብ ሥራ የተሠማሩ በርካታ ኡጋዳዊያን በዱጁባ፣ እንዲሁም ከሰሜናዊ ኡጋንዳና ከካምፓላ የመጡ በንግድ ሥራ ብቻ የተሰማሩ የኡጋንዳ ዜጎች ቁጥር እስከ ሶስት ሚሊዮን እንደሚደርሱ ይገመታል።

በሁለቱ ሀገራት መካከል ያለው የንግድ ሥርዓት ኢፍትሃዊነት ብዙ ጥያቄዎች ይቀርብበታል። ይህም ሲባል፣ ንግዱን የተቆጣጠሩት የፖለቲካ ሊሂቃን ናቸው። ተራው ዜጋ ከንግዱ ተጠቃሚ የሆነበት መንገድ በጣም ዝቅተኛ ነው። ከፍተኛው መጠን ያለው የንግድ እንቅስቃሴ በፖለቲካ ልሒቃን የንግድ መረብ የተተበተበ እንደሆነ በስፋት ይታመናል።

ከዚህም በተጨማሪ ከደቡብ ሱዳን ሕዝብ የተዘረፈ የፕሬዝደነት ሳልቫኪር እና በእሳቸው ዙሪያ የተሰለፉ የፖለቲካ ኃይሎች አንጃዎች ሐብት እና ንብረት በአብዛኛው በኡጋንዳ ማከማቸታቸው በሁለቱ ሀገራት መካከል ጥልቅና ሰፊ ወዳጅነት እንዲመሰርቱ አስችሏቸዋል። በአደባባይ የኡጋንዳ መንግስት በደቡብ ሱዳን ሰላም እንዲመጣ እንደሚሰራ ይናገር እንጂ፣ ከፕሬዝደነት ሳልቫኪር ውጪ ደቡብ ሱዳን እንድትመራ አይሻም። በተቃዋሚዎች የሚመራ የፖለቲካ ኃይል ስልጣን ከያዘ የኡጋንዳ መንግስት አሁን የሚያገኘውን ጥቅም ማስጠበቅ እንዳመይችል አድርጎ ነው የሚወስደው። ስለዚህም የኡጋንዳ መንግስት ለፕሬዝደንት ሳልቫኪር የፖለቲካ ቡድን ዋነኛው የስልጣን ምንጭ ሆኗል።

ኡጋንዳዊያን፣ ደቡብ ሱዳኖች በመቶ ሚሊዮኖች የሚቆጠር ዶላር ከነዳጅ ዘይት ቢያገኙም ከማሕበራዊ ምጣኔ ሃብት አንፃር ፍታሃዊ ክፍፍል የሌለ እንዲሁም፣ ወጥነት ባለው የፖሊሲ ስርዓት እንደማይመሩ በማወቃቸው ወደ ደቡብ ሱዳን ገብተው ከትልቅ እስከ ትንሽ በምርትና አገልግሎት አቅርቦት ሥራ ላይ ተሰማርተው ይገኛሉ። ይህ መሆኑ ብዙ አስደናቂ ጉዳይ አይደለም። በዚህ መካከል ከደቡብ ሱዳን ፔትሮ ዶላር የሚያገኙት የኡጋንዳ ኢኮኖሚ ላይ ያለው ተጽዕኖ ቀላል አይደለም። ማጣቀሻዎች እንደሚያሳዩት፣ እስከ 2008 (ኤ.ኤ.አ) ድረስ ኡጋንዳ በየዓመቱ ከ50 ሚሊዮን የአሜሪካን ዶላር ያላነሰ የውጪ ንግድ በደቡብ ሱዳን ብቻ እንዳከናወነች መረጃዎቹ ያሳያሉ።

ከኢትዮጵያ እና ኬንያ ወደ ደቡብ ሱዳን የሚገቡ ሰዎች ቁጥር እያደገ ቢመጣም፣ በደቡብ ሱዳን ከሚገኙት የውጪ ዜጐች አምስት በመቶ የሚሆኑት የኡጋንዳ ዜጎች ናቸው። ስለዚህም ከማንም በላይ የደቡብ ሱዳን የመንግሥት ሥርዓት ቢናጋ፣ ኡጋንዳን የሚያስከትልባት ሁለንተናዊ ቀውስ ቀላል አለመሆኑን ባለሙያዎች ይናገራሉ።  በተለይ ከ2013 በኋላ በተከሰተው የእርስ በእርስ ጦርነት ኡጋንዳ ወደ ደቡብ ሱዳን በምትልከው የውጪ ንግድ ላይ ከባድ ተፅዕኖ አስከትሎባታል። ከላይ ከሰፈሩት ፖለቲካዊ እና ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ አንፃር ኡጋንዳ፣ የደቡብ ሱዳን ተቃዋሚ የፖለቲካ ኃይሎችን ከሳልቫኪር እኩል እየተዋጋች ትገኛለች። ለደቡብ ሱዳን ተቃዋሚ ኃይሎችም መጠለያ ድጋፍ የሚሰጡ ሀገራትን እንደጠላት በመውሰድ በደቡ ሱዳን ሰላም ሒደት ላይ አሉታዊ ሚና እየተጫወተች ትገኛለች።

ኡጋንዳ፣ በደቡብ ሱዳን ያላት ፍላጎት ኢኮኖሚያዊ ብቻ ሳይሆን ረጅም ድንበር ከደቡብ ሱዳን ጋር የምትዋሰን መሆኑን በሁለቱ ሀገራት ድንበሮች አካባቢ የሚኖሩት ጎሳዎች ደግሞ በማንነት እጅግ ልዩ ልዩ መሆናቸው አካባቢውን ለውክልና ጦርነትና ለድንበር ግጭት ተጋላጭ አድርጎባታል። ይህን እንቅስቀሴ ለመመከት ከደቡብ ሱዳን መንግሥት ጋር በመተባበር እየሰራች ትገኛለች።

በደቡብ ሱዳን በተከሰተው የእርስ በእርስ ግጭት የኡጋንዳ ሚና ፍላጎቷን በግልፅ የሚያሳይ ነው። የደቡብ ሱዳን መንግሥት በበኩሉ ከኡጋንዳ የጠየቀው እገዛ በራሱ የሁለቱን ሀገራት ፍላጎት በግልፅ የሚጠቁም ነበር። ይኸውም፣ የኡጋንዳ አየር ኃይል የተቃዋሚ ኃይሎች ግስጋሴ ለመግታት የአየር ጥቃት እስከ መፈፀም መድረሱ የሚታወስ ነው። የኡጋንዳ ዜጎች በመከላከል ሽፋን፣ የአየር ማረፊያዎችንም በመቆጣጠር ያስገባውን የጦር ኃይል የመንግሥቱን ኃይሎችን ከመደገፍ በላይም ለሳልቫኪር መንግሥት መቆም ከለላ አቅርቧል። እስካሁንም መጠናቸው ቢቀንስም በደቡብ ሱዳን ውስጥ የሚንቀሳቀሱ የኡጋዳ ወታደሮች አሉ።

በአንፃራዊነት የኡጋንዳ ጣልቃ ገብነት መገታት፣ የሳልቫኪር መንግስትን የሚቃወሙ ኃይሎች እንቅስቃሴ እየበረታ መምጣቱ የኡጋዳን መንግስት ተስፋ መቁረጥ ውስጥ ከመክተቱም በላይ ቀጠናውን ወደ ማተራመስ እንቅስቃሴ ውስጥ እንዲገባ አድርጐታል። የተፈጠረባቸውን ጫና ለማቃለል በሚል ትልቁን የቀጠናውን ስዕል ማየት አቅቷቸው ቀጠናው እንዲታመስ ከሚፈልጉ ኃይሎች ጋር፣ ፕሬዝደንት ሙሴቬኒ የፖለቲካ ሽርሙጥና ውስጥ ገብተዋል።

ኡጋንዳ፣ የቀጠናውን ትልቁን ሰላም ከማየት ይልቅ የመረጠችው መንገድ፣ የደቡብ ሱዳን ፖለቲከኞች ሐብትና ፍላጎት ጠባቂና በመሆኑን ፍላጎቷን ማሟላት ነው። በተለይ ለሳልቫኪር የምትሰጠው ጭፍን ድጋፍ ለደቡብ ሱዳን ሰላም ማጣት ከፍተኛውን ድርሻ ወስዷል። ኡጋንዳ ፍላጎቷን በመለጠጥ፣ የኢትዮጵያ መንግሥት እና ሌሎቹም የቀንዱ ሀገራት የደቡብ ሱዳን ተቃዋሚዎችን ለማጥፋት ትብብር እንዲያደርጉላት ትሻለች።

በተለይ ኢትዮጵያ ለዚህ ለኡጋንዳ ፍላጎት የማትተባበር ከሆነ፣ የኢትዮጵያን ተቃዋሚ ኃይሎችን ወደ ደቡብ ሱዳን በመሳብ እና ከናይል ውሃ አጠቃቀም ጋር በተያያዘ ከግብፅ ጋር በማበር ብሔራዊ ጥቅሟን ለመጉዳት እንደሚንቀሳቀሱ ምልክት እየሰጡ ይገኛሉ። ይህም ሲባል፣ በሕዳሴው ግድብ ግንባታ ሒደት ላይ እና በኢትዮጵያ ፖለቲካ ነፍጥ ላነሱ ቡድኖች ከለላና ድጋፍ በደቡብ ሱዳን ግዛት ውስጥ እንዲያገኙ እየተንቀሳቀሱ ናቸው።

ለዚህም ነው ፕሬዝደነት ሙሴቬኒ በደቡብ ሱዳን ፕሬዝደንት ሳልቫኪር እና ከግብፁ አቻቸው ፕሬዝደነት አልሲሲ ጋር በማገናኘት የተለያዩ ምሥጢራዊ ስምምነቶች እንዲኖሩ ለማድረግ የፖለቲካ ሽርሙጥና ውስጥ የተዘፈቁት። ሙሴቬኒ፣ ፕሬዝደንት አልሲሲ ኡጋንዳን በ2016 በጎበኙበት ወቅት ዲፕማሲያዊ አቅማቸውን ለማሳየት ሞክረዋል። ሙሴቬኒ፣ ከግብፁ ፕሬዚዳንት ጉብኝት በኋላ ወደ ጁባ አቅንተው ከሳልቫኪር ጋር በዝግ መምከራቸው ይታወሳል። የፖለቲካ ተንታኞች፣ ለደቡብ ሱዳን ተቃዋሚ ኃይሎች ድጋፍ ይሰጣሉ ተብለው በሁለቱ መንግስታት የሚከሰሱት ኢትዮጵያ እና ሱዳን ላይ ያነጣጠረ ስብሰባ መሆኑ በወቅቱ ገልጸዋል።

ኡጋንዳ ፍላጎቷን ለማሟላት፣ ግብፅን በቀንዱ ሀገራት ፖለቲካ ውስጥ እንድታምስ ያደረገችው ኢትዮጵያን ለማስፈራራት እንደሆነ ይታወቃል። ግብፅም ኢትዮጵያ ከጀመረችው የህዳሴው ግድብ የኃይል ማመንጫ ግንባታ የሚያጓትት ማንኛውም ነገር ከማድረግ እንደማትቦዝን ይታወቃል። ሙሴቬኒ፣ ከምን መነሻ የኢትዮጵያ መንግስት ግብፅን በመፍራት የኡጋንዳን ፍላጎት ያስፈጽማል ብለው እንዳሰቡ ለመገመትም አስቸጋሪ ነው።

የሙሴቬኒ ፍላጎት ከዚያም በላይ የተሻገረ ነው፣ ግብጽ ለኡጋንዳ ድጋፍ የምትሰጥበት አሰራር እንዲኖር እና ኡጋንዳ በበኩሏ ደቡብ ሱዳንን እንደመተላለፊያ በመጠቀም ለሱዳን እና ለኢትዮጵያ መንግሥት ተቃዋሚዎች የጦር መሣሪያና የገንዘብ ድጋፍ ማድረግ፤ እንዲሁም በደቡብ ሱዳን፣ በኡጋንዳ እና በኮንጎ አዋሳኝ አካባቢዎች ወታደራዊ ሥልጠና እስከመስጠት የሚደርስ ድጋፍ ለማቅረብ መወጠናቸውን ከተለያዩ የደህንነት ተቋማት የወጡ መረጃዎች ያሳያሉ።

የኢትዮጵያ መንግሥት በበኩሉ እንደዚህ አይነት ስጋት እንደሌለ በአደባባይ ይክዳል። ይልቁንም፣ ሙሴቬኒ በግብፅ የፖለቲካ ቀውስ በገባችበት ጊዜ ቃል ስለገቡ ነው፣ ከግብፅ ጋር እየመከሩ ያሉት ሲል አስተበብሏል። መሬት ላይ ያለው እውነት ግን፣ ኡጋንዳና ግብፅ ደቡብ ሱዳንን በመጠቀም በኢትዮጵያ እና በሱዳን ላይ ፖለቲካዊ እና ወታደራዊ ሴራዎች እየቀመሩ መሆናቸው ነው።

ግብጽ የደቡብ ሱዳንን ሰላም እንድታጣ በማድረግ የኢትዮጵያን የህዳሴ ግድብ እርምጃ ለመግታት ቢያቅታት እንኳን፣ የቀጠናው ሰላም የኢኮኖሚ ኮሬደር እንዳይሆን ለማድረግ እየሰራች ነው። ይህን የምታደርገው ከሕዳሴው ግድብ የሚመነጨው ኃይል ለማስተላለፍ መሰረተልማት ለመዘርጋት አመቺ እንዳይሆን ነው። ይህን ማድረግ ኢትዮጵያ ካቀደችው የኢኮኖሚ ግብ አንፃር አሉታዊ ውጤት ይኖረዋል። ይህንን ተግባር ለማስፈጸም ተራ የፖለቲካ ድለላ የሚሰሩት፣ ፕሬዝደንት ሙሴቬኒ ናቸው።

የግብጽ እና የኡጋንዳ ጋብቻ መገለጫ ተደርጎ የሚነገረው፤ ግብፅ የኢትዮጵያ ግድብ ፕሮጀክት ለማስቆም ያደረገችው ዓለም አቀፍ የዲፕሎማሲ ጥረት ባለመሳካቱ ነው፤ በተመሳሳይ ኡጋንዳ የደቡብ ሱዳን ተቃዋሚዎችን ለማዳከምና ለማጥፋት ያደረገችው ጥረት በተፈለገው ውጤት ባለመደምደሙ ነው። ሁለቱ ሀገራት ስትራቴጂክ ወዳጅነት እንዳላቸው ለማሳየት እየሞከሩ ያሉት በእነዚህ ነጥቦች ነው። ፍላጎታቸውም የትም አይደርስም ተብሎ የሚተው አይደለም። የኢትዮጵያ መንግስት በአደባባይ ሊሸፍነው የሚሞክረው ችግር ተደርጎም የሚወሰድ አይደለም። በግልፅ ለሕዝብ ሊነገር የሚገባ ፖለቲካዊ ቀውስ መሆኑን መገንዘብ ተገቢ ነው።

የሙሴቬኒ ሴራ አንድ እርምጃ ተደርጎ የሚወሰደው፣ ግብጽ የደቡብ ሱዳኑን ፕሬዚዳንት ወደ ሀገሯ በመጋበዝ ለማግባባትና ዘርፈ ብዙ ግንኙነት ለማድረግ መስማማታቸው ይፋ ማድረጉን ተከትሎ ነው። ግብፅም ታማኝ ወዳጅ መሆኗን ለመግለጽ ጊዜ ሳታባክን፣ ተቃዋሚዎቻቸውን በአየር ጥቃት ደብድባለች። ሳልቫኪርም፣ በቀላሉ ድጋፍ የሰመረላቸው ይመስላል። ግብፅ በኡጋንዳ ሴራ ጦር መሳሪያ በማቅረብ ሳልቫኪርን እየረዳች ነው።

ግብጽ በበኩሏ እየጎተጎተች ያለችው፣ የደቡብ ሱዳን መንግሥት በኢትዮጵያ ፖለቲካ ነፍጥ ላነሱ ኃይሎች የሽምቅ ውጊያ የሚያደርጉበት ቦታዎች እንዲሰጣቸው ነው። ሳልቪኪር በአደባባይ ባያደርጉትም፣ ባለፈው ሳምንት ስድስት የአርበኞች ግንባር አባላት ጦር መሣሪያ ሲገዙ ጁባ ላይ መያዛቸው መዘገቡ የሚዘነጋ አይደለም።

የግብፅ ፖለቲከኞች በአደባባይ የቆመውን የህዳሴው ግድብን ሥራዎች ለማስተጓጓል፣ ቀጠናውን ማመስ እንዴት እንደመፍትሄ እንደወሰዱት ግልጽ አይደለም። ምክንያቱም ወደፊት ነፍጥ አንስቶ ኢትዮጵያን የሚስተዳድረው የፖለቲካ ኃይል ቀርቶ፣ አሁን ኢትዮጵያ የሚያስተዳድረው ገዢው ፓርቲ እንኳን ከግብፅ ጋር ቢሻረክ የህዳሴው ግድብ ግንባታን መቀልበስ አይችልም። ደግነቱ፣ ሕዝባዊነት ያላቸው ትውልዶች በመሆናቸው በሀገራቸው ላይ አያሴሩም። ግንባር ቀድም ሆነው የተራመዱትም ለዚሁ ነበር። በርግጥስ፣ በቀጠናው ራሷን ለመለኮስ የምትፈልገው እሳት፣ ግብፅ ተመልሶ እንደማያቃጥላት እንዴት እርግጠኛ እንደሆኑ ሌላው ጥያቄ የሚያስነሳ ጉዳይ ነው።

ግብፅ፣ ከናይል ውሃ ጋር በተያያዘ ከዚህ በፊት ጅቡቲን እና ሶማሌን አረቦች ሳይሆኑ ዓረብ ሊግ እንዲገቡ አድርጋለች። የኤርትራ ጉዳይ አልተሳካለትም። ዛሬ ላይ ደግሞ ደቡብ ሱዳን የአረብ ሊግ ለማድረግ የማትሰራበት አጋጣሚ አይኖርም።  ሳልቨኪር በበኩላቸው ከአረብ ሊግ ጋር ለመስራት ዝግጁ መሆናቸው አስታውቀዋል።

የደቡብ ሱዳን ሰላም መናጋት ከማንም በላይ የሚጎዳው ኢትዮጵያ እና ኡጋንዳን ነው። ይህም በመሆኑ ሁለቱም ሀገራት ትልቁን የደቡብ ሱዳን ሰላም በመመልከት ሁሉነም አሳታፊ የሆነ መንግስት በደቡብ ሱዳን እንዲመሰረት መስራት ላይ ቢያተኩሩ ተመራጭ ነው።

ሙሴቬኒ በኢትዮጵያ ላይ የተንሸዋረረ አመለካከት ሊፈጠርባቸው የቻለው ምንአልባት፣ የኢትዮጵያ ውስጣዊ ፖለቲካ በከፍተኛ አለመረጋጋት ውስጥ ይገኛል የሚል ትንታኔ ይዘው፤ ወይም በቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ጊዜ የነበረው የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ ተፅዕኖ አሁን ላይ የለም ከሚል ሊሆን ይችላል። ይህንን የሙሴቬኒን ሸውራራ አመለካከት የወለደውን የፖለቲካ ሽርሙጥና አካሄድ በፈጣን ተግባር ማምከን ከአመራሩ የሚጠበቅ ነው ተብሎ ይወሰዳል።¾

 

አርቲስት ቴዎድሮስ ካሳሁን

አርቲስት ቴዎድሮስ ካሳሁን (ቴዲ አፍሮ) ከኢትዮ ኒውስ ፍላሽ እና ኤፒ ሪፖርተር ኤልያስ መሠረት ጋር ሰሞኑን ያደረገው ቃለ መጠይቅ እንደሚከተለው ቀርቧል፡፡


ጥያቄ:- የአዲሱ 'ኢትዮጵያ' አልበምህ ዋና መሠረት እና ለመዳሰስ የሚሞክራቸው ዋና ዋና ጉዳዮች ምንድን ናቸው?


ቴዲ:- አርእስቱ 'ኢትዮጵያ' እንደመሆኑ መጠን ዋናው ዓላማ ኢትዮጵያዊነትን ከአደጋ ማዳን ነው። ይህ አልበም በዚህ አይነት ሀሳብ ላይ እንዲያተኩር የፈለግኩበት ምክንያት አንድነታችን አስፈላጊ ስለሆነ ነው። ብዙ ዓመት ተደክሞበታል። አሁን እንደሚታወቀው በኀሳብ ከመደራጀት ይልቅ በዘር መደራጀት ይታያል። ያ ደግሞ አዝማሚያው ወደ አደጋ ያመጣው ይመስላል። እና ከምንም በላይ ኢትዮጵያዊነትን ማዳን ዓላማ አድርጎ ነው የተሰራው።


ጥያቄ:- እንዳልከው አንዳንዶቹ ሥራዎችህ በኢትዮጵያዊነት እና በኢትዮጵያ ታሪክ ላይ ያጠነጥናሉ። እዚህ ላይ በጣም ትኩረት ለማድረግ የፈለክበት የተለየ ምክንያት ምንድን ነው?


ቴዲ:- አገር እንግዲህ ብዙ ግዜ የሚቆመው ለሀገር ባለውለታ በሆኑ ሰዎች እና ብዙ የህብረተሰቡ አካላት በሚሰሯቸው ተግባራት ነው። እንደሚታወቀው ኢትዮጵያዊነት በነፃነት የመኖር ምልክት ነው። ድል ለማግኘት ምኒሊክን የመሰለ ጥሩ መሪ ያስፈልጋል። እንደገና ደግሞ እንደ ሀይለስላሴ ያሉ ትላልቅ ነገስታት ከዓለም መንግስታት ጉባኤ ጀምሮ ያደረጓቸው አስተዋፆዎች እና የነበራቸው ተቀባይነት፣ ለሀገራቸው የሰሩት ተግባር ሳይደመር ኢትዮጵያ የምንላት ሀገር ልትኖር አትችልም። ይህ እንዳለ ሆኖ ምንግዜም ነገስታት የሚወክሉት ህዝብን እንደመሆኑ መጠን ከስሮቻቸው ደግሞ ያሉ ብዙ ባለውለታዎቻችንን አብሮ ለማየት የሚያስችል ትልቁ መስኮት ከፊት ያሉት ሰዎች ናቸው። በዚህ መሠረት ምልክቶች ካልተበረታቱ እና የሚገባቸውን ክብር ካላገኙ የሚቀጥለው ትውልድ ጥሩ ተግባር ለመፈፀም የሚያነቃቃ መሳርያ አያገኝም። ሁለተኛ ደግሞ ባለፉት ጥቂት ዓመታት ታሪክ የሚባለው ነገር እና ብሄራዊ ስሜት በብዙ ሁኔታ ፈተና ውስጥ ወድቋል።


ስለዚህን ይሄንን አጠናክሮ ያለውን ክፍተት ለመሙላት የትውልድ እንቅስቃሴ ያስፈልጋል። እኔ ደግሞ የዚህ ትውልድ አካል እንደመሆኔ መጠን ያንን ተግባር ለመፈፀም ነው የሞከርኩት። አፄ ቴዎድሮስ ደግሞ እንደሚታወቀው በአንድ ወቅት ዘመነ መሳፍንት በሚባለው እና ኢትዮጵያ በጎሳ መሪዎች እና በጎበዝ አለቆች ተከፋፍላ በነበረችበት ወቅት ኢትዮጵያን አንድ የማድረግ ህልም ይዞ ተነስቶ ከውጪ ብቻ ሳይሆን ከውስጥም በገጠመው ብዙ የመረዳት ችግር ባክኖ የወደቀ ትልቅ ጀግና ነው። ከምንግዜውም በላይ ደግሞ የእርሱ መንፈስ አሁን አስፈላጊ ነው ብዬ አምናለሁ፡፡ ምክንያቱም አስተሳሰባችን አገር ማከል አለበት።


ጥያቄ:- በርካታ ሰዎች አዲሱ አልበምህ ምናልባትም ኢትዮጵያ ውስጥ ከተሰሩ የሙዚቃ ሥራዎች በብዙ ረገድ የገዘፈ እና በሽያጭ ረገድም ሪከርድ የሰበረ ነው ይላሉ። ምን ያህል አልበም ታተመ እና ተሸጠ? አንተስ ይህንን ያህል ተቀባይነት አገኛለሁ ብለህ ገምተህ ነበር?


ቴዲ:- እውነት ለመናገር ከተለመደው ውጪ ይመስላል። ምን ያህል ኮፒ እንደተሸጠ ግን ለመግለፅ የሚችሉት አሳታሚዎቹ ናቸው። ወደ 600 ሺህ ኮፒ አካባቢ ታትሞ እንደነበር ግን አውቃለሁ። ይሁንና አሁን ያለውን ያህል ተቀባይነት ያገኛል ብዬ አልጠበቅኩም ነበር።


ጥያቄ:- ብዙ ሰዎች ደግሞ ቴዲ አፍሮ በቀደምትም ይሁን በአሁን ሥራዎቹ የፖለቲካ መልእክቶችን አስተላልፏል ይላሉ። በሥራዎችህ ላይ እነዚህን መልእክቶች አስተላልፈሀል? ከሆነስ እነዛ መልእክቶች ምንድን ናቸው?


ቴዲ:- በኔ እምነት ብቻም ሳይሆን አሁን ባለው ተጨባጭ ሁኔታ ማንም ሰው ከፖለቲካ ውጪ ሊሆን አይችልም። የፖለቲካዊ ጉዳይን ማንሳት ደግሞ እንደ ኩነኔ የሚታይ ነገር መሆን የለበትም። ሁላችንም ጉዞአችን አንድ እንደመሆኑ መጠን የኢኮኖሚያዊም ሆነ ፖለቲካዊ ጉዳይ እንደ ዜጋ ይመለከተናል። በእነዚህ ጉዳዮች ላይ ማተኮር መለመድ እና መበረታታት አለበት። የነገሮቹ ጥልቀት በአልበሙ ላይ በዝርዝር ተጠቅሷል።


ጥያቄ:- የአንተ በጣም ከፍተኛ አድናቂ እና ተከታታይ የሆነ ህዝብ የመኖሩን ያክል ሌሎች ደግሞ አንተን በብዙ መልኩ የሚወቅሱ ወገኖች አሉ። አንዳንዶቹ የተወሰነ የሀገሪቱ ህዝብ ላይ ብቻ ያተኮረ አርቲስት ሲሉህ ሌሎቹ ደግሞ የኢትዮጵያን ታሪክ በቅጡ ያልተረዳ ይሉሀል። ለዚህ ያንተ መልስ ምንድን ነው?


ቴዲ:- እንግዲህ የሁላችንም መገለጫ ኢትዮጵያዊነት ነው። ኢትዮጵያዊነት የሚሻክረው ክፍል ደግሞ ተፈጥሯል። ይህንን እውነት መቀበል ያስፈልጋል። እና ሁሉንም ለማስደሰት አይቻልም። ጠቃሚውና የሚያስፈልገው መንገድ የትኛው ነው ብሎ ባመኑበት ነገር ላይ ማተኮር ነው። በዚህም መሰረት የተለያዩ አቀባበሎች ይኖራሉ። እንዳየኸው ግን ሁሉም ሰው ኢትዮጵያዊነት ውስጡ ያለ፣ የነበረ ነው። ኢትዮጵያዊነት ሊጠፋ የሚችል ነገርም አይደለም። እንደ ሀይማኖት የጠለቀ ነው። ኢትዮጵያዊነት ረቂቅ ሚስጥር አለው። ኢትዮጵያዊነት ረጅም መሰረት ያለው ነው። ይህንን ካለመረዳት አብረን ባደረግናቸው ብዙ መልካም ነገሮች ላይ መስማማት ስንችል፤ አብረን ባጎደልናቸው ነገሮች ላይ ዝም ብለን ግዜ ማጥፋት ጠቃሚ አይደለም። እኔ ልጅ ወልጃለሁኝ፤ አሁን አራት አመት ሆኖታል። ይሄ ልጅ ከፍቅር እና ከጥላቻ የቱ እንደሚሻል ብጠይቀው የሚነግረኝ ስለ ፍቅር ነው። ያንተም ልጅ ሊነግርክ የሚችለው ስለ መከፋፈል ሳይሆን ስለ አንድነት ነው። ይሄንን ልጆች ሊመልሱት የሚችሉትን ጥያቄ በእድሜ በልፅገን እንኳን በማንግባባቸው ነገሮች ላይ በማተኮር ነው፤ የብዙ ወጣቶች ህይወት እንዲደናቀፍ የሆነው። የቀደሙት አባቶቻችን ግን ከዚህ የተሻለ ቅርፅ የነበራቸው ናቸው። ለዚህ ነው እነሱ ላይ ያተኮረ ስራ የምሰራው። ሁሉም የራሱን አመለካከት የመግለፅ ደግሞ ተፈጥሮአዊ መብቱ ነው። በማንኛውም ሁኔታ ግን ሁሉንም ማስደሰት ባይቻል በተቻለ መጠን ሁሉንም የሚያግባባ ቅርፅ ይዤ ለመቅረብ ነው የሞከርኩት።


ጥያቄ:- ወደፊት የኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ የመሳተፍ ሀሳብ አለ?


ቴዲ:- (ከረጅም ዝምታ በኋላ) እስቲ ባለሁበት ሥራ ልክረምና የወደፊቱን ደግሞ አብረን እናያለን።


ጥያቄ:- አልበምህን ከሰራህ በኋላ ሳንሱር (ቅድመ ምርመራ) ተደርጎበት ነበር የሚል ወሬ በቅርቡ ሰማሁ። ትክክለኛነቱን ታረጋግጥልኛለህ?


ቴዲ:- አላጋጠመኝም። እንደጨረስኩ ነው ያወጣሁት።


ጥያቄ:- ይህንን 'ኢትዮጵያ' አልበም ስትሰራ ትልቁ ተግዳሮት ምንድን ነበር?


ቴዲ:- በአጭር ግዜ ውስጥ አለቀም ባይባልም በሁለት ዓመት ነው የስቱድዮ ሥራው ያለቀው። ከዛ በፊት እቤት ውስጥ ዜማ እና ግጥም ማዘጋጀት ነበር። ግን በየቀኑ ነበር የምሰራው። እና ከባዱ እንቅልፍ ማጣት እና የአመጋገብ ችግር ገጥሞኛል። ከዛ በተረፈ በጥሩ ሁኔታ ደስ ብሎኝ ነው የጨረስኩት።


ጥያቄ:- አልበምህን ተከትሎ ሀገር ውስጥ እና ከሀገር ውጭ ኮንሰርት እያሰብክ ነው?


ቴዲ:- ወደፊት ይኖራል። አሁን ለግዜው ግን ከዛ ኀሳብ ትንሽ ገለል ብሎ እረፍት ያስፈልጋል። በሚመጣው ኮንሰርት ግን ከበፊቱ በተለየ እና ከፍ ባለ ብቃት ለማካሄድ አስበናል። ይሄ ደግሞ ጊዜ ይፈልጋል።


ጥያቄ:- ከዚህ በፊት የተወሰኑ ኮንሰርቶችህ በተለያዩ ምክንያቶች በመንግስት ኃላፊዎች ትእዛዝ እንዲሰረዙ ተደርገዋል። ይህ ነገር በድጋሚ ይከሰታል የሚል ሥጋት አለህ?


ቴዲ:- ብዙ ግዜ የዚህ አይነት ነገሮች ሲደጋገሙብህ የምትለማመደው የስሜት ማመጣጠን አለ። ከዛ በተረፈ እንደ ዜጋ ደግሞ መከልከሉ ተገቢ አይደለም። ወደፊትም ያለ በቂ ምክንያት መከልከል ተገቢ አይሆንም። ይሄንን የሚመለከተው ክፍል ሊያስብበት ይገባል። እንደማንኛውም ሙዚቀኛ ሙዚቃችንን ለማቅረብ ተገቢው ፈቃድ ሊሰጠን ይገባል። ለቀደመው ሁኔታም የተጠየቅነው ይቅርታ የለም። ብዙ ኪሳራዎች ነበሩ። ምናልባት ሞራል ጋር አልደረሱ ሊሆን ይችላል፡፡ ግን በብዙ መልኩ በማቴርያል ጎድቷል። ይህ ደግሞ ተገቢ አይደለም።


ጥያቄ:- በአሁን ሰዓት በኢትዮጵያ ያለውን የማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና ፖለቲካዊ ሁኔታ እንዴት ትመለከተዋለህ? በአንተ አስተያየት በእነዚህ መስኮች ኢትዮጵያ ውስጥ ምን እየሆነ ነው?


ቴዲ:- ሀገር የትውልድ ቅብብል ውጤት ነው። ብዙ ዋጋ ተከፍሎበታል። የኔ አባቶች የከፈሉት ዋጋ እንዲህ በቀላሉ የሚጠቀስ አይደለም። በጣም ጨዋ ሰዎች ነበሩ። ግንዛቤያቸው በጣም ሰፊ ነበር። የመረዳት አቅማቸው በጣም ከፍተኛ ነበር። በጣም የሰለጠኑት ሀገራት ላይ የነበሩትን ሰዎች የሚፈትሽ ስራ ሰርተዋል። በጦር ሜዳ ብቻ ድል ያደረጉ ሰዎች ሳይሆኑ የመንግስታቱን ማህበር ጭምር የፈተኑ፣ ለሀቅ የቆሙ እና በወረቀት ላይ የተፃፈን ነገር ለማስፈፀም የፀኑ ጨዋ ሰዎች ነበሩ። ፈትሸዋቸዋል! በርብረዋቸዋል! እንደዚህ አይነት አባቶች ክብር ሳይሰጣቸው የምንኖርበት ሀገር ላይ እንደነዚህ አባቶች ዓይነት ልጆች ሊፈጠሩ አይችሉም። የሰው እዳ እየበላን ሀገር ለማስቀጠል አይቻልም። ይህ ነው እንደ ሀገር የገጠመን ችግር ነው። ወጣቶች ወደየት እንደሚሄዱ የሚያሳይ ያለፈው ክፍል እነሱ ላይ የሚያተኩር አካሄድም የለውም። ስለዚህ በመጀመርያ ቅድሚያ የሚሰጠው ነገር ሀገር ማዳን ነው።


ጥያቄ:- በኢኮኖሚ መስኩስ ምን ይታይሀል?


ቴዲ:- ኢኮኖሚያዊ ለውጥ እንዲመጣ የሚያስፈልገውን ነገር ለማድረግ ህዝብ መተባበር አለበት። አድዋ ላይ በአንድ ላይ ያዘመትከውን ኃይል በዛ ኃይል ወደ ልማት ለማሳተፍ ይቻላል። መንገዱም ይሄ ነው። ግን የአካሄድ ጉድለት አለ። የሚያሳዝን ትውልድ ነው። የዛ ትውልድ አካል ስለሆንኩኝ ነው እንደዚህ አይነት ጉዳይ ላይ ለማተኮር ግድ ያለኝ።


ጥያቄ:- ለኢትዮጵያ ያለህ ምኞት ምንድን ነው? ወደፊትስ የት ደርሰን መታየት አለብን ትላለህ?


ቴዲ:- ኢትዮጵያ ልጆቿ የተባበሩባት ሀገር እና ለሀገር የለፉ ሰዎች የሚከበሩበት ሀገር እንድትሆን እመኛለሁ። የሚያሳዝነው ግን አፍሪካን አንድ ለማድረግ የሞከረ ህዝብ ለራሱ አንድ መሆን አቅቶት ስቃይ ውስጥ ነው ያለው። በሚያስገርም ሁኔታ ዩናይትድ ስቴትስ ኦፍ አሜሪካ የሚባል ሀገር ቁጭ ብለው የተባበሩ ህዝቦችን፣ ገና መብላት ያቃተን ህዝቦች ላይ እንደገና መከፋፈል የሚሰብኩ ብዙ ህዝቦች አሉ። መብታቸው ሊሆን ይችላል፤ አደገኛ መሆኑ ግን ሳይነገር አይታለፍም። እኛ ሠላም እንፈልጋለን።

 

በአዲስ አበባ በርካታ ወንዞች ይገኛሉ። ሆኖም ሁሉም በሚያስብል ደረጃ በከፍተኛ ብክለት ውስጥ ናቸው። ችግሩን ለመቅረፍ አስረኛው የአዲስ አበባ ማስተር ፕላን ለወንዝ ዳርቻዎች ልማትና ፅዳት ከፍተኛ ትኩረት የሚሰጥ መሆኑ ተመልክቶ ነበር። አሁን የአዲስ አበባ ወንዞች የገጠማቸው ችግር ከኢንዱስትሪ ዝቃጭና ፍሳሽ ችግር እንደዚሁም ከሽንት ቤት እና ከከተማዋ የቤት ውስጥ ቆሻሻ ማስወገጃነት ባሻገር የለፈ ሆኖ ይታያል። ይሄኛው ፈተና አዲስ ክስተት በመሆኑ በከተማው መስተዳደር በኩል በችግርነት ሲነሳ አይታይም።

 

የአዲስ አበባ ወንዞች በአሁኑ ሰዓት የገጠማቸው ችግር የአፈር መድፊያ መሆናቸው ነው። በከተማዋ ባለው ከፍተኛ የኮንስትራክሽን እንቅስቃሴ ጋር በተያያዘ ለግንባታ ከሚቆፈሩ አካባቢዎች የሚወገደው አፈር በበርካታ ገልባጭ ተሽከርካሪዎች እየተጫነ በወንዞቹ ላይ ሲደፋ ይታያል።

 

 ይህ አዲስ ክስተት በስፋት የሚታየው በከተማዋ ዳርቻ በሚገኙ ወንዞች ላይ ሲሆን ወንዞቹም ሙሉ በሙሉ በአፈር እየተሞሉ ይገኛሉ። ይህ ችግር የወንዞቹን ህልውና የሚያጠፋ ከመሆኑም ባሻገር ከተለያየ አቅጣጫ የሚፈሰው ውሃ ከወንዝ ውጪ አቅጣጫ ቀይሮ በሂደት መጥለቅለቅ እንዲፈጠር የሚያደርግ ይሆናል።

 

ይህ ብቻ ሳይሆን የአፈር ተፈጥሮ ንጥረ ነገሮችም በጎርፍ እየተጠረጉ እንዲሄዱ የሚያደርግ በመሆኑ ይህ ጉዳይ በአፋጣኝ ሊታሰብበት ይገባል። ከዚሁ ጋር በተያያዘ በኮንስትራክሽን ቁፋሮ የሚወገድ አፈር በአካባቢ ላይ አሉታዊ ተፅዕኖን በማያሳድር ሁኔታ በምን መልኩ መወገድ እንዳለበት ግልፅ የሆነ አሰራር ቢኖር መልካም ነው።

 

ካሳ ሀሰን ከአቃቂ


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 1 of 163

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us