You are here:መነሻ ገፅ»news-sendek»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

 

ከአሰበ ገ/ማርያም

 

“እመጓ” የሚለው የቦታ ስም ለብዙዎች ያልተለመደ እንደሚሆን እገምታለሁ። እኔ ግን በልጅነት ስሰማው እንደነበር በማስታወስ ቀልቤን ስቦት “እመጓ”ን ገዝቼ ገልበጥበጥ አድርጌ መጽሐፉን ሳነበው ተአምር በሚያሰኝ ለዛና ዘዬ እያዋዛና እያጓጓ “መንዝ”ን እንደ አጉሊ መነፅር ቁልጭ አድርጐ በማሳየት በእውነተኛ ታሪክ ላይ የተመሰረተ ታሪካዊ ልቦለድ ድንቅ የምርምር ስራ ውጤት ሆኖ አግኝቼዋለሁ።

 

ለዚህም ለዶ/ር ዓለማየሁ ዋሴ እሸቴ የ“እመጓ” መጽሐፍ ደራሲ ያለኝን ታላቅ አክብሮትና ምስጋና አቀርባለሁ። ተወዳጁ የ“እመጓ መጽሐፍ መታተም ከጀመረበት ጊዜ ጀምሮ በተደጋጋሚ በመታተም በመጽሐፍ ሽያጭ በመጀመሪያው ረድፍ እየመራ ይገኛል።

 

በዚህ የምርምር ስራው የተለየ የአፃፃፍ ስልት ይዞ በመምጣት ደራሲውን እፁብ ድንቅ እንዲሆን አድርጐታል። “የታላቁን መምህር አባ አክሊሉን ታሪክና የዘብር ቅዱስ ገብርኤልን ተአምር” ፀሐፊ ነኝ ባዩ አቶ ማሙሽ ባደግ በ2008 ዓ.ም አሳተምኩት ባለው መጽሐፉ መነሻና መድረሻው ያደረገው በ“እመጓ” መጽሐፍ ደራሲ በዶ/ር ዓለማየሁ ዋሴ እሸቴ ላይ በድፍረት የሰነዘረው ፀያፍ ስድብና ዘለፋ ነው። ከስንዴ መካከል እንክርዳድ እንደሚበቅል ሁሉ፤ የኔታ አክሊሉን ታሪክና የዘብር ቅ/ገብርኤልን ተአምር ፃፍኩ የሚል ሰው ከግምት በታች የሆነ ሃሳብ ይዞ መነሳቱ እጅግ የሚያሳዝንና የሚያሳፍር ነው።

 

የ“እመጓ” መጽሐፍ ሽያጭ ለ7 የመንዝ አብያተክርስቲያናት በማኅበረ ቅዱሳን እየታተመ ገንዘቡ እንዲሰጥ በማድረግ ታላቅ የገቢ ምንጭ ስጦታ አበርክቷል። ዶ/ር ዓለማየሁ ሃይማኖታዊ መለኮታዊ ኃይልና - ሳይንሳዊ ምርምር የሥነ-ምህዳር ውጤት ድንቅ ሥራ አክብሮትና ምስጋና ቢቸረው እንጂ ሊያሰድበውና ሊያዘልፈው የሚገባ ባለመሆኑ የታሪክና ተአምር ፀሐፊውን ጽሑፍ አንብቤ ከዝምታ ይልቅ አስተያየቴን ልሰነዝር ተገድጃለሁ። ታሪክና ተአምር ፀሐፊው አሳተምኩት ባለው መጽሐፉ ስሙን እንጂ አድራሻውን ባለመግለፁ፣ የምለውን እንዳልል አድርጐኛል።

 

ይሁንና የሱ ዘለፋና ስድብ የ“እመጓ”ን መጽሐፍ ደራሲ ዶ/ር ዓለማየሁ ዋሴ እሸቴን ክብርና ዝና ዝቅ ያደርገዋል ወይም ያጠለሸዋል የሚል ግምት ኖሮኝ ሳይሆን፤ ሃይማኖታዊ እንደምታ ስላለው ብዙዎችን ሊያሳስት የሚችል ሆኖ ስለተሰማኝ ነው።

 

ይህ ታሪክና ተአምር ፃፍኩ የሚለው ተበለጥኩና ተቀደምኩ በሚል ሰይጣናዊ ቅናት ብዙ እንዲሳደብ እንዳደረገው መገመት ይቻላል። ለዚህ ማረጋገጫው “ዶ/ር ነኝ ባዩ መንፈሳዊ መስሎ ሰዎችን በማሳመን ገንዘብ ለመሰብሰብ ተሳክቶለታል” የሚለው አባባሉ ነው። በመቀጠልም በቁጭት መልክ “የእውነተኛ አባቶች ታሪክ እንደዚህ ባሉ አስመሳዮች ሊበረዝ አይገባም” ይልና፤ “… በይሆናል አፃፃፍ የቃላትን አገባብን አሳምሮ በመፃፍ እንዲሁም ሳምን ዶክተር ነኝ ብሎ ለመታመን መሞከርና…. እውነተኛውን ታሪክ አለመግለጽ ስማቸውን ከነጭራሹ ማጥፋት ከሐዲነት ነው በማለት የ“እመጓ” ፀሐፊ እራሱን ይመርምር ሲል ዘለፋውን ገልጿል።

 

ይህ ነው እንግዲህ ባልተሟሸ ብዕሩ የእመጓን መጽሐፍ ደራሲ - ዶ/ር ዓለማየሁ ዋሴ እሸቴን ድንቅ የምርምር ሥነ-ጽሑፍ ያለሀፍረት በድፍረት ለመንቀፍና ለመዝለፍ የቃጣው። ይህ ብቻም አይደለም የታሪክና ተአምር ፀሐፊው የመንዝን ታላቅ ሕዝብና ካህናት ያለ ሐፍረት እንዲህ ሲል ዘልፏል። “መንዝ አባ አክሊሉ ከመምጣታቸው በፊት ሰባክያነ ወንጌል በጭራሽ አልነበረም። ካህናቶቹም ቢሆኑ ከአያት አባቶቻቸው አካሄድ የሰሙትን ማስተላለፍ እንጂ ጠለቅ ብሎ የተማረ ኃይል አልነበረም። የአያት አባቶችን አካሄድ/ባህል ለመቀየር የፈለገው መምህር ነኝ ባይ ቢመጣ በቀላሉ የሚሰጠውን ትምህርት ለመቀበል ፈቃደኛ አይደለም። ስለሆነም የመንዝ ሕዝብና ካህናት የዘልማድ አሰራር ያጠቃቸዋል። ወይም ያጠቃቸው ነበር” ሲል ታላቁን የመንዝን ሕዝበ-ክርስቲያንና ካህናት በድፍረት ዘልፏል። በታላቅ ተጋድሎ የመንዝ ሕዝብና ካህናት ኦርቶዶክሳዊ ሃይማኖታቸውን ትውፊታቸውን ጠብቀው የኖሩትን እንደ-ኢ-አማኒ በመቁጠር የዘልማድ በማለት አጣጥሏል።

 

የኔታ አክሊሉን ለመግለፅ የመንዝን ሕዝበ ክርስቲያንና ካህናት መዝለፍ ተገቢ ነው አልልም። የኔታ አክሊሉን /ዕፁብ/ ከ300-400 የሚደርሱ ተማሪዎቻቸውን “ምንተስማለማርያም” ሲሉ ሰንቆ ሰጥቶ ያስተማረን ሕዝብ -ኢ-አማኒ ነው ማለት መናፍቅነት ነው። ታላቁን - የአክሱምን - ሥርወ መንግሥት ጥላ - አክሱምና አካባቢዋን ታቦተ ጽዮንን ያቃጠለችውን ዮዲት ጉዲትን ሠራዊት እራሱንም ጭምር አሳፍሮ በመመለስ ቅርሱንና ንጉሱን ጠብቆ ያቆየ ባለውለታ ሕዝብ በአንድ ተራ ፀሐፊ ነኝ ባይ ቢዘለፍ ሊያስገርም አይችልም።

 

ወራሪ ጠላትን በተደጋጋሚ አሳፍሮ በመመለስ ለሀገሩና ለሃይማኖቱ ቀናኢ ታቦታቱንና መፃሕፍቱን፣ ቅርሱን በገደልና ዋሻ ሸሽጐ፣ ቅዱስ ፅዋውን በሚስጥር ጠብቆ ያኖረን ሕዝብ ከትውልድ ወደ ትውልድ ያስተላለፈን ታላቅ ሕዝብ መዝለፍ ኢ-አማኒነት ወይም በሌላ ተልዕኮ መገለፅ ነው።

 

የመንዝን ታላቅ ሕዝብና ካህናት የ“እመጓ”ን መጽሐፍ ደራሲ ዶ/ር ዓለማየሁ ዋሴ እሸቴን ያለ ሀፍረት በድፍረት የሰደበና የዘለፈ ፈጽሞ ተቀባይነት የሌለውና በሕግ ሊጠየቅ ይገባል።

 

የ“እመጓ” ፀሐፊ ዶ/ር ዓለማየሁ ዋሴ እሸቴ በእውነተኛ ታሪካዊ ልቦለድ አፃፃፍ መብቱን ተጠቅሞ በመጽሐፉ ገጽ 90 የኔታ አክሊሉን ዕፁብ በማለት ስራቸውን /ግብራቸውን/ በማድነቅ “አካላቸው የኮሰሰ፣ አእምሮአቸው በዕውቀት የበለፀገ የእርሳቸው አስተምህሮ መማር ታላቅ ዩኒቨርስቲ በማለት ከገለፃቸው በኋላ - የኋሊት የመንዝ ትዝታውን ሲቃኝ የኔታ ዕፁብን እንዴት እረሳቸዋለሁ? ከ300-400 የቆሎ ተማሪዎች ጐጆአቸውን ቀይሰው ተምረው የሚያስተምሩ ለሀገራችን ትልቅ ተሞክሮ ያላቸው” ሲል ይገልፃቸዋል።

 

የ“እመጓ” መጽሐፍ ደራሲ ዶ/ር ዓለማየሁ እውነትን እንደዋዛ እያዋዛ በመድረክ የዘመናችን የክቡር ዶ/ር ሐዲስ ዓለማየሁ “የፍቅር እስከ መቃብርን” ያህል ጉልበት የፈጠረ ከንባብ የራቀውን ትውልድ በ“እመጓ” መጽሐፉ ትርክት ጠርንፎ የንባብ ፍቅር በማስያዝ ትልቅ ተፅዕኖ ፈጣሪ ሆኖ አግኝቸዋለሁ።

 

በታህሳስ 30 ቀን 2009 ዓ.ም በብሔራዊ ቤተመዛግብትና ቤተመፅሐፍት (ወመዘክር) በዲ/ን ዳንኤል ክብረት በ“እመጓ” መጽሐፍ ላይ ባደረገው ሰፊ ገለፃና ውይይት ከተሳተፊ ምስጋናና አክብሮት ተችሮታል። ዲ/ን ዳንኤልም “እመጓ”ን በዳሰሰበት ምናባዊ እይታው “መንፈሳዊውን መለኮታዊ ኃይልና በዕውቀት ያዳበረውን የሳይንስ የሥነ-ምህዳራዊ ሳይንስ ዘርፈ ብዙ ጉዳዮችን እንድናይ ያደረገ ድንቅ ሥራ ነው” ሲል ገልጾታል።

 

“የጓሳ ፓርክን ሥነ ምህዳር የእንስሳቱንና የዕፅዋቱን የሕዝቡን መስተጋብር ከትውልድ ወደትውልድ እንዴት ተጠብቆ እንደኖረ፣ ለአካባቢው የውሃ ማማ ምንጭ መሆኑን ሙያዊ ክህሎቱን ተጠቅሞ ተንትኖ አሳይቶናል።”

 

ስለዚህ “እመጓን ከማጠልሸት እራስን መሻት” ተገቢ ነው። እያልኩ የ“እመጓ”ን ደራሲ ዶ/ር ዓለማየሁን በድጋሚ እያመሰገንኩ አስተያዬቴን እገታለሁ።¾

እዝራ በእዝራ መንፈስ

Wednesday, 19 April 2017 12:53

በዳንኤል ክብረት (www.danielkibret.com)

 

በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የሥነ ጽሑፍ ታሪክ ውስጥ ገጥመውን ከነበሩት ፈተናዎች አንዱ የሚያውቁት አለመጻፋቸውና የሚጽፉት አለማወቃቸው ነው። ባሕረ ጥበባት የተባሉት ሊቃውንት ትምህርታቸውን በቃል ከማስተማር ባለፈ በጽሑፍ አስቀምጠው ለማለፍ ብዙም አልተጉበትም። በዚህ የተነሣም በድርሰቱ ዓለም የምንጠቅሳቸውን ቀደምት ኢትዮጵያውያን ሊቃውንትን አንድ ሁለት ብለን በጣቶቻችን ለመቁጠር እንችላለን። በሌላ በኩል ደግሞ ሥነ ጽሐፈቱን የተማሩት ፊደላውያን ወደ ሊቅነቱ ባሕር አልገቡም። በዚህ የተነሣ ገልባጮች ወይም ቃል ጸሐፊዎች ፊደል እያደባለቁ፣ እየጎረዱና እየለወጡ አልፈዋል። አንድን ድርሳን ለማወቅም ልዩ ልዩ ቅጅዎችን እንድናመሳክር ግዴታ ጥለውብናል። ለዚህ ነው ‹የሚያውቁት ሳይጽፉ፣ የሚጽፉት ሳያውቁ አለፉ› እየተባለ የሚነገረው።


ይህንን ቀንበር እየሰበሩ እንደነ ቅዱስ ያሬድ፣ እንደነ አባ ጊዮርጊስ፣ እንደነ ርቱዐ ሃይማኖት፣ እንደነ አርከ ሥሉስ፣ እንደነ አባ ባሕርይ፣ እንደነ ዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ፣ እንደነ አባ ስብሐት ለአብ፣ እንደነ እጨጌ ዕንባቆም ያሉት የድርሰት ትሩፋት አቆይተውናል። በዘመናችንም ቢሆን እነ አቡነ ጎርጎርዮስን፣ እነ አቡነ መቃርዮስን፣ እነ አቡነ ጴጥሮስን፣ እነ መልአከ ብርሃናት አድማሱ ጀንበሬን፣ እነ አለቃ አያሌው ታምሩን፣ እነ ሊቀ ጉባኤ አባ አበራን፣ እነ ሊቀ ካህናት ክንፈ ገብርኤል አልታየን፣ ወዘተ. እንጠቅስ እንደሆነ እንጂ ዝርዝሩ ሆድ አይሞላም። በድርሰቱ የምናስታውሰው ጳጳስ ከፈለግንማ ከጎርጎርዮስ አንዘልም። ወደ ሊቃውንቱ ስንገባም ከላይ ካነሣናቸው በቀር ሊቅነታቸው የሚመጥን ሥራ የሠሩትን ለማስታወስ ዳገት ይሆንብናል።


የሊቀ ሊቃውንት እዝራ መንገድ በዚህ ረገድ ቀና እንድንል ከሚያደርጉን ወገን ነው። በጎንደር መድኃኔዓለም ደብር የሚያስተምሩትና የሚያስተዳድሩት የአራቱ ጉባኤያት ሊቅ ሊቀ ሊቃውንት እዝራ በቃል ከማስተማር ጎን ለጎን የሚያስተምሩትን ጽፈው እያሳተሙልን ነው። የርሳቸው መንገድ ከዘመነኞቻቸው ለየት የሚለው ሥራዬ ብለው ኅትመትን መሥራታቸውና ማከታተላቸው ነው። እርሳቸው ራሳቸው በሚያስተምሩት የሐዲስ ኪዳን ትርጓሜ ላይ እንደሚለው ወንጌላቱና መልእክታቱ የተጻፉት ደቀ መዛሙርት ‹በቃል ያለ ይረሳል፣ በጽሑፍ ያለ ይታወሳልና ጽፈሕ ስጠን› ብለው መምህራቸውን በመጠየቃቸው ነው። እርሳቸውም የሚያስተምሩትን ተከትለው ታላላቆቹን አብነት የሚሆኑ ድርሳናት በትርጓሜያቸው እያሳተሙ ይገኛሉ።


· ትርጓሜ ትንቢተ ኢሳይያስ
· ሃይማኖተ አበው ትርጓሜ
· ድርሳነ ቄርሎስ
· ጰላድዮስ
· ተረፈ ቄርሎስ
· መልክአ ሠለስቱ ምእት
የሚባሉትን መጻሕፍት በሊቅ ትርጓሜ ጽፈው አሳትመዋል።


‹ሁሉም ሰው ትምህርት ቤት አይገባም። ሁሉም ትምህርት ቤት ቢገባም ሁሉም አንድ ዓይነት ትምህርት ቤት አይገባም። ሁሉም አንድ ዓይነት ትምህርት ቤት ቢገባም ሁሉም አንድ ዓይነት ትምህርት አይማርም። ሁሉም አንድ ዓይነት ትምህርት ቢማር እንኳን ሁሉም እኩል አይረዳውም› ይባላል። መጻሕፍት የሚያስፈልጉት ለዚህ ነው።ከየሊቁ ዕውቀት ለመሰብሰብ። ከቅርስነታቸው ባሻገር። የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ከ200 ሺ በላይ የብራና መጻሕፍት ያሏት ቤተ ክርስቲያን ናት። ለብዙዎቹ ደግሞ በቋንቋም፣ በቦታ ርቀትም ምክንያት ባዕድ ነን። እንዲህ እንደ ሊቀ ሊቃውንት እዝራ ዓይነት ሊቃውንት ሲገኙ ግን ክፍተቱን በዕውቀትና በኅትመት ይሞሉልናል። ጎንደር ሳንሄድ ጉባኤ እንውላለን።


ሊቀ ሊቃውን እዝራ ከሃይማኖተ አበው ትርጓሜ መጽሐፍ በኋላ ‹ድርሳነ ቄርሎስ ወጰላድዮስ ምስለ ተረፈ ቄርሎስ› የተሰኘ ባለ 833 ገጽ መጽሐፍ አሳትመዋል። በአብነቱ መንገድ ለዕውቀት ፈላጊው ማኅበረሰብ ያበረከቱት ይህ አበርክቶ ጥቅሙ ዘርፈ ብዙ ነው። ደቀ መዝሙር የተማረውን ያጠናበታል፤ ዕውቀት ፈላጊ ይመሰጥበታል፤ አጥኝ የሊቃውንቱን ትምህርት ይፈትሽበታል።


እንደነዚህ ዓይነት ሊቃውንት ሲገኙ ማኅበረሰቡ ማበርታት አለበት። በሐሳባቸው ብንስማማም ባንስማማም ነባሩ ዕውቀት እንዳይጠፋ፣ ቅሩብ እንዲሆንና እንዲዳረስ የሚደረገውን ሥራ መደገፍ አለብን። እንዲጽፉ ማትጋት፣ ሲጽፉ ኅትመቱን መደገፍ፣ ሲያሳትሙ መግዛት። ለራሳችን ብቻ ሳይሆን ለአብያተ መጻሕፍት፣ ለአብነት ትምህርት ቤቶችና ለዕውቀት ማዕከላት ጭምር። ዕውቀት ማለት የምፈልገውና የምንስማማበት ብቻ አይደለምና። ሊቁ ሲሞት ‹ድጓ ተሸክሞ መጣልህ መምህር› እያልን ማልቀሱ ብቻ ዋጋ የለውም። የሚያውቀውን ጽፎ፣ ለትውልድም አትርፎ እንዲሄድ ማበርታትና መርዳትም ይገባል እንጂ።


ሊቀ ሊቃውንት እዝራ፣ በእዝራ ሱቱኤል መንፈስ ይቀጥሉ፤ እንዳይቆሙ።¾

የባከነ ትውልድ

Wednesday, 19 April 2017 12:43


በጥበቡ በለጠ

 

ካመታት በፊት እዚህ አዲስ አበባ ውስጥ በሚገኘው ራስ ሆቴል አዳራሽ የኪነ-ጥበብ ሰዎችና ጥበብን አፍቃሪያን በብዛት ታድመው ነበር። የታደሙበት ርዕሰ ጉዳይ ደግሞ “ግጥምን በጃዝ” /Poetic Jazz/ የተሰኘውን መርሃ ግብር ለመከታተል ነበር። ከ700 ታዳሚ በላይ አዳራሹ ውስጥ ተገኝቷል። ያውም የመግቢያ ዋጋው ብቻ 50 ብር በሚከፈልበት የሥነ-ግጥም ዝግጅት! ሰው ተቀይሯል፤ ተለውጧል።


የሥነ-ግጥሙን ዝግጅት ያቀረቡት ከያኒያን ቀደም ሲል ታውቀዋል። እነርሱም ተፈሪ ዓለሙ፣ ነቢይ መኰንን፣ ግሩም ዘነበ፣ በኃይሉ ገ/እግዚአብሐር፣ ምንተስኖት ማሞ፣ ሲሳይ ጫንያለው፣ ዮሐንስ ገ/መድህን እና ዶ/ር ዳኛቸው አሰፋ ናቸው። ከነዚህ ከላይ ከተጠቀሱት ውስጥ በኃይሉ ገብረእግዚአብሔር ወግ ሲያቀርብ፣ ዶ/ር ዳኛቸው አሰፋ ደግሞ “ግጥምና ፍልስፍና” ያላቸውን ተዛምዶ እና ተቃርኖን በተመለከተ ምሁራዊ ትንታኔ ሰጥተዋል።


ግጥምን በጃዝ /Poetic Jazz/ በተሰኘው በዚህ ዝግጅት ላይ ረጅሙን ጊዜ የወሰደው እና የአንድ ትውልድ ታሪክን የሚዳስሰው የሁለት ገጣሚያን ስራ ነው። የመጀመሪያው ገጣሚ ሽመልስ አማረ ይባላሉ። የሚኖሩት ከኢትዮጵያ ውጪ አሜሪካ ውስጥ ነው። የግጥም መጽሐፍ እና ሲዲ አሳትመዋል። አቶ ሽመልስ በዘመነ ወጣትነታታቸው የኢሕአፓ አባል ነበሩ። ያ የለውጥ አቀንቃኝ የነበረው ፓርቲ አያሌ ወጣት ኢትዮጵያዊያንን ያቀፈ ነበር። ሰፊ ትግል ጀመረ። አልተሳካለትም-ቀረ። ተበታተነ፣ በሃሳብ ተለያየ፣ ጫካ ገባ፣ ተዋጋ፣ አሁንም ተበታተነ። ሞተ፣ ተሰቃየ፣ ተሰደደ። እናም ከሞት ተርፎ በስደት ስላለው ስለዚያ ትውልድ ሽመልስ አማረ ረዘም ያለ ግጥም ጽፈዋል። ይህን ግጥማቸውን አርቲስት ግሩም ዘነበ በጥሩ የንባብ ለዛ አቀረበው።


የአዲስ አድማስ ጋዜጣ ዋና አዘጋጅ የሆነው ገጣሚ ነቢይ መኰንንም ለአቶ ሽመልስ አማረ ግጥም ምላሽ ጽፏል። የነቢይ ምላሽ ደግሞ የሚያተኩረው እዚሁ ኢትዮጵያ ውስጥ ስለቀሩት የዚያ ትውልድ አባላት ነው። ነቢይ መኰንን ራሱ የዚያ ትውልድ አባል የነበረ እና ብዙ ነገር ያየ ገጣሚ ነው። በውጭ በስደት ስላለው እና በሀገር ውስጥ ስላለው የኢሕአፓ (የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ፓርቲ) የቀድሞው አባላት የመጨረሻው ዕጣ ፈንታ ምን እንደሆነ ሁለቱም ገጣሚያን በግጥሞቻቸው ሲገልፁ አመሹ። ተበትኖ ስለቀረው የኢሕአፓ ትውልድ ዘከሩ፣ አወሱ፣ ተቹ፣ አዘኑ…
ነቢይ መኰንን እና ሽመልስ አማረ የተቀባበሏቸው ግጥሞች ትኩረታቸው ያነጣጠረው “ያ ትውልድ” የድሮ ዓላማውን ትቶ፣ ዘንግቶ በተለያየ ዓለም ውስጥ መኖሩን ነበር። በውጭ ያሉት የድሮ የለውጥ አቀንቃኞች የድሮው ትግል ልክ አይደለም ብለው አንዱ ነጋዴ፣ አንዱ አስተማሪ፣ ሌላው ተማሪ፣ አንዱ ተላላኪ፣ አንድ የሌላ ፓርቲ አባል፣ አንዱ ሃይማኖተኛ፣ አንዱ ፀሐፊ፣ አንዱ ተራኪ ወዘተ እየሆኑ ዓላማቸው ተበትኗል ይላል ገጣሚ ሽመልስ አማረ። ነቢይ መኰንንም ይህን የሽመልስ አማረን አተራረክ መሰረት አድርጐ እዚህ ኢትዮጵያ ውሰጥ ስላሉት የዚያ ትውልድ አባላት የአሁን ይዞታ ያስቃኘናል።


እዚህ ኢትዮጵያ ውስጥ ያሉት “የዚያ ትውልድ ታጋዮች” የሞቱለትን የደሙለትን፣ የቆሰሉበትን ትግላቸውን ትተው በሌላ መስመር ውሰጥ ናቸው። ግማሹ በጐሣ እና በሃይማኖት ተደራጅቷል። ግማሹ ሌላ ፓርቲ መስርቷል። ግማሹ “ኤሌክትሪክና ፖለቲካ በሩቁ” በሚል ትርክት ሁሉንም ነገር ትቶ በፍርሃት ዓለም ውስጥ ይዋኛል። አንዱ አድርባይ ሆኗል፣ አንዱ ተገልብጦ መጥቶ ተቃዋሚ ነኝ ይላል። ሌላውም እንዲሁ እያለ ኢሕአፓን ትቶታል! ያንን የትውልድ መዝሙር አያቀነቅንም!


የሁለቱ ገጣሚያን ስራዎች በይዘታቸው ተመሳሳይ ናቸው። ያ ትውልድ አንድ ሆኖ፣ የነፃነት መዝሙር ዘምሮ፣ ለውጥ እንዳላቀነቀነ ሁሉ ዛሬ ሁሉን ነገር እርግፍ አድርጐ እንደተወው ገጣሚያኑ ይተርካሉ። የኢሕአፓ የትግል መስመር ተለውጦ ታጋዮቹ ብትንተን ብለው ለምን ጠፉ?! የገጣሚዎቹ ብዕር ይህን አይናገርም። ኢሕአፓ ለምን ፈረሰ? መኢሶን ለምን ፈረሰ? እነ ነቢይ መኰንን ቀጣዩ ግጥማቸው በዚህ ዙሪያ ሊሆን ይችላል። ምክንያቱም “የዚያ ትውልድ ሕልም ለምን ጠፋ” የሚለው ጥያቄ ምርምርና ጥናትም በሰፊው ይጠይቃል።


ስለዚያ ትውልድ ማንነት እና ታሪክ ከፃፉ ሰዎች መካከል ግንባር ቀደሙ ክፍሉ ታደሰ ነው። ክፍሉ ታደሰ የኢሕአፓ መስራች እና ከፍተኛ የአመራር አባል የነበረ ነው። “ያ ትውልድ” በሚል ርዕስ ሦስት ትልልቅ ቅፅ ያላቸውን መፃሕፍት አሳትሟል። በእንገሊዝኛ ቋንቋ ደግሞ “The Generation” በሚል እነዚህን ሦስት ቅጾች አሳትሟል። በቅርቡ ደግሞ ኢትዮጵያ ሆይ የተሰኘተወዳጅ መጽሐፍ አሳትሟል። መጽሐፎቹ በተለይ ስለ ኢሕአፓ ፓርቲ አባላት፣ ማንነት፣ ስብስብ፣ ህልማቸውን፣ ትግላቸውን፣ ድላቸውን፣ ሽንፈታቸውን ወዘተ በዝርዝር ያሳያሉ።


ክፍሉ ታደሰ በነዚህ መፃህፍቶቹ የጓደኞቹን ህይወት ዘክሯል። የክፍሉ አፃፃፍ ለየት ያለ ነው። ቋንቋው ውብ ነው። ገለፃው ከመጽሐፍቶቹ ጋር አንባቢን በእጅጉ የሚያቆራኙ ናቸው። ሰውየው ከፖለቲካ አመራሩ በላይ በጣም የተዋጣለት ፀሐፊ ነው። ያንን ውስብስብ የሆነ የፖለቲካ እንቅስቃሴ በቀላል ቋንቋ እና ግልፅ በሆነ የአፃፃፍ ትርክት ያሳየናል፤ ያሳትፈናል። ምናልባት ክፍሉ ራሱ የኢሕአፓ አመራር አካል በመሆኑ ለአፃፃፍ ስልቱ ውበት ምክንያት ሊሆን ይችላል። የአንድን ትውልድ ጅማሮ እና ፍፃሜ በሦስት መፃሕፍቶቹ በሚገባ አሳይቷል። በነገራችን ላይ የክፍሉ ታደሰ ያ ትውልድ የተሰኙት ሦስት መፃህፍት በዓለም አቀፍ ደረጃ በከፍተኛ ኮፒ ከተሸጡ የኢትዮጵያ የታሪክ መፃሕፍት ውስጥ ግንባር ቀደሙ ነው። ክፍሉ በሕይወት ከተረፉት ሁለት የኢሕአፓ መስራቾችና አመራሮች መካከል አንዱ ነው።


እንደ ክፍሉ ታደሰ ሁሉ ያንን ትውልድ ከዘከሩ ፀሐፊያን መካከል አንዳርጋቸው አሰግድ ተጠቃሽ ነው። አንዳርጋቸው ባሳተመው መጽሐፍ “በአጭር የተቀጨ ረጅም ጉዞ…” በሚል ርዕስ የራሴ የሚላቸውን እነዚያን ተቀጣጥለው ያለቁ ትውልዶችን ዘክሯል። ይህ መጽሐፍ ርዕሱ ማራኪ ከመሆኑም በላይ በስልሳዎቹ ውስጥ ስለተነሱት ወጣቶች ከተፃፉት ሰነዶች መካከል በቋንቋውና በአተራረክ ውበቱ የሚጠቀስ ነው። መኢሶን እና ኢሕአፓ ተገዳድለው ያለቁ የዚህች አገር አሳዛኝ ትውልዶች ናቸው።


ያ የስልሳዎቹ ትውልድ እንደከፈለው መስዋዕትነት ያን ያህል የታሪክ መፃህፍትና የኪነ-ጥበብ ስራዎች አልተሰሩለትም። ግን በትንሹም ቢሆን የዓይን መስክሮች እየፃፉ ናቸው። የኢህአዴግ ሚኒስትር የነበሩት ሐርቃ ሐሮዬም በዘመነ ወጣትነታቸው ማለትም በቀይ ሸበር ወቅት የደረሰባቸውን፣ ያዩትን፣ የሰሙትን ታሪክ ጽፈው አሳትመዋል። የእርሳቸው መጽሐፍ በተለይ በደቡብ ክልል ውስጥ በዘመነ ኢሕአፓ የተከሰተውን አሳዛኝ እና አስከፊ ታሪክ ያስቃኘናል።


የኢሕአፓ ታጋይ የነበረውና በቅርቡ በህይወት ያጣነው አስማማው ኃይሉ ሁለት መፃህፍትን አበርክቷል። በተለይ ደግሞ በ2003 ዓ.ም ለንባብ ያበቃው ኢሕአሠ (የኢትዮጵያ ሕዝባዊ አብዮታዊ ሠራዊት) የሚሰኘው መጽሐፉ በርካታ ጉዶችን ዘክዝኰ ያሳየበት ነው። ኢሕአሠ የኢሕአፓ የጦር ሠራዊት ክፍል ነው። በዚህ የጦር ሠራዊት ክፍል ውስጥ የነበሩ ችግሮች፣ ራዕዮች፣ ውድቀቶች እና ከሻዐቢያ እና ከሕወሓት ጋር የነበሩትን ግንኙነቶችና ተቃርኖዎችን በጥሩ ቋንቋ ተነባቢ አድርጐ አቅርቦታል። የኢሕአፓ ሠራዊት አሲምባ ተብሎ በሚታወቀው የትግራይ ግዛት ውስጥ እንዴት እንደተመቱ እና የውድቀታቸውንም ሁኔታ የዓይን ምስክር ሆኖ እና ነባር ታጋዮችን ጠይቆ መጽሐፍ አሳትሟል። የአስማማው ኃይሉ መጽሐፍ በውስጡ አያሌ ምስጢራዊ ሠነዶችን የያዘ የዚያ ትውልድ ማጣቀሻ ነው።


ክፍሉ ታደሰ “ያ ትውልድ” እያለ የሚጠራው ኢሕአፓ ዛሬ አለ ወይ? ብለው የሚጠይቁ አሉ። በርግጥ የትውልዱ ርዝራዦች አሉ። ሲኖሩ ደግሞ እነ ገጣሚ ነቢይ መኰንን እንደገለፁት፤ የአይዲዮሎጂ መበታተን እና ከትግል መራቅን በዋናነት መለያቸው ሆኖ ነው። አልፎ አልፎ ደግሞ ዛሬም ድረስ የቀድሞውን የኢሕአፓ አስተሳሰብ የሚያራምዱ እና አጥባቂ ፖለቲከኞች አሉ። እንቅስቃሴያቸው ደግሞ ያን ያህል እዚህ ግባ የሚባልም አይደለም።


ኢሕአፓ እንደ ትግሉ ብዛትና የህይወት ውጣ ውረዱ መፃሕህፍትና ሌሎችም ኪነ-ጥበባዊ ዝግጅቶች አልቀረቡለትም። ክፍሉ ታደሰ በአራት ተከታታይ መጽሐፍቶቹ ስለ ኢሕአፓ ባይፅፍ ኖሮ የወጣቶቹ ታሪክ ምናልባትም አየር ላይ ተበትኖ ለትውልድ ሳይደርስ የሚቀር ነበር። ብዙ ተሳትፎ የነበራቸው የዚያ ትውልድ አባላት በወጣትነታቸው ያሳለፉትን የለውጥና የትግል ውሎ እምብዛም አልፃፉትም።


በሙዚቃው ረገድ ጭራሽ አልተሰራም። ከየቤቱ ወጣቶች ያለቁበትን የቀይ ሽብር ታሪክ የሚዘክሩ ሙዚቃዎች አልተሰሩም። ቴዲ አፍሮ በሰራው “ጃ ያስተሰርያል” በሚለው ዘፈኑ ጭራሽ ትግላቸውን ይኰንነዋል። ለለውጥ መነሳታቸው፣ አዲስ ስርዓት መፈለጋቸውን በአሉታዊ መልኩ ነው ያሳየው። ምናልባት ቴዲ አፍሮ የዚያን ትውልድ የመስዋዕትነት ጉዞ የተደራጀ መረጃ የለው ይሆናል። ምክንያቱም ቴዲ ራሱ የተወለደው በ1967 ዓ.ም ነው። ግን ደግሞ በጃንሆይ ዘመን ሳይወለድ ስለእርሳቸው ታላቅነት ዘፍኗል። ጃንሆይን ከፍ ለማድረግ የተማሪዎቹን ትግል እንደ ስህተት ቆጥሮታል። የኢሕአፓ መስራችና ከፍተኛ አመራር የነበረውና ዛሬም በህይወት ያለው ክፍሉ ታደሰ፣ ያ ትውልድ ብሎ ባሳተማቸው ጥራዞች ውስጥ ኢትዮጵያዊያን ወጣቶች በ1960ዎቹ የከፈሉትን ታላቅ መስዋዕትነት በሚገባ ይዘረዝራል። ቴዲ አፍሮ ደግሞ በተቃራኒው “አብዮት ብላችሁ…” እያለ ነቅፎአቸዋል። መስዋዕትነቱ እንደ ቴዲ አፍሮ ባለ ከያኒ በሚገባ ሊዘከር ይገባው ነበር። ለቴዲ አፍሮ “ያ ትውልድ” ምን ይሆን?


በፊልሙ ረገድም ስንመጣ ስለ ያ ትውልድ እምብዛም አልተሰራም። ግን አልፎ አልፎ ስራዎች ታይተዋል። ለምሳሌ ፕሮፌሰር ሣሌም መኩሪያ የመጀመሪያዋ ተጠቃሽ ናቸው። እርሳቸው በቀይ ሽብር ስላለቁት ወጣቶች የሁለት ሰዓት ተኩል ዶክመንተሪ ፊልም ሰርተው አሳይተዋል። የእርሳቸው ዶክመንተሪ አያሌ ምስሎችን የወሰደው ከኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ነበር። ከተለያዩ የዓለም አቀፍ ሚዲያዎችም ወስደዋል። በተቻላቸው መጠንም የቀይ ሸብር ወቅት ሰቆቃን አሳይተዋል። እርሳቸው ራሳቸው በችግር ውስጥ ያለፉ እና ቤተሰባቸውም በወቅቱ በሞት ስለተቀጡ ከቁጭት ተነሳስተው የሰሩት ዶክመንተሪ ነው። ፕሮፌሰር ሳሌም ራሳቸው በአሜሪካን ሀገር የፊልም ትምህርት መምህርት ናቸው።


እንደ ፕሮፌሰር ሣሌም መኩሪያ ሁሉ ስለዚያ ትውልድ ፊልም የሰራው ክፍሉ ታደሰ ነው። ክፍሉ በቀይ ሽብር ምክንያት ስላለቁት ወጣት ጓደኞቹ “ያልደረቀ ዕንባ” በሚል ርዕስ ፊልም አሰርቶ ፕሮዲዩስ አድርጐላቸዋል። ፊልሙ በእውነት ላይ የተመረኰዘ ፊቸር ፊልም ነው። በ1996 ዓ.ም የተሰራ ሲሆን በተለይ በውጭው ዓለም በተለያዩ ሀገሮች ታይቷል።


ቴዎድሮስ ተሾመ ደግሞ “ቀይ ስህተት” በሚል ርዕስ አንድ ፊቸር ፊልም ሠርቶ ነበር። ሙከራው ጥሩ ሆኖ ሳለ አያሌ የታሪክ ግድፈቶች አሉበት ተብሎም ሲተች ቆይቷል። ነገር ግን በቀይ ሽብር ዙሪያ ከተሰሩ ፊልሞች መካከልም ይመደባል።


የፕሮፌሰር ኃይሌ ገሪማ “ጤዛ” የተሰኘው ታዋቂ ፊልም በቀይ ሽብር ዙሪያ የተሰራ ነው። ኃይሌ ገሪማ በቀይ ሽብር ወቅት ኢትዮጵያ ውስጥ ባለመኖራቸው ሳቢያ ፊልሙን ከታሪክ አኳያ ጠንካራ ሊያደርጉት አልቻሉም እየተባሉ ይታማሉ። ነገር ግን ፊልማቸው ከቀረፃ ጥበብ እና ከድምፅ ቀረፃ አንፃር እጅግ የተዋጣለት ስራ መሆኑን ሁሉም ይስማማሉ። ከታሪክ ጭብጥ እና አፃፃፍ አንፃር ግን ትልቅ ቦታ የሚሰጠው እንዳልሆነ የኢሕአፓን ታሪክ የሚተነትኑ ፀሐፊዎች ይገልፃሉ።


ወደ ስዕል ስራዎች ስንመጣ ቀድማ ብቅ የምትለው አስራ አንድ ዓመታት በሶማሊያ እስር ቤቶች የማቀቀችው ሰዓሊ እና ገጣሚ ከበደች ተክለአብ ናት። እርሷ በአሁኑ ሰዓት በአሜሪካን ሀገር የስዕል ጥበብ ታዋቂ መምህርት ስትሆን በስዕል ስራዎቿም እጅግ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ደርሳለች። በተለይ በቀይ ሽብር ወቅት ስለተገደሉት እና ስለተሰቃዩት ወጣት ጓደኞቿ “ዘ-ባር” እና “ሼክል” በተሰኙት ታላላቅ ስዕሎቿ የማስታወሻ ሐውልት አኑራላቸዋለች።


ከበደች ተክለአብ ከነክፍሉ ታደሰ ባልተናነሰ ሁኔታ ያንን ተቃጥሎ ተለብልቦ ስላለቀ ትውልድ ማስታወሻ አቅርባለች። በኢትዮጵያ የሥነ-ግጥም ታሪክ ውስጥ ወደር ከማይገኝላቸው ስራዎች ውስጥ የከበደች ተክለአብ ተጠቃሾች ናቸው። በ1980 ዓ.ም “የት ነው” በሚል ርዕስ ያሳተመችው የግጥም ስብስቦቿ የሰውን ልጅ የህይወት ውጣ ውረድ ከማሳየታቸው በላይ በቀይ ሽብር ምክንያት ከሀገሯ ኢትዮጵያ ተሰደው እና በሶማሊያ ጨካኝ ወታደሮች ተማርከው “መንዴራ” እና “ሃዋይ” በሚባሉ እስር ቤቶች ስላለቁት ጓደኞቿ ጽፋለች። እጅግ አሳዛኝ በሆኑት በእነዚህ ግጥሞቿ ከበደች በጣም የዳበረ እና የካበተ የስነ-ግጥም ተሰጥኦ ያላት ከያኒት መሆኗን ሃያሲያን ሁሉ ይስማሙበታል። ይህች ገጣሚት ለነዚያ በግፍ ስላለቁት ሰማዕታትና በእስር ተገማምደው ስለወደቁት ኢትዮጵያዊያን የግጥም ሀውልት አቁማላቸዋለች።


ያ ትውልድ እንደከፈለው መስዋዕትነት ያን ያህል ስራዎች አልተሰሩለትም። በተለይ በሙዚቃው ዘርፍ ምንም አልታየም ማለት ይቻላል። ሙዚቀኞቻችን በዚህ ዘርፍ ጥናት አድርገው ጥበባቸውን ቢያሳዩን መልካም ነው እላለሁ።


በቀይ ሽብር ዙሪያ ከፃፉ ሰዎች መካከል ሻለቃ ዳዊት ወልደጊዮርጊስ “Red Tears” በሚል ርዕስ መጽሐፍ አሳትመዋል። ደበበ እሸቱ “የደም ዕንባ” ብሎ ተርጉሞታል። ትርጉሙ ግን ችግር እንዳለበት አለምሰገድ ባስልዮስ በሰራው ከዩኒቨርሲቲ መመረቂያ ጥናቱ ውስጥ አረጋጧል። ከዚህ በተጨማሪም ዛሬ በህይወት የሌሉት ታዋቂው የኢኰኖሚክስ ምሁር እሸቱ ጮሌም ስለዚያ ትውልድ ማንነት በሚጥም ቋንቋ ጽፈዋል። ሌሎችም ፀሐፊዎችን መጥቀስ ይቻላል። ግን ባክኖ ስለቀረው ያ ትውልድ በዚህች ገፅ ብቻ ጽፎ መጨረስ አይቻልም። እነ ነቢይ መኰንን በቆሰቆሱት የግጥም ዝግጅት ወደኋላ ሄደን ትውስታችንን እንቀጥላለን።

 

 

እስኪ ቴአትር እንይ

Wednesday, 19 April 2017 12:38

 

በጥበቡ በለጠ

በቴአትር ጥበብ ጠቀሜታ ላይ ክርክር የተጀመረው ገና ከክርስቶስ ልደት በፊት በ400 አ.አ አካባቢ በፕሌቶ እና የፕሌቶ ተማሪ በነበረው በአርስቶትል ነው። የሶቅራጥስ ደቀመዝሙር የነበረው ፕሌቶ በምድር ላይ ያለው የትኛውም በስሜት ህዋሶቻችን የምንረዳው አለም የማናየው እና በስሜታችን የማንረዳው አለም ነፀብራቅ ነው የሚል ፍልስፍና አለው። ከዚህ ፍልስፍናው በመነሳት ኪነ-ጥበብ ዋጋ የሌለው ነው ይላል። ይህ የፕሌቶ አባባል ኪነ-ጥበብ የእውነተኛው (የገሀዱ) አለም ነፀብራቅ ነው የሚለውን አስተሳሰብ በመቃወም የቀረበ ሲሆን ለፕሌቶ የገሀዱ አለም እራሱ የማይታየው እና የማይዳሰሰው አለም ነፀብራቅ ነው እንጂ እውነት አይደለም። ስለዚህም የኪነ-ጥበብ ስራ ከእውነት ሁለት እጅ የራቀ ስለሆነ ዋጋ የሌለው እንደሆነ ይናገራል።


ቪንሲትባሪ የተሰኘው ፈላስፋ ፊሎሶፊ በተሰኘው መፅሐፉ ‘‘ጥበብ በተመልካቹ ትክክለኛ እውቀት የማይሰጥ ነው ብሎ ስለሚያምን ፕሌቶ ዘ ሪፐብሊክ በተሰኘው መፅሐፍ ውስጥ ቦታ የሚሰጠው አይደለም’’ ሲል ያስቀምጣል።


የፕሌቶ ተቃውሞ በአውሮፓ ታሪክ የጨለማው ዘመንን ተከትሎት በመጣው ከ9 መቶ ዓመተ ምህረት እስከ 11ኛው እና 12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በነበረው መካከለኛው ዘመን ውስጥም በቤተክርስቲያን ሰዎች አማካኝነት ቀጥሎ ነበር። በተለይ የመካከለኛው ዘመን ቤተክርስቲያን ቴአትር ከሃይማኖት እውቀቶች ውጪ ይሰብካል፤ ሰዎችን ያሳስታል ብላ ስለምታመን የትኛውም ስፍራ እንዳይታይ መአቀብ ጥላ ነበር።


ልክ እንደ መካከለኛው ዘመን ቴአትር ምንም አይጠቅምም በሚል ሙሉ በሙሉ መአቀቡ አይጣልበት እንጂ ሶሻሊዝምን በሚከተሉ ሀገሮችም ቴአትር (በተለይ እውናዊ ቴአትር) ለማኀበራዊ ለውጥ የማይጠቅም፤ የላብ አደሩን ትግል ወደፊት የማያራምድ፣ ውበትን አብዝቶ እና እውቀትን አሳንሶ ስለሚሰጥ ሰዎች እውቀት በቀላሉ እንዲያገኙ የማያደርግ ጥበብ እንደሆነ ያስቀምጣሉ።


ከሶሻሊስት እና አምባገነን ሀገሮች በተቃራኒው ቴአትር ምንም አይነት አስተምሮታዊ እና ማኀበራዊ ፋይዳ ሊኖረው አይገባም የሚሉት ጥበብ ለጥበብ ደንታ (Art for Art sake) አቀንቃኞች ናቸው። የዚህ ሀሳብ አቀንቃኞች ‘‘ጥበብ ምንም ጥቅም አይሰጥም’’ ብለው ሲነሱ ከሶሻሊስት ሀገሮች እጅጉን በተለየ መንገድ ነው። የሶሻሊስት ሀገሮች ቴአትር ልብ ስለሚያንጠለጥል፣ እጅጉን ለውበት ስለሚጨነቅ በቀላሉ እውቀትን አያስተላልፍም በሚል ተነሳስተው ቴአትር አይጠቅምም ይላሉ። የጥበብ ለጥበቡ ደንታ አቀንቃኞች ደግሞ ቴአትር ለማስተማር እና ለማሳወቅ ሲል ልብ አንጠልጣይነትን ወይም ውበትን አይፈጥርም። ስለዚህ ማስተማርም ማሳወቅም የለበትም ይላሉ። በዚህም ሀሳብ ተነሳስተው የጥበቡ ለጥበቡ ደንታ አቀንቃኞች የቴአትርን የማስተማር እና የማሳወቅ ባህሪ ከውስጡ አውጥተው ውበትን ብቻ በስራቸው ውስጥ ይፈጥራሉ ያሳያሉም።


ዘ ቴአትር የተሰኘው መፅሐፍ፤ በተለይ ቴአትር በፀሐፌ-ተውኔቱ ምናብ የሚፈጠር ሰለሆነ ተመልካቹ ፀሀፌ-ተውኔቱ ያነሳውን ሃሳብ አምኖ ለመቀበል እና ለውጥን ለማምጣት ቁርጠኝነትን ላያሳይ ይችላል በማለት የቴአትርን ጠቀሜታ የሚያጠይቁ ሰዎች እንዳሉ አንስቶ ይገኛል።


ኢማኑኤል ካንት በመባል የሚታወቀው ፈላስፋም ቴአትር ከቁምነገር ይልቅ ወደቀልድ የሚያደላ ነው በማለት ጥቅም የሌለው እንደሆነ ይናገራል።
‘‘ቴአትር አይጠቅምም’’ የሚለው አስተሳሰብ በመፃህፍት ብቻ ሳይሆን በአጠገባችን ያሉ ሰዎችም እምነት ነው። በአንድ ወቅት ‘‘ቴአትር ያስተምራል፣ ያሳውቃል እንዲሁም ለመኀበራዊ ለውጥ ይጠቅማል የምትሉት ውሸት ነው’’ በማለት ክርክር የተገጠመበትን ሁኔታ አስታውሳለሁ። ቴአትር አይጠቅምም የሚሉት ወገኖች ‘‘ቴአትርን ለማስተማሪያነት ስታቀርበው ስህተት የሆኑ ነገሮችን ለማረሚያ ነው። ለምሳሌ ሴተኛ አዳሪነት ጥሩ አይደለም ብለህ ለማለት በምትሞክርበት ጊዜ አንተ መጥፎ ነው ያልከውን በቅን ጎኑ የሚወስዱት አሉ። ሌላው ሰዎች በባህሪያቸው መሞከር የሚፈልጉ ፍጡራን ናቸው። ስለዚህ መጥፎ ነው ያልከውን ነገር ሊሞክሩ ይችላሉ። በዚህ አይነት ሁኔታ ብዙ መጥፎ የሆኑ ነገሮችን ልታስተምር ትችላለህ’’ ይላሉ። በተለይ ሃይማኖታዊ አቋም ያላቸው ቴአትሮች ለአለማዊ (መጥፎ) ተግባር ከዋለ አለማዊነትን (መጥፎነትን) የሚሰብክ ነው ብለው ያስባሉ።


ቴአትር አይጠቅምም ከሚለው ሀሳብ ወጥተን ቴአትር ይጠቅማል ወደሚለው ሀሳብ ስናመራ የቴአትር ጠቀሜታ መነገር የጀመረው ከፕሌቶ አስቀድሞ እንደነበር መገመት ይቻላል። ምክንያቱም ፕሌቶ ቴአትር አይጠቅምም የሚለውን ሀሳብ ለማንሳት ከሱ አስቀድሞ ቴአትር ይጠቅማል፣ እውነተኛው አለምም የተቀበለው ነው የሚል ሀሳቡ መኖር ስለነበረበት ነው።


ከላይ በተደጋጋሚ ያነሳነው የፕሌቶ ተቃውሞ የገጠመው የራሱ ደቀመዝሙር በነበረው በአርስቶትል ነው። ለአርስቶትል እውነት በስሜት ህዋሳችን የምንረዳው ሁሉ ነው። ሰው እና በገሃዱ አለም የሚገኝ ነገር ሁሉ ለአርስቶትል እውነት ነው። ሰው ስንል ደግሞ ስጋ እና መንፈስ (ስሜት) ያለው ፍጡር ነው። ነገር ግን መንፈስ ወይም ስሜት ተጨባጭ አይደለም። ተጨባጭ አይሁን እንጂ ሰዎች ስለ አለም ያላቸውን እምነት አጭቀው የሚያኖሩበት ነው። አንድ የኪነ-ጥበብ ሰራ ደግሞ ከያኒው በመንፈሱ ውስጥ ስለአለም ያለውን አመለካከት የሚያወጣበት ነው። ስለዚህ ለአርስቶትል ቴአትር ኢ-ተጨባጭ የሆነው የሰው ልጅ ስሜት ተጨባጭ ሆኖ የሚገለፅበት ነው።


ይህንን የአርስቶትልን ሀሳብ የሚደግፈው የሳይኮአናሌስስ አባት ተብሎ የሚጠራው ሲግመንድ ፍሮይድ ነው። ለፍሮይድ ሰው ሊያስታውስ የማይፈልጋቸውን ትላልቅ ፍላጐቱን እና ድርጊቱን የሚደብቅበት የአእምሮ ክፍል አለው። ነገር ግን ፍላጎቱን እና ድርጊቱን ደብቆ ለሁሌውም ማቆየት አይቻለውም። ስለዚህም ፍላጐቱ እና ድርጊቱ በህልሙ በንግግሩ በድርጊቱ ሳያውቀው ይገለፁበታል፤ በፀፌ ተውኔቱም በውስጡ ያጨቃቸውን ፍላጎቶች ሳያውቀው ይፅፋቸዋል። ስለዚህም ኪነ ጥበብ ሊታወስ የማይፈለግ ነገር ግን ሊረሳ የማይችል ፍላጐት ወይም የተደበቀ ማንነት መግለጫ ነው።


አርስቶትል ፖየትሪ “POITERY” የተሰኘው መፅሐፍ ውስጥ ጥበቡ ከታሪክ ይልቅ አለም አቀፋዊ የሆነ እና የአለምን እውነት በውስጡ የያዘ እንደሆነ ያስቀምጣል። አለም አቀፋዊ ከመሆኑ ባሻገር ተፈጥሮን በትክክል የሚገልፅ ነው ይላል። እንደውም ፍልስፍናዊ ስለሆነ ህይወትን በመመርመር ፍፁም እውነት የሆነውን የአለም ገፅታ ይናገራል ብሎ ፅፏል።


ፕሌቶም እኛ እውነተኛ (ገሀድ) ብለን የምናምነው አለም እውነት ነው ብሎ አያስብም። ስለዚህም ነው ቴአትር የእውነተኛው አለም ነፀብራቅ አይደለም የሚለው እንጂ እውነት ያልሆነው አለም ቅጂ እንደሆነ ግን በተዘዋዋሪ ይናገራል። እንደውም ለመኀበራዊ ለውጥ ካልዋለ መአቀብ ሊጣልበት እንደሚገባም ይናገራል።


ከ1866-1952 የኖረው የኢጣሊያኑ ፈላስፋ ቤንዴቶ ክሮብ ልክ እንደ አርስቶትል ሁሉ ቴአትር ከአእምሮ የሚወጣ እንደሆነ ያስባል። ከአርስቶትል በተለየ ሁኔታ ክሮስ ጥበብ ስለ አነድ ነገር የጠለቀ እውቀት የሚሰጥ ነው ብሎ ያስባል።


ቴአትር እውቀት ይሰጣል ከሚለው አስተሳሰብ በተጨማሪ ቴአትር ሰዎች የደረሱባቸውን ፖለቲካዊ ተፅእኖዎች የሚቃወሙበት እንደነበር ታሪክ ያወሳል። በተደጋጋሚ ስሙን ያነሳነው አርስቶትልም ትራጄዲ የከፍተኛውን (የነገስታቱን) ኮሜዲ የዝቅተኛውን ማኀበረሰብ ህፀፅ ማሳየት አለበት ሲል ይበይናል። በርግጥም በግሪክ የቴአትር ታሪክ ውስጥ ቴአትር ፖለቲካዊ ብልግናዎችን የማጋለጥ ጠቀሜታ ነበረው። በተለይ የግሪክ ጥንታዊ (ኦልድ) ኮሜዲ ተብሎ የሚጠራው ዘመን ፖለቲካዊ ሀሳቦችን እና ድርጊቶችን በመሄየስ ቀዳሚውን ስፍራ የያዘ ጥበብ እንደነበረ ዊኪፒዲያ የተሰኘው የመረጃ መረቡ ያወሳል። ስለዚህም ቴአትር ፖለቲካዊ ስህተቶችን ማሳየት አንዱ ጠቀሜታው ነው ብሎ ማስቀመጥ ይቻላል።


ከክርስቶስ ልደት በኋላም የነፃነት ቴአትር (Theatre for liberation)፣ የጭቁኖች ቴአትር (Theatre of the oppressed)፣ የሴታዊነት ቴአትር (Feminist theatre) ወዘተ በመባል የሚጠሩት የቴአትር አይነቶች ሰዎች ለለውጥ እንዲነሱ በማድረግ የትግል መሳሪያ የመሆንን ግልጋሎት የሰጡ እና እየሰጡ የሚገኙ ናቸው።


ከላይ አንስተናቸው የነበሩት የሶሻሊስት ሀገራትም ቴአትር አይጠቅምም ብለው አልቀሩም። ይልቁንም የቴአትርን ውበት የመፍጠር አቅም በመቀነስ እና የማስተማር አቅሙን በማጉላት አመክኖአዎ፣ ኤፒክ (Epic) የተሰኘ ቴአትር አይነት ፈጥረው ቴአትርን በእጅጉ ተጠቅመውበታል። እንደ ብረሽት የመሳሰሉ ሰዎች የፈጠሩት አመክኖአዊ ቴአትር ሶሻሊስት በሆኑ ሀገሮች ማኀበረሰቡን ማርክሳዊ ፅንሰ ሀሳቦች በማጥመቅ፤ ላብ አደሩን በማደራጀት እና ለለውጥ ትግል በማንቀሳቀስ ጠቅሟል።
ቴአትር በታሪክ ውስጥ ፖለቲካዊ ጠቀሜታ ብቻ አልነበረም የነበረው። ለቴአትር በሯን ዘግታ የነበረችው የመካከለኛው ዘመን ቤተክርስቲያንም በሯን ለቴአትር ክፍት ካደረገች በኋላ ወንጌልን ማስፋፊያ አድርጋዋለች።
አሁን ባለንበት ዘመን ከፍተኛ ማኀበራዊ ፋይዳ እየሰጠ የምናገኘው ቴአትር ለልማት (Theatre for Development) የተሰኘው ነው። ፖለቲካዊ ቴአትሮች ህዝቡን በፖለቲካው ላይ ለውጥ እንዲያመጣ የመቀስቀስ፣ የማደራጀት፣ የማታገል እና ለውጥ እንዲያመጣ የማድረግ ሚና እንደነበራቸው ሁሉ ቴአትር ለልማትም በአንድ ጎኑ ፖለቲካዊ ግልጋሎት የሰጠ ቢሆንም በሌላ ጎኑ ግን ደሀ የሆነውን ህዝብ ኢኮኖሚያዊ ችግሮችን እንዲቀርፉ ደሀነት ያመጡበት ችግሮች ምን እንደሆነ ከማሳየት ጀምሮ ለውጥ ማምጣት እስኪችሉ ድረስ እረድቷቸዋል።


ዘ ቴአትር የተሰኘው መፅሐፉ የቴአትርን ጠቀሜታ ከታሪክ፣ ከፍልስፍና እና ከሳይንስ ጋር ተነፃፅሮ የሚቀመጥ ነው በማለት ከላይ ከተቀመጠበት ሁኔታ በተለየ መልኩ ያሰፍረዋል።
ይኸውም ቴአትር ከታሪክ ይልቅ በአንድ ወቅት የተፈጠረን ሁኔታ በደረቁ የማይዘገብ በመሆኑ ለተመልካቹ አንድን ታሪካዊ ክስተት ከነስሜቱ ያቀርባል። ለምሳሌ በ1998 የተፈጠረው ግርግር በቴአትር መልክ ሲቀርብ በወቅቱ በግርግሩ ላይ የነበሩት ሰዎች ምን ያደርጉ ምን ይሉ እንደነበር እና ስሜታቸው እንዴት እንደነበር በፊት ለፊት በማሳየት ታሪካዊ ክስተቱን እንደነበር አድርጎ ይገልፃል። ሌላው ከታሪክ ይልቅ በአንድ ታሪካዊ ክስተት ወቅት በየጎጡ እና በየሰፉ የተፈጠሩ ሁኔታዎችን ከትውልድ ወደ ትውልድ ያስተላልፋል።


ፍልስፍና ነጠላ ሰዎች ለአለም ያላቸው አመለካከት በመሆኑ ለማኀበራዊ ፍልስፍናዎች ትኩረት የማይሰጥ ነው። ከዚህ አንፃር የቴአትር ጠቀሜታ ከማኀበራዊ ኑሮ እና አመለካከቶች ውስጥ ፍልስፍናዊ አመለካከቶችን ነቅሶ በማውጣት የማሳየት ሚና ይኖረዋል።


ቴአትር እንደ ሳይንስ አንድን ማኀበረሰብ የመመርመር፣ የማጥናት ሚና ይጫወታል። እንደ አይታዬ ቴአትር ያሉት ቴአትሮች አንድ ማኀበረሰብ ለአንድ ነገር ያለውን አመለካከት ለመመርመር የሚረዱ ናቸው።


ቴአትር ለተመልካቹ ከሚሰጠው ጥቅም በዘለለም ለከያኒውም የመንፈስ እርካታን ይሰጣል። ለከያኒው የሚሰጠው የመንፈስ እርካታ ብቻ ሳይሆን የገንዘብ ጠቀሜታንም ነው።
ከያኒያኑ ከቴአትር ገንዘብ እያገኙ ህይወታቸውን መምራት መቼ እንደጀመሩ በትክክል ባይታወቅም የቴአትር ምሁራን ግን በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በኢጣሊያን የነበሩትን እነ ኮሜዲያ ዴላ አርቴን ይጠቅሳሉ። ከዛ ጊዜ ጀምሮም ቴአትር ለከያኒው የገንዘብ ምንጭ በመሆን እስከ ዛሬ እያገለገለ ይገኛል። ከያኒው እና ኪነቱ ገንዘብ ባገኙ ቁጥር ለሰሩበት ግብርን ስለሚከፍሉ ለሀገር ውስጥም ገቢን የማስገባት ጥቅም እየሰጡ እስከ ዛሬ ቆይተዋል።

 

በይርጋ አበበ

በአዋጅ ቁጥር 533/1999 መሰረት የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን በአገሪቱ የሚገኙ መገናኛ ብዙሃን ተቋማትን ፈቃድ ክትትልና ቁጥጥር የሚያከናውንበትነ ስልጣን ተሰጥቶታል። ይህ ተቋም ባሳለፍነው ሳምንት በሒልተን ሆቴል ከግል ብሮድካስት መገናኛ ብዙሃን (ባለስልጣኑ የንግድ መገናኛ ብዙሃን ነው የሚላቸው) ተቋማት ጋር ለአንድ ቀን ውይይት አካሂዶ ነበር። “ሕገ መንግስታዊ ኃላፊነትን በመወጣትና የዴሞክራሲ ስርዓትን በመገንባት ረገድ የንግድ ብሮድካሰት ሚዲያው የሚገኝበት ሁኔታ” በሚል ርዕስ ውይይት የተካሄደ ሲሆን ለውይይቱ መነሻ ጥናታዊ ጽሁፍ በብሮድካሰት ባለስልጣኑ የተለያዩ ኃላፊነት ያላቸው ባለሙያዎች አቅርበዋል። ጥናቱ ከቀረበ በኋላም የብሮድካስት ባለስልጣኑ ዋና ዳይሬክተር አቶ ዘረዓይ አስገዶም ውይይቱን የመሩ ሲሆን በውይይቱ ማጠቃለያ ደግሞ የብሮደካስት ባለስለጣኑ ስራ አመራር ቦርደ ሰብሳቢ አቶ አስመላሽ ወልደስላሴ የማጠቃለያ ንግግር አቅርበዋል።

ብሮድካስት ባለስልጣኑ ባዘጋጀው የውይይት መድረክ ላይ መነሻ ጽሁፍ ያቀረቡት የባለስልጣኑ ኃላፊዎች (የመገናኛ ብዙሃን ክትትልና አቅም ግንባታ ዳይሬክሩ አቶ ዴሬሳ ተረፈ እና የህግና የማስታወቂያ ዳይሬክተሩ አቶ ግዛው ተሰፋዬ) በጥናታዊ ጽሁፋቸው የግል ብሮድካስት መገናኛ ብዙሃን ተቋማቱ ባለፉተ 12 ወራት አካባቢ ያሰራጫቸውን 150 ዜናዎችና 800 ፕሮግራሞች መሰረት አድርገው ጥናቱን እንደሰሩ ገልጸዋል። በዚህ ጥናታቸውም ከመገናኛ ብዙሃን ድርጅቶችም ሆነ ከብሮድካሰት ባለስልጣኑ አሉ ያሏቸውን ችግሮች ያቀረቡ ሲሆን በተለይ የግል ብሮድካስት መገናኛ ብዙሃን ተቋማቱ ለብሔራዊ መግባባት የሰሩት ስራ እዚህ ግባ የሚባል አይደለም ብለዋል። በአድዋ ድል ዙሪያ በተሰሩ ዘገባዎችም ድሉን ለነገስታቱ (ለአጼ ምኒልክና እቴጌ ጣይቱ) በመስጠት የብሔር ብሔረሰቦችንና ህዝቦችን ድካም በባዶ አባዝተዋል ሲሉ ትችታቸውን አቅርበዋል።

በጥናታዊ ጽሁፉና በውይይቱ ዙሪያ የተነሱ ሃሳቦችን እንዲሁም አስተያየታቸውን እንዲሰጡን ካነጋገርናቸው ባለሙያዎች ያገኘናቸውን መረጃዎች አጠናቅረን ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

 

 

የውይይቱ ዓላማ እና የመረጃ አራጋቢነት ጉዳይ

የብሮድካስት ባለስልጣን ዋና ዳይሬክተር አቶ ዘርዓይ አስገዶም “አገራችን ከምትገኝበት ሁኔታ አኳያ ይህ የውይይት መድረክ መካሄዱ አስፈላጊ ነው” ሲሉ ተናግረዋል። አቶ ዘርዓይ “አስፈላጊ ነው” ብለው በጠሩት የውይይት መድረክ ላይ ከተሳታፊዎች ለተነሱላቸው ጥያቄዎችም ምላሽ ሰጥተዋል። በግል ሚዲያው በኩል ማራገብ አለ ያሉት ዳይሬክተሩ “እንደኛ አይነት ኋላቀር አስተሳሰብ እና አመለካከቶች ባሉበት አገር ማራገብ በጣም አደገኛ ነው” ሲሉ ለመገናኛ ብዙሃን ተቋማቱ መልዕክታቸውን አስተላልፈዋል። 

አቶ ዘርዓይ ሀሳባቸውን ሲያጠናክሩም “አሁን ለምሳሌ በቆሼ የደረሰውን አደጋ የዘገባችሁበት መንገድ በጣም የተጋነነ ነው። በቻይና በየወሩ ተመሳሳይ ችግረ አለ ትናንትም ኮሎምቢያን ጎርፍ ወስዷታል” ሲሉ ተመሳሳይ አደጋ በየትኛውም ዓለም ይከሰታል የእኛን ለምን እንደ አዲስ ታዩታላችሁ አይነት ንግግር አቅርበዋል። አቶ ዘርዓይ በንግግራቸው አያይዘውም “ትኩረት ማድረግ ያለብን በመፍትሔዎቹና በመንስዔዎቹ ላይ በቂ ትንታኔ ማቅረብ ነው” ብለዋል።

የዛሚ ኤፍ ኤም ተወካዮች አቶ ዘሪሁን ተሾመ እና ጋዜጠኛ መስታወት ተፈራ “የመንግስት ስራ አስፈጻሚዎች መረጃን ይከለክላሉ እነሱን ያላስደሰታቸውን ፕሮገራም ስናቀርብ ደግሞ የደብዳቤ ጋጋታ ያቀርባሉ። በቅርቡ ከአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የተጻፈልን ደብዳቤ የአገሪቱን ህግና ስርዓት አክበሮ ለሚሰራ ለእኛ ሚዲያ ሳይሆን ለኢሳት የተጻፈ ነበር የመሰለን። እኛ ግን ቀድመን ሃሳባቸውን እንዲሰጡን ደጋግመን ጠይቀናቸው የነበረ ቢሆንም እንደ ጥፋተኛ ቆጠረው ማስተባበያ ካላወጣችሁ ብለው የማስፈራሪያ ደብዳቤ ጻፉልን” ሲሉ የግል መገናኛ ብዙሃን ድርጀቶች ያለባቸውን ጫና ጠቅሰው አቅርበው ነበር።

ለዚህ ቅሬታ መልስ የሰጡት በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የባህልና ቱሪዝም እና የመገናኛ ብዙሃን ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ሰብሳቢ ወይዘሮ ፈቲያ የሱፍ “አንድ ሰራ አስፈጻሚ እምቢ አለ ተብሎ እንደዚህ ማራገብ ትክክል አይደለም። አንዳንድ ሚዲያዎች በማራገብ (ሰንሴሽናሊዝም) ተወዳጅ ለመሆን ይጥራሉ” በማለት መልስ ሰጥተዋል። በወይዘሮ ፈቲያ ላይ ተጨማሪ መልሰ የሰጡት አቶ ዘርዓይ በበኩላቸው “አንድ አስተዳደር መረጃ አልሰጥም አለ ተብሎ ሁሉንም መውቀስ ተገቢ አይደለም። ኢህአዴግ እንደሆነ እንኳንስ ለወዳጆቹ ለጠላቶቹም ቢሆን ችግር እንዳለበት ከመግለጽ አልተቆጠበም” ሲሉ ተናግረዋል።

በሁለቱ ባለስልጣናት ምላሽ ያልተደሰተችው ጋዜጠኛ መስታወት “አንድ ስራ አስፈጻሚ እምቢ አለ ተብሎ  የሚል ምላሽ ከእናንተ አልጠብቅም ነበር። በአንድ ስራ አስፈጻሚ ችግር ምክንያት የስንት ሰው ህይወት ነው የሚጎዳው? አንዲትን የ84 ዓመት አዛውንት ጎዳና ላይ ጥሎ ቁልፉን የሚሸጥ ሰራ አስፈጻሚ እኮ ነው ያለው። እኔ በግሌ ለአንድ ጉዳይ ሶስት ዓመት የተመላለስኩበት ኃላፊ አለ” ያለችው ጋዜጠኛዋ “ስለ መልካም አስተዳደር ብቻ ሳይሆን ስለ መልካም አስተዳደርም መስበክ አለብን” ስትል ተናግራለች።

ከዚህ በተቃራኒ ደግሞ ጥናቱን ያቀረቡት የብሮድካስተ ባልስልጣኑ የስራ ኃላፊ “አንዳንድ የመንግስት ተቋማትና የስራ ኃላፊዎች መረጃ ሲጠየቁ አለመስጠት በንግድ መገናኛ ብዙሃኑ በኩል ያሉ ተግዳሮቶች ናቸው” ብለዋል። የባለስልጣኑ ስራ አመራረ ቦርድ ሰብሳቢ አቶ አስመላሽ ወልደስላሴ በበኩላቸው “ባለስልጣን መረጃ ተጠይቆ አልመልስም ካለ እገሌ የተባሉት ኃላፊ ደውለን መልሰ ለመስጠት ፈቃደኛ አልሆኑም ብለን እንናገራለን ብትሉ ይህ ባለስልጣኑን ለማሳጣት ጥሩ አጋጣሚ ነው። ይህን እስካደረጋችሁ ድረስ ሰራ አስፈጻሚ እምቢ አለ ብሎ መጮኽ አይጠቅምም። ዋናው ቁልፉ ነገር ከጋዜጠኞች የሚጠበቀው በአራቱ የዴሞክራሲ እሴቶች መገንቢያ (የህግ የበላይነት ምክንያታዊ መሆን መቻቻልና መፍጠርና ሰጠቶ መቀበል) ተጠቅሞ ችግሮችን ፈልፍሎ ማውጣትና ማቅረብ ነው” ሲሉ ተናግረዋል።

 

 

ብሔራዊ መግባባትን አልሰበካችሁም

በብሮደካስት ባለስልጣን የህግና ማስታወቂያ ዳይሬክተሩ አቶ ግዛው ተስፋዬ “የንግድ ብሮድካስት መገናኛ ብዙሃን አጀንዳ ቀርጸው በአበይት አገራዊ ጉዳዮች ላይ ብሔራዊ መግባባትን በሚያጎለብቱ ፕሮገራሞችን ከማሰራጨት እና በብሔር ብሔረሰቦችና ህዝቦች እኩልነትና መፈቃቀድ ላይ የተመሰረተ ዴሞክራሲያዊ አንድነትን የሚያጠናክር ተከታታይነት ያላቸው ፕሮግራሞችን ከማቅረብ አኳያ እጥረት ይታይባቸዋል” ሲሉ የጥናታቸውን ወጤት አቅርበዋል። አቶ ግዛው አያይዘውም “የብሮድካስት ፈቃድ ሲሰጣቸው ከገቡት ውል ውጪ በመሆን አብዛኛውን ጊዜያቸውን በስፖርትና በመዝናኛ ፕሮግራሞች ላይ ያተኩራሉ” ሲሉ የገለጹ ሲሆን “በህዝብ አየር ሰዓት ላይ የልጅን ሰርግ የቀጥታ ስርጭት በመስጠት ለግል ጥቅማቸው እስከማዋለ የደረሱ መገናኛ ብዙሃንም አሉ” በማለት ተናግረዋል።

የብሔር ብሔረሰብ ሙዚቃዎችን በእኩልነት አለማስታገድ በግል ብሮድካስት ሚዲያዎች ላይ እንደሚታይ በጥናት አቅራቢው ከቀረቡ የግል መገናኛ ብዙሃን ተቋማት ችግሮች አንዱ ነው። በአጠቃላይም የብሔር ብሔረሰብ ሙዚቃን አለማስተላለፍን ጨምሮ የመገናኛ ብዙሃኑ ለብሔራዊ መግባባት ያደረጉት አስተዋጽኦ ዝቅተኛ መሆኑ ተገልጿል። 

ብሔራዊ መግባባትን በተመለከተ መልሰ የሰጡት በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የመንግስት ተጠሪ ሚኒስትርና የብሮድካስት ባለስልጣን ስራ አመራር ቦርድ ሰብሳቢ አቶ አስመላሸ ወልደስላሴ “ብሔራዊ መግባባት ሲባል በህገ መንግስቱ የተቀመጠ መሰረታዊ መርህ በህዝቡ ዘንድ ተቀባይነት እንዲኖረው በምን መልክ ሊጠቀምባቸው እንደሚችል ለህብረተሰቡ ማስረዳትና የማስረጽ ስራ እንጂ የገዥውን ፓርቲ ፖሊሲና ስትራቴጂ ትክክል ነው አይደለም መናገር አይደለም” ሲሉ ተናግረዋል።

በሌላ በኩል ደግሞ አስተያየታቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጡ የአንድ መገናኛ ብዙሃን ድርጅት ተወካይ “ብሔራዊ መግባባት ማለት በዚህ መልኩ ስራ ይህን አትስራ እያሉ ማስፈራራት አይደለም። ህዝቡ ያመነበትን እና የተቀበለውን ጉዳይ ማቅረብ ነው። ለዚህም የህዳሴውን ግድብ በተመለከተ የእኛን ሚዲያ ጨምሮ በሌሎች ሚዲያዎችም ህዝባዊ ተቀባይነት እንዲኖረው የበኩላችንን ጥረት አድርገናል” ሲሉ ተናግረዋል። አስተያየት ሰጪው አያይዘውም “የብሔር ብሔረሰብ ሙዚቃ በተመጣጣኝ መልኩ አላቀረባችሁም ብሎ ብሔራዊ መግባባትን አልሰበካችሁም ማለት ለእኔ ቀልድ ነው የሚሆንብኝ” ብለዋል።

ሌላው አስተያየት ሰጪ በበኩላቸው “የመንግስትን ህግና ስርዓት አክብረን ፈቃድ ከወሰድን በኋላ በየዓመቱ የሚጠበቅብንን ግብር እየከፈልን አገራዊ ግዴታችንን የምንወጣ ተቋማት ነን። የመንግስት ድርጅቶችን ማስታወቂያዎች ግን በመመሪያ ለተወሰኑ የግል መገናኛ ብዙሃን እና ለመንግስተ መገናኛ ብዙሃን ብቻ እየሰጡ እኛን ወሬ አራጋቢ ለብሔራዊ መግባባት ደንታ የሌላቸው ብሎ መጥራት ከውንጀላ አሳንሼ አላየውም። እኛም እንደ አገሪቱ ባለቤትና ግብር ከፋይነታችን ልናገኘው የሚገባንን ጥቅም እና መረጃን እየከለከሉ የማግለል ስራ የሚሰሩት እነሱ (ብሮድካስት ባለስልጣኑን) ሆነው ሳለ ለምን የራሳቸውን ድክመት ትተው በሰው ላይ ያሳብባሉ?” በማለት ጥያቄያዊ አስተያየታቸውን ሰጥተዋል።

 

እኔም ደካማ ነኝ

ሚያዝያ 4 ቀን 2009 ዓ.ም በሒልተን ሆቴል የተካሄደው የውይይት መድረክ የተዘጋጀው በብሮድካስት ባለስልጣን ሲሆን ጥናት አቅራቢዎቹም ሆኑ አጥኚዎቹ የብሮድካስቱ ከፍተኛ አመራሮች ናቸው። በውይይቱ ላይ ለሚነሱ ጥያቄዎች መልሰ የሰጡትና መደረኩን የመሩት የብሮድካስት ባለስልጣኑ ዋና ዳይሬከተር ሲሆኑ በክብር እንግድነት ተገኝተው ለተሳታፊዎች ተጨማሪ መልሰ የሰጡት የባለስለጣኑ የስራ አመራረ ቦርድ ሰብሳቢው አቶ አስመላሽ ወልደስላሴ ናቸው።

ብሮድካስት ባለስልጣኑ ራሱ አዘጋጅቶ ራሱ ባቀረበውና ራሱ ባወያየው እንዲሁም ራሱ መልሰ ሰጪ በሆነበት የውይይት መድረክ ላይ የብሮድካስት ባለስልጣኑ “ድክመት” ተብለው በጥናት የተገኙ እንዳሉ ተገልጿል። ጥናት አቅራቢዎቹ የብሮድካስት ባለስልጣኑን ድክመቶች ሲያስቀምጡም “በአገሪቱ ውስጥ አንደ ወጥ የሆነ አንቴና አለመኖር ለግል መገናኛ ብዙሃኑ መርጃ መሳሪያዎች የሚከፈለው ቀረጥ ከፍተኛ መሆን የአቅም ግንባታ ስልጠናዎችን አለማዘጋጀት እና ተከታታይነት ያላቸውን ውይይቶች በየጊዜው አለማካሄድ የሚሉት ይገኙበታል።

የመንግስት ማስታወቂያዎችን ለሁሉም የመገናኛ ብዙሃን ተቋማት ፍትሃዊ በሆነ መልኩ የማዳረስ ህጉ መሆኑ ይታወቃል። ሆኖም ይህ ደንብ በስራ ላይ ሳይውል የቆየ ሲሆን ለዚህም ገና ባለመጽደቁ እንደሆነ በውይይት መድረኩ ላይ አቶ ዘርዓይ ተናግረዋል። ይህም የባለስልጣኑ ድክመት መሆኑን አቶ ዘርዓይን ጨምሮ በጥናቱም ተገልጿል።

ብሮድካስት ባለስልጣኑ ድክመት እንዳለበት በጥናት የተገለጸ ቢሆንም ለጥናቱ ግኝት ምን ያህል ራሱን አዘጋጅቷል ለሚለው ጥያቄ ግን የተሰጠ ምላሽ የለም። በደፈናው ድክመት አለብኝ እሻሻላለሁ በማለት ታልፏል።

አስተያየታቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጡት የሌላ ሚዲያ ተወካይ በበኩላቸው “ራሱ አዘጋጅቶ ራሱ በመራው የውይይት መድረክ ላይ ድክመት አለብኝ ብሎ መናገር ምን ይባላል? እንደምታየው መድረኩን ሙሉ በሙሉ የያዙት የባለስልጣኑ ኃላፊዎች ናቸው። ድክመት አለብኝ ሲባል ማን ባጠናው የጥናት ግኝት ለጥናት ግኝቱ የሚሰጥ ምላሽስ ምንድ ነው? የሚሉትን መልስ መስጠት ያልቻለ እና ምንም ሳልለ እንዳልቀር ተብሎ የቀረበ ነው የሚመስለው” ሲሉ አስተያየታቸውን ሰጥተዋል።

 

 

ለምን ለምኒልክ ብቻ?

አቶ ግዛው ተስፋዬ የግል መገናኛ ብዙሃን ድክመት ነው ብለው ያቀረቡት አንዱ ነጥብ “የታሪካችንን ድሎች በተዛባ መልኩ ማቅረብ ነው” ያሉ ሲሆን ለአብነት ያህልም “በቅርቡ ባከበርነው አገራዊ ድል ላይ የድሉ ባለቤት ህዝቡ ሆኖ ሳለ የድሉ ባለቤት ነገሰታቱ እንደሆኑ ተደርጎ ነበር ይቀርብ የነበረው” ሲሉ አቅርበዋል።

በቅርቡ ያከበርነው አገራዊ የድል በዓል “የአድዋ ድል” መሆኑ ይታወቃል። የአድዋ ጦርነት በተነሳበት ወቅት አገሪቱን የመሩ የነበሩት ዳግማዊ አጼ ምንሊክ ሲሆኑ ከአድዋ ድል ጋር በተያያዘ የእሳቸው እና የባለቤታቸው እቴጌ ጣይቱ ስም ተደጋግሞ መነሳቱ አይቀርም። የብሮድካስት ባለስልጣን ግን ከግል ብሮድካስት መገናኛ ብዙሃን አገኘሁት ያለው ችግር “ድሉን ለንጉሱ ጠቅልሎ የመስጠት ችግር አለባችሁ” የሚል ነው። 

በዚህ ላይ አስተያየቱን የሰጠን በቅርቡ ስራ የሚጀምረው የአሃዱ ኤፍ ኤም ስራ አስኪያጅ ጋዜጠኛ ጥበቡ በለጠ፣ “አንድ ጦርነት ሲነሳ መሪው አብሮ ይነሳል። ይህ የትም አገር ያለ እውነታ ነው። የአድዋን ጦርነት በተለይም ለአጼ ምንሊክ ለየት ያለ አክብሮት እንዲሰጣቸው የሚያደርገው ወደ ጦር ግንባር በዘመቱበት ወቅት የተናገሩትን ስንመለከት ነው” የሚለው ጋዜጠኛው “አገር የሚያጠፋ ሀይማኖት የሚለውጥ ጠላት እግዚያብሔር የወሰነልንን የባህር በር አልፎ መጥቷል .... ጉልበት ያለህ በጉልበትህ እርዳኝ ጉልበተ የሌለህ ደግሞ ለልጅህ ለሚስትህ ለሀይማኖትህ ስትል በሃዘን እርዳኝ። ወስልተህ የቀረህ ግን ኋላ ትጣላኛለህ አልተውህም። ማሪያምነ ለዚህ አማላጅ የለኝም። ዘመቻዬ በጥቅምት ነውና የሸዋ ሰው እስከ ጥቅምት እኩሌታ ወረኢሉ ከተህ ላግኝህ” ሲሉ ነበር የአገር አድን ጥሪ ያቀረቡት። በዚህ ጥሪያቸው ላይ የምንመለከተው አንደኛ እንደሚያሸንፉ አምነዋል። በሌላ በኩል ደግሞ በትግሉ ራሳቸውና ባለቤታቸው ተሳታፊ ሲሆኑ ልጆቻቸውም አልቀሩም ነበር። ጥበቡ የፃፈውን ጨምሪበት ታዲያ በዚህ ላይ የእሳቸውን ስም እያነሱና እያወደሱ ድሉን መዘከሩ ምን ላይ ነው ጥፋቱ?” ሲል ተናግሯል።¾

 

የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ሰሞኑን አንደ አሳዛኝና አሰገራሚ ወሳኔ መወሰኑን በአገር ውስጥ ህተመቶችና ማህበራዊ ሚዲያዎች ተመልክቻለሁ። ይህም የባንኩ ውሳኔ በአገሪቱ እድገት ላይ የራሳቸውን አዎንታዊ ሚና የሚጫወቱትን የግል ባንኮች የሚያገልል ውሳኔው ሲሆን በዚህ ድርጊቱም እኔ እንደ አንድ ግብር ከፋይ ዜጋ በባንኩ ወሳኔ በጣም አዝኛለሁ።

 

የኢትዮጵያ መንግስተ ከዚህ ቀደምም አገሪቱ ውስጥ የሚከናወኑ የመንግስት ፕሮጀክት እና ማንኛውንም የመንግስት ገንዘብ (የኮንዶሚኒየም ቁጠባ፣ የመንግስት ሰራተኞች ደመወዝና የትላልቅ ፕሮጀክቶች ግንባታ ገንዘብ) በሙሉ በንግድ ባንክ በኩል እንዲያልፉ ማድረጉ ይታወሳል። ይህ የመንግስተ ወሳኔ በግል ባንኮች ላይ አጠቃላይ እንቅስቃሴ ያሳደረው አሉታዊ ተጽእኖ ከፍተኛ መሆኑ አያጠያይቅም። የአገሬ ሰው ሲተርት “የባሰ አለና አገርህን አትልቀቅ” ይላል። ከዚህ ቀደም መንግስት በግል የንግደ ባንኮች ላይ የሚያደርገው ማግለል ሳያንስ አሁን ደግሞ ይባስ ብሎ ሁሉም ባንኮች ያላቸውን ምንዛሬና ተቀማጭ ገንዘብ በመንግስታዊው ንግደ ባንክ በኩል እንዲያልፉ መወሰኑ ያሳዝናል። ይህም አንዱን ልጅ ሌላውን ደግሞ የእንጀራ ልጅ የሚያደርግ በመሆኑ ባንኩ ወሳኔውን ቢከለስ መልካም ነው እላለሁ።

 

የአገሪቱ የባንክ ህግ በሚፈቅደው መሰረት የተቋቋሙትና በርካታ የውጭ ምንዛሬ በሬሚታንሰ በኩል ለብሔራዊ ባንክ ገቢ ሲያደርጉ የቆዩ የግል ባንኮች አሁን በብሔራዊ ባንክ የተወሰነባቸው ውሳኔ ድሮውንም አዝጋሚ ከሆነው እድገታቸው ጨራሽ የሚገታ ነው።

 

የአገሪቱን የባንክ እንቅስቃሴ የሚቆጣጠረው ብሔራዊ ባንክ ከዚህ ቀደም በግል የንግድ ባንኮች ላይ የሚያቀርበው ወቀሳ “ለሸቀጥና ለግል ንብረት ለሚያፈሩ እንጂ ለማኑፋክቸሪንግና ለትልልቅ ፕሮጀክቶች አያበደሩም” እያለ ነበር። ነገር ግን እንደ ኃላፊነቱ ባንኮቹ በሂደት ለትልልቅ ፕሮጀክቶችና አምራች ኢንዱስትሪዎች አበዳሪነት እንዲሸጋገሩ የሚያደርግላቸው ድጋፍ መኖር ይገባው ነበር። “ጽድቁስ ቀርቶ በወጉ በኮነነኝ” እንዲሉ ብሔራዊ ባንክ ግን ይባስ ብሎ እንዲቀጭጩ ለማድረግ በእቅድ እየሰራ ይመስላል።

 

ይህ አንድ ወገንን ብቻ ተጠቃሚ የሚያደርግ አሰራር በንግድ ፉክክሩ ላይ የሚያሳድረው አሉታዊ ተጽእኖ እንዳለ ሆኖ በኢምፖርት ላይ በተንጠለጠለው የአገራችን ኢኮኖሚ ላይም የራሱን ጠባሳ ጥሎ የሚያልፍ ነው። ለዚህም ባንኩ ውሳኔውን እንዲከልስ ለሚመለከታቸው የመንግስት አካላት ጥያቄዬ በዚህ ጋዜጣ እንዲደርስልኝ በማለት በትህትና እጠይቃለሁ። 

ክብረዓብ ደሳለኝ (ከሜክሲኮ)¾

 

በእስክንድር መርሐጽድቅ

 

የሸገሯ መዓዛ ብሩ በ‹‹የጨዋታ እንግዳ›› ፕሮግራሟ ከቀድሞው የኢፌዲሪ ፕሬዚዳንት ግርማ ወ/ጊዮርጊስ ጋር ቆይታ ባደረገችበት አንድ ቅዳሜ፤ ስለ ዓመት በዓላት የእረፍት ቀናት የነገሯት ዓውድ ዓመት በመጣ ቁጥር ይታወሰኛል።


በኢትዮጵያ በሃይማኖት በዓልነታቸው ሥራ የሚዘጋባቸው፤ የእስልምና እና የክርስትና ሃይማኖቶች በዓላት ናቸው። እነዚህ በዓላት በሚዛናዊነት ሥራ ተዘግቶባቸው መከበር የጀመሩት በደርግ ዘመን ነው። ከዚያ በፊት ግን ለእስልምና ሃይማኖት ተከታዮች በዓላት፤ ሥራም፣ ትምህርትም ሳይዘጋ ተከታዮቹ እንዲቀሩ ይደረግ እንደነበር መናገራቸው ትዝ ይለኛል፤ በዘመኑ የነበሩ የሃይማኖቱ ተከታይ ወዳጆቼም ይህንኑ ነግረውኛል።


ደርግ ይህን ለመጀመር ኮሚቴ አቋቁሞ ቀኖቹን በአዋጅ እንዲዘጉ ከማድረጉ በፊት እረፍትነታቸው ሊቀነስ ወይም ሊቀር ጥናት ከተደረገባቸው መካከል በክርስትና በዓላት ሥራ ከሚዘጋባቸው ቀናት ‹‹አላስፈላጊ›› ተብለው የታዩትን ለማስቀረት ነው። ከነዚህ አንዱ ከትንሳዔ (ከፋሲካ) ቀጥሎ ያለው ቀን (ሰኞ) ‹‹ማዕዶት›› በመባል የሚታወቀው ነው። እናም ቀኑ ለምን ሥራ እንደሚዘጋበት እንዲጠይቅ የነመቶ አለቃ ግርማ ወ/ጊዮርጊስ ኮሚቴ ወደ ጠቅላይ ቤተክህነት ሊቃውንት ተላከ። ሊቃውንቱ ለኮሚቴው ከሰጡት ሃይማኖታዊ ትንታኔ ባሻገር ‹‹ዕለቱ ሊዘጋበት የቻለው ‹ሁለት ወራት የፆመ ሆድ ዕሁድ ገድፎ ለሰኞ እንቅስቃሴ ስለሚከብደው ነው› አሉ›› ነው የተባለው።


ሳንወሻሽ ወይም አስመሳይ ሆነን፣ ‹‹ይኼ ሥራ ከማይወዱ ሰዎች የመነጨ አስተሳሰብ ነው›› ሳንል በነጻ ህሊና ካሰብነው እንዲሁም ከምናየው ነባራዊ ሁኔታ አንጻር አይደለም በትንሳዔ፤ ሁሉም በሚያከብረው ዘመን መለወጫን ጨምሮ በየትኞቹም የሃይማኖት በዓላት ማግስት ሥራ የሚገባው ወይም ገብቶ በመረጋጋት የሚሰራው ምን ያህሉ ነው?
በኛ ሀገር ዘመድ ከዘመዱ ርቆም ሆነ በቅርብ የሚጠያየቀው በአብዛኛው በበዓላት ቀን ነው። በነዚህ ቀናት ደግሞ የመጓጓዣ እጥረት በከፍተኛ ሁኔታ ስለሚከሰት ሰው ረጅም መንገድ በእግሩ ተጉዞ ወይም ለሰዓታት ቆሞ ነው በግፊያ የሚሳፈረው። ከዚያም ቤቱ የሚገባው ወላልቆ (ደካክሞ)ና ለእኩለ-ሌሊት ተቃርቦ ነው። እንዲህ የደከመውን ሰውና ሰውነት ነው እንግዲህ ማለዳ ተነስቶ ሥራው እንዲገባ የምንፈርድበት።


ከቤት ውጪ በመከበር ከሚታወቁት በዓላት ጥምቀት ዋነኛው ነው። ታቦታት ከመንበራቸው ወጥተው ካደሩበት ጥምቀተ-ባህር እስኪመለሱ 10 እና 11 ሰዓት ይሆናል። በርግጥ ደመራም ቢኖርም በነጋታው በመስቀል በዓል ምክንያት ሥራ ስለማይኖር መነጋገሪያችን አይደለም። በእስልምና ደግሞ ኢድ አል አድሀ (ዓረፋ) እና ኢድ አል ፈጢር (ረመዳን) ስቴዲየም ወይም መስጊድ ተከብረው ወደ ቤት መልስ ሲሆን በከፍተኛ ድምቀት በየጎዳናዎች ልዩ ልዩ የሃይማኖቱ ስርዓቶች ይካሄዳሉ። በነዚህ ሥርዓቶች የተዳከመ ሰውነት ቤቱ ሲገባ ደግሞ የሚጠብቁት ሰውነትን የባሰ የሚያደክሙ ቅባት የበዛባቸው ምግቦች ናቸው። ከዚህ ቀጥሎ ባለው ቀን ነው እንግዲህ ሰዉ ‹‹ሥራ ግባ›› የሚባለው።


ይህን ለመጻፍ ስዘጋጅ የኛን እና ሌላ አንድ ቢሮ ተመለከትሁ። እኛ ክፍል 34 ሠራተኞች የምንገን ሲሆን ሥራ ላይ የተገኙት 13ቱ ብቻ ናቸው። ከ13ቱ በሥራ መግቢያ ሰዓት የገቡት ከአምስት አይበልጡም። ከዚችው ውስጥ ትንሽ ቆይተው ወይም ከሰዓት በኋላ በማስፈቀድ የተመለሱም አሉ። በሌላኛው ቢሮ ከሚገኙት ከ50 በላይ ሠራተኞች ደግሞ ሥራ ገበታቸው ላይ የተገኙት 10 አይሞሉም። ከነዚህ ውስጥ ደግሞ በዓሉ የማይመለከታቸው እንዳሉ በመረዳት የሚመለከታቸው ደግሞ ምን እየሰሩ እንደሚውሉ መገንዘብ አያዳግትም። ቀልብን ቤት ከመላክ አንስቶ ስልክ ላይ ተጠምዶ የበዓሉ ዕለት የመልካም ምኞት ያልተደረገላቸው እየተፈለጉ፣ ‹‹እንኳን አደረሳችሁ!›› በማለትም ጊዜው ያልፋል።


ምናልባት ‹‹አስፈቅዶ መቅረት ይቻላል›› የሚል ካለ ከአጠቃላይ ሠራተኞች ከሁለት ሦስተኛ በላዩ ሲቀር ደንበኛ መስተንግዶ ላይ ችግር አለው። ለነገሩ ደንበኛውስ በነዚህ ቀናት መች ከቤቱ ይወጣና? ከእኔ ባሻገር እናንተም ምስክር ልትሆኑ የምትችሉት በሌሎች የሥራ ቀናት ሠራተኛው እንደዚያ ከተማዋን በታክሲና በአውቶቡስ ጥበቃ ሰልፍ እንዳላጨናነቃት ጭልጥ ብሎ በየቤቱ ስለተከተተ ትራንስፖርት ሰጪዎቹ አፋቸውን ከፍተው መዋላቸውን ነው። ሌላው ቢቀር ለመንግሥት ሠራተኞች ተመድበው እንደ ከተማ አውቶቡስ ጢም አድርገው በመጫን የሚታወቁት የፐብሊክ ሰርቪስ አውቶቡሶች ወንበሮቻቸው ለመኝታም እስኪበቁ ባዶ ሆነው ቀፏቸውን ሲከንፉ ተመልክተናል። ስለዚህ እነኚህን ቀናት አለመዝጋቱ የነዳጅ ብክነትን ጨምሮ በሌሎችም ውጤት የለሽ ወጪዎች ምክንያት ለመ/ቤቱ ራሱ ኪሳራ ነው።


‹‹እነዚህን ቀናት ከሥራ በማቀብ እረፍት መስጠት የሀገር ኢኮኖሚን ይጎዳል›› የሚል ብቻ ጭፍን አመለካከት የለኝም። መፍትሔው በአንዳንድ መ/ቤቶች በተለይም በልማት ድርጅቶች ውስጥ እየተሠራ ባለው መንገድ መሆን ይችላል። ድርጅቶቹ በበዓላት ማግስት ይዘጉና ማካካሻውን ቅዳሜ አስገብተው ያሰራሉ። ይህ በግዳጅ ሳይሆን በስምምነት የተደረገ ነው። ነገር ግን በዓላቱ ዐርብ ወይም ቅዳሜ ከዋሉ ወይም ከዚያ ቀጥሎ ያለው ቀን ሜይዴይ ወይም የድል በዓል ከሆነ ቅዳሜ፣ ዕሁድና በዓላቱ የዕረፍት ቀናት ናቸውና እረፍቱ ማካካሻ ሳያስፈልገው በዚያ ይታያል። ቅዳሜ ግማሽ ቀን በሚሰራባቸው መ/ቤቶች ጨምሮ ችግር ያለው ከዕሁድ እስከ ሐሙስ በሚከበሩ በዓላት ላይ ነው።


እነዚህ ቀናት ለሥራ ከሚከብዳቸው ሰራተኞች ባሻገር ሠርግና ምላሻቸው የሚሆንላቸው ተበቃይ ሰዎች ደግሞ አሉ። ድሮ ተማሪ ሳለን ለሃይማኖት ግድ የለሽ የሆኑ ወይም ጥላቻ ያላቸው መምህራን ፈተና የሚፈትኑት በበዓላቱ ማግስት እንደነበር እናስታውሳለን። ለነገሩ ዛሬም ዩኒቨርሲቲዎች ውስጥ ሳይቀር ይህ ክፋት (አባዜ) የተጣባቸው አሉ። የእንዲህ አይነቶቹ ምክንያት ፈላጊዎች በየመ/ቤቶችም ቀናቱን ለቂማቸው መበቀያም ይጠቀሙባቸዋል። ስለዚህ በበዓላት ማግስት ደክሞት ብቻ ሳይሆን አደጋ ደርሶበት የቀረን ሳይቀር ከቀበሌ ጭምር ማስረጃ እንዲያመጣ የሚያደርጉ ናቸው።


ከእንደነዚህ አይነቶቹ አንዱን ደብዳቤ ለአብነት ከዚህ ጽሑፍ ጋር አያይዣለሁ። ደብዳቤው የተጻፈለት ሰው በግቢው ውስጥ የሚያልፈውና የርሱን ጨምሮ የሰፈሩ ቤቶች ኤሌክትሪክ የሚያገኙበት መስመር የትንሳኤ ሌሊት ነዶ በተለይ እሱና ቤተሰቡ የተረፉበትን አደጋ በመንተራስ በነጋታው ስብሰባና መስመር ቁጥጥር ላይ በመቆየቱ ነው። ይህን ክስተት ግራና ቀኙን ከማመዛዘን ይልቅ እንደ መምህራኑ አጋጣሚዎችን ለመበቀያነት ለመጠቀም ለሚተጋው ኃላፊው ("አለቃው") ደውሎ ለማሳወቅ ቢጥርም ሊያነሳለት አልፈለገም። በሌላ ሰው በኩል ሲነገረው ግን፣ "በማህተም የተደገፈ ማስረጃ አምጣ በሉት" ነበር መልሱ። ማስረጃም ሳይጠየቅበት በመተማመንና በመግባባት የፈቃድ ቅጽ ተሞልቶ መታለፍ የነበረበት ክስተት ነው እንግዲህ ማስረጃ ተጠያቂው ባያመጣ ኖሮ የበቀል በትር ሊያርፍበት የነበረው።


ስለዚህ መንግሥታዊም ሆነ መንግሥታዊ ያልሆኑ ተቋማት ከነዚህ ቀናት ማግስት በብዛት ሳይገባ ወይም በድኑ ብቻ ገብቶ ልቡ ቤቱ ባለ ሠራተኛ ምክንያት የሚደርሰውን ቀውስ ለማስቀረት በቅንነት በማካካሻ ቢያስኬዱት መልካም ነው። ይህን ማድረግ ከሥራው በአንድ ልብ መሠራት ባሻገር ሠው ሥራውን እየወደደው እንዲሠራው ያስችላል። በርግጥ እንዲህ ቢደረግ ደግሞ ተከታዩን ቀን ለመሥራት የሚያንገራግር ቢኖርም ቁጥሩ ግን በጣም የወረደ ነው ሊሆን የሚችለው።


የማጠቃልለው አደራን በማከል ነው። ይህን አቋም ሳንጸባርቅ ሥራን በመጥላት አይደለም። በዚህ በኩል ከሥራ ላይ በየሰበቡ እንደማልቀር ከራሴ ባሻገር የሚያውቁኝ ምስክሮቼ ናቸውና!
* ይህን ሐሳብ ከደብዳቤ ጋር ለኢፌዲሪ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት፣ ለጠቅላይ ሚኒስትር ጽሕፈት ቤት እና ለሲቪል ሰርቪስ ሚኒስቴር በአድራሻቸው አስገብቻለሁ።

ቁጥሮች

Wednesday, 19 April 2017 12:41

 

74 በመቶ    ከሰሃራ በታች ባሉት ሀገራት መካከል በዘርፈ ብዙ ድህነት ውስጥ የሚገኙት ሴቶች አሀዝ፣

 

70 በመቶ    ከሰሃራ በታች ከሚገኙት ጎልማሶች መካል ከ3 ነጥብ 1 በመቶ በታች የቀን ገቢ የሚያገኙ አፍሪካዊያን፣

 

35 በመቶ    ከሰሃራ በታች ባሉት ሀገራት ማንበብ መፃፍ የማይችለው አፍሪካዊ አሀዝ፣

 

33 በመቶ    ከሰሃራ በታች ባሉ ሀገራት በተመጣጠነ ምግብ እጥረት የሚሰቃዩ በመቀንጨር ችግር ውስጥ ያሉ ህፃናት።

 

ምንጭ፤ UNDP: Human Development Report 2016

 

የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን ኃላፊነቱን በአደባባይ ዘንግቶ፤ ትውልዱን ሁሉ የግሎባላይዜሽን ሰለባ እስከሚሆን ድረስ እግሩን ሰቅሎ አለቀስቃሽ መተኛቱ ሳያንሰው የመንግስት ባለስልጣኖችን በጅምላ ምንም አትበሏቸው የሚለው አባባሉ አሳዛኝ ነው።

የዴሞክራሲያዊ ልማታዊ መንግስት ፖለቲካ ርዕዮተ ዓለም አራማጅ መሆኑን ከሚናገረው ገዢ ፓርቲ፣ ያለተወዳዳሪ በፓለቲካ ሹመት የኃላፊዎች ወንበር የተያዘበት ተቋም፣ የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ባለስልጣን፤ ገዢው ፓርቲን ምን እያስከፈለው እንደሆነ በቅጡ ጐምቱ የገዢው ፓርቲ ከፍተኛ አመራሮች የተረዱት አይመስልም።

የሀገሪቷ የሥራ ኃይል የሆኑት ወጣቶች በዓለም ዓቀፉ እግር ኳስ ተራ ወሬዎች እና ዘገባዎች ቀኑን ሙሉ እንዲጠመዱ በማድረግ፣ ከእለት እለት ከኑሯቸው የተዘናጉ እንዲሆኑ በግላጭ አሳልፎ የሰጣቸው፣ ከውጭ ሀገራት በስመ ቴሌቪዥን የሚለቀቁትን ወሲብ ቀስቃሽ ፊልሞች፣ በወንጀልና በግድያ በተገነቡ ፊልሞች፣ አመፀኛ ትውልድ በሚፈጥሩ ፊልሞች በአማርኛ ቋንቋ ሲሰራጩ፣ ከከተማ እስከ ገጠር ድረስ ያለውን ትውልድ የሚበክሉ ፊልሞች እንደ ልብ ሲናኙ ዝም ያለው  የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን፤ በሒልተን ሆቴሉ መድረክ በምን የሞራል አቅም የመንግስት ፍላጎት ብቸኛ አስጠባቂ ሆኖ መታየቱ ምንኛ የሚሰቀጥጥ ተግባር ነው።

በሁለት ቢላዋ ለመታረድ የበቃው ዛሚ ሬዲዮ ጣቢያ፣ በአንድ በኩል ሥርዓቱ አራማጅ ሬዲዮ ተብሎ ሲፈረጅ፤ በሌላ በኩል የሥርዓቱ ጐምቱ ባለስልጣናት አንድ ነገር ስለኛ ትተነፍሱና ወይውላችሁ እያሉ ሲያስፈሯሯቸው በአደባባይ ሲደመጥ፣ የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን “የእኛ አለቆችን” በጅምላ አትውቀሷቸው ሲል ሲደመጥ፤ ተቋሙ ምን ያህል የአደርባዮች ክምር የበዛበት መሆኑን ለመረዳት የሮኬት ሳይንስ አይጠይቅም።

በጣም የሚገርመው እና ለሪከርድ መቀመጥ ያለበት በዛሚ ኤፍ ኤም ተወካዮች የተነሳው ቅሬታና ከሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የተሰጠው ምላሽ የዚህችን ሀገር ነፃ ሚዲያ ዕጣ ፈንታ ያመላከተ ነው። ይኸውም፣ “የዛሚ ኤፍ ኤም ተወካዮች አቶ ዘሪሁን ተሾመ እና ጋዜጠኛ መስታወት ተፈራ “የመንግስት ስራ አስፈጻሚዎች መረጃን ይከለክላሉ፣ እነሱን ያላስደሰታቸውን ፕሮግራም ስናቀርብ ደግሞ የደብዳቤ ጋጋታ ያቀርባሉ። በቅርቡ ከአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የተጻፈልን ደብዳቤ የአገሪቱን ህግና ስርዓት አክብሮ ለሚሰራ ለእኛ ዓይነቱ ሚዲያ ሳይሆን ለኢሳት የተጻፈ ነበር የመሰለን። እኛ ግን ቀድመን ሃሳባቸውን እንዲሰጡን ደጋግመን ጠይቀናቸው የነበረ ቢሆንም እንደ ጥፋተኛ ቆጥረው ማስተባበያ ካላወጣችሁ ብለው የማስፈራሪያ ደብዳቤ ጻፉልን” ሲሉ የግል መገናኛ ብዙሃን ድርጀቶች ያለባቸውን ጫና ጠቅሰው አቅርበው ነበር።

ለዚህ ቅሬታ መልስ የሰጡት በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የባህልና ቱሪዝም እና የመገናኛ ብዙሃን ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ሰብሳቢ ወይዘሮ ፈቲያ የሱፍ “አንድ ስራ አስፈጻሚ እምቢ አለ ተብሎ እንደዚህ ማራገብ ትክክል አይደለም። አንዳንድ ሚዲያዎች በማራገብ (ሰንሴሽናሊዝም) ተወዳጅ ለመሆን ይጥራሉ” በማለት መልስ ሰጥተዋል። በወይዘሮ ፈቲያ ላይ ተጨማሪ መልሰ የሰጡት የባለስልጣኑ ዋና ዳይሬክተር በበኩላቸው “አንድ አስተዳደር መረጃ አልሰጥም አለ ተብሎ ሁሉንም መውቀስ ተገቢ አይደለም። ኢህአዴግ እንደሆነ እንኳንስ ለወዳጆቹ ለጠላቶቹም ቢሆን ችግር እንዳለበት ከመግለጽ አልተቆጠበም” ሲሉ ተናግረዋል። ከዚህ በላይ መረገም ከወዴት ይመጣል።

ዛሬ ዛሚ ሬዲዮ ላይ የቀረበው ማስፈራሪያ፣ ነገም በሌላው ላይ መቀጠሉ አይቀርም። የኪራይ ሰብሳቢ ፖለቲካ ኢኮኖሚ የበላይነቱን ይዟል እየተባለ ቀን በቀን በሚነገርባት ኢትዮጵያ፤ የግል መገናኛ ብዙሃን ጥናት አጠናሁ በሚል መነሻ ወቀሳና ውንጀላ በማቅረብ ሕልውናውን ያረጋገጠው የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን፣ በሥርነቀል አስተሳሰብ እና በተራማጅ የገዢው ፓርቲ አባላት እስካልተመራ ድረስ መዋቅራዊ የሆነ ለውጥ ማምጣት አይቻልም።

ስለዚህም ገዢው ፓርቲ፣ ለግል መገናኛ ብዙሃን ሕልውና ሳይሆን፣ ከእጁ ያመለጡ ወጣቶችን ወደሥራ ለመመለስ ባለስልጣን መስሪያ ቤቱን በቅጡ መፈተሽ ይጠበቅበታል።¾

 

በይርጋ አበበ

የኦሮሞ ብሔራዊ ኮንግረስ (ኦብኮ) መስራችና የኦፌኮ ሊቀመንበር እንዲሁም የመድረክ ምክትል ሊቀመንበር ዶክተር መረራ ጉዲና የፊታችን ሰኞ ሚያዝያ 16 ቀን 2009 ዓ.ም ለአራተኛ ጊዜ ፍርድ ቤት ይቀርባሉ።

ከሁለቱ የዶክተር መረራ ጉዲና ጠባቆች አንዱ የሆኑት አቶ ወንድሙ ኢብሳ ስለ ደንበኛቸው ከሰንደቅ ጋዜጣ ለቀረበላቸው ጥያቄ ሲመልሱ “ደንበኛችን ጤንነታቸው በጥሩ ሁኔታ ላይ ይገኛል። የፊታችን ሰኞ ፍርድ ቤት ይቀርባሉ። እኛም የመጀመሪያ መቃወሚያችንን እናቀርባለን” ብለዋል።

አቶ ወንድሙ አያይዘውም “መቃወሚያ የምናቀርበው ዶክተር መረራ ጉዲና ላለፉት ከ20 ዓመታት በላይ በሰላማዊ መንገድ የሚታገሉ ፖለቲካ ፓርቲ መስርተው የሚንቀሳቀሱ ሲሆን አድራሻቸውም እዚሁ አገር ውስጥ ነው። ሌሎች ከእሳቸው ጋር የተከለሰሱት ሁለቱ ተከሳሾች ግን (ፕሮፌሰር ብርሃኑ ነጋ አና አቶ ጀዋር መሃመድ) ከአገር ውጭ የሚኖሩ በመሆኑና ፍርድ ቤት በአዲስ ዘመን ጋዜጣ መጥሪያ ቢያወጣም ሊቀርቡ አልቻሉም። ስለዚህ የዶክተር መረራ ክስ ለብቻ እንዲታይና ደንበኛችን ህጉ በሚፈቅደው መሰረት በነጻ እንዲሰናበቱ ስንል መቃወሚያችንን እያዘጋጀን ነው” በማለት ተናገረዋል።

ዶክተር መረራ ጉዲና መጋቢት 29 ቀን 2009 ዓ.ም በዋለው ችሎት የቃል ክርክር ከተካሄደ በኋላ ከማዕከላዊ ማቆያ ወደ ቃሊቲ ዞን አራት ማቆያ ክፍል መዘዋወራቸውን ያስታወሱት አቶ ወንድሙ፣ “ደንበኛችን የተከሰሱበት ወንጀል ዋስትናን የሚከለክል ባለመሆኑ ይግባኝ ጠይቀን ነበር። ሆኖም ይግባኛችንን ፍርድ ቤት ሊቀበለው አልቻለም” ብለዋል።

ዶክተር መረራ ጉዲና የአውሮፓ ህብረት ፓርላማ ቤልጂየም ብራሰልስ በተካሄደ ጉባኤ ሲጠራቸው “በቦታው ተገኝተው ጉባኤውን የተካፈሉት ይታሰራሉ ተብለው ቢነገራቸውም ወደ አገራቸው ለመመለስ ሳይፈሩ ነጻነታቸውን አውቀው የተመለሱ ናቸው። ይህም ሰላማዊ የፖለቲካ ታጋይ መሆናቸው እየታወቀ ሊታሰሩ አይገባም” ሲሉ አቶ ወንድሙ አስተያየታቸውን ሰጥተዋል።

 ዶክተር መረራ ጉዲና ህገ መንግስቱን በሀይል በመናድና መንግስትን በሀይል ለመገልበጥ ከሽብርተኛ ድርጅት መሪዎች ጋር በመገናኘት አሲረዋል በሚል ወንጀል ነው የታሰሩት።¾


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 1 of 159

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us