You are here:መነሻ ገፅ»ፖለቲካ

“የኢትዮጵያ የመንግስትነት ቀውስ
ከታሪክ አንፃር አልተፈታም”

ፕሮፌሰር ማድሃኔ ታደሰ

 

ፕሮፌሰር መድሃኔ ታደሰ ላለፉት ሃያ ዓመታት በኢትዮጵያ ፖለቲካ ጉዳዮች በምሁርነታቸው ተሳታፊ ከመሆናቸው በላይ በርካታ ጽሁፎች አሰናድተው ለአንባቢያ አቅርበዋል። 

ፕሮፌሰር መድሃኔ በአፍሪካ ቀንድ ሀገሮች ዙሪያ ከጸጥታ እና ከደህንነት ጋር በተያያዘ በርካታ አርቲክሎችና መጽሐፎች አዘጋጅተው አሳትመዋል።


በአሁን ሰዓት በእንግሊዝ ለንደን ከተማ በሚገኘው ኪንግስ ኮሌጅ የግሎባል ስተዲ መምህርና ተመራማሪ በመሆን እያገለገሉ ይገኛሉ።


የሰንደቅ ጋዜጣ ዝግጅት ክፍል ፕሮፌሰር መድሃኔ ታደሰን በወቅታዊ የኢትዮጵያ ጉዳይ ዙሪያ አወያይቶአቸዋል። በውይይቱም ፕሮፌሰሩ የኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ቀውስ ከመንግስተርነት ቀውስ ጋር የሚያያዝ እንጂ እንደሚባለው ከብሔርና ከማንነት ጋር በተያያዘ መቅረብ እንደለሌበት መከራከሪያ አንስተዋል። ለአንባቢዎች እንዲመች በዚህ መልኩ አቅርበነዋል።


ሰንደቅ፡- በኢትዮጵያ ውስጥ ባልተለመደ መልኩ ዜጐች በማንነታቸው መፈናቀል፣ መገደል እና መገለል እየደረሰባቸው እና ተያያዥ ችግሮች የሚስተዋልባቸው ሁኔታዎች እየተፈጠሩ ነው። ከጠቀስኩትና አሁን ካለው የኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ አንጻር የችግሮቹ መነሻዎች ምንድን ናቸው?


ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- እኔ የማያው መጀመሪያ ምንጩ ምንድን ነው? ምንጩ ፖለቲካዊ ነው። አሳታፊ የሆነ ፖለቲካ፤ ሕገመንግስታዊ ሥርዓት ያጠናከረ ፖለቲካ፤ ዴሞክራሲያዊ መብቶችን ያጎናጸፈ ፖለቲካ ከሌለ፤ ብዝሃነቱ ዋጋ የለውም። ስለዚህ በዚህ መልኩ ብዙ የተጓዝን አይመስለኝም።


ሕገመንግስት አለ፤ ፌደራሊዝም አለ፤ እነዚህን በዴሞክራሲ መግራት ማጠናከር አልቻልንም። የፖለቲካ ችግር ነው፤ አሳታፊ ስል ብሔረሰቦችን ብቻ ማለት አይደለም። የፖለቲካ አመለካከት፣ የተለያዩ ቡድኖች፣ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ የነበሩ የተለያዩ ኃይሎችንም የምናቀራርብበት የፖለቲካ ምህዳር መፍጠር አለመቻላችን ነው።


ሁለተኛው፣ የህግ የበላይነት መፍጠር አለመቻላችን ነው። ሶስተኛ (በማንነቶች ደረሰ ለተባለው ጥቃት) ብሔርና ዜግነትን ማቀራረብ አለመቻላችን ነው። ብሔር ወይም የብሔረሰብ መብት የባህል እራስን የማስተዳደር መብት በሕገመንግስቱ ውስጥ አለ፤ አይካድም ጠቃሚ ነገር ነው። ነገር ግን ብሔር ብቻውን ሀገር አይገነባም። ዜግነት በሚለው ላይ አልተሰራበትም። ዜግነት ነው፣ የተለያዩ ብሔረሰቦችን ዜጎችን አንድ ቤተሰብ የሚያደርገው፤ አንድ ማሕበረሰብ የሚያደርገው። እንድንቀራረብ እንድንደጋገፍ በዜግነት ላይ ማተኮር ነበረብን።


ፖለቲካዊ ዕውቅና ለብሔረስብ መስጠት አንድ ጉዳይ ነው፤ መብት መስጠት አንድ ጉዳይ ነው፤ እራስ ማስተዳደር አንድ ጉዳይ ነው፤ ሀገር ለሚለው ትኩረት መስጠት ነበረበት። የሚያቀራርበን የሚያገናኘን ላይ ማትኮር ነበረብን። ዜግነት የሚለው ላይ ብዙ ሳይሰራ፣ በብሔር ላይ አደላን። ስለዚህ ይህ የፈጠረው ችግር አለ። በሕዝብ ብዛት እና በትውልድ ሽግግር (Demographic transition theory) ላይ ቅስቀሳ ሲደረግ ተቆይቶ፣ የተፈጠረ ትውልድ አለ። ይህ በራሱ የሚፈጥረው ችግር አለ፤ ከኢኮኖሚና ከፖለቲካ መገለል ጋር፣ ከዲሞክራሲ ጥበት፣ ከሕግ የበላይነት አለመኖር ጋር፣ በፖለቲካው አሳታፊ ካለመሆኑ፣ ከሕዝብ ብዛት እና ከኢኮኖሚው ችግር ጋር ተዳምሮ፣ ችግሮቹ ተፈጥረዋል።


ሰንደቅ፡- የተፈጠረው ችግር ጊዜያዊ ተደርጎ መውሰድ ይቻላል?


ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- የተፈጠረው ችግር ጊዜያዊ ነው ብዬ አለወስደውም። ጊዚያዊ ሳይሆን መሰረታዊ መዋቅራዊ ችግር ነው። በሕገመንግስቱ መሰረት ዴሞክራሲን ሥርዓቱን ስናጠናክር ነው። ሲጀመር ፌደራሊዝም ያለ ዴሞክራሲ ባይሞከር ይሻላል። ፌደራሊዝም ካለ፣ ዴሞክራሲ ነው መኖር አለበት። የኤርትራ ፌዴሬሽን የፈረሰው ለምንድን ነው? ኢትዮጵያስ ምን ዋስትና አላት። ይህ ወሳኝ ነገር ነው።


ሌላው፣ ባለፉት ዓመታት ትልቅ ክፍተት የሚመስለኝ፣ የታሪክ ጉዳይ ነው። የኢትዮጵያ ታሪክ የት ነው ያለው? የኢትዮጵያ ታሪክ ሁሉንም በሚወክል መልኩ ሳይንሱና ዘመናዊ ትምህርቱ በሚያስቀምጠው መልኩ ተቃኝቶ ተዘጋጅቶ በጠንካራ ሁኔታ ለዜጋው መሰጠት አለበት። ታሪኩን የማያውቅ ትውልድ፣ አንድ ታሪክ ያለን ሕዝቦችን ነን ተብሎ ተደጋግሚ በማይወራበት ሕብረተሰብ አደጋዎች መፈጠራቸው አይቀርም። ይህ ክፍተት መሞላት አለበት፣ ዘግይቷል። ከፍ ብዩ እንዳነሳሁት ከሕዝብ ብዛት እና ከትውልድ ሽግግር ጋር ተዳምሮ የታሪክ ክፍተቱ የፈጠረው ብዥታ እና ድክመት አለ።


አንድ ሀገር ነው ያለን። የትኛውም መንግስት ኢኮኖሚው ላሳድግ ነው፣ ሕገ መንግስት ላስከብር ነው፣ የህግ የበላይነት ላሰፍን ነው፣ ፍትህ ላመጣ ነው፣ ለሕዝቡ ዳቦ እንዲያገኝ ላደርግ ነው፣ ማለቱ እንዳለ ሆኖ፣ ከእነዚህ በላይ ትልቁ ጉዳይ ግን ሀገር ማስቀጠል አለብኝ የሚለው ነው፤ ሀገር የማስቀጠል ኃላፊነት። ይህ ደግሞ ታሪካችን እና የታሪክ ትውስታችንን ማቀራረብ መቻል አለብን። ማጠላለፍ መቻል አለብን።


የኢትዮጵያ የመንግስት ምስረታ ትረካዎች ተፎካካሪ እና ተጠፋፊ ናቸው። እነዚህ ትልልቅ ናቸው፣ ማቀራረብ አለብን። እነዚህን አቀራርበን፣ ትረካዎችን ማቀራረብ አለብን። ይህንን ለማድረግ ሰፊ መድረኮች እና ነፃነቶች መኖር አለባቸው። የፖለቲካ ምህዳሩን ካላሰፋ እነዚህን ማቀራረብ አንችልም። ስለዚህ የኢትዮጵያ ሀገርነት እና የመንግስትነት ትረካዎችን የተለያዩ ትረካዎችን አንድ ላይ ማምጣት አለብን። የፖለቲካ ኢኮኖሚውን መቀየር የምንችለው። ከላይ ያሰፈርነውን ስናደርግ ነው፣ የፖለቲካ ኢኮኖሚ ችግሩን የምንፈታው። እንደሚባለው ችግሩ የብሔር፣ የማንነት አይደለም።


ሰንደቅ፡- የፖለቲካ ኢኮኖሚ ችግርን በዋናነት ለተፈጠረው ቀውስ ማሳያ ካስቀመጡ፣ ችግሩን ለመፍታት ምን ዓይነት መዋቅራዊ ለውጦችና ሥራዎች መሰራት አለበት ይላሉ?


ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- አንዱ፣ በሕገ መንግስቱ መሰረት መሥራት ነው። ሕገመንግስቱ የሚያስቀምጣቸውን የሲቪልና የፖለቲካ መብቶችን ማክበር ነው። ምህዳሩ እሱ ነው፤ ቀደም ብሎ ተቀምጧል። ሁለተኛ፣ በኢትዮጵያ ጉዳይ ያገባናል ለሚሉ ኃይሎች መድረክ መፍጠር። የትኛውም ሒደት ኢትዮጵያ ውስጥ ከአሁን በኋላ አንድ ቡድን በሚያደርገው ሒደት ወይም ጥረት የኢትዮጵያ ፖለቲካ ችግር ሊፈታ አይችልም።


የኢትዮጵያ የፖለቲካ የኢኮኖሚ የታሪክ ውጥረቶች፣ ከአንድ የፖለቲካ ቡድን በላይ ናቸው። ይህንን መገንዘብ ያስፈልጋል። አሁን ያሉ የፖለቲካ ኃይሎች የኢትዮጵያን ችግር ብቻቸውን ይፈታሉ የሚል እምነት የለኝም። ለዚህም ነው የመንግስትነት እና የፖለቲካ ትረካችንን ማቀራረብ የሚያስፈልገው እየተባለ ያለው።


በሁለተኛ ደረጃ፣ መታየት ያለበት ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው የፖለቲካ ሽግግር አሳታፊ ነው ወይ? ከትረካው ባለፈ ማየት ያስፈልጋል።


ሰንደቅ፡- (ላቋርጥዎትና) አሳታፊ መድረኮች መኖራቸውን መንግስት በመከራከሪያነት የሚያቀርባቸው አሉ። ለምሳሌ በምርጫ ቦርድ ተመዝግቦ ሕጋዊ ፓርቲ መመስረት እንደሚቻል ያስቀምጣል። የህዝብ መድረኮችም በተለያዩ ቦታዎች እንደሚዘጋጁ ይገልፃል። መከራከሪያዎትን በማሳያ አስደግፈው ቢገልጽልን?


ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- መድረኮች በሚባለው ላይ ልዩነት አለ። ኮሚኒኬሽን እና ኢንዶክትሪኔሽን ይለያያል። ኮሚኒኬሽን ከሕዝቡ ጋር መወያየት ነው። ሕዝቡ ሃሳብ ያመነጫል፣ አመራሩም ሃሳብ ያመነጫል፣ ውይይት ይደረጋል። ኢንዶክትሪኔሽን ግን ማጥመቅ ነው።


በአጠቃላይ ግን የኢትዮጵያ የመንግስትነት ቀውስ ከታሪክ አንፃር አልተፈታም። ትልቁ የኢትዮጵያ የመንግስትነት ቀውስ አንድ ቡድን የራሱን ኃይሎች አሰባስቦ ይመስሉኛል የሚላቸውን መርጦ፣ አሰባስቦ የመንግስት ሥልጣን እና ፖለቲካ ኢኮኖሚ የመቆጣጠር ነው። ይህንን አልቀየርነውም፤ መቀየር አለበት። ለዚህ ነው ወደ ቀውስ የምንመጣው፣ የምንገባው።


የመገለል ስሜት ያለው ኃይል በወሳኝ መልኩ ኢትዮጵያ ውስጥ መኖር የለበትም። በሕዝብ፣ በብሔር፣ በፖለቲካ ቡድን ልትገልጸው ትችላለህ፣ ከአንድ አቅጣጫ ኢትዮጵያ ውስጥ ስልጣን ይያዝና የመንግስት ስልጣን ፖሊሲ እና አቅጣጫ ወሳኝ ይሆናል። ይህ መሆን የለበትም። ከየትኛውም አካባቢ ኢትዮጵያ ውስጥ ስልጣን ላይ ሲወጣ፣ ሁሉንም አካባቢዎች ያሳተፈ ሒደት ለመጀመር አልተሞከረም። ኢሕአዴግ ሲገባ ሞክሮት ነበር። አሁንም ቢሆን ከፖለቲካ ጨዋታ ውጪ ነን ያሉት ኃይሎች፣ እስካሁን እንደቀጠሉ ናቸው። ይህንን መቀየር ካልቻለን፣ ሲጀመር ምኑ ነው አብዮታዊነት? አብዮታዊነት ሥርነቀል ለውጥ ማምጣት ነው። የኢትዮጵያ የመንግስትነት ታሪካዊ መዋቅራዊ ችግር፣ ፖለቲካዊ ችግር ነው።


ሁለተኛው የኢትዮጵያ መንግስትነት ቀውስ፣ ነፃ ተቋሞች አለመፍጠር ነው። ሶስተኛው፣ የህግ የበላኝነት አለማስፈን ነው። ሁልጊዜም በአመፅ ነው ሥልጣን የሚያዘው። ይህንን መቀየር አልቻልንም። “አለባብሰው ቢያርሱ፣ በአረም ይመለሱ” እንደሚባለው ነው። ወደዚህ ነው የምንመለሰው። ፖለቲካ ኢኮኖሚው የሚቀየረው የመንግስት ባሃሕሪ እና የስልጣን (የሃይል) ዝምድና (power relation) ሲስተካከል ነው፣ ማስተካከል መቀየር ግን አልቻልንም። የተራዘመ ትግል ቢፈልግም፣ አቅጣጫውን ግን ቁርጠኛ ሆነን አላስቀመጥንም። ይህንን ማድረግ እስካልተቻለ ድረስ፣ መውደቅ እና መነሳት ቀጣይ ናቸው። ተጋላጭነቱም እንደዚሁ ይቀጥላል።


ሰንደቅ፡- አንድ መንግስት አላሳትፍም ብሏል ተብሎ አይተውም። መብት የሚሰጥ ብቻ አይደለም። ከዚህ አንፃር የምሁራን ሚና ምን መሆን አለበት?


ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- አዎ መብት የሚሰጥ አይደለም። ሥርዓት የሚፈጠረው በኢትዮጵያ ሕዝብ እንጂ በአንድ ቡድን ወይም አመራር አይደለም። አመራሩ ማድረግ ያለበት በሕገ መንግስቱ ሥር መንቀሳቀስ ነው። ዴሞክራሲን የሚፈጥረው ሕዝቡ እንጂ አመራሩ አይደለም። ከአሁን በኋላ አንድ አመራር ወይም ቡድን ዴሞክራሲ እሰጣለሁ ቢል፣ መስጠትም ቢጀምር አይሰራም። ከላይ የሚሰጥ ዴሞክራሲ ወይም በተወሰኑ ቡድኖች የሚሰጥ ዴሞክራሲ አይሰራም።


ሕወሓት በርሃ ሲወጣ ወጣቶችን አሰልፎ ዴሞክራሲ ፍትህን እናመጣለን ብሎ ነው። አብዛኛው ወጣት ተሰልፎ የታገለው ፍትህ ዴሞክራሲ ይመጣል ብሎ ነው። ግን ዴሞክራሲ እና ፍትህ እናመጣለን የሚለው የተቀደሰ ሃሳብ ሆኖ ሲያበቃ፣ እኛ እናመጣለን ወይም እኛ እንሰጣለን የሚለው አመለካከት ግን ችግር ነው። ከሕዝቡ ነው፣ የምንወስደው ነው የሚባለው። እኛ ሁኔታዎችን እናመቻቻለን፣ ፀረ-ዴሞክራሲ የሆነውን ሥርዓት እንገረስሳለን፣ አሳታፊ ሕገመንግስት፣ ነፃ የሆኑ ተቋሞች እንመሰርታለን። ሕዝቡ እራሱ ነው፣ ዴሞክራሲን ማስፋትም መገደብም የሚችለው።


ሕዝብ ያልደገፈው ነገር የጊዜ ጉዳይ እንጂ ሊቀጥል አይችልም። ስለዚህ፣ ምሁሩ ባለሃብቱ ሲቪሉም ሁሉም እኔ ነኝ ለውጥ ማምጣት የምችለው የሚለውን ስሜት ማዳበር አለበት። ስልጣን ላይ ያለው ኃይልም ቢሆን፣ ሕዝቡ ነው ዴሞክራሲ የሚያመጣው፣ ሕዝቡ ነው ችግሮቹን የሚፈታው፣ ሕዝቡ ነው የሚመራንን፣ ሕዝቡ ነው አቅጣጫ የሚያሳየን ብለው አምነው ቋንቋቸውን መቀየር አለባቸው። ይህ ካልተቀየረ የፖለቲካ ባሕሉም፣ የኢትዮጵያ የመንግስትነት ቀውስን ለመፍታት አልጀመርነውም ማለት ነው። ከሕዝባችን ምክር እና አቅጣጫ እንፈልጋለን ነው፣ መባል ያለበት። የህዝቡን የወሳኝነት ሚና ማስፋት ነው። 

 

በይርጋ አበበ

 

የኢህአዴግ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ከሥራ አስፈፃሚነት የተሰናበቱ ነባር ታጋዮችን ያካተተ ስብሰባ ለ17 ቀናት አካሂዶ ከጨረሰ በኋላ መግለጫ ማውጣቱ ይታወሳል። ከፓርቲው መግለጫ ማግስት ደግሞ የግንባሩ አባል ደርጅቶች ሊቃነመናብርት (የኦህዴድ፣ ብአዴን፣ ህወሓት እና ደኢህዴን) ሊቀመንበሮች በጠቅላይ ሚኒስትሩ ጽ/ቤት ለሁለት የመንግስት መገናኛ ብዙሃን ብቻ ጋዜጣዊ መግለጫ ሰጥተዋል።


የፓርቲዎቹ አመራሮች ሰፋ የለ ሰዓት የፈጀውን መግለጫ ሲሰጡ ዋንኛ ትኩረታቸው በግንባሩ እና በአባል ፓርቲዎቹ ግንኙነት ላይ ያተኮረ ሲሆን ተጨማሪ አገራዊ ጉዳዮችን የዳሰሰ ነጥብም ታክሎበታል። በተለይ የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮችን ከእስር ቤት መፍታት እና ማዕከላዊ የሚባለውን የምርመራ ማዕከል (እንደ አቶ ኃይለማርያም ገለፃ የደርግ ማሰቃያ ቤት) ዘግቶ ሙዚየም ማድረግ የሚሉት የበርካታ የፖለቲካ ምሁራንና መገናኛ ብዙሃንን ትኩረት የሳቡ ጉዳዮች ሆነዋል።


በእነዚህ ሁለት መሠረታዊ ጉዳዮች ዙሪያ ትኩረት በማድረግ ምሁራን እና የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮችን አነጋግረን ሃሳባቸውን እንዲያካፍሉን አድርገናል። የምሁሩን (ዶ/ር ምህረት አየነው ከፎረም ፎር ሶሻል ስተዲስ) እና ፖለቲከኞቹ (አቶ የሺዋስ አሰፋ የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር እና አቶ ሙላቱ ገመቹ የኦፌኮ ም/ሊቀመንበር) የሰጡትን አስተያየት ለአንባቢያን በሚመች መልኩ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

 

የትኞቹ የፖለቲካ እስረኞች?

 

ላለፉት ረጅም ዓመታት ኢህአዴግ “የፖለቲካ እስረኛ የለም” በሚለው አቋሙ ፀንቶ ቆይቶ ነበር። ታህሳስ 25 ቀን 2010 ዓ.ም የኢህአዴግ አባል ፓርቲዎች ሊቃነመናብርት መግለጫ ላይ አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ “ለተሻለ ብሔራዊ መግባባት በራሳቸው ጥፋት የታሰሩ የፖለቲካ አመራሮችን እንዲፈቱ እናደርጋለን” ሲሉ ተናግረዋል። የአቶ ኃይለማርያም መግለጫ የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮችም ሆነ አባላት የፖለቲካ እስረኞች መሆናቸውን ባይገልፅም ፖለቲከኞች መታሰራቸውን ግን አመላካች ነው። ለዚህም ሲባል የፓርቲዎቹ አመራሮች ከእስር መፈታትና የተመሰረተባቸው ክስ እንዲቋረጥ መደረግ ለአገራዊ ብሔራዊ መግባባት የተሻለ በር ከፋች እንደሆነ መግለጻቸው ፓርቲው “የፖለቲካ እስረኞች የሉም” ከሚለው አቋሙ ማሻሻያ ማድረጉን ያመለክታል ሲሉ ምሁራኑ ይናገራሉ።


የፎረም ፎር ሶሻል ስተዲስ ዳይሬክተሩ ዶ/ር ምህረት አያሌው እንደሚሉት “መንግሥት የፖለቲካ እስረኞችን በተመለከተ በተለያየ ጊዜ የተለያየ ትርጓሜ ሲሰጠው ቆይቷል። እኔ እስከማውቀው ድረስ ኢትዮጵያ ውስጥ የፖለቲካ እስረኞች እንደሌሉ ነው፤ የመንግስት አቋም የነበረው። አሁን የፖለቲካ እስረኞች ይፈታሉ ሲባል በመጀመሪያ ደረጃ የትኞቹ ናቸው የሚፈቱት? የሚለውን ማየት ተገቢ ነው። ምክንያቱም ብዙዎቹ የታሰሩት በሽብር ድርጊት ክስ ነው። አሁን አቶ ኃይለማርያም የተናገሩትን ተከትሎ ህዝቡ እየጠበቀ ያለው እነማን ይፈታሉ? እያለ ነው። ሂደቱስ ምን መልክ ይኖረዋል? የሚሉትን ነጥቦች ማየት ይገባል” ሲሉ ተናግረዋል።


የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግረስ (ኦፌኮ) ም/ሊቀመንበር አቶ ሙላቱ ገመቹ በበኩላቸው “በፖለቲካ ሰበብ የታሰሩ ፖለቲከኞች መፈታት የእኛ ብቻ ሳይሆን የህዝቡም ጥያቄ ነበር። የኢህአዴግ አመራሮች እዚህ ውሣኔ ላይ የደረሱት በህዝብ ያለማቋረጥ ተቃውሞ የፈጠሩት ተፅእኖ ውጤት ነው” ሲሉ ኢህአዴግ የፖለቲካ ፓርቲ አባላትን ለመፍታት የደረሰበትን ውሳኔ ምክንያት ተናግረዋል። አቶ ሙላቱ አክለውም “በኢህአዴግ አመራር ደረጃ የተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲ አመራሮችን ከእስር እንፈታለን ተብሎ ሲነገር እኛም ሆነ ህዝቡ ወይም የታሰሩ ፖለቲከኞች ቤተሰብ ተስፋ ያደረግነው ቃል የተገባው ቶሎ እንደሚፈፀም ነበር። ነገር ግን ቃል በተገባው መሠረት ፖለቲከኞቹ እስካሁን አልተፈቱም። ከዚህም የባሰው ደግሞ የእኛ አባላት በዚህ ሳምንት በወለጋ ታስረዋል” ብለዋል። “ከ25 ዓመት በኋላ የፖለቲካ እስረኞች መኖራቸውን ያመነው ኢህአዴግ የህዝብ ቁጣ ገደቡን ጥሶ ስለመጣ ነው” ያሉት አቶ ሙላቱ፤ “ኦፌኮ በስርዓቱ ብዙ የተጎዳ ፓርቲ ነው። ከተወሰንን ዕድለኞች በስተቀር አብዛኛው የፓርቲያችን ስራ አስፈፃሚ አባላት እና እጅግ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው አባሎቻችን የሚገኙት እስር ቤት ነው። ጽ/ቤቶቻችን ተዘግተዋል” ሲሉ ኦፌኮ ከኢህአዴግ የገጠመውን ፈተና ገልፀዋል።


የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሺዋስ አሰፋ ደግሞ “ቀደም ሲል የፖለቲካ እስረኛ የለም ሲሉ ነበር። ኢትዮጵያ ውስጥ የፖለቲካ እሰረኛ የለም ማለት ፀሐይ በምስራቅ ትወጣለች የሚለውን ዓለም አቀፍ እውነታ (General truth) መካድ ነው። ቢያንስ የፖለቲካ እስረኛ መኖሩን ማመናቸውና ለመፍታት መወሰናቸውን እየገለፁ መሆኑ ጥሩ ነው። እንዲሁም የቀድሞ ማዕከላዊ እንደሚዘጋም ገልፀዋል። ዝርዝሩን ትተነው እነዚህ ሁለት ውሳኔዎች ተግባራዊ ከሆኑ መልካም ነው ብለን መውሰድ እንችላለን። ነገር ግን ማዕከላዊን ብቻ መዝጋቱ በቂ አይደለም። ምክንያቱም እኔ ራሴ በ2006 ዓ.ም ማዕከላዊ ሳለሁ ስቃይ ደርሶብኛል። እኛ እዚያ እያለን ለበርካታ ቀናት በሌላ የምርመራ ቦታ ምርመራ ሲካሄድባቸው (አካላዊ ጥቃት የተፈፀመባቸው ሲሉ ይገልጿቸዋል) የቆዩ ሰዎች ስቃዩ ደርሶባቸው እኛን ሲቀላቀሉ አይቻለሁ። ስለዚህ ኢትዮጵያ ውስጥ መቆም ያለበት ስቃይ ነው። ለዚህ ደግሞ ፀረ-ሽብር እና ፀረ-ሽብር ግብረሃይል የተባሉት በአዋጅ ሊፈርሱ ይገባል። ከማዕከላዊ ውጭ ያሉ ማሰቃያ ቤቶች (ምርመራ ክፍሎች) ሊፈርሱ ይገባል” ሲሉ ማዕከላዊ ወደ ሙዚየም እንዲቀየር መወሰኑን አስመልክቶ ሃሳባቸውን ገልፀዋል።


“የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮች መፈታት በራሱ እንደ ጅምር ጥሩ ነው” የሚሉት አቶ የሽዋስ፤ “የዴሞክራሲ ምህዳሩን ለማስፋት እንደ ዶ/ር መረራ፣ አንዷለም አራጌ እና በቀለ ገርባ ያሉ አመራሮች ከእስር ተፈተው መነጋገር አለባቸው። ሌሎችም እስረኞች ከእስር ወጥተው ስለ ዴሞክራሲያዊ አስተዳደር መስፈን ውይይት ሊያደርጉ ይገባል። ምክንያቱም እነዚህ ሰዎች ሳይኖሩ መነጋገር አይቻልምና። ከዚህ በተጨማሪ ደግሞ ሰው ሃሳቡን ስለገለፀ ብቻ እንደማይታሰር ዋስትና ሊሰጠው ይገባል። የፖለቲካ እስረኞች እንደሚፈቱ የተሰጠው ውሳኔ እንደመጀመሪያ ሃሳብ ሲታይ ጥሩ ነው አልን እንጂ ከዚያ በኋላ ብዙ የምንነጋገራቸው ነገሮች አሉ።” ሲሉ ከፖለቲካ እስረኞች መፈታት በኋላም ብዙ የቤት ሥራ እንዳለ ተናግረዋል።

 

ቃል የተገባው ዘግይቷል?


አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝን ጨምሮ የኢህአዴግ አባል ፓርቲዎች መሪዎች የዛሬ ሳምንት ረቡዕ ረፋዱ ላይ በጠቅላይ ሚኒስትሩ ጽ/ቤት በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ የፖለቲካ ፓርቲ መሪዎች ከእስር እንደሚፈቱ ተናገሩ። ሆኖም እስካሁን ድረስ (ይህ ፅሁፍ እስከተዘጋጀበት ትናንት ምሽት) አንድም የፖለቲካ እስረኛ በምህረት ከማረሚያ ቤት የወጣ የለም። ይህን በተመለከተ ሃሳባቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጡት ዶ/ር ምህረት አየነው “የተባለው እኮ የእስረኞቹ መፈታት የገና ስጦታ ነበር። ነገር ግን ምንም የተሰራ ነገር የለም። ይህ ደግሞ ህዝብ በመንግስት ላይ እምነት ማጣትን ያስከትላል” ብለዋል።


ዶ/ር ምህረት አክለውም “ልክ እንደ አቶ ኃይለማርያምም ሆነ እንደ ሌሎቹ የኢህአዴግ ባለሥልጣናት ሁሉ እነዚህ ሰዎችም (የተቃዋሚ ፓርቲ አመራሮችን) በአገራቸው ፖለቲካ ጉዳይ ላይ የመሳተፍ መብት አላቸው። ይህ ህገ መንግስቱም የሚሰጣቸው መብት ነው። ነገር ግን በፖለቲካ ስለተሳተፉ ለምንድነው ወንጀለኛ የሚሆኑት? አቶ ኃይለማርያም እና አቶ ደመቀ በፖለቲካ ሲሳተፉ ወንጀለኛ ያልሆኑት እነዶ/ር መረራ፣ አንዷለም አራጌ እና በቀለ ገርባ በፖለቲካ ሲሳተፉ ወንጀለኛ የሚሆኑት ኢትዮጵያዊያን አይደሉም እንዴ? የመንግስት ወገን ሲሆን ፖለቲከኛ፤ ተቃዋሚ ሲሆን ወንጀለኛ ነው ማለት እኔ አይገባኝም” ሲሉ የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮችን እስር በተመለከተ ሃሳባቸውን ገልጸዋል።


የኦፌኮው ም/ሊቀመንበር አቶ ሙላቱ ገመቹም ቃል በተገባው መሠረት የተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲ መሪዎችና አባሎች አለመፈታት ቃል የተገባው እንደዘገየ አመላካች ነው ሲሉ ይናገራሉ። አቶ ሙላቱ ሃሳባቸውን ሲያጠናክሩም “አንድ እስረኛ ትፈታለህ ሲባል እያንዳንዷን ሰዓት ነው የሚቆጥረው። ቤተሰብ ይጨነቃል። ይፈታል በተባለው ቀን አለመፈታታቸው የሚያሳየው መዋቅሩ ምን ያህል ደካማ እንደሆነ ነው። ለምሳሌ ከዚህ በፊትም በቀለ ገርባ እንዲፈታ ተወስኖ በራሳቸው ሚዲያ (በመንግስት ሚዲያ) ገልጸው የነበረ ቢሆንም እንደገና እንዲታሰር ነው ያደረጉት። ይህ ደግሞ የሚያሳየው እነዚህ ሰዎች ለሚናገሩት ነገር ምን ያህል ታማኞች ናቸው ወይም እውነተኛ ናቸው? የሚል ጥርጣሬ እንዲነሳ ነው የሚያደርገን። ህዝቡ ውስጥ ያለው ጥርጣሬም ይህ ነው። ምክንያቱም ህዝብ በመንግስት ላይ እምነቱን ካጣ ቆይቷልና።


በሌላ በኩል ደግሞ ጎሮ ላይ ሻምቡ ከተማ በገፍ እያሰሩ ነው። እፈታለሁ ሲል በሌላ በኩል እያሰረ ስናይ የኢህአዴግ መዋቅር እንዴት እንደሆነ ግራ የሚያጋባ መሆኑን ያሳያል። የላይኛው እፈታለሁ ሲል የታችኛው በገፍ እያሰረ ነው። በየቦታው ፀጥታን ለማስከበር የተለቀቀው የታጠቀ ሃይል አነጣጥሮ ተኳሽ ስለሆነ ብዙ ሰው ገድሏል። ይህ አልሞ ተኳሽ ኮማንድ ፖስት ወደ ካምፑ ካልተመለሰ እና የእስሩ አይነት ካልተስተካከለ የኢትዮጵያ ህዝብ አሁንም ኢህአዴግ የተወሰኑ ሰዎችን እፈታለሁ ብሎ ቢፈታም እምነቱን አይሰጠውም። ምክንያቱም የህዝብ ጥያቄ የታወቀ ነው። የሥርዓት ለውጥ ነው የፈለገው” በማለት ተናግረዋል።


“አሁን የማናግርህ የታሰሩ አባሎቻችንን ለመጠየቅ ወደቂሊንጦ እየሄድኩ ሳለ ነው” ብለው መናገር የጀመሩት የሰማያዊ ፓርቲው ሊቀመንበር በበኩላቸው “ኢህአዴግና ህዝቡ ላይገናኙ ተለያይተዋል” ይላሉ። አቶ የሺዋስ ሃሳባቸውን ሲያጎለብቱም “እኔ እስረኛ ሆኜ ችግሩን አይቻለሁ። እስረኛ ትፈታለህ ተብሎ በተባለው ቀን ካልተፈታ ስነልቦናው ይረብሻል። ወዳጅ ዘመድም አብሮ ይረበሻል። ኢህአዴግ ሰሞኑን ያደረገውም በእስረኞቹ ላይ ግፍ ነው የፈፀመው። ይፈታሉ የተባሉት ሰዎች ቶሎ አለመፈታታቸው የድርጅቱን (ኢህአዴግን) አለመታመን አመላካች ነው” ሲሉ ተናግረዋል።


አቶ የሺዋስ አያይዘውም “ኢህአዴግን እኮ ለማሻሻል (Reform ለማድረግ) የማይመቸው ታማኝ አለመሆኑ ነው። ኢህአዴግ እንደድርጅትም ሆነ በውስጡ ያሉትን ሰዎች እንደ ግለሰብ እንተማመናለን የምትላቸው አይደሉም። ይህን ለማድረግ የሞራልም፣ የሃይማኖትም ሆነ የምንም ሃይል የሚይዛቸው አይደሉም። እንደማንኛውም አምባገነን መንግስት ዛሬ የሚያሳድራቸውን ዘዴ ብቻ ነው የሚያስቡት። ይህ ደግሞ እንዳይታመኑ ያደርጋቸዋል። ለምሳሌ ሰሞኑን በተናገሩት ላይም ብንመለከት እስረኞችን ትፈታላችሁ ብለው ባለመፍታታቸው ስቃይ ነው የጨመሩባቸው። መግለጫውን ከመስጠታቸው በፊት የሚፈቱትን አጣርቶ ነበር መናገር የነበረባቸው። ምክንያቱም የሰማዊም፣ የኦፌኮም፣ የመኢአድም ሆነ የቀድሞ አንድነት ፓርቲ አባላት፣ በወልቃይት፣ በኦሮሚያም ሆነ በኮንሶ ጉዳይ የታሰሩት ይታወቃሉ። ይህንን አጣርቶ መወሰን ደግሞ ቀላል ነው። ነገር ግን ይህን ሳያደርጉ መግለጫ በማውጣታቸው የስንት እስረኛ ቤተሰብ እየተሰቃየ እንደሆነ መገመት ቀላል ነው። ለእኛም በየጊዜው የሚደወለው ስልክ የሚያሳየው የችግሩን ስፋት ነው።” በማለት ይፈታሉ ተብለው ቃል የተገቡ እስረኞች አለመፈታታቸው አግባብ አለመሆኑን ተናግረዋል።


የአራቱ ፓርቲዎች ሊቀመናብርት መግለጫ ይዘት


የኦህዴድ፣ ብአዴን፣ ህወሓትና ደኢህዴን ሊቀመንበሮች የሰጡትን “ድንገተኛ” መግለጫ ዶ/ር ምህረት አየነው ሲገልጹት፤ “ያልተሰራ የቤት ሥራ ያመጣው ውጤት ነው” በማለት ነው። ዶ/ር ምህረት ሃሳባቸውን ሲያብራሩም “በአገሪቱ ውስጥ የሆነ የበጎ አድራጎት ህግ አውጥቶ በአገር ውስጥ የሚንቀሳቀሱ መያዶችን በማፈን ራሱን እንደ አምነስቲ ኢንተርናሽናል እና ሂውማን ራይትስዎች አጋልጠ ሰጠ። የመገናኛ ብዙሃን አዋጅ ደግሞ የአገር ውስጥ ተቺ መገናኛ ብዙሃንን በማግለል ህዝቡን ለማህበራዊ ሚዲያ አጋለጠው፤ እንደ እነ ዶ/ር መረራ ጉዲና፣ አንዷለም አራጌ እና በቀለ ገርባ የመሳሰሉትን ህጋዊ የፖለቲካ ፓርቲ መሪዎችን በማሳደድ ራሱን ለፅንፈኛ ዲያስፖራ አጋለጠ። እነዚህ ስህተቶች ፓርቲውን ብቻ ሳይሆን አገሪቱንም ወደ ኋላ ጎትተዋታል” ሲሉ በዝርዝር ይናገራሉ። ዶ/ር ምህረት አያይዘውም “አገሪቱ አሁን የምትገኝበት ደረጃ አሳሳቢ ቢሆንም መንግሥት ግን ይህን ያሰበበት አይመስልም” በማለት ገልፀዋል።


አቶ የሺዋስ አሰፋ በበኩላቸው መግለጫውን “ሽሽት የበዛበት” ያሉት ሲሆን ምክንያታቸውን ሲያብራሩም “በመጀመሪያ ለመናገር የመጡበትን ምክንያት ማየት ያስፈልጋል። አባል ድርጅቶቹ ስምምነት ላይ መድረሳቸውን እና ቅራኔያቸውን መፍታታቸውን ለመግለፅ ነው። እሱ ደግሞ የእኛ ችግር አይደለም። የህዝቡ ችግርም አይደለም። እኔ በበኩሌ ኢህአዴግ ቢፈርስም ደስ ይለኛል። ዋናው የህዝቡ ጥያቄ ይመለስ የሚለው እንጂ የእነሱ ችግር መፈታት አይደለም።


የመግለጫውን ዝርዝር ይዘት ስናየው ደግሞ መጀመሪያ በወረቀት የገለፁት መግለጫ እና ቆይተው የተናገሩት ደግሞ ሌላ ነው። አሁን ሰሞኑን በተከታታይ እየተናገሩ ያሉት ደግሞ ሌላ ነገር ነው። ይህ ጉዳይ በውስጣቸው አለመስማማት መኖሩን ነው የሚያሳየው። ዞሮ ዞሮ የእነሱ ጉዳይ የራሳቸው ነው፤ የእኛ ፓርቲም ሆነ የህዝቡም ጉዳይ አይደለም። የህዝብ ጉዳይ ያቀረበው ጥያቄ ነው። የህዝብ ጥያቄ ደግሞ የሥርዓት ለውጥ ነው። መብራት አምጣልኝ፣ ውሃ ዘርጋልኝ ወይም መልካም አስተዳደር አስፍንልኝ የሚል አይደለም። ምክንያቱም ይህን እንደማያደርግ ላለፉት 27 ዓመታት አይቶታልና። ድርጅቱም በመግለጫው የህዝብን ጥያቄ በተመለከተ የተናገረው የለም። ይህን ለማድረግም አቅም ያለው አይመስለኝም” ብለዋል።


በዚህ ሃሳብ የሚስማሙት አቶ ሙላቱ ገመቹም መግለጫውን “ጊዜያዊ ማምለጫ ነው” ብለውታል። ዘለቄታዊ መፍትሄውን በተመለከተ ሲናገሩም አፈና እንዲቆም፣ ነፃ ሚዲያ፣ ነፃ ፍ/ቤት፣ ነፃ የደህንነት ተቋም ሊገነባ እንደሚገባ ተናግረዋል።

 

ታህሳስ 21 ቀን 2010 ዓ.ም. የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር /ኢህአዴግ/ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ለአስራ ስምንት ቀናት ሲያደርግ የነበረውን ስብሰባ ማጠናቀቁን ተከትሎ ይፋዊ መግለጫ ማውጣቱ የሚታወስ ነው። 

 

ኢሕአዴግ ከዚህ በፊት ፈተና በገጠመው ወቅት በርካታ መግለጫዎች ማውጣቱ የአደባባይ እውነት ነው። መግለጫዎችን ለማስታወስ በ1993 ዓ.ም. “በድርጅቱ ውስጥ አጋጥሞ በነበረው የጥገኛ ዝቅጠት፣ የትምክህትና ጠባብነት አስተሳሰቦች ለአጭር ጊዜ እንደ ሰደድ እሳት የመቀጣጠል ምልክት አሳይተዋል” የሚል ይዘት ያለው መግለጫና ትንታኔ አቅርቧል። በሕዳር 2004 “የሕዳሴው መድረክና የአመራር ጥያቄ” በሚለው ትንታኔው፣ “የሕዝብ ጥያቄዎች ወይም ፍላጎቶችን በመለየት ለመፍታት የተዘጋጀ አመራር ሕብረተሰቡን በተሻለ ደረጃ ለማንቀሳቀስ የሚያስችሉ የለውጥ ሃሳቦችን የማመንጨት ሰፊ እድል አለው” የሚል ይዘት ያለው ሰፊ ጽሁፍ በመጽሄት ጠርዞ አስነብቧል። ከየካቲት እስከ መጋቢት 2009 ዓ.ም. በድርጅቱ ልሳን መጽሔት በአዲስ ራዕይ “በጥልቅ የመታደስ ጉዞዖችን” የሚል ግምገማዊ ጹሁፍ እና በምልሰት ወደ 1993 ዓ.ም. በመመለስ፣ “ከስር-መሰረታቸው ይነቀላሉ ያልናቸው ጠባብነትና ትምክህተኝነት አሁን የት ደረሱ?” በሚል ጠያቂ ጹሁፍ ድርጅቱ ዝርዝር ነገሮች አቅርቦ፤ አስነብቧል።


እንደተጨማሪ፣ በባሕርዳር እና በመቀሌ የድርጅቱ ጉባኤ ሲካሄድ፣ የኪራይ ሰብሳቢ ፖለቲካ ኢኮኖሚ ሥርዓቱን እንደደፈቀውና ተጨባጭ አደጋዎች እንደተጋረጡበት፤ የድርጅቱ አባሎች እውቅና የሰጡበት ሁኔታዎች ነበሩ። በዝርዝር መመልከት የሚፈልግ አንባቢ የድርጅቱን የሁለቱ ጉባኤዎችን የተጠረዘ ሰነድ መመልከት ይችላል። ከላይ የወጡትን መግለጫዎችና ትንታኔዎች ደምሮ መመልከት የሚችል ሰው፤ ታህሳስ 21 ቀን 2010 ዓ.ም. በድርጅቱ ሥራ አስፈፃሚው በተሰጠው የመግለጫ ይዘት ላይ አዲስ ነገር አያገኝም። መፍትሄ አልባ ተደማሪ ችግሮች ከመሆናቸው ውጪ፤ መግለጫው ጠብ የሚል ነገር የለውም። ለችግሮቹ መፍትሔ የላቸውም የሚል አጠቃላይ ድምዳሜ ውስጥ መድረስ ግን አስቸጋሪ ነው።


በዚህ ጸሐፊ እምነት እስከዛሬ ድረስ ኢሕአዴግ መንግስት ሆኖ ካወጣቸው መግለጫዎች መካከል፣ በ1993 ዓ.ም. የወጣው መግለጫ ብቻ በሰዎች ተጠያቂነት ላይ ማረፍ የቻለው። የተሰጠው ውሳኔ ትክክል ወይም ሰህተት ነበር የሚለው ለጊዜው የጸሐፊው የትኩረት ነጥብ አይደለም። ከአሰራር አንፃር ሲታይ ግን፣ አንድ የፖለቲካ ድርጅት ግምገማ ሲያደርግ፤ ችግሮችን ይለያል፤ ለችግሮቹ መፈጠር ተጠያቂ የሚሆኑ ግለሰቦችን ለይቶ ያስቀምጣል፤ ወደፊት ችግሮቹን በማስተካከል የቀጣይ ጉዞ መንገዶችን ያመላክታል፣ ለተግባራዊነቱ የማያወላዳ ውሳኔዎችን ያሳልፋል፣ ያስፈጽማል። ከእነዚህ መመዘኛዎች አንፃር በ1993 ዓ.ም. የወጣው መግለጫ በአንፃራዊነት ሚዛን ይደፋል። በሀገሪቷም ውስጥ መሠረታዊ የሚባሉ ለውጦች በተቀመጠው አቅጣጫ መመልከት ተችሎም ነበር።


ከ1993 ዓ.ም. ውጪ የተሰጡት መግለጫዎች ትንታኔዎች እንዲሁም ታህሳስ 21 ቀን 2010 ዓ.ም. የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር /ኢህአዴግ/ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ለአስራ ስምንት ቀናት ሲያደርግ የነበረውን ስብሰባ ማጠናቀቁን ተከትሎ የተሰጠው መግለጫን ጨምሮ፤ ማረፊያ አልባ መግለጫዎች ናቸው። ከመጠየቅም ከማስጠየቅም የጸዱ፤ የሕዝብ ወገንተኝነት የሌላቸው ባዶ መግለጫዎች ናቸው።


የሕክምና ባለሙያዎች ለእንደዚህ አይነት መግለጫዎች ተመሳሳይ የሆኑ ማሳያዎች አሏቸው። አንዱ፣ Placebo effect - the tendency of any medication or treatment even an inert or ineffective one, to exhibit results simply because the recipient believes that it will work. መግለጫዎቹን ከላይ ከሰፈረው የሕክምና አገላለጽ ስንመለከታቸው፤ መግለጫው በራሱ ምንም ፋይዳ የሌለው፣ ሆኖም መግለጫው ችግሮቹን ይቀርፋል ብሎ የፓርቲው አባል ወይም ሕዝቡ ከተቀበለው ለተወሰነ ጊዜ መግለጫው ማስታገሻ ሊሆን ይችላል።


ሌላው፤ Band-aid - an adhesive bandage, a small piece of fabric or plastic that may be stuck to the skin in order to temporarily cover a small wound. በዚህኛው የሕክምና ባለሙያዎቹ አቀራረብ መግለጫውን ስንፈትሸው፣ ቢያንስ የታህሳስ 21 ቀን 2010 መግለጫ እንዳስቀመጠው “…የሚያስጎመዥ እውነታ ከቅርብ አመታት ወዲህ በመታየት ላይ ባሉ ጊዜያዊ ችግሮች የተነሳ ለአደጋ እየተጋለጥንና ለሁሉም ማሕበረሰቦቻችን የስጋት ምንጭ መሆን በጀመረ አዲስ ክስተት መልክ የሚገለጽበት አዝማሚያ ሰፋ ብሎ ታይቷል” ይላል። መግለጫው “ጊዜያዊ” እና “አዲስ ክስተት” በሚል የችግሮቹን ክብደትና ሥረ-መሰረታቸውን እውቅና በነፈገ መልኩ ለመሸፈንን መሞከሩን ያሳያል።


በአጠቃላይ ከ1993 ዓ.ም. መግለጫ ውጪ ያሉት፤ መግለጫዎች ዋና መገለጫቸው ማረፊያ አልባ መሆናቸው ነው። “ድርጅት”፣ “ፓርቲው” እና “ሥራ አስፈፃሚው” በሚሉ ግዑዝና የወል ተጠያቂነት በሚሰጡ ሐረጎች የሕግ የበላይነት በግለሰቦች ላይ እንዳያርፍ ሽፋን የሚሰጡ አሰራሮችን የሚገልጽ ባዶ መግለጫዎችን መስማት የተለመደ ነገር እየሆነ መምጣቱ፤ የጊዜ ጉዳይ እንጂ ተጠያቂዎች እስከወዲያኛው ከመጠይቅ ያመልጣሉ ማለት እንዳልሆነ ልብ ይሏል።

የታህሳስ 21 መግለጫ፣ ምን ችግሮችን ለየ?


ረጅም አመታት በሰላም በኖረችው አገር ውስጥ የስጋት መንፈስና ጭንቀት ተፈጥሯል፣ ከበየቦታው እየተነሱ ያሉ ግጭቶች ከሰው ሞትና ከንብረት ውድመት በዘለለ የሃገራዊ ሕልውናችን ለአደጋና ሕዝባችንን ለጥፋት ቋፍ ያደረሱበት ሁኔታ ከመኖሩ በላይ ለውጭ ጥቃት ተጋላጭነታችንን የመጨመር ውጤት አስከትለዋል።


በሙስናም ሆነ በሌሎች ጥፋቶች ውስጥ የተዘፈቁ ግለሰቦችን በወቅቱና ህጋዊና አስተማሪ በሆነ መንገድ መጠየቅ አልተቻለም፣ ዜገች በህገመንግስቱ ዋስትና ያገኙ መብቶቻቸው የሚጥሱ ሰዎችን በህግ ተጠያቂ ማድረግ መሆን በሚገባው ደረጃ ሳይፈፀም ቆይቷል፣ መንግስት የህዝብና የአገር ተጠቃሚነትን ለማረጋገጥ በነደፋቸው ፕሮጀክቶት ዙሪያ የሚታዩ የአፈፃፀምና የስነምግባር ችግሮችን አስተማማኝና ውጤታማ በሆነመንገድ የማረምና የማስተካከል ጉድለት ታይቷል።


በአንድ ወይም በሌላ ብሔር ህዝብና ድርጅት ስም እየማሉና እየተገዘቱ ጥገኛ ፍላጎታቸውን ለማርካት የሚንቀሳቀሱ ወገኖችን አሉ፤ የውሳኔዎችን በታማኝነትና በቁርጠኝነት የመፈፀም ዲሲፒሊን የላላ ነው፣ ችግሮችና ልዩነቶች በግጭት መንገድ የሚፈቱበት ሁኔታ ታይቷል።


በየደረጃው ባሉ የአመራር እርከኖች በተለይ ደግሞ በከፍተኛው አመራር ደረጃ የውስጠ ድርጅት ዴሞክራሲ እጦት ስር የሰደደ ነው፣ በአመራሩ ውስጥ የአመለካከትና የተግባር አንድነትና ጥራት የለም፣ በግልጽነትና በመርህ ላይ ተመስርቶ ከመተጋገል ይልቅ መርህ አልባ ግንኙትና አካሄድ ማስፈን የተለመደ ስልት ወደመሆን ተሸጋግሯል፣ ጠባብ ቡድናዊ ጥቅሞች ላይ የተመሰረተ መርህ አልባ ግንኙነት ነግሷል።


የሃገራችን ሚዲያና ፕሬስ በሚገባው ደረጃ ነፃነታቸው ተጠብቆ የህዝብ ዓይንና ጆሮ ሆነው ያገለግሉ ዘንድ የተደረገው እንቅስቃሴ የሚፈለገውን ውጤት አላመጣም፣ ህብረተሰብ በመገንባትና በህገመንግስታዊ ስርዓታችን ዙሪያ ብሔራዊ መግባባት መፍጠር እየተገባው የህዝብ የተደራጀ ሲቪል እንቅስቃሴ እንዳልተጠናከረ አረጋግጧል።


መልካም አስተዳደርን የማስፈን እንቅስቃሴያችን በአመራር ድክመት ምክንያት ለበርካታ ችግሮች ተጋልጧል፣ በየደረጃው የመንግስት አስፈፃሚ አካላት በቅን ልቦናና መንግስታዊ ሕግና መመሪያዎችን በተከተለ አካኋን ህዝቡን የሚያገለግሉና ተሳትፎና ተጠቃሚነቱን የሚያረጋግጡበት እድል ቀንሷል።

 

ችግሮቹን የፈጠረው ማን ነው?


የተፈጠሩት ችግሮች በዋነኛነት የኢህአዴግ ከፍተኛ አመራር በተለይም የሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴው ድክመቶች መሆናቸውን ኢህአዴግ በሰሞኑ መግለጫው ያምናል።


ስራአስፈፃሚ ኮሚቴ አባላቱና የድርጅትና የመንግስት ከፍተኛ ኃላፊዎች በተናጠልና በጋራ፣ስትራተጅያዊና ታክቲካዊ አመራር የመስጠት ኃላፊነታቸውን ባለመወጣታቸው የተፈጠረ ችግር ነው።


የኢህአዴግ ሥራአስፈፃሚ ኮሚቴና የመንግስት የበላይ አመራሮች ወቅቱ የሚጠይቀውን ስትራቴጂያዊ አመራር የመስጠት ጉድለታቸው ሰፊ በመሆኑ የተፈጠረ ነው።


ከፍተኛ አመራሩ ችግርን አስቀድሞ የመለየት፣ ተንትኖ የማወቅ፣ የመፍቻ መንገዶች የመተለምና በዚሁ መሠረት የመፍታት ብቃቱ ወቅቱና መድረኩ ከሚጠይቀው ደረጃ ጋር አብሮ ባለማደጉ የተወሳሰበውን አገራዊ መድረክ በብቃት የመምራት ጉድለት እንደነበረበት የጋራ አቋም ይዟል።


በመሆኑም ለተፈፀመው ስህተትና ለደረሰው ጉዳት ከፍተኛ አመራሩ ኃላፊነቱን እንደሚወስድ ስምምነት ላይ ተደርሷል ይላሉ።


ኢሕአዴግ እና መግለጫው ተቀባይነት የሚያሳጣቸው የችግሮቹን ፈጣሪዎች በስማቸው መጥራት የሕግም የሞራልም አቅም ስለሚያጡ ነው። ሰይጣንን ሰይጣን ማለት አይችሉም ወይም አይፈልጉም። ሾላ በድፍኑ እንደሚባለው፣ ሥራ አስፈፃሚው ኃላፊነት ይወስዳል ይላሉ። በግለሰብ ደረጃ በዚህ መሰል ሀገራዊ ቀውስና ውድመት ላይ ተሳታፊ የነበሩትን ግለሰቦችን አሳልፈው የመስጠት አቅም የላቸውም። ለዚህም ነው፣ መግለጫው ማረፊያ አልባ መግለጫ የሚሆነው።


በአንጻሩ የኢህአዴግ ሥራ አስፈፃሚ ለጠፋው ጥፋት በቡድን ኃላፊነት ሲወስድ በሕግ ተጠያቂነቱንም አብሮ እንደሚወስድ የገባው አይመስልም። በቡድን ተጠያቂ ነኝ የሚለው አካል ከሀገሪቷ ሕግ አንፃር እንዴት በሥልጣን ላይ ሊቆይ እንደሚችል አሁንም ከኢህአዴግ ተጨማሪ ማብራሪያን የሚፈልግ ጉዳይ ነው።


ሌላው የገዢው ፓርቲ ሥራ አስፈፃሚ የሚጠየቀው፣ በፓርቲው በተሰጠው የሥራ ድርሻ መሰረት መነሻ ሲሆን ጠያቂዎቹም አባላቱ ብቻ ናቸው። በአንፃሩ የኢትዮጵያ መንግስትን ለማስተዳደር ኃላፊነት የወሰደው እና ሥርዓተ መንግስት የዘረጋው ገዢው ፓርቲ፣ የመንግስት ስልጣንን የያዙ የፓርቲው ተሿሚዎችና ሲቪል ተሿሚዎች የሚጠየቁት በኢትዮጵያ ሕግ መሆኑን መሰመር አለበት።


በመንግስት ስልጣን ደረጃ ያሉ ኃላፊዎች እንደፓርቲ ወይም እንደፓርቲ ሥራ አስፈፃሚ አይደለም የሚጠየቁት፣ በተሰጣቸው የመንግስት ኃላፊነት ነው የሚጠየቁት። ለምሳሌ በመሰረተ ልማት ወይም በስኳር ልማት ወይም በኃይል አቅርቦት ላይ የተሾመ ኃላፊ፣ የሚያስተዳድረው የመንግስት ንብረት በመሆኑ ካጠፋ የሚጠየቀው በኢትዮጵያ ሕግ እንጂ በፓርቲው የውሰጠ ደንብ አይደለም። ገዢው ፓርቲ በየትኛውም መመዘኛ ከሀገሪቷ ሕግ በታች መሆኑ ሊሰመር ይገባል። ተጠያቂ አባላቱም በስመ-ግምገማ ከሕግ ተጠያቂነት ሊያመልጡ አይችሉም፣ አይገባምም።


ስለዚህም በዴሞክራሲ፣ በሰብዓዊ መብት፣ በልማት እንዲሁም በሌሎች ዘርፍ በተፈጸሙ ጥፋቶች ተጠያቂ የሚሆኑ ግለሰቦች መንግስት ማቅረብ እስካልቻለ ድረስ፣ መግለጫው ማረፊያ አልባ ከመሆኑም በላይ ባዶ ነው። የተፈጠረውንም ችግር ከሥር መሰረቱ አይፈታም። እንደሀገር ውድቀትን ከመጋበዝ ውጪ የሚያመጣው ፋይዳ የለም። ምክንያቱም የሕግ የበላይነት ካለተጠያቂነት ዋጋ የለውም፣ ውጤቱም አናርኪ የሆነ ሥርዓት መፍጠር ብቻ ነው።

 

የመግለጫው መደምደሚያ ምን ይላል?


የሕዝባችንን ሰላማዊ ኑሮ የሚያውኩ ማንኛውም እንቅስቃሴዎች ከህዝብ ጋር በመሆን በቁጥጥር ስር ለማዋል መንግሥት ሙሉ ኃላፊነት ወስዶ እንዲያስፈፅም ተወስኗል። የሕግ የበላይነትን የማረጋገጥ ጉዳይ ላፍታም ቢሆን ጥያቄ ውስጥ ሊገባ እንደማይገባውና በዚህ ረገድ የሚታዩ የህግ ጥሰቶችን በመቆጣጠር ህግና ሰላምን በአስተማማኝ ደረጃ ማስፈን እንዳለበት ተወስኗል።


በየአካባቢው በሕገወጥ መንገድ የሚደረጉ መንገድ የመዝጋት፣ የዜጎችን በነፃ የመንቀሳቀስ መብት የማወክ እንዲሁም የሕዝቡን የእለት ተዕለት እንቅስቃሴ የሚያስተጓጉሉ የቡድንም የተናጠልም እንቅስቃሴዎች እንዲቆሙ ይደረጋል።


በወሰንም ሆነ በሌሎች ምክንያቶች የሚያጋጥመውን ሞትና መፈናቀል ሙሉ በሙሉ ለማስቆም ወስኗል። በቅርቡ በኦሮሚያና በሶማሌ ክልል መካከል ባሉ አዋሳኝ አካባቢዎች ባጋጠሙ ግጭቶች ሳቢያ የተፈጠረው የዜጎች ሞትና እንግልት እንዲሁም የመቶሺዎች መፈናቀል በአስቸኳይ ተገቶ ተፈናቃዮች መደበኛ ህይወታቸውን በተረጋጋ መንገድ የሚመሩበት ሁኔታ ባስቸኳይ ለማመቻቸት ወስኗል።


ሃገራዊ አንድነትን ለማጠናከር የሚያስችሉ ዘርፈ ብዙ እንቅስቃሴዎችን ከህዝብና ከመንግሥት ጋር በመሆን ማከናወን እንደሚገባ አቅጣጫ አስቀምጧል።


ሕዝብ የሚደመጥበትና ወሳኝነቱ በሚገባ የሚረጋገጥበት እድል እንዲሰፋ አፅንኦት ሰጥቶታል። በተለይ ደግሞ ወጣቶቻችን የሚያነሱዋቸውን ጥያቄዎች በሚገባ ለመመለስና በዲሞክራሲ ሥርዓት ግንባታና በልማት ሊኖራቸው የሚገባውን ተሣትፎ በተሟላ መልኩ ለማረጋገጥ የሚያስችሉ ተከታታይ ሥራዎች እንዲሰሩ አቅጣጫዎችን አስቀምጧል።


ምሁራንና የሲቪክ ማህበረሰቦች ለዴሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታና የዴሞክራሲ ምህዳሩን ለማስፋት ተገቢ ሚናቸውን የሚጫወቱበት ምቹ ሁኔታ እንዲፈጠር ወስኗል።


የህዝብን ሰብአዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች በአስተማማኝ ደረጃ ለማስከበር ከፍተኛ ፋይዳ ያላቸው ተጨማሪ ርምጃዎች እንዲወሰዱም አቅጣጫ አስቀምጧል።


በልማትና በሃገራዊ አንድነት ዙሪያ መትጋት ሲኖርባቸው ሕዝብን ከህዝብ ጋር በሚያራርቅ አፍራሽ ተግባር ውስጥ የተሰማሩ የግልና የመንግሥት የሚዲያ ተቋማት አካሄዳቸውን የሚያስተካክሉበት ሁኔታ ለመፍጠር እንደሚንቀሳቀስ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴው ወስኗል።

“ኢህአዴግ መምረጥ ያለበት ከመውደቅ 

እና ከመውረድ ነው”


አቶ የሽዋስ አሰፋ
የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር

በይርጋ አበበ

አለመተማመን እና መወነጃጀል “መለያው” በሆነው የኢትዮጵያ ፖለቲካ በተለይም የተቃውሞው ጎራ መተባበር እና አብሮ መሥራት የማይሞከር እስኪመስል ድረስ እንደ “ጉልት ንግድ” በየሰፈሩ ተበታትነው ይገኛሉ። ለዚህ መበታተን በርካታ ምክንያት ሊቀርብ ቢችልም በዋናነት ግን የፓርቲ አመራሮቹ እኔ ያልኩት ካልሆነ አቋም፣ የአመራር ቦታውን በመያዝ ለምትገኝ ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ሲባል የሚደረግ ሽኩቻ፣ የገዥው ፓርቲ ጣልቃ ገብነት እና የዲያስፖራው ዶላር የሚያሳድረው ተፅዕኖ የሚሉት ቀዳሚዎቹ እንደሆኑ ብዙዎች ይስማሙበታል። ያም ሆኖ ግን አሁንም ትግል ላይ ነን የሚሉ ተቃዋሚ ፓርቲዎች በአገሪቱ የመድብለ ፓርቲ ሥርዓት እና ዴሞክራሲ እንዲጎለብት የራሳቸውን ጥረት እያደረጉ መሆኑን ይገልፃሉ።


ኢህአዴግ ኢትዮጵያን መምራት ከጀመረበት 1983 ዓ.ም ጀምሮ በኢትዮጵያ የተቃውሞ ፖለቲካ በእድሜ አንጋፋው የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ) እና በወጣቶች የተመሰረተው ሰማያዊ ፓርቲ (ሰማያዊ) መሪዎች ከአራት ወራት የዘለለ ጊዜ በሰሜን አሜሪካ ጉብኝት አድርገው ነበር። የሁለቱ ፓርቲዎች ሊቃነመናብርት ወደ አሜሪካ ያቀኑት “የኢትዮጵያ ህዝብ የጋራ ትግል ሸንጎ (ሸንጎ)” የተባለ ድርጅት ባቀረበላቸው ግብዣ አማካኝነት ነው።


የመኢአድ ሊቀመንበር ዶ/ር በዛብህ ደምሴ እና የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ በአሜሪካ የተለያዩ ግዛቶች ያደረጓቸውን ጉዞዎች አስመልክቶ ለመገናኛ ብዙሃን ጋዜጣዊ መግለጫ ሰጥተዋል። ከጋዜጠኞችም ጥያቄዎች ተነስቶላቸው ምላሽ ሰጥተዋል። የጋዜጣዊ መግለጫውንና ከመገናኛ ብዙሃን ለተነሱ ጥያቄዎች የተሰጡ ምላሾችን ለአንባቢ በሚመች መልኩ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።


የጋዜጣዊ መግለጫው ይዘት


የመኢአዱ ዋና ፀሀፊ አቶ አዳነ ጥላሁን በንባብ ያሰሙት የሁለቱ ፓርቲዎች የጋራ መግለጫ ይህን ይመስላል።


የኢትዮጵያ ሕዝብ ትግል ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጎለበተና እየዘመነ መምጣቱ ለሁሉም የሚታይ ነው። ለዚህም በርካታ ኢትዮጵያዊያን ድርጅቶችና ግለሰቦች አስተዋፅኦ መኖሩ ይታወቃል። የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ) ላለፉት 26 ዓመታት፤ ሰማያዊ ፓርቲ ደግሞ ላለፉት ስድስት ዓመታት የገዥውን ጫና ተቃቁመው የየድርሻቸውን ሚና እየተወጡ ይገኛሉ። ሁለቱ ፓርቲዎች በጋራ ለመስራት ከተስማሙበት መጋቢት 2009 ዓ.ም ጀምሮ በሀገር ውስጥ በርካታ ተግባራትን አከናውነዋል።


የሁለቱ ድርጅቶች መሪዎች ከኢትዮጵያ ህዝብ የጋራ ትግል ሸንጎ(ሸንጎ) በተደረገላቸው ግብዣ ወደ ሰሜን አሜሪካ በማቅናት ድርጅቶቻቸው የሰጧቸውን ተልዕኮዎች ተወጥተው ተመልሰዋል። በዚህም መሠረት፡-


· በሰሜን አሜሪካ የሚገኙ የመኢአድ፣ የቀድሞ አንድነትና ሰማያዊ ፓርቲ ደጋፊዎች በማሰባሰብ አንድ ጠንካራ የድጋፍ ሰጪ ቻፕተር በዋሽንግተን ዲሲ አጠናክረዋል።
· ሰላማዊ ትግሉን በገንዘብ የሚደግፉ ኢትዮጵያዊያንን በማፈላለግና በስብሰባዎች ላይ የገንዘብ ማሰባሰቢያ ፕሮግራሞችን በማድረግ መጠነኛ የገንዘብ ድጋፍ ለማግኘት ችለዋል።
· የኢትዮጵያን ወቅታዊ የፖለቲካ ሁኔታና የሰብዓዊ መብት አያያዝ በየግዛቱ ለሚገኙ የኢትዮጵያዊያን ኮሚኒቲዎች፣ ለሴኔትና ለኮንግረስ ተጠሪዎች እንዲሁም ለኢትዮጵያ ወዳጆች አስረድተዋል።


ከዚህ በተጨማሪ ከኢትዮጵያ ሕዝብ የጋራ ትግል ሸንጎ (ሸንጎ) ጋር አብሮ የመስራት ስምምነት አድርጓል። በዚህም ስምምነት ኢትዮጵያውያን የውጭና የውስጥ ሳይባባሉ በጋራ የሚሰሩበትን እድል ፈጥረዋል” ሲል ያትታል።

 

የውጭ ጉዞው የመጨረሻ ግብ


ሁለቱ ሊቃነመናብርቶች በተለያዩ ግዛቶች ያደረጉት ጉዞ በገንዘብ፣ በውይይት እና አብሮ ለመስራት የተደረጉ ስምምነቶች የታዩበት እንደሆነ በመግለጫቸው አስታውቀዋል። “ኢትዮጵያዊያን የውጭ እና የውስጥ ሳይባባሉ በጋራ የሚሰሩበትን እድል ፈጥረናል” ያሉት ሁለቱ ፓርቲዎች፤ በአሜሪካ ያደረጉትን ጉዞ የመጨረሻ ግብ ሲያስቀምጡም፡-


“የዚህ ሁሉ ጥረት ዋና ዓላማም አንድ ጠንካራና የኢትዮጵያ ሕዝብ ተስፋ ሊጥልበት የሚችል አማራጭ የፖለቲካ ፓርቲ ለመፍጠር ሲሆን ይህንንም ከመቼውም ጊዜ በላይ መኢአድና ሰማያዊ ጠንክረው እየሰሩበት ይገኛሉ። ሁሉም ሀገር ወዳድ ኢትዮጰያዊ ይልቁንም አሁን ጊዜው የኢህአዴግ ቡድን የሚያደርገውን አጥቶ በሚንደፋደፍበት ወቅት በመተባበር ልንሰራው እና የህዝቡን ትግል ዳር በማድረስ የበኩላችንን እንድንወጣ አደራ እያልን በሀገር ውስጥ የሕዝብ ትግል እንደተጠበቀ ሆኖ በውጭ ሀገራት የሚገኙ ኢትዮጵያዊያን ድጋፍ ሰላማዊ ትግሉን ለድል እንደሚያበቃው የማንጠራጠር መሆኑን እየገለፅን ለዚህም በአንድነት እንድንሰራ ጥሪያችንን እናስተላልፋለን በማለት የትብብሩን እና የትግላቸውን የመጨረሻ ግብ በጋዜጣዊ መግለጫ አስታውቀዋል።”


በመግለጫው እንደተጠቀሰው በአገር ውስጥ ያለውን ፖለቲካዊ ከባቢ አየር ለመቀየርና ለውጥ ለማምጣት የኢትዮጵያዊያን የጋራ ጥረት ወሳኝነቱ ጉልህ ድርሻ ይይዛል። ለዚህ ደግሞ መኢአድ እና ሰማያዊ ከፊት ተሰልፈው ትግሉን ለመምራት መነሳታቸውን ገልፀዋል።

 

የዶላር ጡንቻ በፓርቲዎቹ ፖሊሲ ላይ ያለው ጫና


ለመኢአድ እና ሰማያዊ ፓርቲዎች ሊቃነ መናብርት ከቀረቡላቸው ጥያቄዎች መካከል “የውጭ ገንዘብ ድጋፍ በፖሊሲያችሁ እና መርሃችሁ ላይ ተፅዕኖ አያሳድርም ወይ?” የሚለው አንዱ ነው። ለዚህ ጥያቄ መልስ የሰጡት የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ “ብዙ ነገሮች የሚመጡት ከስርዓቱ አለመታመን ጋር በተያያዘ ነው። ነገር ግን ከእኛ ጋር ለመገናኘት በምንጠራው ስብሰባ የመጡ ሰዎች (በአሜሪካ የተለያዩ ግዛቶች ባደረጓቸው ስብሰባዎች) የእኛን ሃሳብ የሚደግፉ ናቸው። ይህም ማለት በመሰረታዊ የሰላማዊ ትግል መርህ የሚያምኑ እና በአገር አንድነት ላይ እምነት ያላቸው ሰዎች ናቸው። የሚመጡትም ያንን የሚደግፉ ናቸው። ይህን ስል ግን የብዙሃኑን አይወክሉም እንጂ ብዙ ጥያቄዎች የሚያነሱ አሉ። ከአገራቸው ርቀው እንደመኖራቸው የአገራቸውን ሁኔታ በደንብ አለመረዳትም አለ። ብዙውን ስንመለከተው በዚህ ስርዓት የሚያምን አለመሆኑን አይተናል። የቅንጅትም፣ የአንድነትም የሰማያዊም ድጋፍ ሰጭ ማህበሮች ነበሩ። ሸንጎም ይሁን፣ ድጋፍ ሰጭ ማህበሮችም ይሁኑ የሚያግዘን ያለንን ደንብ እና ፕሮግራም አይቶ ሲስማማው ነው። በኢትዮጵያ አንድነት እና በሰማዊ ትግል እናምናለን፣ የኢትዮጵያ ህዝብ በመረጠው መተዳደር አለበት ብለን እናምናለን የሚለውን መርህ የሚደግፍ በሙሉ ይደግፈናል። ድጋፍ የሚያደርገው አካል የሸዋስን ወይም ዶ/ር በዛብህን ሳይሆን የኢትዮጵያን ህዝብ ነው የሚደግፈው። እዚያ ያለ ህዝብ የሚደግፈው ራሱን፣ ወገኑንና አገሩን ነፃ እንዲያወጣ ነው” ሲሉ የገንዘብ ድጋፍ የሚያደርጉ አካላት በፓርቲዎቹ ፕሮግራም እና አካሄድ ላይ ችግር እንደማይፈጥሩባቸው ተናግረዋል።


አቶ የሽዋስ አክለውም “የአንድ አገር ነፃነት በህዝቡ እጅ ላይ ነው ያለው። ማንም አግዞት ወይም ረድቶት ነፃ የወጣ አገር የለም። ስለዚህ እኛ የህዝቡ ነፃነት በህዝቡ እጅ ላይ ነው ብለን ስለምናምን በራሱ ትግል የራሱን ሥርዓት መፍጠር ይችላል። ለዛ ብቁ መሆኑን ደግሞ በ1997 ዓ.ም አሳይቷል። ለዚህ ነው እኛ በአሜሪካ በነበረን ቆይታ እኛን ከሚመስሉት ጋር ብቻ ግንኙነት ያደረግነው” ብለዋል።


ከኮንግረስ እና ከሴኔት አባላት ጋር የተደረገ ውይይት


ሁለቱ ሊቃነ መናብርቶች በአሜሪካ ቆይታቸው በተለያዩ ግዛቶች ተዘዋውረው የፓርቲዎቹን ደጋፊዎችና አባላት ከማነጋገራቸውና የገንዘብ ድጋፍ ከማግኘታቸውም በተጨማሪ ከአሜሪካ የኮንግረስ እና የሴኔት አባላት ተወካዮች ጋር ውይይት አካሂደዋል። ውይይታቸው ምን ይመስላል? ከውይይቱስ ምን ይጠበቃል? ለሚሉ ጥያቄዎች ሁለቱ ሊቀመንበሮች ሲመልሱ “አሜሪካ ከኢትዮጵያ ጋር የረጅም ጊዜ የግንኙነት ታሪክ እንዳለው አገር ወዳጅነቱ ከኢትዮጵያ ህዝብ ጋር ነው መሆን ያለበት እንጂ ከአገዛዝ ጋር አይደለም። ከአገዛዝ ጋር የሚደረግ ወዳጅነት አገዛዙ ሲወድቅ ወዳጅነቱ አብሮ ያበቃል። ለምሳሌ ከመንግስቱ ጋር የነበረ ወዳጅነት መንግሥቱ ሲወድቅ ወዳጅነቱም አበቃ። ከህወሓት ጋር የሚደረግ ወዳጅነትም የመንግሥቱ ከሆነው የሚለይ አይደለም። ስለዚህ የአሜሪካ መንግሥት ወዳጅነትም ቢሆን የሚገባው ከኢትዮጵያ ህዝብ ጋር ነው መሆን ያለበት፤ ከኢትዮጵያ ህዝብ ጎን ቁሙ፤ የሚል ነው የእኛ ነጥብ። እነሱም ተረድተዋል በቀጠናው (ምስራቅ አፍሪካ) ያለው ተፅዕኖ በኢትዮጵያ ላይ ችግር ቢፈጠር የሚሆነውን ያውቃሉ። ከእኛ ጋርም ባደረጉት ውይይት ጥሩ መግባባት ላይ ደርሰናል። የዲፕሎማቲክ ቋንቋ ብቻ ሳይሆን ተግባራዊ የሚሆን ውጤት እንጠብቃለን” ሲሉ መልስ ሰጥተዋል።


የገንዘብ ድጋፍ እነማን አደረጉ?


የፖለቲካ ፓርቲዎች የገንዘብ ድጋፍ የሚያደርጉ ተቋማት እና ግለሰቦችን ማንነት በተመለከተ ለተነሳው ጥያቄ መልስ የሰጡት ደግሞ የመኢአድ ም/ ፕሬዝዳንት አቶ ሙሉጌታ አበበ ናቸው። አቶ ሙሉጌታ ሲናገሩ “ድጋፍ አድራጊው አካል በኢትዮጵያ የፖለቲካ ፓርቲዎች ምስረታ አዋጅ 573 እንደተቀመጠውም ሆነ በፕሮግራማችን በተቀመጠው መሠረት ነው። ፓርቲዎችን በገንዘብ የሚረዱ ድጋፍ ሰጭ ማህበራት የሚረዱት በአዋጁ እና በደንቡ መሠረት ነው። የእኛ ድጋፍ ሰጭዎች የሰላማዊ ትግል አካል የሆኑ ናቸው” መኢአድን እና ሰማያዊን በገንዘብ ድጋፍ ያደረጉ ድርጅቶችንና ግለሰቦችን ፖለቲካዊ ቁመና ተናግረዋል።


“ከምትወድቅ፣ ውረድ”


አቶ የሽዋስ ለጋዜጠኞች በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ ሲናገሩ “እኛ ለኢህአዴግ የምንለው “ከምትወድቅ ውረድ” የሚለውን ነው” ብለዋል። የሰላማዊ ትግል ስትራቴጂ ፊት ለፊት እንጂ የአሸዋ ገበታ መሥራት አይደለም” ያሉት አቶ የሽዋስ፤ “ኢህአዴግ አሁንም ጥያቄ መመለስም ሆነ መስተካከል አይችልም፣ አርጅቷል። መምረጥ ያለበት ከመውደቅ እና ከመውረድ ነው። እኛ የምንመርጥለት መውረድን ነው። የኢትዮጵያ ህዝብ በመረጠው የመተዳደር ብቃት እንዳለው ይታወቃል። እኛም እየገለፅን ያለነው ይህንን ነው” በማለት “የትግል ስትራቴጂያችሁ ምንድን ነው?” ለሚለው ጥያቄ መልስ ሰጥተዋል።


አቶ የሽዋስ ሀሳባቸውን ሲያጠናክሩም “ኢህአዴግ ሰሞኑን ያወጣውን መግለጫ (ከ17 ቀናት የስራ አስፈፃሚ ስብሰባ በኋላ የደረሰበትን አቋም) አይቸዋለሁ። ኢህአዴግ ይሻሻላል ብዬ አልጠብቅም ነበር፤ በመግለጫው ያየሁትም ያንኑ አለመሻሻሉን ነው። ወደፊትም አይሻሻልም። ስለዚህ ትግሉ የህዝብ ሆኗል። ከፓርቲዎቹ ቀድሞ ህዝቡ ትግሉን ተቀብሏል። ያ ደግሞ የሆነው በየጊዜው የሚፈጠሩ ፓርቲዎችን አገዛዙ አናት አናታቸውን እየኮረኮመ ስለሚያፈርሳቸው ነው። ፓርቲዎችን ቢሮ ይከለክላቸዋል፣ ሚዲያ ይዘጋባቸዋል፣ ምርጫ ቦርድ ሌላ አወሳሳቢ ነው። ስለዚህ የኢትዮጵያ ህዝብ ትግሉን ተቀበለ። ይህ ደግሞ ሁልጊዜም ስናስበው የነበረ ስለሆነ ትክክል ነው ብለን እናምናለን መቀጠል አለበትም እንላለን” ብለዋል።

 

“በሕግ የበላይነት የሚመጣ እርቅ ለሁሉም ወገን አዋጪ ነው”

አቶ አብዲ መሐመድ ዑመር
የሶማሌ ክልል ፕሬዝደንት

 

 

የኢትዮጵያ ሶማሌ ክልላዊ መንግስት ኮሚኒኬሽን ቢሮ “በክልላችን ያለውን የልማትና የዴሞክራሲ እውነታ በአጠቃላይ እና በቅርብ ጊዜ ተከስቶ የነበረውን ግጭት ተከትሎ የተፈናቀሉ የሶማሌ እና የኦሮሞ ተወላጆች ወገኖችን ከመመለስና ከማቋቋም አንፃር ያለውን ሁኔታ” ለማስጎብኘት ያቀረበውን ጥያቄ በመቀበል ታህሳስ 13 ቀን 2010 ዓ.ም. ጅግጅጋ ከተማ ደርሰን ተመልክተናል።


በጅግጅጋ ከነበሩት ፕሮግራሞች መካከል ከክልሉ ፕሬዝደንት ከአቶ አብዲ መሐመድ ዑመር ጋር የተደረገ ቃለምልልስ አንዱ ነው። ከጋዜጠኞችም በርካታ ጥያቄዎች ቀርበው ፕሬዝደንቱ ምላሽ ሰጥተዋል።


በዚህ ፖለቲካ ዓምድ ሥር ከሰንደቅ ጋዜጣ ዝግጅት ክፍል ለቀረበው ጥያቄ የሰጡትን ምላሽ አትኩሮት በመስጠት እና የተወሰኑ በሌሎች ጋዜጠኞች የቀረቡ ጥያቄዎች ምላሾችን አካትተን አቅርበናል።

*** *** ***

 

ሰንደቅ፡- በኦሮሚያ እና በሶማሌ ክልል ውስጥ ለተፈጠረው ቀውስና ለጠፋው ህይወት መነሻ ተደርገው የሚቀመጡት ሦስት ምክንያቶች አሉ። አንደኛው፣ በ1997 ዓ.ም. በሁለቱ ክልሎች በተደረገው የማካለል ሥራ ደስተኛ ባልነበሩ ወገኖች ግጭቱ መነሳቱ ይነገራል። ሁለተኛ፣ በኦሮሚያ ክልል አመራሮችና በአብዛኛው የኦሮሞ ሕዝብ ለግጭቱ መነሻ የሶማሌ ክልል ልዩ ፖሊስ መሣሪያ ባልታጠቁ ንጽሃን የኦሮሞ ልጆች ላይ ግድያ በመፈጸሙ እንደሆነ ይገራል። ሶስተኛው፣ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃ/ማሪያም ደሳለኝ የሚመሩት መንግስት በበኩሉ ኮንትሮባንዲስቶች ናቸው ለግጭቱ ተጠያቂዎች ሲል ይከሳሉ። በእነዚህ ነጥቦች ላይ ክቡር ፕሬዝደንት የእርስዎ ምላሽ ምንድን ነው?


አቶ አብዲ፡- በመጀመሪያ ኮንትሮባንድ ምን ማለት ነው? ኮንትሮባንድ፣ በኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ አሠራር በሕገወጥ መንገድ የወጣ ወይም የገባ ዕቃ ማለት ነው። ዕቃው ብቻውን ኮንትሮባንድ አያስብለውም። በሕገወጥ መንገድ ከወጣ ወይም ከገባ ኮንትሮባንድ ዕቃ ይባላል። ስለዚህ ኮንትሮባዲስቶች ከማን ጋር ነው የሚጣሉት? ከሕዝብ ጋር አይጣሉም። የሚጣሉት ከፀረ-ኮንትሮባንዲስቶች ጋር ነው። ነገር ግን በንግድ ሽያጭ እኔ ነኝ.. እሱ ነው የምነግደው በሚል የሚጣሉ ሰዎች ሊኖሩ ይችላሉ፣ ይህ የሚጣራ ነው የሚሆነው። በዚህ ሒደት ኪራይ ሰብሳቢዎች ሊጣሉ ይችላሉ።


ብዙ አይነት ኮንትሮባንድ አለ። ኢምፖርት-ኤክስፖርት አለ። ለምሳሌ የዶላር ኮንትሮባንድ አለ። በታሪክ ከጅግጅጋ ወይም ከቶጎ ውጫሌ ተነስቶ ወደ መሐል ሀገር የሚሄድ የዶላር ኮንትሮባንድ የለም። ብዙ ጊዜ የዶላር ኮንትሮባንድ የሚያዘው ከአዲስ አበባ ወደ ቶጎ ውጫሌ ወይም ወደ ጅግጅጋ ሲላክ ነው።


አንድ አዲስ ባንክ የመጀመሪያው ቅርንጫፍ አዲስ አበባ ሲከፈት፣ ሁለተኛው ቅርንጫፍ ቶጎ ውጫሌ ነው የሚከፈተው። ለምንድን ነው የሚከፈተው? ኮንትሮባንድ የዶላር እንቅስቃሴ ለማግኘት ተብሎ ይመስለኛል።


ሌላው ከ1997 ዓ.ም. የተደረገው ሕዝበ ውሳኔ ሕግ ሆኖ ነው የተረከብነው። ልንጥሰው አንችልም። ከእኛ በፊት የነበረው ጉዳይ ፍትሃዊ ነው፣ አይደለም የሚለው ጥያቄ ነው የሚሆነው። እኛ የተረከብነው ሕጋዊ የሆነ ብቻ ሳይሆን፣ ሕዝበ ውሳኔ የተሰጠባቸው ቀበሌዎች ወደ ኦሮሚያ የተካለለውን በኦሮሚያ፣ ወደ ሶማሌ የተካለለውን በሶማሌ ግዛት ውስጥ ሆነው ነው። እኛ እምቢ የምንለው አይደለም። ቅሬታ ኖረ፣ አልኖረ ሕግ ሆኖ ነው፤ የተቀበልነው። ከእኛ በፊት የተወሰነ፣ በፌዴሬሽን ምክር ቤት የተወሰነ ሕግ ሆኖ ቀርቦ ነው የተረከብነው። አፈፃፀም እኛን የጠበቀን የለም። ስለዚህ ከግጭቱ ጋር የሚያገናኘው ነገር የለም።


ነገር ግን ሕዝበ ውሳኔውን ወደታች የማውረድ ሥራዎች ቀርቶ ነበር። ለምሳሌ ትንሽ ቀበሌ የነበረው አድጎ ሰፍቷል። ብዙ ጂኦግራፊካል ለውጦች አሉ። ሕዝበ ውሳኔውን በተመለከተ የትኛውም አመራር ቅሬታ ቢኖረው ሕግ ሆኖ ስለተቀበልነው፣ አጀንዳ አይደለም። አጀንዳው ሕዝበ ውሳኔውን መሬት ማስነካት ነው። በሁለታችንም ከስምምነት ተደርሷል፣ አሁን በተፈጠረው ጉዳይ ነው እንጂ ወደ መሬት እንደምናደርሰው ቃል እገባለው።


ሌላው፣ በሁለቱ ክልሎች የፀጥታ ኃይሎች መካከል መወነጃጀል አለ። በሶማሌ በኩል፣ የኦሮሚያ የፀጥታ አካል ነው በሶማሌ ግዛት ገብቶ እንደዚህ ያደረገው ሲሉ እንሰማለን። በኦሮሚያ በኩል፣ የሶማሌ ልዩ ፖሊስ በግጭቱ ድንበር አካባቢ ተካፍሏል ነው የሚሉት። ስለዚህ ይህንን ማጣራት ያስፈልጋል። የትም ቦታ ግን፣ መወነጃጀል አለ። ለሚዲያ የማይቀርቡ ነገሮችን ለመናገር አልፈልግም። ሕዝብን የሚያስተሳስር እንጂ ሕዝብን የሚያራርቅ ክልሎችን የሚያራርቅ ነገሮች ከመናገር መቆጠብን እመርጣለሁ። እውነቱ ተጣርቶ እርምጃ መወሰድ ግን አለበት። የሕግ የበላይነት መከበር አለበት፤ ብዬ አምናለሁ።


ልዩ ፖሊስን በተመለከተ ግን ለክልሉ ብቻ ሳይሆን እንደ ሀገር ፀጥታን ለማስከበር አስተዋጽኦ ያበረከተ እና መስዋዕትነትም የከፈለ ነው። እነሱን ለማገዝ ብቻ ተብሎ አካላቸው ጎድሎ ሥራዎችን እየሰሩ ይገኛሉ። በአካል ሄዳችሁ መመልከት ትችላላችሁ። ለዚህች ሀገር የተሰው፣ ውድ አካላቸውን ያጡ ናቸው።


አንድ የፀጥታ ኃይል በዲሲፕሊን ካልተመራ፣ ግምገማ ካልተገመገመ፣ ተጠያቂነት ከሌለው በግለሰብ ደረጃ ችግሮች ሊፈጠሩ ይችላሉ። እንደ መዋቅር ግን፣ ልዩ ፖሊስ ያገሩን ፀጥታ በተለይ በክልሉ ውስጥ የነበሩ ፀረ-ሰላም ኃይሎችን ደምስሰዋል። በዚህ ሥራቸው ብዙዎች ስለሚጠሏቸው የፕሮፖጋንዳ ዘመቻ ያደርጉባቸዋል።


ሰንደቅ፡- ቀውሱ በልዩ ፖሊስ ተከሰተ ከተባለም በኋላ ለጠፋው ሕይወት የተጠየቀ አካል የለም፤ አወዳይ ላይ በየትኛውም መመዘኛ ተቀባይነት የሌለው በሶማሌ ዜጎች ላይ ግድያ ተፈጽሟል፣ የተጠየቀም አካል የለም፤ የአወዳይን ቀውስ ተከትሎ በጅግጅጋ በተነሳው ቁጣ ከ600 ሺ ዜጎች በላይ ከሶማሌ ክልል ተፈናቅለዋል ተብሏል፤ የተጠየቀ አካልም የለም። ባሳለፍነው ሳምንት ጠቅላይ ሚኒስትር ኃ/ማሪያም ደሳለኝ በሶማሌ ዜጎች ላይ ጅምላ ጭፍጨፋ ተፈጽሟል ብለዋል፤ የተጠየቀ አካል የለም። የግጭቱ ሒደት በሕግ የበላይነት ባለመያዙ የከፈላችሁት ዋጋ አይደለም? አሁንስ በሁለቱ ክልሎች እርቅ ይደረግ ሲባል “አንተም ተው” “አንተም ተው” በሚል መልኩ ወንጀል የሰሩ ሰዎች የሚያመልጡበትን መንገድ ወይንስ እያንዳንዱ ሰው በተሳተፈበት የወንጀል ድርሻ ተጠያቂ በማድረግ የሚመጣ የእርቅ መንገድ ትከተላላችሁ?


አቶ አብዲ፡- እንዳልከው፣ አንተም ተው አንተም ተው የሚለው እርቅ መሆን የለበትም ብዬ አምናለሁ። የሕግ የበላይነት ይከበር የሚለው አማራጭ ነው የሚያዋጣን። ለምሳሌ በምዕራብ ሐረርጌ የተፈጠረውን ግጭት ለኦሮሚያና ለፌደራል መንግሥት ትተን፣ በኢትዮጵያ ታሪክ የማይታወቅ ጅምላ ጭፍጨፋ የፈጸሙትን አካሎች ወይም ጸረ-ሕዝብ ኃይሎችን የገቡበት ቦታ ገብቶ ተፈልገው የሕግ የበላይነት መስፈን አለበት።


በአወዳይ ላይ የተመጸመው ድርጊትም በሕግ የበላይነት መዳኘት አለበት። እንዲሁም በኦሮሞ ልጆች ላይ ችግር ያደረሰው ሶማሌም ታስሮ ለሕግ መቅረብ አለበት፤ የሚል አመለካከት ነው ያለን። በሁለቱ ሕዝቦች ላይ ወንጀል የፈጸሙት በጥፋታቸው ልክ ተመጣጣኝ ቅጣት ማግኘት አለባቸው የሚል አመለካከት እና አማራጭ ነው የምንወስደው። የሕግ የበላይነት መከበር አለበት።


ሰንደቅ፡- ጅግጅጋ ተዘዋውሬ አይቻለሁ፤ በኦሮሚያ ልጆች ይዞታ የነበሩ ሆቴሎችና ሱቆች ተዘግተው ተመልክቻለሁ። እንደሚታወሰው እርስዎ የሚመሩት የሶህዴፓ ማዕከላዊ ኮሚቴ የተፈጸመው ነገር ስህተት እንደነበር አምኖ፣ የተፈናቀሉ ዜጎችን ለመመለስ መስማማታችሁን ገልፃቹሁ ነበር። ዜጎችን የመመለሱ ሒደት በሚፈለገው ደረጃ አይደለም። በጣም የዘገየ ነው። ከዚህ መነሻ፣ እርስዎ የሚመሩት የፖለቲካ አመራር እና በኦሕዴድ የፖለቲካ አመራር መካከል ያለው ግንኙነት ምንያህል ጤናማ ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል? የተፈናቀሉ ዜጎችን መመለስ አይቀድምም ነበር ወይ?


አቶ አብዲ፡- በግጭቱ ምክንያት አንዳንዴ የመወነጃጃል ነገር አለ። ፌደራል መንግስት የተፈጠሩትን ችግሮች እያጣራ ነው የሚገኘው። በግለሰብ ደረጃ በመካከላችን ቅሬታ የለም። የተዘጉ ቤቶች እንዳሉ ነግርኽኛል፤ ለምን የተከፈቱ ቤቶችንስ አላየህም?


ሰንደቅ፡- ሥራ የጀመሩ አሉ። ሆኖም ከነበረው ጊዜ አንፃር ክፍተቱ ትልቅ መሆኑን ለማንሳት ነው?


አቶ አብዲ፡- እነሱንም ከተመለከትክ አመሰግናለሁ፤ መመልከትህን ስላልሰማሁኝ ነው። የተከፈቱም ያልተከፈቱም አሉ። ያቀረብነውን ጥሪ ተቀብለው የመጡ አሉ። ጥሪያችንንም ሳይቀበሉ የቀሩ አሉ። ሆቴሎች፣ ጋራዦች የነበሩ ትልልቅ ፕሮጀክቶች ተከፍተዋል። ሌሎቹም ደረጃ በደረጃ በሚፈጠር መተማመን ይመጣሉ ብዬ፤ እገምታለሁ።

 

በሌሎች የመገናኛ ብዙሃን አባላት የቀረቡ ጥያቄዎች


ጥያቄ፡- ከሶማሌ ክልል ለተፈናቀሉት የኦሮሞ ተወላጆች ወደ ክልሉ ቢመለሱ ዋስትና እንሰጣለን ብላችኋል። እርስዎም በግልዎ ኋላፊነት እንደሚወስዱ ተናግረዋል። ለተመላሾች የምትሰጡት ዋስትና ምንድን ነው?


አቶ አብዲ፡- ብዙ የኦሮሞ ተወላጆች በሶማሌ ክልል ውስጥ ይኖራሉ። የተፈናቀሉት ከጅግጅጋ አካባቢ ብቻ ነው። ከሌላ ወረዳ አልተፈናቀሉም። ከጅግጅጋ ቀጥሎ ከቶጎ ውጫሌ ነው የተፈናቀሉት። ይህንን እውነታ ፌደራል መንግስት፣ የኦሮሚያ ክልል መንግሥትና ሕዝቡም ያውቃሉ።


እንደ ክልል አመራር ከጅግጅጋ ሲፈናቀሉ ካራማራ ድረስ ሄደን አለመለመናችን ይቆጨኛል። እንኳን በድጋሚ እንዲፈናቀሉ፣ የተፈጸመውም ይቆጨናል። አሁንም ያሉበት ቦታ ሔደን ጥሪያችን ደግመን ደጋግመን ወደቤታቸው ወደቄያቸው እንዲመለሱ እንለምናለን፤ እንጠይቃለን። መደረግም ያለበት ይህ ነው። በዚህ ጉዳይ ከፌደራልም ሆነ ከኦሮሚያ ክልል ጋር በቅርበት እንሰራለን።


ዋስትና እንሰጣለን ለሚለው በፊት እንደነበረ አብረን እንኖራለን። በወቅቱ የተፈጠረው የፖለቲካ ትኩሳት አሁን ወርዷል። በኦሮሞነቱ የሚያጠቃው ኃይል እንደሌለ ነው ዋስትና የምንሰጠው። ኦሮሞ ስለሆኑ አይፈናቀሉም። ችግር አይተህ ነው፣ መፍትሄ የምታመጣው። ኦሮሞን በሱማሌ ክልል እንዳይኖር መከልከል አንችልም፤ ሕገ መንግስታዊ መብቱ ነው። ብንፈልግም አንችልም። ማንኛውም ኢትዮጵያዊ በየትኛውም ቦታ የመኖር መብት አለው። በወቅቱ በብሔረሰቦች መካከል የተደረገ ግጭት ስለሆነ እንጂ በሕገ መንግስታችን እና በሕግ - ሕገወጥ ተግባር ነው።


ለምሳሌ ኦሮሞ ብቻ ስለሆነ ምንም ጥፋት ሳያጠፋ መፈናቀሉ ስህተት ነው ብዬ ነው የምወስደው። በአወዳይ ስለተደረገው ነገር አያውቅም። በሌላ በሶማሌ አካባቢ ስለተደረገውም አያውቅም፣ በእሱም ውሳኔ የተደረገ አይደለም። በዚህም መልክ መፈናቀሉ ይቆጨናል። 

“አገዛዙ፤ በአውሮፓ ከአንድ ግለሰብ ጋር አብረህ ተቀምጠህ ታይተሃል ብሎ

የፖለቲካ ፓርቲ መሪን የሚያስር ይሉኝታ ቢስ ነው”

 

አቶ ጌታነህ ባልቻ የሰማያዊ ፓርቲ ም/ሊቀመንበር

 

በይርጋ አበበ

 

ሰማያዊ ፓርቲ ለተከታታይ ሶስት ሳምንታት በአምባሳደር ቴአትር አዳራሽ ከምሁራን፣ ከፖለቲካ ፓርቲ አመራሮች፣ ከፓርቲው ደጋፊዎች እንዲሁም የአገር ጉዳይ ያገባናል ከሚሉ የተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎች ጋር ውይይት ሲያካሂድ ቆይቷል። ከተመሰረተ ገና ስድስተኛ ዓመቱ ላይ የሚገኘውና በአመራሮች ውዝግብ የተነሳ የራሱ ጽ/ቤት የሌለው ሰማያዊ ፓርቲ በወቅታዊ ጉዳዮች ላይ ውይይት ሲያካሂድ የአሁኑ በዚህ ዓመት ያካሄዳቸውን ውይይቶች ሁለት አድርሶለታል። ከዚህ ቀደም አዲስ አበባ ሜክሲኮ አካባቢ በሚገኘው የመብራት ኃይል አዳራሽ ተመሳሳይ ውይይት መድረክ አካሂዶ ነበር።


ሰማያዊ ፓርቲ “ኢትዮጵያ ትጣራለች” በሚል መሪ ቃል ያካሄደውን ውይይት “ኢትዮጵያን ማን ይታደጋት?” ሲል በመጠይቅ ይጀምራል። ለሶስት ሳምንታት የቆየው ይህ የውይይት መድረክ ምናልባትም ከዚህ በኋላ ተይዞ የነበረው የአራተኛው ሳምንት መርሃ ግብር እንደማይካሄድ ከአዲስ አበባ ማዘጋጃ ቤት የተገለጸላቸው መሆኑን የፓርቲው አመራሮች ተናግረዋል። ለዚህ ደግሞ ምክንያቱ ከአዲስ አበባ ማዘጋጃ ቤት በተላለፈ ውሳኔ እንደሆነ ተገልጿል። ፓርቲው ለሶስት ሳምንታት ያካሄደውን ውይይት አስመልክቶ ከሰንደቅ ጋዜጣ ጥያቄ የቀረበላቸው የፓርቲው ምክትል ሊቀመንበር እና የምርጫ ጉዳዮች ኃላፊ አቶ ጌታነህ ባልቻ የሰጡትን ምላሽ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።


ሰንደቅ፡- ፓርቲያችሁ “ኢትዮጵያ ትጣራለች” በሚል መሪ ቃል ለተከታታ ሶስት ሳምንታት ያካሄደውን የውይይት መድረክ በአጭሩ ያስታውሱን?


አቶ ጌታነህ፡- ኢትዮጵያ አሁን ያለችበት ሁኔታ ስጋት እና ቀውስ ላይ መሆኑ ይታወቃል። ይህንን ቀውስ ለመታደግ ደግሞ እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ የራሱን አስተዋጽኦ ማበርከት አለበት በሚል መነሻ ሃሳብ ለተከታታይ አራት ሳምንታት የውይይት መድረክ ለማዘጋጀት ተነሳን።


በመጀመሪያው ሳምንት “የአገር ሽማግሌዎች የአገርን ስጋት ከመቅረፍና ቀውሱን ከማረጋጋት አኳያ የሚኖራቸው ሚና” በሚል ርዕስ ፕሮፌሰር መስፍን ወልደማሪያም እና ዶክተር ያዕቆብ ኃይለማሪያም መነሻ ሃሳብ አቀረቡ። በውይይት አዳራሹ የተገኙት ሌሎች የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮችና ግለሰቦችም አስተያየት ሰጡበት። ከዚያ ተነስተን የአገር ሽማግሌዎችና ምሁራንም የነበራቸው አስተዋጽኦ ምን ይመስል እንደነበር እና የተፈጠረውን ቀውስ መረጋጋት ለመፍጠር ምን አይነት ሃሳብ ነው ማቅረብ የሚኖርባቸው የሚለውን እንደ መነሻ ከቤቱ ውይይት ተነስቶበታል። ከዚያም ባለፈ በአዳራሹ ለተገኙት በርካታ ታዳሚያን ሁሉም በየቤቱ የምሁራን እና የአገር ሽማግሌዎች ሚና አገርን በማረጋጋት በሚለው ላይ እንዲወያዩ አድርገናል።


በሁለተኛው ሳምንት ደግሞ ቋንቋን መሰረት አድርጎ የተመሰረተው የፌዴራል አወቃቀር ነው አሁን ለተፈጠረው ቀውስ እና ስጋት መነሻ የሆነው የሚል ግንዛቤ በብዙዎች ስነበረ በዚያ ላይ የሚያተኩር የመነሻ ሃሳብ እንዲያቀርቡ የተደረገው የአምቦ ዩኒቨርስቲ መምህሩ አቶ ስዩም ተሾመ እና የህግ ባለሙያው አቶ ተማም አባቡልጉ ነበሩ። በመነሻ ሃሳቡ ላይ የፌዴራል መንግሥቱ አመሰራረቱ የችግሩ ምክንያት ነው ወይስ አይደለም በሚለው ላይ ሰፊ ውይይት ተደርጓል።


በሶስተኛው ሳምንት ያካሄድነው ደግሞ አሁን በአገራችን ላይ ላለው ቀውስ እና አለመረጋጋት መፍትሔ የበኩላቸውን አስተዋጽኦ እንዲያበረክቱ የሀይማኖት ተቋማትና የሲቪክ ማህበራት ሚና ምን መሆን አለበት በሚል ነበር የውይይት መነሻ ያደረግነው። ሆኖም ከሀይማኖት አባቶች ጥሪውን ተቀብለው መጥተው ውይይቱን ሊመሩልን አልቻሉም። ከሲቪክ ማህበራቱም ጥሪ ያቀረብንላቸው ‹‹የኢትዮጵያ ማህበራዊ ተጠያቂነት ተቋም›› ጥሪውን ተቀብሎ ውይይቱን ሊመራ አልቻለም። በመሆኑም የቪኢኮድ ዋና ጸሀፊ አቶ ታደለ ደርሰህ እና የህግ ባለሙያው አቶ ተማም አባቡልጉ የመነሻ ሃሳብ አቅርበው ውይይት ተካሂዶበታል።


እስካሁን የተካሄዱት ውይይቶች አሳታፊ እና ወቅታዊ ሀሳቦች የተነሱባቸው ናቸው። እኛም የምንፈልገው እንደዚህ አይነት ውይይቶች እንዲካሄዱ ነው። ውይይቶቹም እንዲቀጥሉ ነው የምንፈልገው። ምክንያቱም የውይይቱ ዋናው ዓላማው በዚህች አገር መረጋጋት እና ሰላም እንዲሰፍን እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ በተቋም ውስጥም ሆነ በግሉ ወይም በአካባቢው ተመሳሳይ የውይይት ሃሳቦችን አንስቶ መወያየት አለበት።


ሰንደቅ፡- የውይይት መድረኩ የተዘጋጀበት ዓላማ የነገሩን ከሆነ ከዓላማው አኳያ ውጤቱን እንዴት ገመገማችሁት?


አቶ ጌታነህ፡- ፓርቲያችን በራሱ መንገድ ይህን ውይይት ያየበት የራሱ ግንዛቤ አለ። ከዚህ ቀደም ደጋግመን እንዳነሳነው ይህች አገር አሁን ባለችበት ሁኔታ ኢህአዴግ ማስተዳደር አልቻለም። ስለዚህ ኢህአዴግ ማስተዳደር ካልቻለ አገር እንዳይፈርስ ምንም እንኳን የሰላማዊ የፖለቲካን እንቅስቃሴ እና የመገናኛ ብዙሃንን እንቅስቃሴ ቢያፍነውም የእያንዳንዳችን አስተዋጽኦ ጉልህ ሚና ስላለው አገራችንን ከጥፋት ማዳን አለብን ብለን እናምናለን። ለዚህ ደግሞ ኢትዮጵያ በግልጽ ጥሪ አቅርባለች። ይህች አገር ደግሞ የሁላችንም እንደሆነችው ሁሉ እያንዳንዱ ዜጋም የአገርን ጥሪ ተቀብሎ የበኩሉን አስተዋጽኦ ማበርከት አለበት።


ነገር ግን ምሁራን ለምንድን ነው አደባባይ ወጥተው ሀሳባቸውን የማይገልጹት? የፖለቲካ ፓርቲዎች ለምን ተዳከሙ? የሲቪክ ማህበራትስ ለምንድነው ድምጻቸው የጠፋው? የሚሉትን ጥያቄዎች ስናይ፤ በተደጋጋሚ እንደምንለው ኢህአዴግ ለስልጣኑ ዋስትና ያሳጡኛል ብሎ በሚፈራቸው ላይ ያወጣቸው የመገናኛ ብዙሃን፣ የጸረ ሽብርተኝት፣ የበጎ አድራጎት ህጎች የጠቀስኳቸውን የህብረተሰብ ክፍሎች ወደ አደባባይ ወጥተው የሚጠበቅባቸውን እንዳያበረክቱ አድርጓቸዋል።


በዚህ ውይይት ላይም ጥሪ የተደረገላቸው ምሁራንና ተቋማት ያልተገኙት የአገራቸው ጉዳይ ስለማያሳስባቸው ሳይሆን ከኢህአዴግ የሚደርስባቸውን ጥቃት ከመፍራት አኳያ እንደሆነ እናምናለን። ይህ ደግሞ ስርዓቱ የጣለብን ችግር ነው።


ሰንደቅ፡- በአገራቸው ጉዳይ ኃላፊነት ይሰማቸዋል ያልናቸውን ምሁራን፣ ተቋማት እና ዜጎች ጥሪ አቅርበንላቸዋል ብለዋል። ጥሪውን ተቀብለው የቀሩ ድርጅቶች የትኞቹ ናቸው?


አቶ ጌታነህ፡- ለምሳሌ ኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ቤተ ክህነት ጽ/ቤት እና ለኢትዮጵያ እስልምና ጉዳዮች ጽ/ቤት ደብዳቤ ጽፈንላቸው ነበር። ለማህበረ ቅዱሳን፣ የሀይማት ልሂቃን ለሆኑ ግለሰቦች እና ለምሁራንም ጥሪ አቅርበንላቸው ነበር። ነገር ግን ተገኝተው ውይይቱን አልተሳተፉም፤ የመነሻ ሃሳብም አላቀረቡም። አለመገኘታቸው ደግሞ ምናልባት የተለያየ ግንዛቤ ይዘው ሊሆን ይችላል። ለምሳሌ የፓርቲ ጥሪ ላይ ቢገኙ የሰማያዊ ፓርቲ አባል እንደሆኑ ተደርገው እንዳይታዩ። ነገር ግን የውይይት መድረኩ ነጻ ውይይት እንጂ የሰማያዊ ፓርቲ ብቻ እና የሰማያዊ ፓርቲን አመለካከት ብቻ የሚንጸባረቅበት አይደለም። በውይይት መድረኮቹ ላይ የመነሻ ሃሳብ ያቀረቡት ሁሉም ምሁራን (ፕሮፌሰር መስፍን ወልደማሪያም፣ ዶክተር ያዕቆብ ኃይለማሪያም፣ አቶ ስዩም ተሾመ፣ አቶ ተማም አባቡልጉ እና አቶ ታደለ ደርሰህ) የፓርቲያችን አባላት አይደሉም። ምሁራኑ በውይይት መድረኩ ላይ ተገኝተው ሃሳባቸውን የሰጡትና የመነሻ ሃሳብ ያቀረቡት አገሪቱ ችግር ላይ ስለወደቀች የበኩላቸውን አስተዋጽኦ ለማበርከት ነው። አገሪቱ ችግር ላይ እንደሆነች ደግሞ ኢህአዴግም ያምናል። የፓርቲው ሊቀመንበር አቶ ኃይለማሪያም ደሳለኝ እና የህወሓት ሊቀመንበር ዶክተር ደብረጺዮን ገብረሚካኤልም በግልጽ የተናገሩበት ጉዳይ ነው።


ኢትዮጵያ ችግር ላይ መሆኗን ሁሉም የሚስማማ ከሆነ ከችግሩ ለመውጣት መፍትሔው ምንድን ነው? በሚለው ላይ መወያየቱ ነው አስፈላጊው እና ወቅታዊው ጉዳይ። ለዚህ ደግሞ የኢትዮጵያ ባለቤቶች ናቸው አገራቸውን ከችግሯ ሊታደጓት የሚችሉት። ያንን ለማድረግ ደግሞ ማንኛውም ኢትዮጵያዊ በነጻነት መነጋገር መቻል አለብን። ከዚህ በፊትም በተለይ ኢህአዴግ “ከእኛ በላይ አዳኝ ማንም የለም” የሚል ግትር አቋም ስላለው ነው ወደዚህ ችግር የገባነው። በ2007 ዓ.ም ምርጫ ተካሂዶ መቶ በመቶ አሸነፍኩ ባለ በማግስት አገሪቱን አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ላይ የሚጥል ቀውስ ተፈጠረ። አስቸኳይ ጊዜ አዋጁ በተነሳ ወር ባልሞላ ጊዜ ውስጥ በድጋሚ ወደ ቀውስ የገባነው የችግሩ መፍትሔ እኔ ብቻ ነኝ ከሚል አቋም የተነሳ ሌሎቹን አግልሎ በራሱ መንገድ የወሰደው የችግር አፈታት ውጤት ነው።


ሰንደቅ፡- የውይይት መድረኩን ለሶስት ተከታታይ ሳምንታት በሰላም ስታካሂዱ ብትቆዩም አራተኛውን ሳምንት ማካሄድ እንደማትችሉ ከሚመለከተው የመንግሥት አካል ትዕዛዝ ተሰጥቷችኋል። መረጃው ምን ያህል ትክክል ነው?


አቶ ጌታነህ፡- አሁን ከአንተ ጋር የማደርገውን ቃለ ምልልስ እንዳጠናቀኩኝ የምሄደው ወደ ማዘጋጃ ቤት ነው። ደብዳቤ አስገብተናል እሱን እየተከታተልኩ ነው። ላለፉት ስድስት ዓመታት በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ የተለያዩ እንቅስቃሴዎች ስናደርግ ቆይተናል። ባለፉት ስድስት ዓመታት ሰማያዊ ምን ያበረከተው ነገር አለ? ወደፊትስ ተስፋችን ምንድን ነው? የኢትዮጵያን ችግርስ እንዴት አድርጎ ነው መታደግ የሚችለው? በሚሉት ነጥቦች ላይ ታህሳስ 22 የምስረታ በዓላችንን ምክንያት በማድረግ ውይይት እናካሂዳለን። ይደናቀፋል ብዬ አላስብም። ያስገባነውን የፈቃድ ደብዳቤም በበጎ ይመልሱልናል ብለን ተስፋ እናደርጋለን። ምክንያቱም አይታችሁት ከሆነ ውይይቱ ሲካሄድ ፖሊስ እንኳን የማይጠብቀው ፍፁም ሰላማዊ ስብሰባና ውይይት ነበር ስናካሂድ የቆየነው። በእርግጥ የመጀመሪያ ስብሰባችንን ስናካሂድ ቅስቀሳ በምናደርግበት ጊዜ አባሎቻችንን በማሰርና ንብረቶቻችንን በመያዝ እና በመሳሰሉት ማዘጋጃ ቤት እንቅፋት ሆኖብን ነበር። እንደዛም ሆኖ ግን ያሰብነውን የውይይት መድረክ ከማካሄድ አላገደንም። አራተኛውም ይካሄዳል ብለን ተስፋ እናደርጋለን።


ሰንደቅ፡- ኢትዮጵያ አስቸጋሪ ሁኔታ ላይ መሆኗን ገዥው ፓርቲ ሳይቀር ተናግረዋል። እናንተም ተመሳሳዩን አስተያየት ሰጥታችኋል። በፓርቲያችሁ እምነት አገሪቱ ከዚህ ችግር የምትወጣው በምን መልኩ ነው ብላችሁ ነው የምትገልጹት?


አቶ ጌታነህ፡- መፍትሄው በጣም ቀላልና ግልጽ ነው። የመጀመሪያው ቀላል መፍትሄ ስርዓቱ የመፍትሄ አካል ለመሆን ዝግጅቱን ማሳየት ነው። የአገሪቱን ትልቁን ስልጣን የያዘው እሱ (ኢህአዴግ) ስለሆነ። በተለመደው የችግር አፈታት መንገድ ማለትም ሰውን እያሰረ፣ እየገደለ እና እያፈናቀለ በጉልበትና በሀይል እየተጠቀመ የአገሪቱን ችግር ለመፍታት እንቅፋት የሆነው እሱ ነው። ስለዚህ ለእውነተኛ መፍትሄ ቁርጠኛ መሆንና ይህንንም በተግባር ማሳየት አለበት።


ሰንደቅ፡- ኢህአዴግ በቅርቡ ባካሄደው የስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ስብሰባ ላይ የደረሰበትን ውሳኔ በመግለጫ አስታውቋል። በመግለጫው ላይም ለችግሮቹ መፈጠር ራሱን ተጠያቂ አድርጎ ለመፍትሄውም ራሱን እንዳዘጋጀ ተናግሯል። ለመሆኑ መግለጫውን አይተውታል ወይስ…?


አቶ ጌታነህ፡- እሱን እማ በፊትም ይሉት ነበር እኮ። ከአንድ ዓመት በፊት ተመሳሳይ ችግር በተፈጠረበት ወቅት “አሁን ያለንበትን ሁኔታ አይተን አገሪቱን ለማረጋጋት አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አውጀናል” ብለው ነበር። በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ የአገሪቱ ችግሮች ተፈትተው ሰላምና መረጋጋት እንደሚፈጠር አስታውቀው ነበር እኮ። አሁን የምናየው ነገር ግን ያ የኢህአዴግ የመፍትሄ መንገድ እና ችግር ፈች አለመሆኑን ነው። ምክንያቱም ኢትዮጵያ የሁላችንም አገር ነች። ኢህአዴግ አሁንም ደጋግሞ የሚገልጸውና የሚያስበው እሱ ብቻ የኢትዮጵያን ችግር እንደሚፈታ አድርጎ ነው። ነገር ግን ትክክለኛው የመፍትሄ መንገድ ኢትዮጵያ የሁሉም አገር ስለሆነች ችግሩ ትልቅና መጠነ ሰፊ እንደመሆኑ የመፍትሄው አካልም መሆን ያለብን ሁላችንም ነን።


ኢህአዴግ የሚለው ችግሩ የራሱ ባለሥልጣናት ግጭት የፈጠረው ስለሆነ የባለሥልጣናቱ ግጭት ሲበርድ የአገሪቱ ችግርም አብሮ ይጠፋል ነው። ይህ ፍፁም ስህተት ነው። የችግሩ ትክክለኛ መንስኤ ለ26 ዓመታት ሲጠራቀም የቆየ የጭቆና ቀንበር ጽዋው ሞልቶ ስለፈሰሰ ነው። ከዚህ ውጭ ግን “አይ እኔ አልገደልኩም፣ አላሰርኩም፣ ግፍ አልፈፀምኩም” የሚል ከሆነ መብቱ ነው፤ ግን አያዋጣውም። ምክንያቱም ባለፉት ሁለት ዓመታት የኢትዮጵያዊያንን መብት እያፈነና እየነጠቀ ስልጣኑን ለማስጠበቅ ሲሞክር ነው የታየው። ስለዚህ ለአገሪቱ ችግር መፍትሄ አመጣለሁ ብሎ ከልቡ ከተነሳ በመጀመሪያ ዶ/ር መረራ ጉዲናን ጨምሮ ያሰራቸውን የፖለቲካ መሪዎች ሊፈታ ይገባል። እነ በቀለ ገርባ፣ እነ አንዷለም አራጌ፣ እነ ውብሸት ታዬ፣ እና እስክንድር ነጋን ሁሉ ይፍታ። ያንን ማድረግ ከቻለ ቢያንስ ሌሎቻችን መተማመኛ ይሆነንና ሳንፈራ ልንንቀሳቀስ እንችላለን። ቀደም ብዬ እንደነገርኩህ ሌሎች ምሁራንና የሀይማኖት ልሂቃን ወደ ውይይት መድረኩ መጥተው ያለመናገራቸወ ምክንያት የእነ ዶ/ር መረራ እጣ ፈንታ ይደርስብናል ብለው በመስጋት ነው። ስጋታቸው ደግሞ መሠረታዊ ነው። ምክንያቱም እንኳን አገር ውስጥ በግልፅ አቋምን ገልፆ ለሚናገር ምሁር ቀርቶ አውሮፓ ሄዶ ከአንድ ግለሰብ ጋር አብረህ ተቀምጠህ ታይተሃል ብሎ የፖለቲካ ፓርቲ መሪን የሚያስር ይሉኝታ ቢስ አገዛዝነው። ስለዚህ አገር ውስጥ ሆነው ኢትዮጵያ ችግር ላይ ናት ብለው ቢናገሩ የሚጠብቃቸውን ያውቃሉ።


ሰንደቅ፡- ኢህአዴግ ለመፍትሄ ቁርጠኛ ከሆነ እኛ የመፍትሄ አካል ሆነን ለችግሩ መፍትሄ እናመጣለን እያሉን ነው። ለመሆኑ ሰማያዊ ፓርቲ ይህን የመሰለ ለትልቅ አገራዊ ጉዳይ እምነት የሚጣልበት የፖለቲካ ቁመና አለው?


አቶ ጌታነህ፡- በተደጋጋሚ ሲነገር የምንሰማው አንድ አስተያየት አለ። ኢህአዴግ ከሌለ ማን አለ ይህችን አገር ሊረከብ የሚችል? ይባላል። ነገር ግን ይህ ጥያቄ እንዲነሳ ምክንያት የሆነው ነጥብ ምንድን ነው? ያልን እንደሆነ የፖለቲካ ፓርቲዎች እንዳይጠናከሩ የሚያደርገው አንዱ ኢህአዴግ ነው። ስብስቦ ያስራል፣ እንዳንወያይ መድረክ ይከለክላል፣ ሰላማዊ ሰልፍ እንዳናካሂድ ይከለክላል። አንድ የፖለቲካ ድርጅት በተለይ በሰላማዊ መንገድ የሚታገል ድርጅት ጠንክሮ የሚወጣው የሰላማዊ ትግል የሚጠይቀውን መሠረታዊ ጥያቄ ስትመልስ ነው።


መታወቅ ያለበት ነገር ኢህአዴግ የቱንም ያህል አፈና እና በእስር መፈናፈኛ ቢያሳጣንም ሀሳባችንን ግን በግልፅ እያስታወቅንና ለህዝብ እየገለፅን ነው። ያንን ባናደርግ ኖሮ እንደተባለው “ፓርቲ የለም” ቢባል ትክክል ይሆናል። ሁሉም ፓርቲዎች ሲዳከሙና ሲከስሙ ከሁሉም ላይ የኢህአዴግ እጅ አለበት።


ወደሰማያዊ ስንመጣ ገና ስንቋቋም የዛሬ ስድስት ዓመት ታህሳስ 22 ቀን መስርተን እውቅና ሳይሰጠን ስምንት ወር ነው የቆየነው። አዋጁ የሚለው አንድ ፓርቲ ከምስረታ በኋላ በሶስት ወር ጊዜ ውስጥ እውቅና ይሰጠዋል ነው። ከዚህ በተጨማሪ ደግሞ ሰማያዊ ጠቅላላ ጉባኤ አካሂዶ ያሳለፈውን ውሳኔ እውቅና ለመስጠት 11 ወር ወስዶበታል። በፓርቲያችን ውስጥ በተፈጠረው አለመግባባት ድንገተኛ አስቸኳይ ጠቅላላ ጉባኤ ተጠርቶ የተላለፈውን ውሳኔም እውቅና ለመስጠት ስድስት ወር ፈጅቶበታል። ኢህአዴግ በምርጫ ቦርድ በኩል ይህን የመሰለ ውሳኔ የሚያስተላልፈው ህዝቡ በፓርቲዎች ላይ እምነት እንዳይኖረው የሚያደርግ የሴራ ፖለቲካ ነው። እንደዚህ እየተደረገብንም ግን እኛ መታገላችንን አላቆምንም።


ሁላችንም የፓርቲ አባል ሆነህ ወደ ተቃውሞው መስመር ስንመጣ በግል ህይወታችንና ስራ ቦታችን እንዲሁም በቤተሰቦቻችን ላይ የማይደርስብን በደል የለም። በአምባገነን ስርዓት ውስጥ ሆነን የምትታገል ከሆነ ይህ እንደሚደርስብህ የታወቀ ነው። ወደጥያቄህ ስመጣ ሰማያዊ ፓርቲም የህዝብን አደራ ለመቀበል ብቁ ፖለቲካዊ ቁመና አለው።

 

በሳምሶን ደሳለኝ

 

በኢትዮጵያ እና በኤርትራ መንግስታት መካከል የሰላም አማራጭ ለማምጣት የተሄደበት መንገድ እስካሁን ድረስ ውጤት አልባ በመሆኑ፤ ጉዳዮን ወደ ሁለቱ ሕዝቦች በማውረድ ያሉትን አማራጮች ለመፈተሽ በሐርመኒ ሆቴል በሰለብሪቲ ኤቨንት ኃ/የተ/የግ/ማ ጠንሳሽነት ውይይት ተደርጓል።


ከመድረኩ አስተባባሪዎች የአጭር፣ የመካከለኛ እና የረጅም ጊዜ ግቦች መቀመጣቸው ተገልፃል። የአጭር (የቅርብ ጊዜ) ግቦች ተብለው የተለዩት፣ የምክክር ሂደቱን በመጀመር የህዝብ ለህዝብ ግንኙነት የጋራ መድረክ ይፋ ማድረግ፤ በምሁራንና በሲቪል ማህበረሰብ ቡድኖች መካከል የምክክር አውደጥናት መፍጠር፤ የጋራ ዓላማና ቁርጠኝነትን መገንባትና ማንጸባርቅ እና ምክክሩን ወደፊት ለማራመድ የሚረዳ መዋቅር መዘርጋት ናቸው።


የመካከለኛ ጊዜ ግብ፣ በኢትዮጵያና ኤርትራ ህዝቦች ግንኙነት እመርታዊ ለዉጥ ለማምጣት የሚረዳ የዉይይት መድረክ መፍጠር። የሚፈጠሩት መድረኮች አስፈላጊነት በወፍ በረረር ሲቀመጡ፤ የሁለቱም አገሮች ምሁራንና የሲቪል ማህበረሰብ አባላት - በዉጪ የሚኖሩትን (Diaspora) ጨምሮ በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል ስላለዉ ግጭት ሃሳብ ለሃሳብ በመለዋወጥ መፍትሄዎችን እንዲጠቁሙ መልካም ዕድልን ይፈጥራል፤ የአገራቱ የአሁንና የድሮ ባለስልጣናትንና የሲቪል መብት ተሟጋቾችን ጨምሮ የተለያዩ ባለድርሻ አካላት ሁለቱንም ወገኖች የሚያግባቡ የጋራ አጀንዳዎችን ለመለየት ዕድል ይሰጣል፤ በየመን ያለዉ ጦርነትና የዉጪ ኃይሎች ወታደራዊ ግስጋሴ የመሳሰሉ ከፊት ለፊታችን የተደቀኑ ዓበይት የሰላምና የደህንነት ተግዳሮቶች በተመለከተ ዉይይት ለማካሄድ ይጠቅማል፤ መሬትና ሰላም፣ ምጣኔ ሃብታዊ ማነቆዎችና አገራዊ ሉአላዊነት፣ ግጭቶችን በመፍታት ወይም በማባባስ ረገድ ዴሞክራታይዜሽን ያለዉ ሚና፣ ኢኮኖሚያዊ ትብብር መረጋጋትን በማምጣት ረገድ ሊኖረዉ የሚችለዉ አስተዋፅኦ በተመለከተ ያሉት አጨቃጫቂ ነጥቦች ለመዳሰስ ይረዳል፤ የኢትዮጵያና የኤርትራ የአገራዊ ደህንነት ፍላጎቶች የት የት ላይ እንዳሉ ለማሳየትና ለማጉላት ይጠቅማል፤ መደበኛ ያልሆነዉ የድርድር ሂደት ሊኖረዉ የሚችለዉን ሚናና የህዝብ ለህዝብ ዲፕሎማሲዉን የማጠናከር አስፈላጊነት ለማጤን አስፈላጊ ነዉ፤ የሁለቱም አገሮች እንዲሁም የአፍሪካ ቀንድ መፃኢ እድል የሚያሳስባቸዉ አገራዊና ዓለምአቀፋዊ ቡድኖችና ተፅዕኖ ፈጣሪዎች በሁለቱም ወገኖች ያሉት አገራዊ አስተሳሰቦችና ትንታኔዎች እንዲያዳምጡና ወደ ዉይይት መስተጋብሩ እንዲያመጡት ያስችላል፤ የሲቪል ማህበረሰብ አባላት በተለይም በጦርነቱ ክፉኛ የተጎዱት ወጣቶች አሁን በሁለቱ አገሮች መካከል ባለዉ ግንኙነት ዙሪያ ሃሳባቸዉን እንዲያበረክቱ ያነቃቃል፤ የምክክር መድረኩ ዉጤት የሚሆነዉ ሪፖርትና በመድረኩ የሚቀርቡት ጥናታዊ ጹሁፎችን ማሳተምና ማሰራጨት የስራዉ አካል ይሆናል፤ የተያዙት ግቦች ወደፊት ለማራመድ ይረዳ ዘንድ የሚታዩ ለዉጦችን ለመከታተል የሚረዳ ንድፍ ለማዘጋጀት ይረዳል።


የረዥም ጊዜ ግብ፣ በኢትዮጵያና በኤርትራ አስተማማኝ የደህንነት ቀጣና ማስፈን ናቸው።


አጠቃላይ የመድረኮቹ የምክክር የውይይት ቅርጽ በአምስት ምዕራፎች የተደራጀ ነው። በእያንዳንዱ ምዕራፍ ለሚቀርቡ ጥናታዊ ፅሁፎች ጥቅል ሃሳቦች ይዘጋጃሉ። እንደአስፈላጊነቱም ቀደም ብለዉ ለተሰብሳቢዎች ይሰራጫሉ። ምክክሩ ከታች በተዘረዘሩ ርዕሰ ጉዳዮች ዙሪያ በሴሚናር መልክ በሚቀርቡት ፅሁፎች ላይ ዉይይት ይካሄዳል ተብሎ ይጠበቃል።


ለምክክሩ የሚቀርቡ አጀንዳዎች በአምስት ዋና ዋና ርዕሶች የተደራጁ እንደሚሆኑ ተገልጿል። ይኸውም፣ 1.ባህል፣ ታሪክና ጂኦግራፊ (በኢትዮጵያና በኤርትራ ማዕከል ያደረገ የአፍሪካ ቀንድ ጂኦፖለቲካዊ ታሪክ)፤ 2.የቅኝ አገዛዝንና ኢፍትሃዊነትን በመቃወም የተደረጉት የጋራ ተጋድሎዎች፤ 3.በቅርቡ በሁለቱ አገሮች መካከል የተደረገዉ ጦርነትና የድህረ-አልጄርስ ምህዳር (ግጭቱ ያስከተለዉ ማህበረ-ኢኮኖሚያዊ ተፅእኖ፣ የፖለቲካና የፀጥታ አንድምታዎች) 4.በግጭቱ ዙሪያ ያሉ አስተሳሰቦች (የኤርትራ ህዝብ ሃሳባዊና ተጨባጭ ስጋቶች፤ የኢትዮጵያ ህዝብ ሃሳባዊና ተጨባጭ ስጋቶች) 5.የሰላምና የደህንነት ተግዳሮቶች (የጋራ የሆኑ ስትራቴጂያዊና የህላዌ ስጋቶች፣ አዳዲስ ስጋቶች) 6. በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል ሰላም የማስፈን ቅድመ ሁኔታዎች (የህዝብ ለህዝብ ግንኙነት የሚኖረዉ ሚና፣ ትዉፊታዊ የግጭት አፈታት ዘዴዎች፣ አካባቢያዊ የኢኮኖሚ ትስስር) ናቸው።


በሐርመኒ ሆቴል በኢትዮጵያ እና በኤርትራ ግንኙነት በይነ ትውልዳዊ ውይይት መድረክ ላይ ከፍተኛ ሊሂቃኖች፣ ፖለቲከኞች፣ ጋዜጠኞች፣ ባለሃብቶች፣ በኤርትራ ወገን የቀረቡ ተሳታፊዎች እና ሌሎች ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች ተገኝተዋል። ለመድረኩ የውይይት መነሻ ሃሳብ ያቀረቡት ፕሮፌሰር መድሃኔ ታደሰ ሲሆኑ፤ በዚህ የፖለቲካ አምድ ሥር ምሁራዊ እይታቸውን እንድናካፍላችሁ ስለወደድን አቀረብነው። መልካም ንባብ።


በኢትዮጵያ እና በኤርትራ ግንኙነት በይነ ትውልዳዊ ውይይት (Intergenerational Dialogue on Ethiopia-Eritrea) መድረክ ላይ የመነሻ ሃሳብ ያቀረቡት ፕሮፌሰር መድሃኔ ታደሰ የሕዝብ ለሕዝብ ምክክር መድረክ ለማካሄድ የተቀመጠውን ትልም ሲያስረዱ፣ “ኢትዮጵያና ኤርትራ አሁን በሚገኙበት ወሳኝ የታሪካቸዉ ምዕራፍ ከፊት ለፊታቸዉ የተደቀኑት ፈተናዎች በተመለከተ ብሩህነት ያለዉ አረዳድ እንዲኖር ማስቻል” እንደሆነ አጽንዖት ሰጥተው አስረድተዋል።


ፕሮፌሰር መድሃኔ አያይዘውም፣ “ኢትዮጵያዉያንና ኤርትራዉያን በታሪክና በባህል እጅግ የተሳሰሩ መሆናቸዉ ጊዜ የማይሽረዉ ሃቅ ነዉ። እነዚህ ድንቅ የጋራ ዉርሶች ወደ ጎን የምንተዋቸዉ ሳይሆኑ ሰላምና መረጋጋት እንዲሁም ሌሎች አዎንታዊ እሴቶች ለመገንባት የሚረዱ በእጃችን ያሉ መሣሪያዎች ናቸዉ። በተለይም አሁን ካለዉ ዓለምአቀፍ የፀጥታ መስተጋብርና የቀጠናችን የደህንነት ስጋቶች አንፃር የኢትዮጵያውያንና የኤርትራዉያን ደህንነትና ብልፅግና ፍፁም የማይነጣጠሉና እርስ በርስ የሚመጋገቡ ናቸዉ።” ብለዋል።


ፕሮፌሰር መድሃኔ የኢትዮጵያ እና የኤርትራን ታሪካዊ ዳራ መለስ ብለው እንደገለጽት፣ “እ.አ.አ. ከ1998-2000 ዓ.ም. በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል የተካሄደዉ ጦርነት ለስሙ ያህል ቆሟል ቢባልም፣ የሁለቱንም አገሮች መንግስታት እርስ በርስ የሚጠራጠሩ ከመሆናቸዉም በተጨማሪ ወደ መካረርና መፋለም ለመግባት ሁሌም አፋፍ ላይ ያሉ ናቸዉ። ሁለቱም አገሮች አንዱ ሌላዉን ለማናጋት አሊያም በቀጥተኛ ግጭት ለመግጠም ሙሉ አቅማቸዉን ያዘጋጁ ናቸዉ። ይህ ሁኔታ ደግሞ የሁለቱንም አገራት ዜጎች ጭንቅ ዉስጥ ከቷቸዋል። ሁኔታዉ የሚያስከትለዉ ቀጥተኛ የፀጥታ ሰጋት፣ እሱን ተከትሎ ሊመጣ የሚችለዉ ሰብዓዊ ቀዉስ፣ የሚከሰተዉ የመንግስታቱ ዉስጣዊ አለመረጋጋትና በቀጠናዉ ሊስፋፉ የሚችሉ እንደ ወንጀል፣ የስደተኞች ፍልሰት፣ ደም መፋሰስና ሽብር ሊጠቀሱ የሚችሉ ስጋቶቻቸዉ ናቸዉ።”


ከላይ የሰፈሩት ችግሮች ከቀንዱ ሀገሮች ጋር ደህንነት ጋር ተያያዥ መሆናቸውን አስቀምጠው፤ “ያለንበት ንዑስ ቀጠና በዓለማችን ካሉት እጅግ ያልተረጋጉ አካባቢዎች በዋነኛነት ከሚጠቀሱት አንዱ ሲሆን፣ አስተማማኝ የፀጥታ መደላድል ያልፈጠረና ይህንን ዓይነት የደህንነት ስርዓት ለመዘርጋት የሚያስችል ነባራዊና ህሊናዊ ሁኔታም የሌሉበት ነዉ። የሁለቱም አገራት መንግስታትና ዜጎች እርስ በርስ የሚኖራቸዉን ግንኙነት ሊመራ የሚችል አቅጣጫ በተመለከተ መግባባት ላይ አልደረሱም።” ብለዋል።


“ባለፉት 15 ዓመታት ግጭቱን በመፍታት ረገድ ሁሉም ባለድርሻ አካለት የነበረው ትኩረት መንግስታቱ ላይ ነበር። ውጤት አልባ ከመሆኑ ጋር በተያያዘ፣ ሊፈጠር ይችል የነበረዉን የዉስጥ አቅምና ከአከባቢዉ ሊገኝ ይችል የነበረዉን ፖለቲካዊ ድጋፍ እጅጉን አቀጭጮታል።” ይህም በመሆኑ፣ “ገና ያልተሄደባቸዉ መንገዶችና አገር በቀል የሆኑ የግጭት አፈታት ዘዴዎችን ማፈላለግ የግድ” የሚልበት ታሪካዊ ወቅት ላይ እንደምንገኘ ፕሬፌሰሩ አስታውቀዋል።


በኢትዮጵያ እና በኤርትራ መንግስታት መካከል ሰላም ባለመውረዱ ምክንያት በርካታ ምላሽ የሚሹ ቁልፍ ጉዳዮች መኖራቸውን ፕሮፌሰር መድሃኔ ገልጸዋል። ፕሮፌሰሩ እንደሚሉት፣ “በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል ያሉት ፖለቲካዊና ወታደራዊ ግጭቶች የሰዉ ህይትን በመቅጠፍ፣ የኢኮኖሚ እድገታቸዉን በማጓተት፣ የተራዘመ አለመረጋጋት በመፍጠርና ለንዑስ ቀጠናዉ የተረፈ ትርምስ በማስከተል በሁለቱም አገሮች ህዝቦች ላይ ከፍተኛ ጉዳት አድርሷል። ይህ አልበቃ ብሎ የሁለቱ እህትማማች አገራት ህልዉናና ደህንነት ላይ አዉዳሚና የረዥም ጊዜ ተፅዕኖ ያላቸዉ አዳዲስ ስጋቶች ጉልበት እያገኙ በመሄድ ላይ ናቸዉ። እነዚህ ክስተቶች ሊፈተሹ የሚገባቸዉ በርካታ ጥያቄዎች እንድናነሳ ያስገድዱናል።” ብለዋል።


“የተደቀኑትን ችግሮች በተቀናጀ መልኩ ለመፍታት የተደረጉ ጥረቶች አለመኖራቸው ሁለቱን ሕዝቦች ለተጨማሪ አደጋዎች አጋልጧል” ሲሉ ፕሮፌሰሩ ሃሳባቸውን በዚህ መልክ አስቀምጠዋል፣ “ኢትዮጵያዉያንና ኤርትራዉያን ሊከተሉ የሚችሉ የረዥም ጊዜ ተፅዕኖ ያላቸዉ መዘዞች በተመለከተ እየወሰዱት ያሉ እርምጃዎች ቅንጅት የሌላቸዉ ናቸዉ። ይህ ደግሞ የተደቀኑባቸዉ የሰላምና የደህንነት ፈተናዎች ለመመከት ያላቸዉን አቅም በሚገባ እንዳይጠቀሙ ያግዳቸዋል ብቻ ሳይሆን አኮላሽቶ ለባሰ ስቃይ ይዳርጋቸዋል። ስለዚህም ከዚህ አዙሪት የሚያወጣቸዉ የተቀናጀና ምልአተ ቀጠናዉን ያቀፈ ስልት ያስፈልጋል። በኢትዮጵያዉያንና ኤርትራዉያን መካከል ዘላቂነት ያለዉ ገንቢ ግንኙነት እንዲያንሰራራ የሚረዳ ጥረት ማድረግ ለነገ የማይባል ስራ ነዉ።” ሲሉ አስምረውበታል።


በሁለቱም አገሮች መካከል የዚህ ዓይነቱ ግንኙነት እንዲኖር መወሰድ ያለባቸዉ የመጀመርያ እርምጃዎች ምን ምን ናቸዉ? ለሚለውም ጥያቄ በጥያቄ ምላሽ አቅርበዋል፣ “ሁለቱም እህትማማች አገሮች በጥላቻ አዙሪት ዉስጥ ዘፍቀዉ ሊያስቀጥሉ የሚችሉ አሳማኝ ምክንያቶች አሉን? በዚህ ረገድ የታሪክና የባህል ሚና ምንድን ነዉ? ታሪክና ባህልን በተመለከተ ቀናነት ያለዉ ዉይይት ሳይደረግ አሁን ያለዉን የተካረረ ግንኙነት ለማስተካከል የሚረዳ የጋራ መደላድል ማግኘትስ ይቻላል? እርቅ ለማዉረድና መልካም ዝምድናዉን ለመመለስ ያለዉ እድል ምን ያህል ነው? ዴሞክራሲና ልማት በሁለቱም አገራት ለማረጋገጥ ያለዉ እድልስ ምን ያህል ነዉ? ግንኙነታቸዉን ለማሻሻል፣ ቀዉሱን ለመግታትና ግጭቱን ለመፍታት የሚረዱ የህዝብ ለህዝብ ግንኙነቶችስ በምን መንገድ ስራ ላይ ሊዉሉ ይችላሉ? ለምንድን ነዉ ሁለቱ አገሮች እርስ በርስ ለመፋለምና ለመጠፋፋት የተሰለፉት? ይህ እንዴት ነዉ በየአገራቱ ካለዉ የፖለቲካ ሁኔታና የስርዓቶቹ ባህርያት የሚያያዘዉ? ይህ ክስተት ስትራቴጂያዊ ጥቅምን ወይም ታሪክን በሚገባ አለመተንተን እንዲሁም የጋራ እጣፈንታ በትክክል አለመረዳት ያስከተለዉ ሊሆን ይችላል? ስትራቴጂያዊ አቋሞቻቸዉ ወይም የዉጪ ሃይሎች ጣልቃ ገብነት የወለደዉ ቢሆንስ? በአካባቢዉ ልዕለ ኃያል ሀገር ካለመኖሩ ጋር ተያይዞና የግብፅ በአጓዳኝነት መኖር ሲታይ ለግጭት ተጋላጭነቱ በንዑስ ቀጠናዉ ካለዉ የስልጣን መዋቅራዊ አደረጃጀት ጋር የተሳሰረ ይሆን? እንዲያ ከሆነ ይህንን መዋቅራዊ ችግር ለማረም ምን ማድረግ ይቻላል?” ሲሉ ብዙ ገጽ የሚወጣው የውይይት ጥያቄዎችን ፕሮፌሰሩ አስቀምጠዋል።


በሁለቱ መንግስታ መካከል ሰላም መስፈኑ ፋይዳው ምንድን ነው? ለሚለው ጥያቄም ሰፋ አድርገው ተመልክተው ጫሪ ጥያቄዎችን አያይዘው ፕሮፌሰሩ ይህንን ብለዋል፣ “አከራካሪ ጉዳይ ቢሆንም ቅሉ በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል ሰላም ሰፈነ ማለት ለሁለቱ አገሮች ብቻ ሳይሆን ለመላዉ የቀጠናዉ አካባቢ ትልቅ የምስራች ነዉ። ግጭቱ ለአገራዊ ደህንነት ጠባብ አተረጓጎም ከመስጠትና መንግስታዊ ስልጣንን ለማስቀጠል ከሚወሰዱ እርምጃዎች የመነጩ ናቸዉን? ይህ ከሆነ እንዴት ማስተካከል ይቻላል? ወይስ ግጭቱ ዉስጣዊ የሃይማኖት፣ የጎሳና የባህል መከፋፈሎች የወለዷቸዉ ናቸዉ? መንግስታቱ ያለባቸዉ መዋቅራዊ አደረጃጀት ወይም የዴሞክራሲያዊ ዉክልና ክፍተት የፈጠራቸዉስ ቢሆን? ወይስ የግጭቱና አለመረጋጋቱ መንስኤ የፖለቲካ ኢኮኖሚዉ ነዉ? ከዚህ ጋር የተያያዘና እጅግ ጠቃሚ ነጥብ ደግሞ የድንበር ሁኔታና የታሪካዊ የባህር ወደብ ጥያቄን ይመለከታል።” ብለዋል።


በሁለቱ መንግስታት መካከል ሰላም ባይሰፍንስ በሚል ሌላ የውይይት ጋባዥ ነጥቦችም ፕሮፌሰሩ አስቀምጠዋል፣ “ኢትዮጵያና ኤርትራ ወደ ትብብር ማዕቀፍ ካልገቡ በመካከላቸዉም ሆነ በአካባቢያቸዉ መረጋጋት ይኖራል ብለዉ ሊጠብቁ ይችላሉ? ለሚቀጥሉት አስር ዓመታት እርስ በርስ እየተናቆሩ ቢቀጥሉ ለአካባቢዉ ሰላምና መረጋጋት የሚኖረዉ አንድምታስ ምን ሊሆን ይችላል? በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል ያለዉ ግጭት በሌሎች የዓለም ክፍሎች ካሉ የጋራ ታሪክና ጥቅም ኖሯቸዉ በግጭት ዉስጥ ካለፉ አገሮች እንዴት ሊነፃፀር ይችላል?”


ከላይ ከተዘረዘሩት ነጥቦች በመነሳት ከሌሎች አካባቢዎች በማነፃጸር፣ “እስካሁን ሰላም ለማስፈን ከተደረጉት ሙከራዎች ምን ትምህርት መዉሰድ ይችላል? በሌሎች የዓለማችን ክፍሎች ከታዩትና አገሮች ከግጭት ወጥተዉ ወደ ጋራ ደህንነትና ልማት እንዲሸጋገሩ ካስቻሉ ጥረቶችስ ምን ተመክሮ መቅሰም ይችላል? ሰላማዊ ዝምድናን የሚያበስሩ የህዝብ ለህዝብ ግንኙነቶች በማካሄድ ቀጣይነቶቻቸዉን ማረጋገጥ ላይ ትኩረት ቢደረግስ? ለጅማሬ ያህል የሁለቱ አገሮች ምሁራንና የሲቪል ማህበረሰብ መሪዎች መደበኛ ዉይይት እንዲያደርጉ ሁኔታዎችን ማመቻቸት ቅድሚያ ቢሰጠዉ ፋይዳ ይኖረዉ ይሆን? ለእንደዚህ አይነት ዉይይት የፖለቲካ አመራሮች ተሳትፎ እንደ ቅድመ ሁኔታ መዉሰድ ያስፈልጋል? ወይስ ጎጂ ነዉ? ወይስ መቅደም ያለበት የጋራ ታሪክና አካባቢያዊ የኢኮኖሚ ትስስር ነዉ? የሁለቱ አገሮች ምሁራን፣ ሃሳብ አፍላቂዎችና መንግስታዊ ያልሆኑ አካላት የሚያደርጓቸዉ ዉይይቶችና የሚደርሱባቸዉ ስምምነቶች በዋና ዋና እሴቶችና የወል ጥቅሞች ላይ የጋራ መግባባት ለመፍጠርና የአዲስ የትብብር ዘመን መሰረት ለመጣል ምን ያህል ይረዳሉ?” ሲሉ ቀጣይ ውይይቶችን በጉጉት እንዲጠበቁ መሰረታዊ ምላሽ የሚፈልጉ ምሁራዊ አተያየታቸውን አካፍለዋል።

የጋራ የውይይት መድረኩን ማዘጋጀት ለምን ያስፈልጋል?

 

የምክክር መድረኩ አስፈላጊነት ኢትዮጵያዉያንና ኤርትራዉያን በአገሮቻቸዉ መካከል ሰላም ለማስፈን መደረግ ስላለበት ነገር ያሏቸዉን አስተሳሰቦች ወደ አንድ መአድ በማቅረብ ከላይ የሰፈሩትን ጥልቅ የፖለቲካ ኢኮኖሚ እና የጂ-ፖለቲካ ደህንነት ጥያቄዎችን እና ከሥር የሰፈሩ ጥያቄዎች ለማንሳት እና ለመጠየቅ አመቺ ሁኔታዎች ይፈጥራሉ ከሚል አስቻይ ሁኔታዎች በመነሳት ነው።


የኢትዮጵያና የኤርትራን ግንኙነት በተመለከተ ያለዉ ልዩ ሁኔታ ምንድን ነዉ? ግንኙነታቸዉን በተመለከተ ሊኖሩ ይገባል የሚሏቸዉ ገዢ መርሆዎች ምንድን ናቸዉ? ይህንን ለማሳካት መቋቋም ያለባቸዉ ተቋማትስ ምን ዓይነት ናቸዉ? ስብሰባዎቹ ኢትዮጵያዉያንና ኤርትራዉያን ከፊት ለፊታቸዉ የተጋረጡ ስጋቶች ምንነትና ዉስብስብነታቸዉ ላይ መግባባት እንዲፈጥሩ ይረዷቸዋል። ከምሁራንና ከሲቪል ማህበረሰብ አባላት ግብአቶችን ለማግኘትም ይጠቅማሉ። ይህንን ፋይዳ ያለዉ ሂደት በጎ አቅጣጫ ሊያሲዝ በሚችል መርህ ከተመራ የህዝብ ለህዝብ ግንኙነቱን በተመለከተ የመጀመርያዉ ሁሉን አሳታፊ ቅኝት ሊሆን ይችላል። ሌሎች የመድረኩ የተለያዩ እንቅስቃሴዎች ይህንን መግባባት በቀጣይነት ሊያጠናክሩና ሊገነቡ ይችላሉ። ለዚህ መሳካት ደግሞ ከምንግዜም በላቀ መልኩ ለጋራ ተግዳሮቶች የጋራ አቀራረብ መገንባት ላይ ትኩረት ይደረጋል። ለኢትዮጵያና ኤርትራ የሰላምና የደህንነት መስተጋብር መነሻ የሚሆንና መጪዉን ግንኙነታቸዉን በሚገዙ መርሆዎች ላይ የተመሰረተ ማዕቀፍ የዚህ ሂደት ዉጤት ሆኖ ብቅ ሊል ይችላል።


እየተከሰቱ ያሉት ማህበረሰባዊ መመሳቀሎች ሁለቱ አገሮች የተጋረጡባቸዉ ማህበራዊና ፖለቲካዊ አደጋዎች እና የአካባቢዉ ቀዉሶች በዜጎች ላይ የፈጠሩት ጭንቀት ተደምረዉበት አሁን በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል ስላለዉ ቀዉስ ጥራት ያለዉ ትንታኔ ማካሄድና ሰላምን ለማስፈን የሚረዱ ተስማሚ ስትራቴጂዎችን መንደፍ ብሎም ለአዲስ የትብብር ዘመን መሰረት መጣል የወቅቱ አንገብጋቢ ጉዳይ ሆኗል። በዚህ ረገድ መሻሻል ለማምጣት የረዥም ጊዜ ጥረትን ይጠይቃል። የመጀመሪያዉ ስብሰባ የህዝብ ለህዝብ ግንኙነቱ ለሁለቱ ሀገሮች ዘላቂ የሆነ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ የሚያስገኝበትን ሁኔታ ለመዳሰስ ጠቃሚ ይሆናል። የመጨረሻውን መጀመሪያ እርምጃ ለመራመድ ያለመ ነው።

በአንድነት ቶኩማ

 

ባሳለፍነው ሳምንት በዚህ ርዕስ የተዘጋጀውን ጽሁፍ የመጀመሪያ ክፍል አቅርበን ነበር። የዛሬው ፅሁፍ ካለፈው የቀጠለ መሆኑን እንገልፃለን።

 

7ኛ. የጎሳ ትምክህተኝነት (chauvinism)


የጎሳ ትምክህተኝነት የሚከሰትባቸው ሳይንሳዊ ምክንያቶች አሉ። ከነዚህም መካከል በስልጣን ወይም በገንዘብ አልያም “በስልጣኔ” እኔ እበልጣለሁ፣ እኔ እበልጣለሁ ከሚል አስተሳሰብ የሚመነጭ ነው። በኢትዮጵያ ትምክህተኛ እና ጠባብ የተሰኙ ቃላትም ሆኑ ብሔረሰቦች በብዛት ሲጠቀሱ እንሰማለን።


ብዙዎች አማራን ትምክህተኛ ኦሮሞን ጠባብ ለማለት የሚጠቀሙበት መሆኑን ይታወቃል።


የትግራይ፣ የኤርትራ እና የኦሮሞ ነፃ አውጪዎች የጋራ ጠላታችን ትምክህተኛው ነው ያሉትንም እናታውሳለን። ይህ ሁሉ ኢትዮጵያን ለማዳከም ነው። በተለይ ህወሀትና ሻዕቢያ ጣምራ ሆነው “የትምክህተኛውን ሀይል መስበር አለብን” ሲሉ ተደምጠዋል። በአንድነት ሆነውም ጦርነት አውጀው ነበር። ተሳክቶላቸዋል። ድሉን ጊዚያዊ ነው የሚሉ አሉ። ይህን በሂደት የምናየው ይሆናል።


የጎሳ ትምክህተኝነት ግን ከዚህ ጠለቅ ያለ በጎጥ የተደራጀ አካሄድ ነው። ከጎሳው ውጭ ላለ ማህበረሰብ ንቀት ማሳየት ተብሎ ሊወሰድ ይችላል። የራስን ከፍ አድርጎ የሌላውን ማንኳሰስ። የሌላውን አሳንሶ የራስ ክብርን ማዳነቅ። በዚህ ቃለ መጠይቅ ውስጥ የጎሳ ትምክህተኝነት ምልክቶች አይቻለሁ። የታጋይ ትምክህተኝነት የወለደው ሊሆንም ይችላል።


ከአየኋቸው የጎሳ ትምክህት ውስጥ የሚከተሉት ናቸው። የመጀመሪያው የእርቁ አሰባሳቢ እና የመቀራረቡ ዋልታ ወደ ህወሀት መንደር ዘልቆ መግባቱ ነው። አንድ በትግራይ ልጆች ተዋናይነት (ዋና መሪነት) መሆኑ ሌላው የመንግስት ተዋናይነት ሁኔታውን በጥርጣሬ እንድንመለከተው በመንግስት ውስጥ የህወሀት እጅ ምን ያህል የጎላ መሆኑን እናውቃለን። ያደርገናል። የክልል አንድ ሰዎች መኖራቸው ችግር የለውም። እነሱ ብቻ ከሆኑ ግን ትክክል አይደለም።


የማናውቅም እንጠረጥራለን። የልሂቃኑ ጉባዔ መሪ የህወሀት መፍለቂያ የደም ንክኪ ያላቸው ሰው መሆናቸው ሌላው ነው። ልብ አድርጉ ይህ የኤርትራ መገንጠል ላይ ጣልቃ የገባው ጎሳ ጦርነቱ ላይ ወሳኝ ነበር። አሁንም ድርድሩን እኔ ልምራ ያለ ይመስላል። “ልጓሙን ያዝ አድርገው” የሚል ያሻል።


የሁለተኛው የጎሳ ትምክህተኝነት በቃለ መጠይቁ እንዳየሁት ከሆነ የአጋዚያን ማህበር ማለትም የኤርትራና የትግራይ ትግሪኛ ተናጋሪዎች ህብረት አለ የሚባለው ነው። በርግጥ ሰሞኑን የተደረገው ውይይት የአጋዚያን ማህበር ከሚባለው የተለየሁ ነኝ ብሏል። ይህ ነው ሁለቱን ህዝቦች የሚያቀራርብ ነው የተባለለት። ልብ በሉ አጋዚያን የተባለው ማህበር የሌላውን ሕዝብ አይጨምርም።


አንደኛው ቃለ መጠይቅ የሰጡት ሰው ስለ ኢትዮ-ኤርትራ የሰላም ድርድር ሲያስረዱ “አጋዝያን የሚባል ትግረኛ ተናጋሪዎች ብቻ አቅፎ የሚንቀሳቀስ በመሆኑ በጣም እንለያያለን።” ይሉናል። በውጭው ዓለም “የኤርትራ ሶላዲሪቲ ግሩፕ” የሚባል እንቅስቃሴ እንዳለ ሌላው ቃለ መጠይቅ የሰጡት ልሂቅ ተናግረዋል።


ተመልክቱ! የትግሪኛ ተናጋሪዎች ቡድንን። በኤርትራ ከስምንት በላይ የተለያዩ ቋንቋ የሚናገሩ ህዝቦች አሉ። ትግርኛ መናገራቸውን አላውቅም። ሁሉም ግን አጋዝያን አይደሉም። በኢትዮጵያ ውስጥ ከሰማኒያ በላይ ሌላ ቋንቋ ተናጋሪዎች አሉ። ሁሉም ግን ትግሪኛ አይናገሩም። በመሆኑም “አጋዝያን” ማኅበር ውስጥ አይገቡም። ወይም አይደሉም። በመሆኑም “የአጋዝያን” ማህበር አግላይና የጎሳ ትምክህት ሰለባ ይመስላል። በአገር ውስጥ ባለፈው የተጀመረው ውይይትም “ትግራዊያን ትግራዊያንን ይሸታል” የሚሉ አሉ። ኢትዮጵያዊያን ብሔር ብሔረሰቦች በተዋናይነት እንጂ በመሪ ተዋናይነት መኖራቸውን አላየሁም ይላሉ አንዳንዶች። ቃለ መጠይቁም ይህን ያሳብቃል። ሦስት በቃለ መጠይቁ ብሔር ተዋጽኦ ለአንድ እየመሩ ነው የታዩት። የሌሎች ብሔሮች አባለት ሊኖሩ ቢችሉም ሂደቱ ከጎሳ ትምክህት መላቀቅ ይኖርበታል። የ˝ታግያለሁ" ትምክህትም ሊጠፋ ይገባል። ግልጽነት ማለት ይሄ ነው።
በሌላ በኩል በኤርትራውያን በኩል “ኢትዮጵያን ይጠላሉ” የሚባለውን ማናፈስ አይገባም እንላለን። ነገሩን መፈተሽ ግን ጥሩ ፍተሻ ነው። ከዚሁ ጋር ኤርትራውያን ያላቸውን ተገቢ ያልሆነ የጎሳ ትምክህት ጥለዋል ወይ? ማለትም ያስፈልጋል። ይህን ጉዳይ በደንብ መፈተሽ ይገባል። አለበለዚያ ነገሩ ሁሉ “እንዘንጭ እንቦጮ” ይሆናል። “እኛ ልዩነን፣ ከሌላው እንበልጣለን” የሚለው በሁለቱም ህዝቦች በኩል እስካልተራገፈ ድረስ ግንኙነቱ ውጤታማ ለመሆን ያስቸግረዋል። መከባበርን ማክበር አለብን።


የመገንጠል ዋና ተዋናይ የነበረው ድርጅት የህብረት፣ የመተባበር ወይም የአንድነት አቀንቃኝ ሲሆን መጠራጠር ይገባል። ተምሮ ወይም መንኩሶ ከሆነ ተግባር ይፈትነው። የአድር ባይነት ካባ ወይም የመጠጊያነት (ጥገኝነት) ንድፍ ከሆነም ይጣራ። በዚህ ሂደት የሚታመኑ ልሂቃንን የኢትዮጵያ ሕዝብ ተወካይ አድርጎ መላክ አለበት። የትግራይ ልጆች ውክልና ብቻ የኢትዮጵያ ሕዝብ ውክልና አይደለም። ግልፅነት ያስፈልጋል። ህወሀቶች በኢትዮ ኤርትራ አያያዝ ብቃትና እውቀት ያላቸው አይመስልም። ትግርኛ ቋንቋ መናገር ብቻ ወይም ከኤርትራውያን ጋር ተመሳሳይ ቋንቋ መናገር ብቻ ብቃት አይሰጥም። አቶ ገብሩ አስራት እንደመሰከሩት ቋንቋውን እንጂ ስልጣንንና አያያዙን ያወቁበት አልመሰለኝም።

8ኛ. የተዛባ ምንጨታዊ ሥነ አመክንዮ መታየቱ (Deductive logic)


ዜናውን እንደግብ መውሰድ ከጥናቱ ቀድሟል ወይም ከሚገባው በላይ ተጨብጭቦለታል። ነገር አለ ማለት ነው። የድርድሩ “የትምጣ” የተጠና ወይም የታወቀ አልመሰለኝም። ምንጨታዊ የሚለው መነጨ ከሚለው የመጣ ነው። ፈለቀ ለማለት ነው። ቃሉ ወጣ ማለትም ሲሆን ስረ ነገሩ ተብሎም ሊወስድ ይችላል። “የማርክሳዊ ሌኒናዊ መዝገበ ቃላት ምንጨታዊ ሥነ- አመክንዮ የሚባለውን ሲተነትን በገፅ 100 ላይ እንዲህ አስቀምጦታል። ˝ምንጨታዊ ስነአመንክዩ ከአንድ ወይም ከአንድ ከሚበልጡ አጠቃላይ መንደርደሪያ ሀሳቦች በመነሳትና በእነሱም ላይ በመመርኮዝ ዝርዝር መደምደሚያ ሀሳብን በማፍለቅ የዚህን ሀሳብ ትክክለኛነት አመንክዮአዊ ስርዓትና ትንታኔ መሰረት በማረጋገጥ ወይም የማሳየት “ስልጣን” ነው።" ይላል። ጥሩ ትንታኔ ነው። አንድ ወይም ከዚያ በላይ ያሉ ነገሮችን ተመርኩዞ መወሰን እንደ ማለት ነው።


ይሁን እንጂ እነዚህን ነገሮች ብቻ ይዞ የተገለጡትን አዳዲስ እና ተለዋዋጭ ሁኔታዎችን ሳይጨምር ይህን ድምዳሜ ማብቀል ልክ አይደለም። የሁለቱ ህዝቦች ምንነቱ (Essence) እና ገፅታ (appearance) በጥልቀት መታየት አለበት። የዚህን ዘመን ማለቴ ነው። አለበለዚያ የተሳሳተ ነገር ውስጥ እንገባለን። ለምሳሌ የኤርትራ ሕዝብ እና የኢትዮጵያ ሕዝብ በታሪክ አንድ ነበር ይባላል። ልክ ነው። ምንነቱና ገፅታው ሰላልተጠና ግን አስከፊ ጦርነት ውስጥ ገባን። ለምን ተዋጋን? ለምን ጠሉን? ወይም ተጣላን? ወይም ሸሹን? መጠናት አለበት።


ሌላው ተናጋሪ ሲናገሩ “እኛ ኢትዮጵያውያን እና ኤርትራውያን፣ በቋንቋ፣ በሀይማኖትና በመልክ እንመሳሰላለን” ይሉናል። ይህ ለአንድነት መሰረት አይሆንም። የሱማሊያ ክልል ሕዝብ ከሱማሊያ ሕዝብ ጋር በቋንቋ፣ በመልክ እና በሃይማኖት መመሳሰሉ አንድ አያደርገውም። በዚህ ስሌት ሶማሊያ ክልል ወደ ሶማሊያ ትሂዳ? ወይም ትግርኛ ተናጋሪዎች ኢትዮጵያውያን ወደ ኤርትራ ይሂዷ? ይህ ምክንያት አይሆንም። የአፍሪካ ቀንድ ሕዝቦች በብዛት የክርስትናን፣ እስልምናን ወይም ሁሉአምላክነትን የሚባሉ እምነቶችን የሚከተሉ ናቸው። ከዚያ ውጭስ ምን እምነት አለና ነው? በሃይማኖት እንመሳሰላለን እና አንድ እንሁን የሚባለው። መመሳሰል የአንድነት መሰረቱ አይደለም። ከዚሁ ሌላም ምክንያት ሊኖር ይገበል። ግልብ መደምደሚያ መታረም አለበት። ህብረታችን በጥቅማችን ውስጥ ሊሆን ይገባል። በሥነ ልቦና መተሳሰር ጭምር ሊሆን ይገባል። ታሪካዊ መተሳሰራችን መሠረት ሊሆን ይገባል።


አንዱ ቃለ መጠይቅ ተደራጊ “የሁለቱ ህዝቦች አንድነት መጠናከር ያለበት ኤርትራውያን ሲከፋቸው ወደ ኢትዮጵያ ነው የሚመጡት ወይም ሰለሚመጡ ነው” ብለዋል። ይህም ለአንድነት ምክንያት የሚሆን አይመስለኝም። የመልክአ ምድር አቀማመጥ ያመጣው ሰበብ ነው። ደቡብ ሱዳኖች ሲከፋቸው ወደ ኢትዮጵያ ስደተኞች ጣቢያ ይመጣሉ። ሱማሌዎችም እንዲሁ። ይህ ለአንድነት አያበቃም ስል የደረደርኩት ነው። አንድ ብንሆንማ በምን እድላችን! በጥልቀት ተነጋግረን ነው ውይይቱን መጀመር ያለብን። መጀመሪያ ኢትዮጵያውያን ለብቻችን፣ ኤርትራውያን ለብቻቸው እንምከር። ከዚያ የሚቀጥለው ይሆናል።


የውይይቱ ምክንያታዊነት መጠናት ይገባዋል። ውይይቱ ከህጋዊ መድረክነት ወደ ሰሜት አጫፋሪነት እንዳይለወጥ መጠንቀቅ ይገባል። በኢትዮጵያ ውስጥ ህጋዊ መድረክ ስንል ተወካዮቹ የኢትዮጵያን ጥቅም በስሜት የሚያስረክቡ ተዋንያን እንዳይሆኑ መጠንቀቅ ይገባል። ህጋዊ ውክልና ያሻል። የኢትዮጵያዊያንን ሙሉ ድምፅ በአንድ ክልል ልጆች እጅ ማስቀመጥ አይቻልም። የሁሉም ሕዝብ ተወካዮች ውይይቱን መሳተፍ አለባቸው። አንዳንዶች ብዙ ኤርትራዊ ኢትዮጵያ ውስጥ አሉና አንድነቱን ያፋጥናሉ ይሉናል። ልከኛ አተያይ አይመስለኝም።


ህዝቡ አሁን ያለበትን አቋም እንዴት ያዘ? የህዝቡን ልባዊ (Perception) አቋም በምን ተረዳነው? የመንግስታቱስ መለሳለስ ከምን ምንጨታዊ አመክንዮ የተነሳ ነው? ለምሳሌ በእርቁ በሁለቱም አገር ውስጥ ያሉት ተቃዋሚዎችን ለማጥቃት ነው? ይህ ከሆነ የስልጣን ማማ ማረጋጊያ እየተፈለገ ነው ማለት ነው። ለዚህ ደግሞ ህዝቡን ተዋናይ ማድረግ አይገባም። ሁለቱንም አገሮች ማቀራረብ ጥሩ ነው። ነገር ግን በደንብ ይፈተሽ!


በተጨማሪ ከዚህ በላይ ለምን የአገር ውስጡ የእርስ በርስ ጥላቻ አንድ በአንድ እንዲቀንስ ስራ አይሰራም? እንዴት የአሁኑ ውይይት የድንገቴ ውይይት መሰለ? ይህ የአቋም ከላሽነት የመጣው የስልጣን ማማ የውለደውስ ቢሆን? “ጥንቃቄ ይጠብቅሃል” ይሏልና። አስፈለጊ ሆኖ ከተገኘ አራጋቢዎችም ሰከን በሉ መባልም አለበት። ወገኖች ሁኔታውን በደንብ አጥኑ! አስተውሉ! የሚሆነው ይሆናል። ጥንቃቄው የኢትዮጵያን እንዲሁም የኤርትራን ሕዝብ ይጠቅማል።

9. የጥንቃቄው መጠቁሞች!


መቼም ከዚህ በላይ ቃለ መጠይቅ በተደረገላቸው ሰዎች ችሎታ ላይ ጥያቄ የለኝም? የእኔ ችግር እውቀታቸው አይደለም። ቅን ልቦናቸውም ችግሬ አይደለም። ለዚህ ውይይት እውን መሆን መድከማቸውም ላይ ጥያቄ የለኝም። የእኔ ጥያቄ የውክልና ጥያቄ ነው። የእኔ ችግር ከታሪክ መማሬ ነው። ተደናግረው ያደናገሩን ሰዎች አሁንም አሉ። የእኔ ችግር ትናንት “ሁሉን በልክ አድርጉት” ሲባሉ በንቀት ልክ የሌለው ጋብቻና ፍች ምክንያት የሆኑት ዛሬ ጋብቻ መፈለጋቸው ነው። የእኔ ችግር ያለ ኢትዮጵያ ሕዝብ ውክልና፣ ያለ ኢትዮጵያ ሕዝብ ፈቃድ ኤርትራዊያን ብቻ ምርጫ አድርገው እንዲለዩ ያደረጉ ሰዎች በእጅ አዙር የአዲሱ የድርድሩ ተዋናይ መሆናቸው ነው።


ችግር አለብኝ። የእኔ ችግር የመጥፎው የኢትዮ ኤርትራ ጦርነት ቆስቋሽ እና ከኢትዮጵያ ሕዝብ አስተሳሰብ ወጥተው የራሳቸውን ግልብ ውሳኔ የወሰኑ ሰዎች በእጅ አዙር አርቲስቱን አስጨፍረው ችግር እንዳይፈጥሩ ስጋት ስላለኝ ነው። የእኔ ችግር ትናንት በዘፈን፣ በጭፈራና በፈንድሻ የመለየታቸውን ዜና ያበሰሩን ሰዎች መልክ መቀየር ነው። ትናንት “ጠላታችሁን አርቀን ቀርብረንላችኋል” ያሉት፣ ከዚያም በተጨባጭ ጠላትነትን ያስፋፉት መንኩሰው የእርቁ ተዋናይ መሆናቸው ነው። ከተለወጡማ እሰየው!!! ለማንኛውም የእንቅስቃሴውን አባላት ከአክብሮት ጋር በጥንቃቄ ይመለከቱት ዘንድ የሚከተሉትን ሀሳብ ጠቁሜ አልፋለሁ።

1. ውዥብርን ማጥራት


ግልፅ አቋም ይዞ መራመድ ያሻል። ፕሮፌሰሩ እንዳሉት በታሪክ እና በማህበራዊ ግንኙነታችን ውስጥ የተፈጠረውን ውዥንብር ማጥራት ይገባል። ግባችንም ምን መሆን አለበት የሚለውን ማጥናት ያሻል። የመጨረሻው ግብ ህዝቡ ወሳኝ መሆኑ እንዳለ ሆኖ። ለማንኛውም መንገዱ በውዥንብር መሞላት የለበትም።

2. ድርድሩን "የእኛ ድርድር ማድረግ”


ድርድሩ የሕዝብ መሆን አለበት። ይህ የሚሆነው በግልፅነቱ፣ በተወካዩ አይነት እና በዓላማው ነው። አላማው እኛን እና እነሱን መጥቀም አለበት። ውክልናው ከእኛ የወጡ ኢትጵያዊያን የሚወዱት ሊሆን ይገባል። ዓላማው ግልጽና የፀዳ ሊሆን ይገባል። ተወካዮቹ የምናውቃቸው ሊሆኑ ይገባል። በአገር ወዳድነት፣ በብሔር ተዋፅኦ፣ በፖለቲካ አቋማቸው ተዋፅኦ እና በመሣሠሉት ይሁን።

 

3. ጅምላ ወቀሳን ማስቀረት (መፋቅ)


የአገዛዙን፣ የጦርነቱን እና የሌላውን ታሪክ ጅምላ ወቀሳ ማፅዳት ይገባል። ደርግን፣ አጼ ኃይለስላሴን እና ሌሎችን የሚወቅስ ግለሰብ በቃለ መጠይቁ አይቻለሁ። እነዚህ ስርዓቶች እንዲህ አደረጉን የሚለውን የኢትዮጵያ ሕዝብ መስማት የሚፈልግ አይመስለኝም። በዚህ ጉዳይ አባቶችን ለሚያናንቅ ወይም የሚያንቋሽሽ ወይም ለማንቋሸሽ የሚፈልግ በቂ ትውልድ አለን። ሌላ አንፈልግም። እንዲያውም በዝተዋል። ኤርትራውያንም “ይህን ሰርተውን” ማለት ማቆም አለብን።


ኤርትራዊያን ከኢትዮጵያዊያን ወንድሞቻችን ይልቅ ጣሊያንን፣ እንግሊዝን ወይም ሌሎችን ሲወቅሱ አይታዩም የሚሉ አሉ። የኢትዮጵያ ሕዝብ አዲስ ትውልድ ለወቀሳ የተዘጋጀ አይደለም። አሁን በአያቶቹ አይደራደርም። ያ ድሮ ቀረ። መጥፎም ሆነ ጥሩም ታሪክ የራሳችን ነው የሚል ሀሳብ ብቻ ነው መንሸራሸር ያለበት። “ወያኔ ይህን ሰርቶ ሻብያ ይህን አድርጎ” የሚለውም የሚያስፈልግ አይመስለኝም። መጠራጠር እንጂ ወቀሳ የለም። አበቃ! እውነቱን መነጋገር ወይም ጥሎ ማለፍ እንጂ ቁጭ ብሎ አያቶቹ ላይ ሊሳለቅ ማየት የሚፈልግን ማህበረሰብ ለመሸከም የሚችል የድሮው ትከሻ ኢትዮጵያዊያን የላቸውም። አውቃችሁ ግቡ። ያኛው አክትሟል። አናቋሪዎችን አርቀን አንድ በአንድ እየቀበርናቸው ነው። አናቋሪዎች ከማናቆር ወደ ፍቅር ቢመጡ ይሻላቸዋል።

 

4. ከግብታዊነት መጽዳት


ስሜታዊነት ወይም ግብታዊነት ጥሩ አካሄድ አይደለም። ግብን ተምኖ፣ መርምሮ እና መንገዱን አፅድቶ መሔድ ያስፈልጋል። ግብታዊ ውሳኔ ሁልጊዜ ችግር ይፈጥራል። ሕዝብ ከሕዝብ ጋር ይገናኙ ዘንድ የሚሰሩት ሁሉ ግብታዊነትን ማንፀባረቅ አይገባቸውም። የሚወክለውም ሆነ የተያዘው አጀንዳ አገራዊ ነው። በስፋቱም፣ በጥልቀቱም፣ በዓላማውም ቢሆን ትልቅ ከመሆኑ የተነሳ ስክነት ይጠይቃል። አስቦ መራመድ!!!

5. እውነቱን በጥልቀት መረዳት


እንደ እውነቱ ከሆነ ገና ጥልቅ ጥረት መደረግ ያለበት ይመስለኛል። በክፍለ ከተማ ደረጃ ወርደው “ስለሁለቱ ህዝቦች እየተነጋገርን ነው” ይላሉ ቃለ መጠይቅ ሲሰጡ አንደኛው ተናጋሪ። አንደኛው ተናጋሪ ደግሞ “እውነተኛውን ትምህርት እናስተምራለን” ብለዋል። ይህ ጥሩ ነው። ደስም ያሰኛል። እኔ ግን ከዚህ ያለፈ መሆን አለበት እላለሁ። የኢትዮጵያ ሕዝብ እና የኤርትራ ሕዝብ አንድ ሕዝብ ነበሩ እውነት ነው። አሁን ግን አይደሉም። ኤርትራውያን አንድነቱን አንፈልግም ብለው ተለዩ። ፓሪቲው ወይም የኤርትራ ሕዝብ ነፃ አውጪ ግንባር ብቻ አይደለም ህዝቡ ተባብሯል። መርጧል። ምርጫ አልነበረውም ተገደው ነው ከተባለ ይህን ተቃውመው መታገል ነበረባቸው። ወይም ከነፃነቱ በኋላ ፈቃደኛ እንዳልነበሩ ፍንጭ ማሳየት ነበረባቸው። ግን አላሳዩንም። ሃቁ ይህ ነው። ይህ እንቅስቃሴ ግልብ እውነት (Naive Truth) ላይ ተመሥርቶ እንዳይቀጥል ጥንቃቄ መደረግ አለበት። ሁለቱ ሕዝቦች መቀራረብ የሚፈልጉበት ምክንያት መጠናት አለበት ያልሁት ለሁለቱ ሕዝቦች ነው።


ለምሳሌ:- በኢትዮጵያ በኩል ትተውን ለምን ይኼዳሉ የሚል ቁጭት “የፍቅር ቁጭት” ነበር። ኤርትራውያን ወንድሞች ግን የኢትዮጵያን ፍቅር የወደብ ናፍቆት ብለው ተሳለቁበት። ለምን እንዲህ ሊሉ ቻሉ ወይም ምን አይተውብን ነው? ከዚህ የተነሳ አሁን የኤርትራዊያን ትዝታ በኢትዮጵያውያን ልብ ውስጥ እየጠፋ ነው። የተቆረሰችውን ካርታ አምኖ ወደ መቀበል እየደረሰ ነው። የኢትዮጵያ ጦር ሰራዊት ደሙን ያፈሰሰበት እና አጥንቱን የከሰከሰበትን ምድር አሁን ያለ ሕዝብ ብዙ የትዝታ ማህደሩ ውስጥ ያስቀመጠው አይመስለኝም።


የሌላውን ባላውቅም በኢትዮጵያ በኩል ጥርጣሬ አለ። ከመጠራጠሩም የተነሳ በዚህ ሀሳብ ወይም እንቅስቃሴ ላይ ፍንገጣ (Deviation) ይታያል። አሁን ‹‹ሁለቱ ህዝቦች›› ተብለው ስለቆዩ “አንድ ነን” የሚለው ጠፍቶብናል። ወራሪ፣ ቅኝ ገዢ፣ ፊውዳል የተባለችው ኢትዮጵያ ዝምታ ውስጥ ናት። ደፈጣም ሊሆን ይችላል። የግንኙነቱን ፋይዳ ኢትዮጵያውያን ማወቅ ይፈልጋሉ። ኤርትራውያንም ቢያውቁት ጥሩ ነው። ስደተኛ መቀበል ለኢትዮጵያዊያን ዋና ነገር አይደለም። ባህላቸው ነው። የሱማሌ ስደተኞችን ተቀብላለች። የእስልምና ተከታዮችን ተቀብላ አስተናግዳለች። ሌሎችንም እንደዛው። እንግዳ ተቀባይ ሕዝብ ነው ተብሎ ተፅፎልናል። ይህ ለአንድነት ያለው ፍላጎት መለኪያው አይደለም። እንግዳ መቀበል ለኢትዮጵያዊያን ሕዝብ የኑሮ ዘይቤ ነው። ይህ ባህል የኤርትራውያንም ጭምር ነው።


የሕዝብ ለሕዝብ ግንኙነት አቀራራቢዎች ሊያጤኑት የሚገባው ኤርትራዊያን ከኢትዮጵያዊያን ጋር በነበሩ ጊዜ አለብን የሚሉትን ቁርሾ ያክል ከኢትዮጵየዊያን ሕዝብ ጋር አብሬ አልኖርም ባሉ ጊዜም የሰሩትን የጥፋት ቁርሾ እንዳለባቸው ነው። አደራዳሪዎች መዘንጋትም መዘናጋትም የለባቸውም። በመሆኑም የነገሮችን፣ የጊዜውን ሁኔታ፣ ያስተሳሰቡን ምንነትና ገፅታ አጥንቶ እና ለይቶ በጥሩ ነገሩ ላይ በመጨመር መጥፎውን አረም በመንቀል መንቀሳቀስ ያስፈልጋል።

 

"የህዝቦች በአንድነት የመኖር ማሳ ተበላሸ እንጂ 
ዘሩ አልተበላሸም"


ዶ/ር አዲሱ ገ/እግዚአብሔር የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽነር

በይርጋ አበበ

 

የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን በአዋጅ ቁጥር 210/1992 የተቋቋመ የዴሞክራሲ ተቋም ነው። ኮሚሽኑ ተጠሪነቱ ለህዝብ ተወካዮች ም/ቤት ሲሆን የበጀቱን አብላጫ ገንዘብ የሚያገኘውም ከመንግሥት ካዝና ነው። በአገሪቱ የሚፈጠሩ ግጭቶችን ተከትሎ የሚካሄዱ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶችንና አጠቃላይ በህገ-መንግሥቱ የተጠቀሱትን መሠረታዊ የሰብአዊ መብቶች መከበራቸውን ማረጋገጥ ቀዳሚ ሥራው እንደሆነ ይገልፃል። ከተቋቋመ ከአስር ዓመታት በላይ ቢሆንም ዘንድሮ አስረኛ ዓመት የምስረታ በዓሉን ለማክበር እየተዘጋጀ ነው።


ከዋና ኮሚሽነሩ አዲሱ ገብረ እግዚአብሔር ጋር ስፋ ያለ ቃለ ምልልስ ያደረግን ሲሆን የቃለምልልሱን ሙሉ ክፍል ከዚህ በታች አቅርበነዋል።


ሰንደቅ፡- ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን አሥረኛ ዓመቱን ለማክበር እየተዘጋጀ ነው። በእነዚህ ዓመታት ውስጥ የኮሚሽኑ ጉዞ እንዴት ይገለፃል?


ዶ/ር አዲሱ፡- ኮሚሽኑ ከአስር ዓመት ትንሽ አለፍ ብሎታል ከተቋቋመ። በዋናነት በህገ-መንግሥቱ የሰፈሩትንና የተረጋገጡትን ሰብዓዊ መብቶች እንዳይጣሱ እና ምስለ መብቶቹ መከበራቸውን በመከታተል መርምሮ የተጣሰም ካለ ለም/ቤቱ ማቅረብ እነዚህ በዋና ዋናነት የሚጠቀሱ ጉዳዮች ናቸው። ይህን ዋና ዓላማ ከመስራት አኳያ ነው መገምገም ያለበት። ተቋሙ ባለፉት አስር ዓመታት የት ላይ ነው ያለው ሲባል የመጀመሪያዎቹ አምስት ዓመታት ኮሚሽኑ መጀመሪያ በእግሩ እንዲቆም የሰው ሃይል፣ ስትራቴጂክ እቅድ፣ አዋጅ ላይ የተፃፉትን በሚገባ የማብራራትና ማኑዋሎችንና አሰራሮችን የማደራጀት፣ ተደራሽ ለመሆንና ራሱን የማስተዋወቅ፣ አድራሻ የመለየት፣ እና ቢሮዎችን የማደራጀት ሥራ ሲያከናውን ቆየ።


ይህ ውጤታማ በሆነ መልኩ ተሰርቷል። አሰራሮችን ደግሞ በተወሰነ መልኩ የማደራጀት ጉዳይ ነበር። የሰራተኛው ሥነ-ምግባር ምን ሊሆን እንደሚገባ መመሪያዎችና ደንቦች የማውጣት ሥራ ነበር። በጀት የመመደብ፣ የውስጥ ቁሳቁሶችን የማደራጀት ለአንድ ተቋም የሚያስፈልጉ ሌሎች ስራዎችም ነበር የተከናወነው። እነዚህ ዓመታት ተቋሙ ካለመኖር ወደ መኖር የተሸጋገረባቸው ዓመታት ናቸው። ተቋሙን የማስተዋወቅ ሥራም የተሰራው በእነዛ ዓመታት ነው።


በሚቀጥሉት አምስት ዓመታት ደግሞ ተደራሽነትን የማረጋገጥ ስራ ነው የተሰራው። ለህዝቡ መቅረባችን፣ ህጎቻችንን ለህዝቡ ማሳወቅ እና እየተከበሩ መሆኑን የማረጋገጥ ስራ በመስራት ሰፋፊ ተግባራት ተከናውነዋል። የሰብዓዊ መብት ፎረም የማደራጀት ንቅናቄ የመፍጠር፣ ሴቶችና አካል ጉዳተኞች ተደራጅተው ለመብታቸው መከበር የሚያደርጉትን ትግል የመደገፍ ስራ ተሰርቷል።
ተደራሽነትን ለማረጋገጥ ደግሞ ስምንት ቅርንጫፎች (በአማራ ባህርዳር፣ በኦሮሚያ ጅማና፣ በቤንሻንጉል ጉሙዝ አሶሳ፣ በአፋር ሰመራ፣ በትግራይ መቀሌ፣ በኢትዮጵያ ሶማሌ ጅግጅጋ፣ በጋምቤላ ጋምቤላ እና በደቡብ ክልል ደግሞ ሀዋሳ) ተከፍተዋል። እነዚህን የሚመሩ አስተባባሪዎችም የህገ-መንግሥት ተልዕኮን ለማሳካት የሚችሉ ተመልምለው ገለልተኝነታቸው ታይቶ ተአማኝነታቸው ለህገ-መንግስቱ ብቻ መሆኑ ተረጋግጦ ወደሥራ የማስገባት ሥራ ተሰርቷል። የሰው ሀይሉን በማደራጀት ተጨማሪ አቅም የመፍጠር እና ዓለም አቀፍ ተሞክሮን መሠረት ያደረገ ልምድን ወደአገር ውስጥ እንዲገቡ የማድረግ ስራም ተሰርቷል።


አሁን ላይ ስናየው ኮሚሽኑ ምርመራ የሚያደርግበት የምርመራ ማኑዋል አለው። ማንዋሉ ዓለም አቀፍ እውቅና ባገኘ መስፈርት የተመሠረተ ነው። በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አሰራር አንዱ መመዘኛ ዓለም አቀፍ ተቀባይነት ያላቸው መርሆዎችን መጠቀም ነው። እኛም በ2008 ዓ.ም ያካሄድነውንና ለህዝብ ተወካዮች ም/ቤት ያቀረብነውን ሪፖርት ያዘጋጀነው ዓለም አቀፍ ተቀባይነት ባገኘው ማኑዋል መሠረት ነው። በ2009 የተካሄደውም ሆነ አሁን ያጠናነውን ሪፖርት ያዘጋጀነው በዚሁ ማኑዋል ነው። የክትትል ማኑዋልም አለን። በክትትል ማኑዋሉ መሠረትም በጤና ተቋማት፣ በማረሚያ ቤቶች እና በህፃናት ማቆያዎች ላይ ክትትል ሥናካሂድ ባለሙያዎቻችን መሠረት አድርገው የሚከታተሉት የክትትል ማኑዋሉን ነው። ማረሚያ ቤት እንዴት ነው ቼክ የሚደረገው? ቼክ ሊስቶች ምንድን ናቸው? የሚሉትን ዝርዝር ነጥቦቹን ለይተን አውጥተናል።


ሰንደቅ፡- የማረሚያ ቤት ክትትል ማድረጊያ ቼክ ሊስቶች የምትሏቸው ምንድን ናቸው?


ዶ/ር አዲሱ፡- በመጀመሪያ ማረሚያ ቤት የተሰጠውን ተልዕኮ እናያለን። ተልዕኮው ማረም፣ ማነጽ እና ብቁ ዜጋ አድርጎ ወደ ህብረተሰቡ መቀላቀል የሚል ነው። ይህ ተልዕኮ በተግባር አለ ወይስ የለም? የሚለውን እናያለን። አንድ ታራሚ ማረሚያ ቤት የገባው በዋናነት ለመታረም ነው። ታራሚው ከማረሚያ ቤት ሲወጣ የፈፀመውን ወንጀል ታርሞ ቢወጣ ይሻላል ወይስ ከእነ ወንጀሉ ነው የሚወጣው? በማረሚያ ቤት ቆይታውስ የወሰደው ሥልጠና ለዚህ ያበቃዋል ወይ? የሚለውን እናያለን።


ሁለተኛ ታራሚ ሰብዓዊ ክብሩ ተጠብቆ ሊያዝ ይገባል ይላል ሕገ-መንግሥታችን። አንድ ታራሚ ሰብዓዊ ክብሩ ተጠብቆ ሊያዝ ይገባል ሲል ምን ማለቱ ነው? ስንል ታራሚው በቂ ውሃ ያገኛል፣ ጤንነቱ ተጠብቆ ይኖራል ማለት ነው። በህገመንግሥታችን አንቀጽ 18 ቁጥር አንድ ላይ ማንኛውም ሰው ጭካኔ ከተሞላበት፣ ኢሰብዓዊ ከሆነ ወይም ክብሩን ከሚያዋርድ አያያዝ ወይም ቅጣት የመጠበቅ መብት አለው ይላል። በዚህ ህገ-መንግሥት አንቀጽ 19 ደግሞ ወንጀል ፈፅመዋል በመባል የተያዙ ሰዎች የቀረበባቸው ክስና ምክንያቶቹ በዝርዝር ወዲያውኑ በሚገባቸው ቋንቋ እንዲነገራቸው መብት አላቸው ሲል በግልጽ ቋንቋ ያስቀምጠዋል። ይህ ራሱ አንዱ ቼክ ሊስት ነው። በህገ-መንግሥቱ ውስጥ ሊጠበቁ የሚገባቸው መብቶች በዝርዝር ሰፍረዋል። እነዚህ ምን ያህል እየተከበሩ ናቸው ብለን ነው ቼክ የምናደርገው። ስለዚህ ታራሚዎች በቂ ምግብ፣ መኝታ ክፍላቸው፣ ጤንነታቸው በህክምና ባለሙያ ዘንድ የሚታይ መሆኑን የተመለከቱት ጉዳዮች እንዴት ነው እየተተገበሩ ያሉት? ንጽህና መስጫ ክፍሎቻቸውስ? አያያዛቸውስ ጭካኔ በተሞላበት አያያዝ ነው የሚያዙት ወይስ አይደለም? ከቤተሰቦቻቸው፣ ከሀኪሞቻቸው፣ ከጠበቆቻቸው እና ከሃይማኖት አባቶቻቸው ጋር ይገናኛሉ ወይስ አይገናኙም? የሚለውን እናያለን። ምክንያቱም ህገ-መንግሥቱ ከእነዚህ አካላት ጋር የመገናኘት መብት አላቸው ብሎ አስቀምጧል።


ህገ-መንግሥቱ እና ኢትዮጵያ ተቀብላ ያፀደቀቻቸው ዓለም አቀፍ ስምምነቶች እንዴት ነው እየተተገበሩ ያሉት? የሚሉትን ነው የምንከታተለው። ስለዚህ እነዚህ የተቀበልናቸውና የተስማማንባቸው ዓለም አቀፉ ስምምነቶች ለአንድ ታራሚ እንዴት ነው እየተተገበረለት ያለው? የሚለውን በመያዝ ማረሚያ ቤት ስንሄድ የክትትል ማንዋላችን እነዚህ ስታንዳርዶች ናቸው። ስለዚህ ክትትል ስናደርግ በስሜት ተነስተን ወይም ደግሞ በየማህበራዊ ሚዲያ እንደምንሰማው የሚፃፉ ስሜታዊ እና ፍሬም የሌለው አይነት ስሞታዎች ሳይሆን ቀደም ብዬ በጠቀስኩልህ መመሪያዎች መሠረት ነው።


እነዚህ መመሪያዎች (Principles) ተጥሰው ሲገኙ እንዲታረሙ የማድረግ ኃላፊነት አለብን። ደግሞም ያስተካከልናቸው ጉዳዮች አሉ። ስለዚህ እነዚህን አሰራሮች ነው ኮሚሽኑ ተግባራዊ አድርጎ እያሳደገ (develop እያደረገ) የሚሰራው። ከዚህ አኳያ በቅርቡም 2008 ዓ.ም ግጭት፣ ሁከት እና ብጥብጥ በተፈጠሩባቸው አንዳንድ ቦታዎች እየተገኘን የመመርመር፣ ተጠያቂነትም ላይ የህግ የበላይነት እውን እንዲሆን የማድረግ ስራ ስንሰራ ቆይተናል። ተደራሽነትን ለማረጋገጥ ደግሞ በስምንቱ ቅርንጫፎች ኮሚሽነሮች ተሹመው ባለሙያዎች ተሟልተዋል። በየአካባቢው የሚያጋጥም የሰብዓዊ መብት ጥሰት እዚያው ያለው ጽ/ቤታችን ተደራሽ እንዲሆን አድርገናል።


በ2008 እና በ2009 ዓ.ም ሰፊ የምርመራ ስራ የተካሄደባቸው የምርመራ ውጤቶችን ለህዝብ ተወካዮች ም/ቤት አቅርበን ተጠያቂነትም በዚያው ልክ እንዲመጣ ያደረግንበት ሁኔታ አለ። እነዚህ ሪፖርቶች በኮሚሽኑ ታሪክም ሆነ በአገራችንም ታሪክ እንደዚህ አይነት ተጠያቂነትን ያረጋገጠ ሪፖርት ሲቀርብ የመጀመሪያ ነው። አሁንም ይህን ስራችንን ነው አጠናክረን እየሰራን ያለነው። እነዚህን ስራዎች ደምረን ስናይ ኮሚሽኑ ደረጃ በደረጃ እያደገ ነው ያለው። ለወደፊቱም እንዴት ማደግ እንዳለብን ጠቋሚ እቅድ ይዘናል።


ሰንደቅ፡- በ2008 እና 2009 ዓ.ም በአገሪቱ የተፈጠሩ ግጭቶችን ተከትሎ የተፈፀሙ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶችን መርምራችሁ ሪፖርት አድርጋችኋል። አሁንስ ኢትዮጵያ የምትገኝበት ሁኔታ ምን ይመስላል?


ዶ/ር አዲሱ፡- ተቋማዊ በሆነ መልኩ የምናየውና የምንገመግመው ነገር አለ። አሁን አገራችን ውስጥ ሁከትም ብጥብጥም አለ። ግጭቶች አሉ። ይህ ግጭት ደግሞ ጥሩ አይደለም ማንንም ተጠቃሚ የሚያደርግ አይሆንም። ይህንን ቆም ብለን ማየት አለብን የሚል አቋም አለን። ለምንድን ነው ቆም ተብሎ የሚታየው ብለን ምንጠይቀው? ስንል ቆም ተብሎ የሚታይበት ምክንያት ስላለ ነው።
ግጭቶች በሁሉም አገሮች አሉ። ይነስም ይብዛም አለመግባባት የሌለበት አገር በአለም ላይ የለም። ቴሌቭዥን ስትከፍት የምታየው ይህንኑ ነው። አለመግባባትን በመልካም አጋጣሚ መውሰድ ከተቻለ የአስተሳሰብ ለውጥ ለማምጣት ጥሩ አጋጣሚ መሆኑን ምሁራን ይናገራሉ። አሁን በደረስንበት ደረጃ ልክ ያልተለወጠ ነገር ካለ እንዲለወጥ ያንን ነገር ሊያመጣ የሚችለው የሀሳብ ፍጭት ነው። ሰለዚህ ይህን ቻይናዊያን በጎ አድርገው ወስደው challenges are opportunities ብለው ለለውጥ ይጠቀሙበታል። ይህ ግን አለመግባባትን በበጎ ከወሰድነው ነው። ይህን ውጣ ውረድ ለመልካም ለማድረግ ግን እውቀትን እና ጥበብን ይፈልጋል።


በአገራችን የምናያቸው ነገሮች ግን በአግባቡ እየተያዙ አይደለም። የሰው ሞት፣ በሰው ላይ ጉዳት ካደረሰ እና በንብረት ላይ ውድመት ካመጣም ሰዎችን ከአገራቸው አንደኛው ክፍል ወደ አገራቸው ሌላኛው ክፍል ካፈናቀለ ጤናማ አይደለም። በጥበብ ያልተያዘ ጉዳይ ነው አድርገን የምናየው። ስለዚህ መጀመሪያ ላይ በሰሜን ጎንደር ከቅማንት ጥያቄ ጋር በተያያዘ ተፈፅሞ የነበረው ግጭት የሰው ህይወት ጥፋት አስከትሏል። በአሮሚያም እንዲሁ። በተለይ 2009 ዓ.ም ኦሮሚያ ላይ የነበረው ብጥብጥ በርካታ ንብረት ወድሟል፣ ፋብሪካዎች ተቃጥለዋል። ከዚህም በላይ ደግሞ የሰው ህይወት ጠፍቷል። ዜጎች አካላዊም ሆነ ሥነልቦናዊ ጉዳት ደርሶባቸዋል። ይህንንም ለምክር ቤቱ በሪፖርታችን አቅርበናል። በደቡብ ክልልም ጌዴኦ ዞን እና ኮንሶ ላይ ተመሳሳይ ችግር ተፈጥሮ ከፍተኛ ጉዳት ደርሷል። ዘንድሮም በኦሮሚያ እና የኢትዮጵያ ሶማሌ ክልሎች ወሰን አካባቢ ላይ የደረሰውም የዚያ ቀጣይ ነው።


2008 ዓ.ም ከሚሽኑ አበክሮ ለምክር ቤቱ ምክረ ሃሳብ አቅርብ ነበር። በሪፖርታችን ላይ “ቆም ተብሎ ሊታሰብበት የሚገባ ነው” ብለን አቅርበናል። 2009 ዓ.ም ላይም ይህንኑ ነበር የተናገርነው። 2008 ዓ.ም ግጭትና ብጥብጥ ነበረ። 2009 ላይም ተደገመ ዘንድሮም ቀጠለ። ስለዚህ ቆም ብሎ የማየት ጉዳይ ነው ብዬ ያነሳሁት ከዚህ አኳያ ነው። ለምን? ቢሉ ይህንኑ እንደገና ወደሌላ አካባቢ እንዳይዛመት ቆም ብለን ወዴት አቅጣጫ እየሄድን ነው? ምንድን ነው እየሆነ ያለው? ብሎ የማየት ጉዳይ ነው ይህ ጉዳይ። ከዚህ አኳያ ኮሚሽናችን እያደረጋቸው ያሉ የምርመራ ሪፖርቶች አሉ። እነዚህ ሪፖርቶች እየተዘጋጁ ነው ጊዜያቸው ሲደርስ ለምክር ቤቱ ይቀርባሉ። በዚህ ጉዳይ ከም/ቤቱ ጋር እየተነጋገርን ነው ያለነው።


በዚህ ሁሉ ግጭት፣ ሁከት እና ብጥብጥ ያየነው አንድ ነገር አለ። ግጭቱም ሆነ፣ ሁከቱ እና ብጥብጡ የህዝብ እንዳልሆነ በትክክል አይተናል። የህዝብ ግጭት የሚባል የለም። ህዝቦች ሰላማቸውን ይፈልጋሉ። ተረጋግተው ልጆቻቸውን ማስተማር ይፈልጋሉ። በምርመራ ወቅት ከህዝብ ያገኘነው መረጃ የሚለው “ከእነዚህ ወንድሞቻችን እና እህቶችን ጋር ለብዙ ዘመናት በሰላም አብረን ኑረናል” ነው የሚሉን። ችግር እየፈጠሩ ያሉት አንዳንድ አመራሮችና ኃላፊዎች መሆናቸውን ይናገራሉ። ግጭት እንዲፈጠር የሚፈልጉ ሰዎች ትናንትም ነበሩ፣ ዛሬም አሉ ወደፊትም ይጠፋሉ ብዬ አላምንም። ሊጠፉ የሚችሉበት ሁኔታ አይኖርም። ህዝብን የሚጠላ ህዝብ ግን እስካሁን አላየሁም። የትግራይ ህዝብ ከጎንደር ሲፈናቀል የተፈናቀሉትን የትግራይ ሰዎች ንብረት ተቀብለው በአደራ እስካሁን እያቆየ ያለው የጎንደር ህዝብ ነው። ይህን ጎንደር ላይ ሄደን ስናናግራቸው የገለፁልን ነው። የተፈናቀሉት ይመለሱልን ሲሉ ነው የነገሩን። እና ህብረተሰብ የግጭት ፈጣሪ አለመሆኑን ባለፉት ጊዜያት አይተናል። የህዝቦች በአንድነት የመኖር ማሳ ተበላሸ እንጂ ዘሩ አልተበላሸም።


በኦሮሚያም ሆነ በደቡብ ክልል ጌደኦ ዞን የተፈጠሩ ግጭቶችን የመሩ ግለሰቦች ለህግ ተጠያቂ ሆነዋል። እኛም የምንፈልገው ይህ ተጠያቂነት እንዲመጣ ነው። የከበረውን ነገር የሚያደፈርስና የሚንድ ማንኛውም አመራር ይሁን ግለሰብ በህግ ተጠያቂ መሆን አለበት። ስለዚህ የወቅቱ ጉዳይ ቆም ብሎ የሚታሰብበትና ወዴት እየሄድን ነው ብሎ የሚታሰብበት ነው።


ሰንደቅ፡- ተቋሙ ስራውን የሚያከናውነው በተሟላ ነፃነት ነው ሲል ራሱን ይገልፃል። በሌላ በኩል ደግሞ በአንድ ፓርቲ አባላት ለተሞላ የህዝብ ተወካዮች ም/ቤት ተጠያቂ የሆነ ኮሚሽን ነፃነቱና ተአማኒነቱ ጥያቄ ውስጥ ይገባል ሲሉ የሚናገሩ አሉ። የተሟላ ነፃነት የሚሉት የትኛውን ነው?


ዶ/ር አዲሱ፡- ተቋማዊ ነፃነት የተጠበቀው በህገ መንግሥቱ እና ህገመንግሥቱን መሠረት አድርጎ በወጣው አዋጅ ብቻ አይደለም። በተግባር በነፃነት ባንሰራ ኖሮ በ2008 እና 2009 ዓ.ም ባቀረብናቸው ሪፖርቶች እና በማረሚያ ቤቶች ላይ ተከታትለን በደረስንበትና ተጠያቂነትን ባረጋገጥንበት ጉዳይ ላይ በነፃነት ባንሰራ ኖሮ ይህ ውጤት አይመጣም ነበር። ተጠያቂ እኮ ያደረግነው የመንግስት አካላትን ነው። ያ የነፃነት አንዱ መርህ ነው። አዋጁ እና ህገመንግሥቱ ባስቀመጠልን ልክ ባንንቀሳቀስ ኖሮ ያንን ሁሉ ምርመራ ማድረግም አይቻልም ነበር። ምርመራ አድርገንም ደግሞ ውጤቱን ለም/ቤት ማቅረብ አይቻልም ነበር። ሪፖርታችንን ለምክር ቤት ስናቀርብ ተጠያቂ የሚሆኑትን ስንገልፅ አንዳንድ የፀጥታ አካላትን እና አስተዳዳሪዎችን በሚገባ ዘርዝረን እኮ ነው ያቀረብነው። ይህ የተቋማዊ ነፃነት ውጤት ተደርጎ ሊወሰድ ይገባል።


እርግጥ ነው እንደተባለው ፓርላማ ውስጥ ያለው የኢህአዴግና የአጋር ድርጅት አባላት ናቸው። ኮሚሽኑ የአንድ ፓርቲ እና ተመሳሳይ አመለካከት ያላቸው አጋር ፓርቲዎች አባላት ያወጡትን ህጎች እየተገበረ ያለው ለሚለው ጥያቄ፤ ኮሚሽኑ እኮ የሚተዳደረው ህገመንግሥቱ ባስቀመጠለት መርህ ነው። እነዛ መርሆች ከተጣሱ ምክር ቤቱ ውስጥ የአንድ ፓርቲ አባላት ብቻ ነው ያለው ተብሎ እኛ ተጠያቂነት እንዳይረጋገጥ ሳይሆን ተጠያቂነት እንዲመጣ የማድረጉን ስራ እንገፋበታለን እንጂ አናቆምም። ምክንያቱም ህገመንግሥቱ ከህጎች ሁሉ የበላይ የሆነውን ህግ ያስቀመጠው አለ። እነዛ መብቶች ተከብረው ወይም ተጥሰው እንደሆነ የማረጋገጥ መብት ለሰብአዊ መብት ኮሚሽን ሰጥቷል። እየሰራን ያለነው እኮ ይህንን ስራችንን ነው። ም/ቤቱ በአንድ ፓርቲ ይሁን በሁለት ወይም በአራት ፓርቲ ይሞላ ይህንን አቋማችንን የሚሸረሽር አይደለም።


ሌላው ኮሚሽኑ ተጠሪ የሆነበት በአንድ ፓርቲ አባላት ለተሞላ ምክር ቤት ስለሆነ ብዙ እርባና የሌለው ነው የሚል አመለካከት ላለቸው ሰዎች አንድ ጥያቄ አቀርባለሁ። ገለልተኛ ሳንሆን የሰራነው ስራ እስቲ ካለ ይነገረን? እስካሁን ኮሚሽኑ ገለልተኛ ሳይሆን የሰራው ስራ አለ ተብሎ አልቀረበልንም። ገለልተኛ ሆነን የሰራነውን ግን አቅርበናል እኮ። ስለዚህ ኮሚሽኑ ከዚህ አኳያ ነፃነቱንና ገለልተኛነቱን ጠብቆ እየተራመደ ያለ ተቋም ነው። ምክንያቱም ምርመራ የምንሰራው መሬት ላይ ወርደን የተጎጂ ቤተሰቦችን አነጋግረን የሞቱ ሰዎችን በዝርዝር ለም/ቤት አቅርበናል። ይህን ሁሉ ቁጥር ያገኘነው ከተጎጂ ቤተሰቦች ጋር በመሆን ስላጠናን ነው። እያንዳንዱን ዝርዝር መረጃ በስፋት ያካሄድነውን የምርመራ ሪፖርት ነው ለፓርላማ ያቀረብነው። የምርመራ ስልታችን ራሱ ተቋማዊ ነፃነት ያለው ነው።


ሰንደቅ፡- ኮሚሽኑ ከተቋቋመበት ዓላማዎች አንዱ በመንግሥት የሚወጡ ህጎች፣ ደንቦች፣ መመሪያዎች፣ እንዲሁም ትዕዛዞች ከህገ-መንግሥቱ ከተረጋገጡ የዜጎች ሰብዓዊ መብቶች ጋር የማይጣረሱ መሆናቸውን ማረጋገጥ እንደሆነ ይገልጻል። በሌላ በኩል ደግሞ እንድ የፀረ ሽብርተኝነት ህግ እና የመገናኛ ብዙሃን አዋጅ ከህገ-መንግስቱ ጋር የሚጣረሱ መሆናቸውን ብዙ ጊዜ ተደጋግሞ ይገለጻል። እናንተ ገለልተኛ ከሆናችሁ እንዚህን አዋጆች በባለሙያ አስጠንታችኋል?


ዶ/ር አዲሱ፡- አሁን በተባሉት ባይሆንም በሌሎች ጉዳዮች ላይ ጥናት አድርገን ምክረ ሃሳብ ለም/ቤት አቅርበናል። ለምሳሌ በማረሚያ ቤት ውስጥ ያለ አንድ መመሪያ ከህገ-መንግሥቱ ጋር የሚጣረስ መሆኑን አጥንተን ለም/ቤት አቅርበናል። ይህ መመሪያ እንዲሻሻል ሃሳብ ስናቀርብ በአስቸኳይ እንዲታረም ለማድረግ ነው።


አሁን በተባሉት ጉዳዮች ላይ ያጠናነው ጉዳይ የለም። እዚህ ላይ የሚጣረስ ነገር ካለው ማየቱ እና መፈተሽ አግባብነት አለው ብዬ አምናለሁ።

 


በሳምሶን ደሣለኝ

 

ማጣቀሻዎች እንደሚያሳዩት፤ ፖለቲካ፤ የኅብረተሰብ አደረጃጀት፣ የመንግስት ይዘትን፣ ዓይነትን፣ ቅርፅንና ተግባርን፣ መደቦችና የኅብረተሰብቡ ክፍሎች መሰረተዊ ጥቅሞች ለማስጠበቅ የሚያደርጉት ትግል እና በመንግስትታት መካከል የሚፈጠሩትን ግንኙነቶች ማለትም የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ በሚመለከት የተወሰነ መደብ የሚኖረው ንድፈ ሐሳባዊ ግንዛቤና ከዚህ የሚመነጨውን ተግባራዊ እንቅስቃሴ ያጠቃልላል።


ፖለቲካ ከመንግስት ሕልውና ጋር የሚገናኝ ነው። ፖለቲካ ከፍተኛው የኢኮኖሚ መሰረት መገለጫ ነው፤ ይህ ማለት ግን ፖለቲካው በኢኮኖሚው ላይ ምንም ተፅዕኖ የማያደርግና፣ የኢኮኖሚው ነጸብራቅ ብቻ የሆነ ማለት አይደለም።


ከላይ ከሰፈሩት ፍሬ ነገሮች አንፃር፣ ገዢው ፓርቲ የተጨቆንኑ ሕዝቦችን በማስተባበር የበላይነታቸውን የሚያረጋግጡበት ርዕዮት በመያዝ፣ ርዕዮቱን የሚያስቀጥሉበት ማሕበራዊ መሰረቶችን በማመቻቸት እና መሰረታዊ ለውጦችን በመዘርጋት የፖለቲካ ኢኮኖሚውን እንዲቆጣጠሩ ማስቻሉን በተደጋጋሚ ሲገልጽ እንደነበር ሁላችንም የምናስታውሰው የአደባባይ ሚስጥር ነው። በአንፃሩ ሌሎች ወገኖች “አዲስ ገዢ እንጂ ለውጥ አልመጣም” ሲሉ ይሞግታሉ።


በተለይ ገዢው ፓርቲ የተጨቆኑ ሕዝቦችን አስተባብሮ ፖለቲካ ኢኮኖሚውን እንዲጨብጡ ማድረጉን ቢያንጸባርቅም፣ ፖለቲካው ኢኮኖሚውን መጫኑን ግን ያስተዋለ አይመስልም። ምክንያቱም ፖለቲካ ታላቅ የኅብረተሰብ ለውጥ መሣሪያ የመሆኑን ያህል፣ መልሶ በኢኮኖሚው መሠረታዊ ባሕሪይ ላይ የራሱን ተፅዕኖ ያሳርፋል። ገዢው ፓርቲ ይህንን እውነታ አጣጥሞ መጓዝ ባለመቻሉ፣ የሕዝቡን ጥያቄ በማያቋርጥ ነውጥ ውስጥ እንዲገባ አመቺ ሁኔታዎችን በመፍጠሩ በእሳት ማጥፋት ሥራዎች እንዲጠመድ ሆኗል።


በማሕራዊ መሰረቶች መካከል የሚፈጠሩ የፖለቲካ ግንኙነቶች የሚመነጩት በሕብረተሰቡ ሕይውት ውስጥ መደቦች ካላቸው የኢኮኖሚ አቋምና ከዚህም የተነሳ በኅብረተሰቡ ውስጥ በሚጫወቱት ሚና ነው። በዚህ ሒደት ውስጥ የፖለቲካ አስተሳሰቦች እና ተቋማት የማሕበራዊ መሰረቶች የኢኮኖሚ ነፃብራቅ የሆነው፣ የላዕላይ መዋቅሩ አካል ናቸው።


የላዕላይ መዋቅሩ አካል የሆነው የመንግስት ሥልጣን ጥያቄ፣ የአንድ ማሕበራዊ አብዮት የሚያካሂድ አካል ጥያቄ ነው። የላዕላይ መዋቅሩ የተገነባበት ኢኮኖሚያዊ መሰረት ሲለወጥ የነበረው የላዕላይ መዋቅር እየከሰመ መምጣቱ አይቀርም። ምክንያቱም፣ ላዕላይ መዋቅር በሕብረተሰብ ውስጥ የሚገኙ የኢኮኖሚ ግንኙነቶች ነፀብራቅ የሆኑት ሐሳቦች፣ ድርጅቶችና ተቀዋሞች የሚያመለክት ጽንሰ ሐሳብ በመሆኑ ነው።


በዚህ ጽሁፍ በገዢው ፓርቲ ውስጥ የሰረገው ኃይልን ፍላጎት ማወቅ ባይቻልም፤ ቀላል ግምት የሚሰጠው አለመሆኑን ግን አጠቃላይ የሀገሪቷን ወቅታዊ ሁኔታ በማየት መናገር ይቻላል። ስርገቱ የተደረገበትን ቦታ ለማወቅ አመላካች ናቸው ያልናቸውን አንዳንድ ነጥቦች ለአንባቢያን በሚመች መልኩ እንዲህ አቅርበነዋል። ከፖለቲካ መስመር፣ ከፖለቲካ ሥልጣን እና ከፖሊት ቢሮ አባለት አንፃር ለማየት ሞክረናል።

በፖለቲካ መሥመሩ፣ ይሆን?


የፖለቲካ መሥመር፣ አንድ ዓይነት ርዕዮተዓለም ያላቸው የፖለቲካ ድርጅቶች አንግበው የተነሱትን ዓላማ ከግቡ ለማድረስ የሚከተሉት የትግል ፈር ወይም የሚወስዱት አቋም ነው።
ፖለቲካዊ መሥመር በንድፈ ሃሳብ፣ በፕሮፓጋንዳና ቅስቀሳ ሥራ ብቻ ሳይሆን በዕለት ተዕለት ተግባራዊ እንቅስቃሴም ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ ስለሚያደርግ በበጋራ በሚያራምዱት አብዮቱ ወይም የለውጥ ሒደት ላይ ወሳኝ ሚና ይኖረዋል።


ከዚህም የተነሳ አንድ ርዕዮተዓለም (ለምሳሌ ገዢው ግንባር) በሚከተሉና ለአንድ ዓላማ በተሰለፉ ኃይሎች መካከል በስትራቴጂና በታክቲክ ልዩነት ምክንያት የሚፈጠሩ የተለያዩ የትግል አቅጣጫዎች የግንባሩን ሕልውና ወይም የጀመሩትን አብዮት ዕድል የሚወስኑ በመሆናቸው በአንድ ላይ ለብዙ ጊዜ ሊጓዙ አይችሉም። በመሆኑም ለመስመሩ ታማኝ የሆኑ ወይም ለጀመሩት አብዮት ሃቀኛ ታጋዮች መስመራቸው አሸናፊ ሆኖ እንዲወጣ ከፍተኛ ድርሻውን ይወስዳሉ። እንዲሁም መስመራቸውን ወደ ተሳሳተ አቅጣጫ የሚወስደውን የፖለቲካ ማዕበል ወደ ትክክለኛ መስመር ለመመለስ በጽኑ ይታገሉታል።


ከዚህ አንፃር ገዢው ፓርቲ በተለይ የገዢው ፓርቲ ሥራ አስፈፃሚ አባላት ከፖለቲካ መሥመራቸው አንፃር ምን ያህል ታማኞች ናቸው? የተቀመጠው መስመር ያረጀ ያፈጀ ነው ብለው የሚያምኑ ከሆነ፣ በግልፅ በፓርቲው መድረክ ላይ አዲስ የሰነቁትን መስመር ይዘው መሞገትና መስመሩን ለማስተካከል በግልፅነት ለመታገል ምን ያህል ዝግጁ ናቸው? በመስመሩ ዙሪያ ያላቸውን ስትራቴጂካዊ እና ታክቲካል ልዩነቶችን ለማስቀመጥ ምን ያህል ታማኝ ናቸው?

በፖሊት ቢሮ ተመራጮች በኩል ይሆን?


የፖሊት ቢሮ ተመራጮች፣ በማዕከላዊ ኮሚቴው መደበኛ ስብሰባዎች መካከል ባለው ጊዜ የፓርቲውን ተግባር የሚመሩ፣ ውሳኔዎችንና መመሪያዎችን የሚያስፈጽሙ በተለይም የፓርቲውን የዕለት ተዕለት ተግባሮች የሚያከናውኑ የአራቱ ፓርቲዎች አካሎች ናቸው።


ፖሊት ቢሮው፣ በተለይ የሚያተኩረው በዋና ዋና ብሔራዊና ዓለም አቀፍ ጉዳዮች ላይ ነው። አባላቱም በፓርቲው መዋቅር ውስጥ በቋሚነት የሚሠሩ ብቻ ሳይሆኑ፣ በከፍተኛ የመንግሥት ኃላፊነት ቦታዎች ላይ የሚገኙ የፓርቲ አባላትም ሊሆኑ ይችላሉ። የፖሊት ቢሮዎቹ ተጠሪነታቸው ለማዕከላዊ ኮሚቴው ሲሆን፤ በጋራ ደግሞ የገዢው ፓርቲ ሥራ አስፈፃሚዎች ናቸው።


ገዢው ፓርቲ ላስቀመጠው የፖለቲካ መሥመር የፖለቲት ቢሮ ተመራጮች ምን ያህል ታማኞች ናቸው? በማዕከላዊ ኮሚቴው በተለይ በኢሕአዴግ ማዕከላዊ ኮሚቴ የተወሰኑ ውሳኔዎችን ለመተግበር ምን ያህል ዝግጁ ናቸው? ከጠባብነት እና ከትምክህት በፀዳ መልኩ ለፓርቲው ውሳኔ በታመን ለመፈጸም ምን ያህል ታማኝ ናቸው?


ፖለቲካዊ ትግል፣ ከመስመሩ አንፃር


የፖለቲካ ትግል፣ ከኢኮኖሚያዊ እና ከርዕዮተዓለማዊ ትግል ሂደት የሚመነጭና አይቀሬ የሆነ የፓርቲ ወይም የሕዝቦች (የብሔሮች) ከፍተኛው የትግል ደረጃ ተደርጎ የሚወሰድ ነው።


በዚህ ትግል ውስጥ የገዢው ፓርቲ ከፍተኛ አመራር የሚታገለው ሥርዓቱን ለማስተካከል ነው? በተናጠል ለፓርቲው ልዕልና ነው? ወይንስ ለግል ጥቅሙ ነው? እነዚህ የትግል ምርጫዎች እንደሀገር ለመቀጠል፣ እንደገዢ ፓርቲ ለመቀጠል፣ እንደ አንድ ተራ ዜጋ ለመቀጠል ወሳኝና መሠረታዊ መሆናቸው ሊሰመርበት ይገባል። አሸናፊ ሆኖ ለመውጣት የሚፈልግ ኃይል፤ የፖለቲካ መስመሩን፣ ትክክለኛ መደባዊ ንቃተ ህሊና እና የመደብ ጥቅሙን ለይቶ በመታገል የፖለቲካ ሥልጣን በመያዝ ጥቅሙን ማስከበር ይችላል።


የፖለቲካ ትግል የሚያደርገው ኃይል፣ በአንድ ሀገር ውስጥ ያለውን የማኅበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ቅራኔዎች በተመለከተ የመጨረሻውን መሠረታዊ መፍትሄ መስጠት የሚችል መሆን አለበት። ከዚህ ያነሰ ምላሽ የሚሰጥ የፖለቲካ ትግል፣ ውርዴ መሆኑ አይቀሬ ነው። ውጤቱም ሀገርን መበተን እና ሕዝቦችን ለእልቂትና ለስደት መዳረግ ነው።

 

በገዢው ፓርቲ ውስጥ፣ ፖለቲካዊ አብዮት እየተካሄደ ይሆን?


ፖለቲካዊ አብዮት የመንግሥት ሥልጣን “ከአንድ ገዥ መደብ” ወደ ሌላ “ተራማጅ መደብ” የሚሸጋገርበት ነው። ይህ ፖለቲካዊ ሥልጣን ተራማጁ መደብ በኅብረተሰብ ልዩ ልዩ ማኅበራዊ ሕይወት ዘርፎች ውስጥ መሠረታዊ ለውጥ የሚያመጣበት ወይም ለማምጣት የሚታገልበት ነው። በገዢው ፓርቲ አጠራር ‘ከጥገኛ አመራር ወደ ተራማጅ አመራር’ ማሸጋገር እንደማለት ነው።
ቁምነገሩ፣ ፖለቲካዊ አብዮት የመንግሥት ሥልጣን ከአንድ መደብ ወደ ሌላው መደብ የሚሸጋገርበት ቢሆንም፤ ማንኛውም ፖለቲካዊ ሥልጣን ከአንድ መደብ ወደ ሌላው መሸጋገሩ ግን ፖለቲካዊ አብዮት አያሰኘውም። ምክንያቱም የሕዝብ የሥልጣን ባለቤትነትን የማያረጋግጥ ሽግግር፣ ተለዋጭ ጥገኛን ከመፍጠሩ ውጪ ፋይዳ አይኖረውም።


ተራማጅ ኃይሎች በፖለቲካዊ አብዮት አማካይነት ሥልጣን መጨበጥ የመጨረሻ ግቡ ሳይሆን፤ ቀጣይ ሥራቸውን ለመስራት የሚያዘጋጅበት መሣሪያ ነው። ከዚህ አንፃር የገዢው ፓርቲ አባል ድርጅቶች በተናጠል የሰጧቸው መግለጫዎች ይህንን ቢያመላክቱም፤ እንደኢሕአዴግ ግን የሚታወቅ ነገር የለም። ቀጣይ ጉባኤውን የሚሰጠው ምላሽ ነው የሚሆነው። 

Page 1 of 24

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us