You are here:መነሻ ገፅ»ፖለቲካ

-    በሺዎችና በሼሁ ነፃ መውጣት የተገለጸው የዜግነት ክብር

 

“ሼህ አላሙዲንን በተመለከተ ከሳዑዲው ዓረቢያ አልጋ ወራሽ ጋር መቶ በመቶ ተግባብተናል፡፡ እንደሀገር ያለንን ጽኑ አቋም አመላክተናል፡፡ ለእኛ ሃብታምም ድሃም ዜጋ ነው፡፡ ሼህ መሐመድ አሊ አላሙዲንን የማንፈልጋቸው ሰዎች ካለን፤ ሲመጡ እንነግራቸዋለን እንጂ በባይተዋር ሰዎች እጅ ውስጥ እያሉ የሚጨክን ልብ ኢትዮጵያውያን የለንም፡፡

ይህን ጠንካራ አቋማችንን የተረዱት አልጋ ወራሹ፣ እስከ ሌሊቱ አስር ሰዓት ድረስ ባደረግነው ውይይት ተግባብተን፣ ጠዋት ሼሁን ነፃ ለማድረግ ከውሳኔ ላይ ደርሰው ሊሰጡን ከወሰኑ በኋላ፤ በገጠማቸው ከፍተኛ የቤተሰብ ተፅዕኖ፣ ሼሁ አብረውን ሊመለሱ አልቻሉም፡፡ በዚህ ጉዳይ ላይ ጥቂት ጊዜ እንደሚያስፈልጋቸው ነግረውናል፡፡

የሼህ አላሙዲን መታሰር፣ በዓለም ያሉ ዲያስፖራዎች ሁሉ አጀንዳ መሆን አለበት፤ ምክንያቱም ኢትዮጵያ፣ አንቺ አንተ ከሆንክ፣ አንድ ኢትዮጵያ ታስራለችና፤ ኢትዮጵያ ስትታሰር ዝም ማለት የሚያስችለው ሌላ ኢትዮጵያ መኖር የለበትም፡፡ የጀመርነውን ዲፕሎማሲያዊ ጫና በማስቀጠል፣ ጊዜውን መናገር ብቸገርም፣ በቅርብ ጊዜ ውስጥ ወደሀገራቸው እንደሚመለሱ ርግጠኛ ሆኜ እናገራለሁ፡፡”

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ

ባሳለፍነው እሁድ በሚሊኒየም አዳራሽ የተገኙት ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ፣ በሳዑዲ አረቢያ የነበራቸውን ቆይታ በተመለከተ፣ “ምን ትፈልጋላችሁ ብለው ሲጠይቁን፤ ምንም አንፈልግም፤ ዜጎቻችንን ብቻ ፍቱልን አልናቸው፡፡ ዜጎቻችንን ማክበር ስንጀምር፣ የጠየቅነው ብቻ ሳይሆን ያልጠየቅነውም ተሰጠን”፤ ሲሉ ተናግረዋል፡፡ ይህ የጠቅላይ ሚኒስትሩ የዜጎችን ክብር የማስጠበቅ ምግባር፣ “ባለቤቱ ያቀለለውን አሞሌ፤ ባለዕዳ አይቀበለውም” ይሉት የአበው ብሂል ነው፡፡

የጠቅላይ ሚንስትሩን ንግግር ዘርዘር አድርገን ስናየው፣ “የአንድ ዜጋም ጉዳይ ግድ ይለናል፤ ለእኛ ዋጋ አለው፡፡ ዜጎቻችንን ስናከብር አብዝተው አከበሩን፡፡ የጠየቅነው ብቻ ሳይሆን ያልጠየቅነውም ተጨመረልን” ማለታቸው ነው፡፡ በቀላል ቋንቋ በገለጹትና በብዙ ገጽ ሊተነተን በሚችለው በዚሁ ንግግራቸው፣ ከ1ሺ የበለጡ ኢትዮጵያውያን እስረኞች፣ ጉብኝታቸውን ተከትሎ ከእስር ተፈተው ወደ ሀገራቸው እንደሚመለሱ አብሥረዋል፡፡ ተስፋ በቆረጡበት ወህኒ ቤት ውስጥ፣ ፈጣሪ የጎበኛቸውን ያህል ደስታቸውን ሲገልጹ፣ በመገናኛ ብዙሃን ተመልክተናል፤ አድምጠናል፡፡

ማን ያውቃል፤ የትላንት እስረኞች የዛሬ ባለተስፋ ዜጎች፣ ወደፊት በሀገራቸው በሚሰማሩበት ዘርፍ ስኬታማና አሸናፊ ሆነው፤ ዜጎችን ማክበር ምን ማለት እንደሆነ ምስክርነታቸውን ለቀጣይ ትውልድ ሲያካፍሉ እናያቸው ይሆናል፡፡ በርግጥም፣ ዜጎችን ማክበር የአንድ ትልቅ ሕብረተሰብ ግንባታ ሒደት ተግባር ነው፡፡

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ፣ በጉብኝታው ያተኮሩበት ሌላው ነጥብ የሼህ መሐመድ አላሙዲን ጉዳይ እንደሆነ፣ በሚሊኒየም አዳራሽ ለተሰበሰበው ታዳሚ አስታውቀዋል፡፡ ሼህ መሐመድ አላሙዲንን፣ “የእኛ ዜጋ” በማለት ነው ያከበሯቸው፡፡ ማንም ሃብታም ይሁን ደሃ፣ በኢትዮጵያዊ ዜግነቱ ወይም ማንነቱ የሚያጋጥመው ችግር፣ “የእኛ ጉዳይ” ነው ሲሉ ጠቅላይ ሚኒስትሩ የዜግነት ክብርን በማያሻማ ሁኔታ አስመርው አቋማቸውን አስቀምጠዋል፡፡ ሁሉም ነገር ከኢትዮጵያዊ ዜግነትና ማንነት በታች መሆኑን ሃላፊነት በተሞላበት መልኩ አስረድተዋል፡፡ በተጨማሪም፣ ከአንድ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር በሚጠበቅ አቀራረብ፣ የዜጐችን ክብር ከፍ አድርገው አሰምተዋል፤ አሳይተዋል፡፡

የጠቅላይ ሚኒስትሩ ሌላው አስተማሪ አቀራረባቸው፣ አንድ ሰው ራሱን መከላከል በማይችልበት ሁኔታ ውስጥ እያለ በደል ሊፈጸምበት እና ፍትሕ ሊነፈገው እንደማይገባ የጠቆሙበት ሁኔታ ነው፡፡ “ቅድሚያ፤ ዜጐችን ነፃ ማድረግ የእኛ ሥራ መሆን አለበት፤” የሚለው የጠቅላይ ሚንስትሩ አቋም፤ መርሕን የተከተለ አመራር ያሳዩበትና በነፈሰበት የማይነፍስ ሰብዕና ባለቤት እንደሆኑ ማሳያ ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል፡፡ ከዚህ ጋር በተያያዘም፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ እንዳሉት፤ ሼህ መሐመድ ሁሴን አሊ አላሙዲን የማንፈልጋቸው ሰዎች ካለን፤ ሲመጡ እንነግራቸዋለን እንጂ በባይተዋር ሰዎች እጅ ውስጥ እያሉ የሚጨክን ልብ ኢትዮጵያውያን የለንም፡፡

ጠቅላይ ሚኒስትሩ እንደጠቆሙት፣ ሼሁ እንደማንኛውም ሰው ጠንካራ እና ደካማ ጎን ይኖራቸዋል፡፡ የሚያስመሰግናቸውም የሚያስወቅሳቸውም ሥራ አከናውነው ሊሆን ይችላል፤ ምክንያቱም ሼሁ ከሁሉ በፊት ሰው መሆናቸው መዘንጋት የለበትም፡፡ በዚህ ማብራሪያ ውስጥ ያለው ቁምነገር፣ ሼሁ አሁን ያሉበትን ሁኔታ በመጠቀም፣ ሒሳብ ለማወራረድ እየሰሩ ያሉ ሰዎችንና ተቋማትን ይመለከታል፡፡ ራሱን ለመከላከል በማይችልበት ሁኔታ ውስጥ ያለን ዜጋ ከመውቀስና ከመክሰስ በፊት፤ ነፃነቱ የተጠበቀ በመሆኑ ላይ ማተኮር እንደሚገባ የተሰጡትን ማሳሰቢያ ማስተዋል ያስፈልጋል፡፡ በሌላ በኩል፣ በኢትዮጵያ ግዛት ውስጥ ለሚፈጸሙ ማናቸውም አይነት ችግሮች፣ የሀገሪቷን ህግ ብቻ በመጠቀም ለመፍታት መሞከር መሰልጠን መሆኑንም መውሰድ ተገቢ ነው፡፡ ቅሬታዎች ካሉም ከሕግ ተጠያቂነት የሚያመልጥ አካል የለም፡፡ ስለዚህም በሕግና በትዕግስት ነገሮችን መመልከት ተገቢ መሆኑን ከንግግራቸው መረዳት ይቻላል፡፡

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይይ ሼሁን በተመለከተ ሌሎች ሁለት መሰረታዊ ሐሳቦችን አንስተዋል፡፡ እኒህም፣ “….እንደሀገር ያለንን ጽኑ አቋም አመላክተናል፡፡ …..የጀመርነውን ዲፕሎማሲያዊ ጫና በማስቀጠል ጊዜውን መናገር ብቸገርም በቅርብ ጊዜ ውስጥ ወደሀገራቸው እንደሚመለሱ ርግጠኛ ሆኜ እናገራለሁ…” ያሉት ናቸው፡፡ የሼሁ ጉዳይ እንደማንኛውም ኢትዮጵያዊ ዜጋ፣ በዜግነታዊ ማንነታቸው ሊታይ ቢችልም፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ግን፣ በሼሁ ጉዳይ “እንደሀገር ያለንን ጽኑ አቋም አመላክተናል፤” ብለዋል፡፡

የሼሁ ነፃ መሆን “እንደሀገር” ጉዳይ የመታየቱን አግባብነት ለማሳየት፤ በ2009 ዓ.ም. በሚሊኒየም አዳራሽ የሚድሮክ ኢትዮጵያ ዓመታዊ በዓል ሲከበር፣ ሼክ አሊ አል-አሙዲ በራሳቸው አንደበት ይፋ እንዳደረጉት፣ “ከ110ሺ በላይ ለሚሆኑ ኢትዮጵያውያን የሥራ እድል መፍጠር” ችለዋል፡፡ እንዲሁም በሼኩ ባለቤትነት እና የቅርብ ክትትል የሚተዳደሩ፣ ከ77 በላይ ኩባንያዎች ባለቤት ናቸው፡፡ በብሔራዊ ኢኮኖሚው ላይ ካላቸው አሻራ በተጨማሪ፣ ለተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎች ያደረጉት ሰብዓዊ ድጋፍ በመንግስትም በሕዝብም እውቅና የተሰጠው መሆኑን ማስታወስ ይገባል፡፡

ከሁሉም በላይ የሚገዝፈው ውለታቸው ግና፣ የኢትዮጵያ የፖለቲካ ኢኮኖሚ ቁመና አስተማማኝ ባልነበረበትና የኢትዮጵያ መንግስት ቅቡልነቱ መሰረት ባልያዘበት በ80ዎቹ ታሪካዊ ወቅት፣ ግንባር ቀደሙ ኢንቨስተር ሆነው ሃብታቸውን በማፍሰስ በሀገራቸው እና በሕዝባቸው ላይ ያላቸውን ጠንካራ እምነት፤ ለዓለም ዓቀፉ ሕብረተሰብ ማሳየት የቻሉ የቁርጥ ቀን ልጅ መሆናቸው ነው፡፡ ሼሁ በራሳቸውና በሀገራቸው ላይ ያሳደሩትን መተማመን በመመልከትም፣ በርካታ ዓለም አቀፍ ኢንቨስተሮች በሀገራችን እድገት ላይ ተሳታፊ ለመሆን በቅተዋል፤ ለደረስንበት እድገትም አስተዋፅዖ ማድረግ ችለዋል፡፡

የሼሁን ጉዳይ ሀገራዊ የሚያደርገው ሌላው ትሩፋታቸው፣ ከታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ኃይል ማመንጫ ጋር የተያያዘው አስተዋፅኦዋቸው ነው፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ፣ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ኃይል ማመንጫ ግንባታን ይፋ ሲያደርጉ ለሕዝብ የቀረበውን የቦንድ ሽያጭ በከፍተኛ ዋጋ በመግዛት ሼሁን የቀደማቸው አልነበርም፡፡ ሼሁ፣ የአንድ ነጥብ አምስት ቢሊዮን ብር ቦንድ ግዢ በመፈጸም፣ ዳግም ለሀገራቸው እና ለሕዝባቸው ያላቸውን ታማኝነት ያረጋገጡበትን ታሪካዊ ወቅት የሚዘነጋ ኢትዮጵያዊ አይኖርም፡፡ የሼሁ የቦንድ ግዢ፣ ለእኛ ኢትዮጵያውያን የፈጠረልንን ደስታ ያህል የሚረብሻቸው ሶስተኛ ወገኖችም አይጠፉም፡፡

እንደሚታወቀው ግብፅ፣ የኢትዮጵያ መንግስትና ሕዝብ ለኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ኃይል ማመንጫ ግንባታ ሊውል የሚችል የገንዘብ ብድር፣ ከዓለም ዓቀፍ አበዳሪ ተቋማት እንዳይፈቀድ ማድረግ የቻለች ሀገር ናት፡፡ እንዲሁም ሳዑዲ ዓረቢያና ግብፅ በተለይ አሁን ያላቸውን ስትራቴጂያዊ ግንኙነት ከግምት ከወሰድነው፣ የሼሁ በሕዳሴው ግድብ ግንባታ ላይ ተሳታፊ መሆንን እንዴት እንደሚረዱት ለማወቅ የሮኬት ሳይንስ ዐዋቂነትን አይጠይቅም፡፡ እንዲሁም ሼሁ አሁን ላሉበት ሁኔታ የግብፅ ሚና ምን ሊሆን እንደሚችልም መገመት ከባድ አይሆንም፡፡

ከላይ ካሰፈርነው ፍሬ ነገር አንፃር ሼሁ፣ ዓለም አቀፍ ኢንቨስተር እንደመሆናቸው የኢንቨስትመንት መዳረሻቸው በተለያዩ ሀገሮች ውስጥ መገኘቱ ሊያስከፍላቸው የሚችለው ዋጋ መኖሩን ቢገነዘቡም፣ ዳግም ለሀገራቸውና ለሕዝባቸው ያላቸውን ታማኝነት ያሳዩበት ተግባራቸው መሆኑን፣ የህዳሴው ግድብ ምስክር ነው፡፡

ስለሆነም ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ፣ ዲፕሎማሲያዊ ጫና በመጠቀም ጭምር ሼሁን ነፃ ለማውጣትና ወደ ሀገራቸው ለመመለስ የሚያደርጉት ጥረት ተገቢ ነው፤ ሼሁም ይገባቸዋል፡፡ ሼሁ፣ በችግራችና በእድገታችን ጉዞ ወቅት ያልተለዩን፣ ታምነው የተገኙልን፣ በመካከለኛው ምስራቅ ከሚነፍሰው ነፋስ ጋር አብረው የማይነፍሱ የብሔራዊ ጥቅማችን ደጀን ናቸውና፡፡

እኛም፣ ከዚህ በፊት ከዶክተር ሼህ መሐመድ ሁሴን ዓሊ አል-አሙዲ ጋር በማንኛውም ሁኔታ ውስጥ ቢገኙ ከጎናቸው እንቆማለን፤ ያልነው፤ በግልብ ወይም በማይቆጠሩ እውነታዎች ላይ ቆመን አልነበረም፡፡ የሼሁ ጉዳይ የአንድ ዜጋ ጉዳይ ብቻ ተደርጎ የሚወሰድ ሳይሆን፤ የብሔራዊ ጥቅማችንም ጉዳይ በመሆኑ ጭምር ነው፡፡

ሼሁ መሐመድ ሁሴን ዓሊ አል-አሙዲ ለሀገራቸው በሰላም እንዲበቁ እንመኛለን፡፡

ፕሮፌሰር እንድሪያስ እሸቴ

“በኢትዮጵያ ደሴ ከተማ ተወልደው ልጅነታቸውን በወልዲያ አሳልፈዋ፡፡ ያበረከቱት አስተዋፅኦ ከኢትዮጵያ አልፎ የአፍሪካ አህጉር ላይ ደማቅ አሻራ ጥሏል፡፡ እርስዎ በአፍሪካ ያልተቆጠበ ኢንቨስትመንት ያስፋፋ ባለራዕይ የቢዝነስ ሰውነዎት፡፡ ለአፍሪካ ዕድገት ያልዎት ቁርጠኛነት በየትኛውም ቢዝነስ ማሕበረሰብ ተወዳዳሪ የለውም፡፡ በተለይ ለትምህርት የሚያሣዩት ተነሣሽነት ሌሎችን ያነቃቃ ነው፡፡ በጠቃላይ በበጎ አድርጋት ሥራ ላይ አዲስ ደመለኪያ ፈጥረዋል፡፡ ከዚህ ተግባርዎ ተጠቃሚ ከሆኑት ውስጥ የአፍሪካ አንድነት እና የአፍሪካ ሕብረት ተጠቃሾች ሲሆኑ፣ የኛ የሙዚቃ ትምህርት ቤት ጨምሮ ለሥነጥበብና ጥበበኞች ያለተገደበ እገዛ አድርገዋል

ፕሮፌሰር እንድሪያስ እሸቴ

ለሼህ መሐመድ አላሙዲን የክቡር ዶክተሬት ዲግሪ ሲያበረክቱ

የሰጡት የምስክርነት ቃል

“ይችን ጥቂት አስተዋፅዖ ለክሊንተን የኤች.አይ.ቪ ኢኒሼቲቭ ሳደርግ፣ ለትውልድ ሀገሬ የጤና መሻሻል የማደርገው ቀጣይነት ያለው ድጋፍ ማሣያ ነው፡፡ በተለይ ደግሞ ይህን ድርጅት በመደገፍ ለኢትዮጵያ ሕዝብ ጥራቱ የጠበቀ የጤና አገልግሎት እንዲደርስ እንደሚያደርግ ምኞቴ ነው”

 

ኢትዮጵያ ለእኔ ብዙ ነገሬ ነች፡፡ ባልንጀሮቼ፣ በኢትዮጵያ ኢንቨስት ለማድረግ መወሰኔ ይገርማቸዋል፡፡ በኢትዮጵያ ውስጥ ኢንቨስት ለማድረግ በልቤ ውስጥ ስለእናት ሀገሬ የሚሰማኝ ስሜት ነው፡፡ በተቀረው ዓለም የእኔ የኢንቨስትመት ውሳኔ መሰረት የሚያደርገው በተሰላ ኪሳራና ትርፍ ነው፡፡

 

ኢትዮጵያ የእኛ እስትንፋስ እና የመኖራችን መሰረት ናት፡፡ እናት ሀገራችንን ከውጭ የሚመጡ ኃይሎች የኢኮኖሚ ሽግግር እንዲያመጡና ወደ ብልፅግና ጓዳና እንዲያደርሷት መጠበቅ የለብንም፡፡ ይህንን ማድረግ የእኛ ብሔራዊ ግዴታና ኃላፊነት ነው፡፡ የሃገራችን እድገት ለማምጣት ቁርጠኛ በመሆን ሕዝባችን ተጠፍሮ ካያዘው ድህነት እና ከኋላ ቀርነት ነፃ ማውጣት አለብን፡፡

 

በይርጋ አበበ

ላለፉት 27 ዓመታት በኢትዮጵያ ፖለቲካ እንግዳ ካልሆኑት እኩይ ፖለቲካዊ ውሳኔዎች ውስጥ የዜጎች ከመኖሪየ ቀያቸው ‹‹መጤ›› እየተባሉ መፈናቀል አንዱ ነው። በዚህ ድርጊት የተነሳም የአገሪቱ ፖለቲካ እና ዜጎች በክፉ ሲነሱ ቆይተዋል፤ አሁንም እየተነሱ ይገኛሉ። ዜጎችን ለዓመታት ከኖሩበት ቀዬ የማፈናቀሉ ድርጊት ቆየት ያለ ቢሆንም ካፉት ሁለት ዓመታት ወዲህ ደግሞ መጠኑና ቅርጹን በመቀየር ተባብሶ ቀጥሏል። በዚህ ሁኔታ አገሪቱ እንዴት ትጓዛለች? የአገሪቱ ፖለቲካስ ምን መልክ ይኖረዋል? ተፈናቃዮች እየደረሰባቸው ካለው መጠነ ሰፊ ችግርስ እንዴት ማገገም ይችላሉ? እና የመሳሰሉትን ጥያቄዎች ለተለያዩ ምሁራን አቅርብንላቸው የሰጡንን ምላሽ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

 

 

መፈናቀል እና የኢህአዴግ ፖለቲካ

በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የፌዴራሊዝም ትምህርት አስተማሪው ዶክተር ሲሳይ መንግስቴ በኢትዮጵያ እየተተገበረ ያለውን ፌዴራሊዝም ጠንካራ እና ደካማ ጎን ተንትነው መረጃ በመስጠት ይታወቃሉ። እንደምሁሩ እምነት ፌዴራሊዝሙ አካባቢያዊነትን አብዝቶ መስበኩ ለኢትዮጵያ መጥፎ ጎንዮሾችን ይዞ ቀርቧል። በ2010 ዓ.ም ብቻ ከምስራቅ ኢትዮጵያ እና ምዕራብ ኢትዮጵያ ዜጎች መፈናቃቸውን ለአብነት ያስታወሱት ምሁሩ ‹‹መፈናቀል ዛሬ የተጀመረ አይደለም›› ሲሉ ለሰንደቅ ጋዜጣ ይናገራሉ።

ዶክተር ሲሳይ ሃሳባቸውን ሲያጠነክሩትም ‹‹ከ1984/ 85 ዓ.ም ጀምሮ የኢትዮጵያ ህዝብ ከየአካባው ይፈናቀል ነበር። በተለይ በኦሮሚያ ክል የተለያዩ ዞኖችና ወረዳዎች በርካታ የአማራ ብሔር ተወላጆች ይፈናቀሉ እንደነበር ይታወቃል። ይኸው ሂደት ቀጥሎ በደቡብ ክልልም ቤኒሻንጉል ጉሙዝም አማሮች የተፈናቀሉበት ጊዜ አለ። አልፎ አልፎም ትግራዮች የተፈናቀሉበት አጋጣሚ እንደሆነ ይታወቃል። ላለፉት 27 ዓመታት የነበረው አደረጃጀት የነበረው ፖለቲካዊ እሳቤና ስራ ላይ የዋለው አስተዳደራዊ ሁኔታ የበለጠ ለብሔር ብሔረሰብ ትኩረት የመስጠት ለአካባቢ ማንነቶች ከሚገባው በላይ ትልቅ ቦታ እና ግምት የመስጠት አስተሳሰቦች ነበሩ። በተቃራኒው ለኢትዮጵያ አንድነት እና ለጋራ አብሮነት ለዜጎች መብት ተገቢውን ቦታ አለመሰጠቱ የራሱ የሆነ አስተዋጽኦ ያደርጋል ብሎ ማሰብ ይቻላል›› ሲሉ ኢህአዴግ ኢትዮጵያን መግዛት ከጀመረበት ከ1983 ዓ.ም ጀምሮ ተመሳሳይ መፈናቀል እንደነበረ አስረድተዋል።

ዶክተር ሲሳይ አክለውም ‹‹አንድን ብሔረሰብ ወይም ሕዝብ እንደመጤ እንደወራሪ አድርጎ የመቁጠር፣ ቀደም ሲል የነበረውን ስርዓት ያንድ አካባቢ ወይም ህዝብ ወኪል እንደነበረ አድርጎ የማሰብ፣ ለምሳሌ ስለ አማራ ሲታሰብ ነፍጠኛ ወይም ትምክህተኛ ብሎ የመፈረጅ ይህ በመንግስት ባለስልጣናትም ሆነ በፓርቲ መሪዎች ጭምር ገኖ በአደባባይ ሲነገር ስለነበረ ያ ደግሞ ወደ ህብረተሰቡ ወርዶ ፍላጎቱን ለማርካት በተለይም መሬትንና ንብረትን ለመቆጣጠር ሲል እነዚህ ወገኖች ለፍተው ያፈሩትን ሀብት በቀላሉ ለመዝረፍ በጥቂት ሰዎች እና ጥቂት የፖለቲካ ሰዎች ይጀመርና ሌላውም በስሜት የሚቀላቀልበትና ማፈናቀል የሚፈጠርበት አጋጣሚ እንዳለ ማየት ይቻላል›› በማለት የማፈናቀሉን ምክንያት ይገልጹታል።

የኢትዮጵያ ህገ መንግስት በአንቀጽ 32 ‹‹ማኛውም ኢትዮጵያዊ በመረጠው የሀገሪቱ አካባቢ የመዘዋወርና የመኖሪያ ቦታ የመመስረት መብት አለው›› ሲል ይደነግጋል። የአገሪቱ የበላይ ህግ የሆነ ህገ መንግስቱ ይህን ቢልም ዜጎች ግን በተደጋጋሚ ጊዜ ለዓመታት ከኖሩበት ቀዬ ሲፈናቀሉ እየታየ ነው። የህግ ባለሙያውና የአንቀጽ 39 መጽሃፍ አዘጋጅ አቶ ውብሸት ሙላት በዚህ ጉዳይ ላይ ለሰንደቅ ጋዜጣ በሰጡት ምላሽ፤ አማራ ከ1983 ጀምሮ ከተለያየ ቦታ ተፈናቅለዋል። ለዚህ ሁለት ዋና ዋና ምክንያቶችን ማቅረብ ይቻላል። አንዱ የፖለቲካ ሥርዓቱ ጋር የተቆራኘ ፖለቲካዊ ሴራ ነው። ከየቦታው ሲፈናቀሉ መፈናቀል ተገቢ እንዳልሆነ እንኳን የሚገልጽ አገር መሪ አልነበረም። እንደውም መፈናቀላቸው ተገቢ እንደሆነ ለማስረዳት ጥረት ይደረግ ነበር። ለዚህ ጥሩ ምሳሌ የሚሆነው ከጉራፋርዳ አማራዎች ሲፈናቀሉ ሟቹ ጠቅላይ ሚኒስትር እና አቶ ካሳ ተክለ ብርሃን የተናገሩትን ማስታወስ ነው። ከዚህ አንጻር ማፈናቀል ተገቢ አለመሆኑን በኦፊሴል አጀንዳ ሆኖ መኮነን የተጀመረው ከጎንደር የትግራይ ተወላጆች ከተፈናቀሉ በኋላ ነው። ከዚያ ከግማሽ ሚሊዮን በላይ የሚሆን የኦሮሞ ተወላጆች ሲፈናቀሉ በተወሰነ መልኩ የማፈናቀል ጉዳይ አገራዊ አጀንዳ እየሆነ መጣ። አሳዛኙ ከግማሽ ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ያፈናቀሉ ኃላፊዎችን እንኳን ወደ ፍትሕ ለማምጣት አልተሞከረም፤ ወይም ይሄን ማድረግ የቻለ የፍትሕ ሥርዓት አልዘረጋንም።

ሁለተኛውም ምክንያት ከሕግ ጋር የተያያዘ ነው። የተወሰኑ ብሔሮችን ጨምሮ የአማራ ሕዝብን የሚያገሉ እና ባይታወር የሚያደርጉ በርካታ ሕጎች በተለያዩ ክልሎች ወጥተዋል። እንግዲህ የአማራ ሕዝብ በብዙ ክልሎች ተሰራጭቶ የሚኖር ቢሆንም ከክልሎቹ ሕዝብ አንጻር የሶስት ክልሎችን ሁኔታ እንመለከት›› ሲሉ በቤኒሻንጉል ጉሙዝ፣ ሐረሪ እና በጋምቤላ ከሚኖሩ ህዝቦች መካከል አማራ አብላጫ ቁጥር እያለው ከፖለቲካ ተሳትፎ መገለሉን ያስረዳሉ። አቶ ውብሸት አምክንዮአቸውን ያቀረቡት ከ1999 ዓ.ም ህዝብና ቤት ቆጠራ ባገኙት ውጤት መሆኑንም ገልጸዋል።

አቶ ውብሸት አምክንዮአቸውን ያቀረቡት ከ1999 ዓ.ም ህዝብና ቤት ቆጠራ ባገኙት ውጤት መሆኑንም ገልጸዋል። ሲሉ ተናግረዋል።

ዶክተር ሲሳይ መንግስቴም ሆኑ አቶ ውብሸት ሙላት ከሩብ ክፍለ ዘመን በላይ ቆየውን የዜጎች መፈናቀልን ምንጭ ከመጥቀሳቸውም በተጨማሪ መንግስት ለዚህ ችግር አፋጣኝ መፍትሔ አለመስጠቱን ለችግሩ መባባስ ምክንያት መሆኑን ገልጸዋል። ዶክተር ሲሳይ በዚህ ጉዳይ ላይ ሲናገሩ ‹‹አርባ ጉጉ ላይ አማሮቹን የማፈናቀልና የመግደል ብሎም የመዝረፍ ተግባር ሲጀመር እዛ ላይ የፌዴራል መንግስቱ ጠንከር ያለ እርምጃ ባለመስጠቱ ቀጥሎ ጋምቤላ ላይ፣ በደቡብ ክልል፣ ወለጋ ላይ እና በቅርቡ ደግሞ ሶማሌ እና አማራ ክልል ላይ በትግራይ ብሐየር ተወላጆች የደረሱ መፈናቀሎች ተክስተዋል። ይህ ደግሞ መንግስት ህግና ስርዓትን ለማስከበር ቁርጠኛ ባለመሆኑ ነው። ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ ግን ከሶማሌ ክልል ከ700 እና 800 ሺህ ያላነሱ የኦሮሞ ተወላጆች ሲፈናቀሉ ይህ የመጨረሻው ጫፍ የደረሰበት ይመስለኛል›› ብለዋል።

ይህን ሀሳብ የሚጋሩት አቶ ውብሸት ሙላት ንግግራቸውን ማሰማት የጀመሩት የፌዴራሊዝሙን አወቃቀርና የክልሎችን ህገመንግስት ለክልሉ ነዋሪዎች የሰጡትን ትርጓሜ በማውሳት ነው። ሃሳባቸውን ሲጀምሩም ‹‹ከፌደራሉ አጠራር ለየት ባለ መልኩ ብሔር፣ ብሔረሰቦችንና ሕዝቦችን በተመለከተ በጋምቤላና በቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ሕግጋተ መንግሥታት ላይ እናገኛለን። የጋምቤላ ሕገ መንግሥት በክልሉ የሚገኙትን ነባር ብሔር ብሔረሰቦች “መሥራች አባላት” በማለት ሲጠራቸው የቤኒሻንጉል ጉሙዝ ደግሞ “የክልሉ ባለቤት ብሔረሰቦች” የሚሉ ሐረጋትን ይጠቀማሉ። ከእነዚህ ሕግጋተ መንግሥታት የምንረዳው መሥራች ያልሆኑና ባለቤት ያልሆኑ ብሔሮችና ብሔረሰቦች እንዳሉ ነው። በግልጽ በጽሑፍ ሁለቱ ክልሎች መሥራችም ይሁን ባልተቤት ይበሉ እንጂ ቀሪዎቹም ክልሎች ቢሆኑ የተከተሉት ይሔንኑ አካሔድ ነው ማለት ይቻላል።

ምክንያቱም የትግራይ ክልል የትግሬ፣ የኢሮብና የኩናማ፣ የአፋር ደግሞ አፋርና አርጎባ እያለ እየዘረዘሩ ይቀጥላሉ። የተለያዩ ብሔር፣ ብሔረሰብና ሕዝቦች መብቶችን እንደቡድን የሚያጎናጽፉት ያው ዞሮ ዞሮ ለነባሮቹ ብቻ ነው›› የህግ ምሁሩ አክለውም ‹‹ማፈናቀል ኢሕገመንግሥታዊ ድርጊት ነው። ሕገ መንግሥትን ይጥሳል። የሰብኣዊ መብትን ይጥሳል። የሰብኣዊ መብት ስምምነቶችን ይተላለፋል። በመሆኑም ሕገ ወጥ ነው። ሕገ ወጥ መሆኑ ደግሞ እንደነገሩ ሁኔታ በወንጀልም በፍትሐ ብሔረም ያስጠይቃል። የማፈናቀል ተግባር ውስጥ የተሳተፉ ሰዎች ሆንብለው ወይም በቸልተኝነት እስከፈጸሙት ድረስ የወንጀል ተጠያቂነት ይኖርባቸዋል።

በተወሰነ መልኩ ከጉራፋርዳ አማራዎች በመፈናቀላቸው ምክንያት በድረጊቱ ውስጥ የተሳተፉት ሰዎች በወንጀል ጥፋተኛ ተብለዋል። በአጠቃላይ የማፈናቀልን ሁኔታ በምንመለከትብት ጊዜ በተለያዩ ክልሎች የሚኖሩ ዜጎች መፈናቀል ደርሶባቸዋል። ከደቡብ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦች እና ሕዝቦች፣ ከጋምቤላ፣ ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ፣ ከአማራ እና ከኦሮሚያ ክልሎች የተፈናቀሉትን መጥቀስ ይቻላል። እነዚህ ዜጎች በዋናነት በአገሪቱ ውስጥ በየትኛውም ቦታ እና በመረጡት የሙያ ዘርፍ ተሠማርተው የመኖር ብሎም ሃብትና ንብረት የማፍራት መብተቻው በመፈናቀላቸው ምክንያት ተጥሷል፤ ጉዳትም ደርሶባቸዋል ማለት ነው›› ሲሉ የመፈናቀልን ጥልቀትና ሊያስከትል የሚችለውን ቅጣት በዝርዝር አስረድተዋል።

 

የቤኒሻንጉልና የኦሮሚያ ክልል ተፈናቃዮች ሁኔታ

ባሳለፍናቸው ሁለትና ሶስት ወራት በስፋት ከተደመጡ የመፈናቀል ዜናዎች መካከል ቀዳሚው ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ካማሽ ዞን በለው ጅጋፎ ወረዳ ስለተፈናቀሉ ከሁለት ሺህ በላይ አማሮች የተሰማው ዜና ነው። 108 ተማሪ ህጻናትን ይዘው ለዓመታት ከኖሩበት ቀዬ በአካባቢው አስተዳዳሪዎች አማካኝነት እንደተባረሩ የተናገሩት ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል የተፈናቀሉ አማራዎች፤ ስለተደረገላቸው ድጋፍ ሲናገሩ ‹‹ከአማራ ክልል ህዝብ የተደረገልን ድጋፍ በጣም ጥሩ እና ወገን እንዳለን የተረዳንበት ነው›› ሲሉ ተናግረዋል። ለተፈናቃዮቹ ዜጎች በውጪ አገር ከሚኖሩ ኢትዮጵያዊያን ወገኖች በኩል የተሰበሰበ ወደ 805 ሺህ ብር የተበረከተላቸው ሲሆን የዳሽን ባንክ ባህርዳር ቅርንጫፍ ሠራተኞች፣ የፋሲል ከነማ ደጋፊዎች፣ በሳዑዲ አረቢያ የሚኖሩ ወገኖች፣ የወሎ ክፍለሀገር ተወላጆች እና የወልቃይት ማንነት አስተባባሪ ኮሚቴዎች የገንዘብና የሞራል ድጋፍ እንዳደረጉላቸው ተናግረዋል።

ከህዝቡ ይህን የመሰለ ድጋፍ ቢደረግላቸውም በክልሉ መንግስት በኩል ‹‹ምንም›› አይነት ድጋፍ ስላልተደረገላቸው ቅሬታቸውን ገልጸዋል። ‹‹የክልሉ ርዕሰ መስተዳደር ጽ/ቤት እኛ ካረፍንበት (የባህር ዳሩ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን) ከ600 ሜትር የማይበልጥ ሆኖ ሳለ አቶ ገዱም ሆኑ ሌላ የእሳቸው ተወካይ መጥተው ለማናገርም ሆነ ችግራችንን ተመልክተው መፍትሔም ሆነ ድጋፍ ሊሰጡን አልቻሉም›› ሲሉ ቅሬታቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ ተናግረዋል።

በዚህ ጉዳይ ላይ አስተያየታቸውን ለዝግጅት ክፍላችን የሰጡት በባህር ዳር ዩኒቨርስቲ አስተማሪው ዶክተር ደሳለኝ ጫኔ ‹‹የተፈናቃዮቹ ፍላጎት ዘላቂ መፍትሔ ብለው ያሰቡት በቋሚነት ኑሯቸውን ለመምራት ወደ ነበርንበት ቦታ መመለስ የደህንነት ዋስትና የለንም። ስለዚህ በዚያው ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ውስጥ በመተከል ዞን እንድንኖር የሁለቱ ክልል መንግስታት መክረው ውሳኔ ያሳልፉልን የሚል ሃሳብ ማቅረባቸው ትክክለኛ ውሳኔ ነው። ምክንያቱም የክልሉ መንግስት ያቀረበላቸው መፍትሔ ወደነበሩበት ቦታ ሄደው እንዲሰፍሩ ወይም በወላጆቸው አካባቢ እንዲሰፍሩ የሚል ነው። እነዚህ ሁለት መንገዶች ደግሞ ለተፈናቃዮቹ የሚስማሙ አማራጮች አይደሉም›› ብለዋል።

ይህን ችግር ለመቅረፍ እና መፍትሔ ለመስጠት ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል እና ከአማራ ክልል መንግስታት ተወካዮችን የያዘ ልዑክ ለቀናት በባህር ዳር ሲመክር ቆይቶ ሰሞኑን ደግሞ ወደ ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ማቅናቱንም ዶክተር ደሳለኝ ጫኔ ለሰንደቅ ጋዜጣ ተናግረዋል።

ሌላው የመፈናቀል ዜና ደግሞ ሰሞኑን ከኦሮሚያ ክልል ምዕራብ ሸዋ ዞን ዳኖ ወረዳ ኦጂላ እና አዋዲ ቀበሌዎች በመቶዎች የሚቆጠሩ የአማራ ብሔር ተወላጆች የመፈናቀል ዜና ነበር። ተፈናቅለናል ያሉ የአማራ ብሄር ተወላጆች ለመገናኛ ብዙሃን በሰጡት አስተያየት ለዓመታት ከኖርንበት ቀዬ እና ግብር ከምንከፍልበት መሬት ላይ በግዳጅ እንድንነሳ ተደርጓል ሲሉ ተናግረዋል።

ይህን በተመለከተ የክልሉን መንግስት አቋም በግል የማህበራዊ ሚዲያ ገጻቸው ላይ ያሰፈሩት የኦሮሚያ ክልል የገጠር ፖለቲካ ቢሮ ኃላፊው አቶ አዲሱ አረጋ የሚከተለውን ብለዋል። ‹‹ሰሞኑን በኦሮሚያ ክልል ምዕራብ ሸዋ ዞን ዳኖ ወረዳ አጂላ እና አዋዲ ጉሉፋ በተባሉ ቀበሌዎች የአማራ ተወላጅ ወንድሞቻችን እንደተፈናቀሉና የመብት ጥሰት እንደተፈጸመባቸው ተደርጎ ሲዘገብ ቆይቷል። እነዚህ አባወራ አርሶ አደሮች ከኦሮሞ በወንድማችነት በፍቅር አብረው የሚኖሩ ናቸው። እነዚህ ዜጎቻችን እንደማንኛውም ኢትዮጵያዊ ዜጋ ሰርቶ የመኖር መብታቸው ይከበር ዘንድ በቀበሌዎቹ መኖር ከጀመሩበት ጊዜ ጀምሮ የወረዳው መስተዳድር ለእያዳንዳቸው በአባውራ ሁለት ሄክታር መሬት ይዞታ እንዲያገኙ አድርጓል›› ካሉ በኋላ አሁን ተነሳ የተባለው ችግር የጠፈጠረው መሬትን አስፋፍተው ለመያዝ በህገ ወጥ መንገድ የሞከሩ ሰዎች ከወረዳው አስተዳዳሪዎች ጋር ባለመግባባት ከድርጊታቸው እንዲያቆሙ ሲነገራቸው በተሳሳተ መረጃ ሌሎቹን በጉዳዩ የሌሉበትንም በማስተባበር በማነት ላይ የተፈጠረ ድርጊት አስመስለው ያቀረቡት እንደሆነ ገልጸዋል። በዚህ የተነሳም ተፈናቀሉ የተባሉትን ሰዎች የኦሮሚያ ክልል መንግስት ወደነበሩበት ቀዬ ተመልሰው የተለመደ ኑሯቸውን እንዲኖሩ ማድረጉን አቶ አዲሱ ገልጸዋል።

በዚህ ጉዳይ ላይ ትናንት ከቀትር በኋላ መግለጫ ያወጣው ሰማያዊ ፓርቲ ‹‹በማንነት ላይ የሚደረግ ማፈናቀል ይቁም›› ሲል አስታውቋል።

 

 

የፖለቲካ ዥዋዥዌ

ዶክተር ሲሳይ መንግስቴ በመፈናቀል አገሪቱም ሆነች ዜጎቿ የሚደርስባቸውን ችግር አስመልክተው ሲናገሩ ‹‹መፈናቀል የመጀመሪያ ጉዳት የሚደርሰው በህጻናት ላይ ነው። ህጻናት ከትምህርት ገበታቸው ይገለላሉ፣ በመፈናቀሉ ወቅት ከፍተኛ ጉዳት ይደርስባቸዋል፣ ሴቶችም ከፍተኛ ጥቃት ይደርስባቸዋል። ከሁሉም በላይ ለበርካታ ዓመታት ለፍተው ያፈሩትን ሀብት ሲቃጠል፣ በቀላሉ ጥለውት ሲሄዱ ወይም በወሮበላ ሲዘረፍ የሚስከትለው የስነ ልቦና ጫና ከፍተኛ ነው። የወደፊት ህይወታቸው ላይም ተስፋ ማስቆረጥ የሚያሳድርባቸው ሲሆን ከዚህም የከፋው ደግሞ በመፈናቀል የሰው ህይወት የጠፋበት አጋጣሚም አለ›› ሲሉ በመፈናቀል ውስጥ ያለውን ዘርፈ ብዙ ጉዳት ጠቅሰዋል።

ይህ መፈናቀል የሚመጣውን የፖለቲካ ቀውስ በተመለከተ ሲናገሩም ‹‹በዚህ አይነት በደል ውስጥ ሆነው በአገራቸው እየኖሩ ባይተዋር ሲሆኑ ከሁሉም የከፋው ነገር ነው። በሰው አገር ሆነህ እንደዚህ አይነት ነገር ቢፈጸምብህ አገር አለኝ ብለህ ወደአገርህ ትመለሳለህ። አገርህ ላይ ሆነህ ግን እንደዚህ አይነት ሁኔታ ሲያጋጥም በጣም አሳዛኝ ያደርገዋል የልብ ስብራትንም ይፈጥራል። በዚህ የተነሳ ደግሞ እኔ ማነኝ ብለው እንዲጠይቁ ሁሉ ያደርጋቸዋል። እየኖርኩ ያለሁት በአገሬ አይደለም እንዴ ብለው እንዲጠይቁ የሚደርጋቸው ሲሆን አሁን ያለው መንግስት እኔን አይወክልም ወደሚል አሁን ያለው የፖለቲካ ሁኔታም ምኔም አይደለም የሚል ጥያቄ እንዲያነሱ ያደርጋቸዋል›› ብለዋል።

እንደ ዶክተር ሲሳይ እምነት በማፈናቀል ወቅት ተፈናቃዩን ብቻ ሳይሆን አፈናቃዩንም የስነ ልቦና ተጠቂ ያደርገዋል። ‹‹አፈናቃዩን በተመለከተ ስነ ልቦናውን ስትመለከት በራ ወገን እና አገር ላይ ሌሎቹን አፈናቅሎ ንብረታቸውን ቀምቶ የሚገኘው ጥቅም ዘለቄታ እንደሌለው ነገ ከነገ ወዲያ ሁኔታውን ሲረዳ ራሱን እንደሚወቅስ ማሰብ ይቻላል›› በማለት ተናግረዋል።

አቶ ውብሸት በበኩላቸው በዚህ ሃሳብ ይስማሙና ስጋት ብለው የሚስቀምጡትንም ሲገልጹ በርካታ የአማራ ብሔር ህዝብ በሚኖርባቸው የአገራችን ክልሎች የብሔሩ ተወላጆች ከፖለቲካ ወሳኔ መገለላቸውን በማውሳት መናገር ይጀምራሉ። ሃሳባቸውን በዝርዝር ሲያስቀምጡም ‹‹የቤኒሻንጉል ጉሙዝ የከተሞች ማዕከላትን ለማቋቋምና ሥልጣናቸውን ለመደንገግ በወጣው አዋጅ ላይ እንደተገለጸው ለከተማ ምክር ቤት በሚደረደግ ምርጫ ከምክር ቤቱ መቀመጫ ውስጥ 55 በመቶው ለክልሉ ነባር ሕዝቦች የተተወ ነው። ተመሳሳይ ስያሜ በተሰጠው አዋጅ የኦሮሚያ ክልል ቢሆን 50 በመቶ ለከተማው ኦሮሞ፣ 20 በመቶ በገጠር ቀበሌዎች ለሚኖሩ ኦሮሞዎች ብቻ ተለይቶ ተቀምጧል። ያውም ይህ የሆነው ቀድሞ 30 በመቶ ለከተማው አምስት በመቶ ለገጠር ገንዳዎች የነበረውን በመጨመር ነው።

በደቡብ ክልል ደግሞ በልዩ ወረዳና ዞኖች ውስጥ ለሚገኙ ከተሞች ለነባር ሕዝቦቹ 30 በመቶ ተቀምጧል። እነዚህ የሚወዳደሩበትን ምክር ቤት የሥራ ቋንቋ ማወቅ አለማወቅ እንኳን እንደ መስፈርት አልወሰዱትም። የፌደሬሽን ምክር ቤት በአንድ ወቅት የወሰነው ግን የሚወዳደርበትን ምክር ቤት ቋንቋ የሚችል ማንም ሰው የመወዳደር መብት አለው በማለት ነው። እዚህ ላይ አንድ ጥያቄ ማንሳት ተገቢ ነው። ክልሎች የምርጫ ሕግ የማውጣት ሥልጣን ቀድሞውንስ አላቸው ወይ? የሚለውን። በሌላ አገላለጽ በሕገ መንግሥቱ በአንቀጽ 51(15) መሠረት የፌደራል መንግሥት ሥልጣንና ተግባር አይደለም ወይ? እንደማለት ነው። በዚህ አንቀጽ መሠረት የምርጫና የፖለቲካ መብቶችን የሚመለከቱ ሕጎችን የማውጣት ሥልጣን የተሰጠው የፌደራሉ መንግሥት ነው›› ሲሉ ይተነትናሉ።¾

 

በግብፅ አሌክሳንደሪያ ከተማ ከሜይ 8 እስከ ሜይ 11 2018 በምስራቅ አፍሪካ በናይል ተፋሰስ ሀገሮች ውስጥ ለሚገኙ ጋዜጠኞች የሚዲያ ስልጠና ተሰጥቶ ነበር። ስልጠናውን ያዘጋጁት የሲውድን ዓለም ዓቀፍ የውሃ ኢንስቲትዩት (SIWI) እና በዩኔስኮ ሥር የሚገኘው ዓለም ዓቀፍ የውኃ ትብብር ማዕከል (ICWC) ከናይል ተፋሰስ የአቅም ግንባታ ኔትዎርክ (NBCBN)ጋር በመተባበር ነው።

የስልጠናው ዓላማ፣ ጋዜጠኞች በናይል ተፋሰስ ሀገሮች የሚገኘውን የውሃ ሃብት ተያይዞ ለሕብረተሰቡ የሚያቀርቡት ዘገባ ከአድልዖ ከወገንተኝነት የፀዳ እና በሳይንስ ዕውቀት ላይ የተመሰረተ እንዲሆን አቅማቸውን በመገንባት ማገዝ ነው። እንዲሁም፣ በተለያዩ አጀንዳዎች ለምሳሌ ከውሃ ከአካባቢ ለውጥ ጋር በተያያዘ በምስራቅ አፍሪካ በናይል ተፋሰስ ሀገሮች ውስጥ የሚገኙ በጋዜጠኞች ግንኙነትና ትብብር እንዲኖራቸው ማመቻቸት ነው። በተጨማሪም፣ በተፋሰሱ ዙሪያ በሳይንስ የተደገፈ መረጃ ስለአካባቢ ስለአየር ንብረት ለውጥ፣ ስለውሃ ለጋዜጠኞች ማቅረብ ነው። በተፋሰሱ ሀገሮች ውስጥ ያሉ የመስኖ ሥራዎችን በመጎብኘት መረጃ እንዲያገኙ ማድረግ ነው።

ስልጠናው አንድ ቀን ሙሉ ፋዩም በተባለ ሥፍራ የሚገኙ የመስኖ ሥራዎችን መጎብኘትን ያካተተ ነበር። የተቀሩትን ጊዜያት አሌክሳንደሪያ በሚገኘው በሲውዲን ኢንስቲትዩት ውስጥ የተከናወነ ነው። በርከት ያሉ የጥናት ወረቀቶች ቀርበው ውይይቶች ተደርጎባቸዋል። ጋዜጠኞችም የተሻለ ግንዛቤ እንዲኖራቸው ያስቻለ ስልጠና ነበር።

ከቀረቡት የጥናት ወረቀቶች መካከል፤ ከሲውዲን ዓለም ዓቀፍ የውሃ ኢንስቲትዩት ከመጡት ባለሙያዎች ወ/ሮ ማሪያ ቪንክ “Introduction to the role of media in fostering regional/transboundary cooperation”፤ ዶክተር ፊሊያ ሬሰቲያኒ “Water cooperation and benefit sharing in a regional context”፤ ሚስተር ማትስ ኤሪክሰን “A global outlook on water for development and examples on hydroclimatic hazards in Asia” ያቀረቡ ሲሆን እነዚህን የጥናት ሰነዶችን የተለያዩ አብነቶችን በማቅረብ በጥሩ ሁኔታ አቅርበዋል።

ሌላው በዶክተር ኬቨን ዊለር፤ “The immediate implications of the GERD and the need for upstream-downstream cooperation.” “The long-term costs and benefits of infrastructure to mitigate hydro-climatic risks.” በሚል ርዕስ የቀረቡ የጥናት ውጤቶች ናቸው። የዶክተሩ ሳይንሳዊ መረጃዎች በጣም የጠለቁና ገለልተኛ በመሆናቸው የስልጠናው ማሰሪያ ተደርጎ የተወሰደ ነው።

ሌላው፣ በርካታ ጠቃሚ መረጃ የተገኘበት እንዲሁም መረጃ አልባ አወዛጋቢ ትንተና ያቀረቡት የግብፅ ዶክተር አሊ ኤል-ባሕራዊ ናቸው። ያቀረቧቸው የጥናት ወረቀቶች፣ “Climate change and expected impact on water resources in the Nile from hydro climatic hazards (Floods, droughts, etc) Hydro climatic hazards”
& “
Water for agriculture – a basin wide perspective on agriculture-based economy and basis for livelihoods in the eastern Nile basin countries “ & “Impact on life and livelihoods in the basin including forced migration.” የሚሉ ናቸው። በስልጠናው የተለየ አቀራረብ እና አተያያት የነበረው በአቶ ወንድወሰን ሰዒድ የቀረበው ፣“ Emotion, the Nile and the Media.” የሚለው የጥናት ወረቀት ነው።

 

በዚህ ጽሁፍ ሁሉንም የስልጠና የምርምር ሰነዶች ማቅረብ አይቻልም። ከቀረቡት ጥናቶች መካከል በተለይ የዶክተር ኬቨን ዊለር እና የዶክተር አሊ ኤል-ባሕራዊ በወፍ በረር ለመመልከት እንሞክራለን።

ዶክተር ኬቨን ዊለር በኦክስፎርድ ዩኒቨርስቲ ተመራማሪና መምህር ናቸው። ለዶክትሬት ዲግሪያቸው የማሟያ የጥናት ሥራቸውን ያደረጉት በታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ የኃይል ማመንጫ ግድብ ዙሪያ ላይ ነበር፤ ጨርሰውም ተመርቀዋል።

ዶክተር ኬቨን የጥናት ወረቀታቸውን ሲያቀርቡ የአካዳሚ ጥናት መለያ ባሕሪዎችን አስቀምጠው ነው። ይኸውም፣ በራሱ ሀሳብ የሚመራ፤ ነፃ ትንተና ምርመር (independent analysis)፤ በጣም ተባባሪ (highly collaborative)፤ ለሌሎች አስቻይ አማራጮችን ከግምት እንዲወስዱ የሚያቀርብ (provide possible approaches for others to consider (consultants, ministries, TNC) ነው ሲሉ አስምረው ነበር የጀመሩት።

ዶክተር ኬቨን በሰጡት ሙያዊ ትንተናዎች በተለይ ከታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ኃይል ማመንጫ ግድብ ጋር በተያያዘ በሳይንሳዊ ቀመር ከማስደገፋቸው በላይ በጉዳዩ ላይ ያላቸው በራስ መተማመን የሁላችንም ቀልብ የሳበ ነበር። በተለይ በግብፅ በሱዳን እና በኢትዮጵያ መካከል በሚደረጉ ድርድሮች ከመግባባት መድረስ አልቻሉም ከሚባለው ጉዳይ የህዳሴ ግድብ ውሃ የሚሞላበት አግባብ መሆኑ በስፋት ተዘግቧል።

ዶክተር ኬቨን በዚህ ጉዳይ ላይ ጥናታቸውን ተመስርተው እንዳስቀመጡት፣ በመጀመሪያ ዓመት በጣም ትንሽ የውሃ መጠን በግድቡ በመያዝ ወደ ሥራ ለመግባት እያለቁ ያሉትን ተርባይን 9 እና 10 ለመሞከር ይውላል። በሁለተኛው አመት በግድቡ በሚያዘው ውሃ ሁሉንም ተርባይኖች ለመሞከር በሚያስችል መጠን ውሃ በግድቡ እንዲገባና እንዲያዝ ይደረጋል። በተቀረው አመታት 640 ሜትር ከፍታ ያለውን የህዳሴውን ግድብ ለመሙላት ይውላል ብለዋል። እንደዶክተሩ ገለፃ ግድቡን ለመሙላት ቢያንስ አምስት ዓመት ያስፈልጋል። ይህ የሚወሰነው እንደዝናብ መጠኑ ነው ብለዋል።

ዶክተር ኬቨን ለሰልጣኞች ቁልፍ ነጥቦች ብለው አስቀምጠዋል። ዶክተሩ ጥናታቸውን በአሰረጂነት አቅርበው፣ ኢትዮጵያ ተጋፊ (aggressively) በሆነ መልኩ ግድቡን የመሙላት እቅድ የላትም፤ ኢትዮጵያ እንደዝናቡ መጠን ለመሙላት ፈቃደኛ ናት፤ ሁሉም ነገሮች አሁን በድርድር ላይ ናቸው ብለዋል።

“የህዳሴው ግድብ ውሃ ሲሞላ አደጋ አይኖረውም?” ተብሎ ከጋዜጠኞች ለቀረበላቸው ጥያቄ ዶክተር ኬቨን የሰጡት ምላሽ፣ “አደጋ ይኖራል። ነገር ግን አደጋው መቶ በመቶ በተቀናጀ ኦፕሬሽን ሊስተካከል የሚችል ነው (risk exist, but are 100% manageable with coordinated operation)” ብለዋል። አያይዘውም፣ በተፋሰሱ ሀገሮች በተለይ በሱዳን በግብፅ እና በኢትዮጵያ መካከል በሚያደርጉት ድርድር ከስምምነት ላይ መድረስ ከቻሉ አደጋ የሚባል ሊከሰት አይችልም። ዋናው ጉዳይ በትብብር መስራት ነው።

ሌላው በናይል ተፋሰስ አገሮች መካከል አወዛጋቢ እና ለስምምነት መድረስ እንቅፋት ተደርጎ የሚወሰደው “ጉዳት” እና “ጉልህ ጉዳት” በሚሉ ሀረጎች መካከል ያለው አረዳድ ነው። በስልጠናው ወቅትም ለዶክተር ኬቨን ከጋዜጠኞች ከቀረበላቸው ጥያቄዎች ማከከል አንዱ “ከረጅም ጊዜ ተፅዕኖ አንፃር በተለይ የናይል ውሃ መጠንን መጠቀምና መከፋፈል ጋር በተያያዘ ጉልህ ጉዳት ሊያስከትል ይችላል የሚል ነው።” ነበር። ዶክተር ኬቨን ግብፅን በምሳሌ በመውሰድ ሁሉንም በተፋሰሱ ሀገሮች መከከል በተለይ በኢትዮጵያ በሱዳን እና በግብፅ የሚገኙ በውሃ የተሞሉ ግድቦችን ለኃይል ማመንጫ በሚቻለው ደረጃ በተቀናጀ መልኩ በመጠቀም ውጤታማ መሆን ይቻላል። ይህም ሲሆን ምንም አይነት ጉልህ ጉዳት አይደርስም (cause no significant harm) ሲሉ የጥናት ሰነዶችን በጥልቅ በመተንተን አስረድተዋል።

ዶክተር ኬቨን አያይዘውም፣ በሀገሮች መካከል ያለውን አለመተማመን ለመቅረፍ ብቸኛ አማራጭ በሳይንስ የተደገፈ መረጃ መጠቀም ነው። ጥናት ላይ መሰረት ያላደረጉ መከራከሪያዎች ለመተማመን አያስችሉም። ሱዳን ግብፅና ኢትዮጵያ ፈጥነው ከስምምነት መድረስ ከቻሉ በአጭር እና በረጅም ጊዜ በተቀናጀ መልኩ ሁሉም ተጠቃሚ የሚሆኑበት እድል ሰፊ ነው። ሳይረፍድ መስማማቱ አዋጪ ነው ብለዋል።

የአሌክሳንደሪያው ስልጠና አዲስ ነገር ይዞ የመጣው በግብፅ በኩል አዲስ ትርክት በዶክተር አሊ ኤል-ባሕራዊ ““Impact on life and livelihoods in the basin including forced migration.” በሚል የቀረበው “ጥናታዊ” ወረቀት ከታላቁ ሕዳሴ ግድብ ውሃ አሞላል ጋር በተያያዘ አስገዳጅ የገበሬዎች ፍልሰት ይፈጠራል የሚል መከራከሪያ ይዘው ቀርበው ነበር። እንደዶክተር አሊ ገለፃ፣ ከሕዳሴው ግድብ ውሃ አሞላል ጋር በተያያዘ “2 ሚሊዮን የግብፅ ገበሬ” ይፈናቀላል ብለዋል።

በዚህ ነጠብ ላይ ሞቅ ያለ ክርክር ተደርጓል። ለዶክተር አሊ የቀረበላቸው ጥያቄ በጣም ቀላል ነበር። ይኸውም፣ “2 ሚሊዮን ገበሬ ይፈናቀላል የሚለው ድምዳሜ ከየት የጥናት ሰነድ የተገኘ ነው? እርስዎ ያጠኑት ከሆነ አቅርበው ቢያስረዱን ወይም በሶስተኛ ወገን የተጠና የጥናት ሰነድ ካለ ያቅርቡትና እንወያይ?” የሚል ነበር። በዚህ መልኩ ጥያቄ አይቀርብም በሚል የተዘናጉት ዶክተር አሊ አንድም ያቀረቡት የጥናት ሰነድ የለም። በተደጋጋሚ ቢጠየቁም ምላሽ የላቸውም፤ ተራ ፕሮፖጋንዳ ግን አልነበረም።

ምክንያቱም ዶክተር አሊ ኤል-ባሕራዊ የዩኒቨርስቲ መምህር ናቸው። በምንም መልኩ አለመረጃ ያወራሉ ተብሎ አይታሰብም። ዶክተሩ በአንድም በሌላ ምክንያት አምነው ያቀረቡት የመከራከሪያ ነጥብ አይደለም ብሎ መውሰድ ይቻላል። ከዓላማ ውጪ የቀረበ ጉዳይ ተደርጎ ግን አይወሰድም።

የዶክተሩና የላካቸው አካል ፍላጎት በቀላል አቀራረብ የህዳሴውን ግድብ ውሃ መሙላት ተከትሎ ሊቀንስ በሚችለው የውሃ መጠን “2 ሚሊዮን የግብፅ ገበሬ ለስደት ይዳረጋል” የሚል አዲስ የፍርሃት ፖለቲካ በአውሮፓ ሀገሮች ለመርጨት የታለመ ነው። ይህም ሲባል፣ በሶሪያ ስደተኞች የተጥለቀለው የአውሮፓ ማሕበረሰብ ስለስደተኞች መስማት አይፈልጉም፤ ተሰላችተዋልም። ይህንን የተረዱት ዶክተር አሊና የላኳቸው አካላት፣ ከሕዳሴው ግድብ ጋር በተያያዘ የሚፈናቀለው የግብፅ ገበሬ መዳረሻው አውሮፓ ነው፣ የሚል የፍርሃት ፖለቲካ ማስተጋባት ፈልገው የዘየዱት ስለመሆኑ ለማወቅ የሮኬት ሳይንስ አይጠይቅም።

በግብፅ የገበሬዎች ፍልስት የፍርሃት ፖለቲካ በአውሮፓ ማሕበረሰብ ላይ በመርጨት ዶክተር አሊና የላካቸው አካል ምን ይጠቀማሉ ብሎ መጠየቅ አግባብነቱ ከፍ ያለ ነው። ምክንያቱም፣ ግብፅ በተደጋጋሚ የኢትዮጵያ ታላቁ የህዳሴ ግድብ ወደ ዓለም ዓቀፉ ሕብረተሰብ በመውሰድ አጀንዳ ለማድረግ የማትፈነቅለው ድጋይ የለም። ከሙከራዎቹ አንዱ፣ የዶክተር አሊ መረጃና ጥናት አልባው በሕዳሴው ግድብ ምክንያት “ 2 ሚሊዮን የግብፅ ገበሬዎች ወደ አውሮፓ ይፈልሳሉ” የሚለው አዲሱ የፕሮፓጋዳ ትርከት ነው። ቀላል የሚመስል ሆኖም ግን አደገኛ የፕሮፖጋዳ ዝግጅት የተደረገበት ፈጽሞ ለተጀመረው የመተባበር መንፈስ አጋዥ ያልሆነ አቀራረብ ነው።

በስልጠናውም ላይ ዶክተር አሊ አንዳችም መረጃ ይሁን የጥናት መከራከሪያ ነጥብ ሳያቀርቡ ነበር፤ ስልጠናው የተጠናቀቀው። በተረፈ በሌሎች ባለሙያዎች የቀረቡት የጥናት ወረቀቶች በርካታ ቁምነገሮች ያገኘንባቸው ናቸው።

 

·        ከኦዴግ ጋር ድርድር፤ ከአማራ ብሔር ተወላጆች ጋር ምክክር

በይርጋ አበበ

       ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ አስኳሉ ህወሓት የተቀዳበት ምንጭ የማርክሲስት ሌኒንስት ኮሚኒስታዊ አስተሳሰብ ርዕዮተ ዓለም ነው። ይህን የተናገረው ደግሞ ራሱ ፓርቲው ሲሆን ገና በትግል ላይ ሳለ ይፋ ያደረገው። በወቅቱ ባወጣው ማንፌስቶውም ማሌሊት (ማርክሲስት፣ ሌኒኒስት ትግራይ) እንደሆነ ሲያስታውቅ በወቅቱ የፓርቲው ከፍተኛ አመራር የነበሩት አቶ ገብሩ አስራት የህወሓትን ርዕዮተ ዓለም አስመልክቶ ከአንድ የምዕራቡ ዓለም መገናኛ ብዙሃን ጋዜጠኛ ጋር በ1968 ዓ.ም ባደረጉት ቃለ ምልልስ “ህዝቡ ማርክሲስት ሌኒኒስትን ይቀበለው አይቀበለው የማውቀው ነገር የለም። ነገር ግን ከታጋዩ አብዛኛው አባል ይቀበለዋል” ሲሉ ተናግረው ነበር።

       ይህ ፓርቲ ራሱን በጦር ሜዳ ድል እና ሎጂስቲክ እየጠነከረ ሲሄድ “ታግሎ ያታገላቸው” የኢህአዴግ አባል ፓርቲዎች ይህንን ርዕዮተ ዓለም ተቀብለው የተቀላቀሉ ሲሆን የገዥው ፓርቲ ፕሮግራምም የህወሓት የትግል ፕሮግራም ነው እየተባለ ይነገራል። ፓርቲውም ቢሆን የፕሮግራም ለውጥ ማድረጉንም ሆነ አለማድረጉን ያስታወቀው ነገር ባይኖርም አገሪቱን ላለፉት 26 ዓመታት እና ከዚያ በላይ ጊዜያት ሲገዛ የሚከተለው ፕሮግራሙን አለመቀየሩን ያሳብቃሉ። አብዮታዊ ዴሞክራሲ በሌላው ዓለም በአብዛኛው የሚጠቀስ ርዕዮተ ዓለም አይደለም። ይህን ርዕዮተ ዓለም ዶክተር መረራ ጉዲና ሲገልጹትም “ከምዕራቡና ከምስራቁ የተዳቀለ የራሱ ማንነት የሌለው” በማለት ነው። የምስራቁ ርዕዮተ ዓለም ደግሞ በባህሪው “ወዳጅ” ወይም “ጠላት” ብሎ የመፈረጅ ባህሪ የተላበሰ ሲሆን አገራትን ሲገልጻቸው እንኳን “ወዳጅ አገር ወይም ጠላቶቻችን” በማለት ነው።

         ኢህአዴግም ባለፉት 26 ዓመታት ተኩል ጉዞው በአገር ውስጥ ከሚፎካከሩት ፓርቲዎች ጋር ያለው ግንኙነት ፍረጃን የተከተለ መሆኑን የቀድሞው የአንድነት ለፍትህና ለዴሞክራሲ ፓርቲ የህዝብ ግንኙነት ኃላፊ አቶ ሀብታሙ አያሌው “በህወሓት ሰማይ ስር” በሚለው መጽሃፋቸው አስፍረውታል። በኢህአዴግ በጠላትነት ከተፈረጁ ፓርቲዎች መካከል “አርበኞች ግንቦት ሰባት እና ኦነግ” የተባሉ ድርጅቶች ናቸው። ሁለቱ ድርጅቶች “አሸባሪ” ተብለው “የተፈረጁ” ሲሆን ከእነዚህ ሁለት ድርጅቶች ጋር በግልም ሆነ በድርጅት ግንኙነት መፍጠር በጸረ ሽብር ህጉ ያስጠይቃል። ያ አዋጅ በአቶ መለስ ጊዜ የወጣ ሲሆን አቶ ኃይለማሪያም ወንበሩን ከተረከቡብ በኋላም “የመለስን ሌጋሲ አስቀጥላለሁ” ማለታቸውን ተከትሎ ሁለቱ ፓርቲዎች ከአሸባሪነት እንደተፈረጁ ቆይተዋል።

       አቶ ኃይለማሪያም በአገሪቱ የተፈጠረው ችግር እንዲበርድ የመፍትሔው አካል ለመሆን “ራሳቸውን” ከስልጣን ካወረዱ በኋላ በቦታቸው የተሰየሙት ዶክተር አብይ አህመድ ግን በበዓለ ሲመታቸው ዕለት በሰጡት ዘለግ ያለ መግለጫቸው “ከአገር ውጭ ሆነው ስለ አገራቸው የሚቆረቆሩ የፖለቲካ ልዩነት ያላቸው ወገኖቼ አብረን ለመስራት መንግስታችን ዝግጁ መሆኑን ስገልጽላችሁ በደስታ ነው” ማለታቸው ይታወሳል። ሰሞኑንም በአቶ ሌንጮ ለታ ለሚመራው የኦሮሞ ዴሞክራክ ግንባር (ኦዴግ) መንግስት ጥሪ አቅርቦለታል። ኦዴግም ጥሪውን በደስታ ተቀብሎታል።

       ከዚህ በተጓዳኝ ደግሞ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ (ቢበዛ ሶስት ዓመት) የአማራ ብሔርተኝነት እየጎለበተ መምጣቱን ተከትሎ የኢትዮጵያ ፖለቲካ በቀጣይ ምን መልክ ሊኖረው እንደሚችል አሳሳቢ መሆኑን የሚናገሩ አሉ። የአማራ ብሔርተኝነት ጉዳይ ለፖለቲከኞችና ለምሁራን ብቻ ሳይሆን ለራሱ ለመንግስትም ሌላ የቤት ስራ ሆኖ መቅረቡን ተከትሎ መንግስት ጉዳዩን በምን መልክ መያዝ እንዳለበት ለመምከር ዶክተር አብይ አህመድ ከብሔሩ ተወላጆች ጋር በብሔራዊ ቤተ መንግስት መክረዋል። ዶክተር አብይ እና መንግስታቸው ሰሞኑን በሁለት የፖለቲካ ጉዳዮች ላይ በቀናት ልዩነት ያካሄዷቸውን ድርጊቶች እንመለከታለን።

 

 

የኦሮሞ ፖለቲካ ከትናንት እሰከ ዛሬ ረፋድ

       ከሜጫና ቱለማ እንቅስቃሴ ጀምሮ እስከ ኦህዴድ፣ ኦፌኮና ኦዴግ ድረስ ያሉ ፓርቲዎችና ድርጅቶች በብሔሩ ፖለቲካ ላይ የበላይነትን ለመውሰድ ብዙ ርቀት ተጉዘዋል። በትግል ወቅት በለስ ቀንቶት ከኢህአዴግ አባል ፓርቲዎች ጋር አራት ኪሎ ገብቶ እስካሁን የቆየው ኦህዴድ ብቻ ይሁን እንጂ ኦነግም የሽግግር መንግስቱ መስራች ነበር። በብዛት ከደርግ የተማረኩ ወታደሮች የመሰረቱት ኦህዴድ ቀስ በቀስ ራሱን እያሳደገ አሁን ካለበት ደረጃ ይድረስ እንጂ በክልሉ ህዝብ እና በብሔሩ ፖለቲከኞች ከፍተኛ ወቀሳ ሲያስተናግድ መቆየቱ ይታወሳል። ከኦነግ ጋር በነበረው የፕሮግራምና የዓላማ ልዩነት አንደኛው ገዥ ሌላው ተቃዋሚ ሆነው የቆዩት ሁለቱ ወገኖች አሁን ኦነግ የፕሮግራምና የትግል ስልት ለመቀየር ውሳኔ ላይ የደረሱ ፖለቲከኞች ካዋቀሩት የኦሮሞ ዴሞክራቲክ ግንባር (ኦዴግ) ጋር በጋራ ለመስራት በመንግስት በኩል ጥያቄው ቀርቦ አሜሪካ ላይ የመጀመሪያው ድርድር ተካሂዷል። ድርድሩን በተመለከተ መንግስት ለህዝብ ይፋ ባደረገው መግለጫ እንዳስታወቀው “ይህች አገር የሁሉም ኢትዮጵያዊ የጋራ ቤት ናት። ሁሉም ኢትዮጵያዊ ይህችን ምትክ የሌላት ቤቱን ሰላሟን የመጠበቅ እና እንደዜጋም ያለ ገደብ የሚጠቀምበት ሙሉ መብት እንዳለው ይታወቃል” በማለት ነበር።

       ከዚህ በፊት ተደጋጋሚ የድርድር ሙከራ ተካሂዶ ያለስኬት መጠናቀቃቸውን ያስታወሰው የመንግስስት መግለጫ፤ አሁን የተካሄደውን ድርድር በውጤት የታጀበ መሆኑን ይፋ አድርጓል። ኦዴግም የመንግስትን ጥሪ ተቀብሎ አብሮ ለመስራት ፈቃደኛ መሆኑን የገለጸ ሲሆን መንግስትም የኦዴግን ምላሽ በአድናቆት እንደሚመለከተው በመግለጫው አስታውቋል። “ድርጅቱ የቀረበለትን ጥሪ ተቀብሎ ህገ መንግስቱን በማክበር በሰላማዊ መንገድ የፖለቲካ እንቅስቃሴ ለማድረግ መወሰኑን ገልጿል። ይህ የግንባሩ አቋም በመንግስት በኩል በከፍተኛ አድናቆት ጋር ተቀባይነት አግኝቷል” በማለት የኦዴግን ውሳኔ የገለጸው የኢትዮጵያ መንግስት በቀጣይ ሊካሄዱ ስለሚችሉ ጉዳዮች ሲስታውቅም፤ “ሀገር እና ህዝብን ባስቀደመ እና በሰለጠነ መንገድ የሚደረግን ውይይትና ድርድር መንግስት የሀገራችን ጉዳይ ያገባናል ሰላማዊ በሆነ መስመር መታገልም ውጤታማ ያደርገናል ብለው ከሚያምኑ አካላት ጋር በቀጣይም ውይይትና ድርድር ለማድረግ በጽኑ ይፈልጋል ለተግባራዊነቱም አበክሮ ይሰራል” ሲል ገልጿል።

     ይህን ውሳኔ እንዴት እንደሚመለከቱት ጥያቄ ያቀረብንላቸው የንግድና ፖለቲካ ሳይንስ ምሁሩ ዶክተር ተፈሪ በዛብህ፤ በበኩላቸው ‹‹በመጀመሪያ ደረጃ ይህ የእነ አቶ ሌንጮ ለታ ቡድን በህዝብ በተለይም በኦሮሞ ህዝብ ዘንድ ተቀባይነቱ እምብዛም ነው። አጀንዳውን እንደ አገራዊ ጉዳይ ስንመለከተው ለእርቅና ለድርድር በር ከፋች ነው ብዬ አላስብም›› ብለዋል። ዶክተር ተፈሪ አክለውም ‹‹ኦህዴድ ቀደም ሲል በአገር ውስጥም ሆነ በውጭ አገር ከሚኖሩ የፖለቲካ ድርጅቶች ጋር አብረን እንሰራለን የሚል መግለጫ ሲያወጣ አብሮ ለመስራት ፈቃደኛ መሆኑን ቀድሞ ገለጸው ይኸው የእነ አቶ ሌንጮ ቡድን ነበር። ስለዚህ ይህ ቡድን በእኔ ግምት ጥቅም ፈላጊ (ኦፖርቹኒስት) ይመስለኛል። ምክንያቱም ያኔም ምኑም ባልተረጋገጠበትና ባልተረጋጋበት ወቅት ጥሪውን የተቀበለ ቡድን አሁንም ጥሪውን ለመቀበል እንደማይቸገር ታውቃለህና›› ብለዋል። “ለዘላቂ መፍትሔ የሚሆነው ኢህአዴግ ከራሱ ሃሳብ ውጭ የሆኑ አስተሳሰቦችን መቀበል ሲችል ብቻ ነው ለውጥ ሊመጣ የሚችለው” ሲሉም ሃሳባቸውን ጨምረው ገልጸዋል።

 

 

የቤተመንግስቱ ግብዣ እና የአማራ ብሔርተኝነት

       ዶክተር አብይ አህመድ በመቶዎች የሚቆጠሩ የአማራ ብሔር ሽማግሌዎችን፣ ምሁራንን እና ታዋቂ ሰዎችን በኢዮቤልዮ ቤተ መንግስት ተቀብለው አነጋግረዋል። (በወቅቱ የመገናኛ ብዙሃንም ሆነ ፊልም ቀራጭ ባለሙያ አለመገኘቱን ልብ ይሏል) የእራት ግብዣም ያደረጉላቸው ሲሆን እየጠነከረ ስለመጣው የአማራ ብሔርተኝነትም ሰፋ ያለ ጊዜ ወስደው መምከራቸውን የሰንደቅ ምንጮች ተናግረዋል። በተለይ የብሔሩ ተወላጆች ስለ አማራ ብሔርተኝነት እያደገ መምጣት በሰጡት አስተያየት ‹‹ከ 1983 ዓ.ም ጀምሮ አማራ በታሪኩ እንዳይኮራ፣ በኢኮኖሚ እንዳይጎለብት፣ በፖለቲካው እንዳይሳተፍ እና በማንነቱ እንዲሸማቀቅ ሆን ተብሎ በስፋት ሲሰራበት ቆይቷል። ይህን የመሰለ ብሶት ነው የአማራን ብሔርተኝነት ያመጣው›› በማለት የተናገሩ ሲሆን፤ በሽግግር መንግስቱ እና በህገ መንግስቱ መጽደቅ ወቅት አማራ ተወካይ እንዳልነበረውም በማውሳት ጭምር ብሔሩ ከፖለቲካው ስለተገፋበት መንገድ ተናግረዋል።

       ይህን ሁሉ አድምጠው መልስ የሰጡት ጠቅላይ ሚኒስትሩም ‹‹ብሔራዊ እርቅ እና መግባባት ያስፈልገናል። በተጎዳነው ልክ እርምጃ እንውሰድ የምንል ከሆነ አንለወጥም። ስለዚህ የይቅርታ መንፈስ ያስፈልገናል እንኳን እኛ ኮሎኔል መንግስቱ ኃይለማሪያምም ይቅርታ ጠይቀው በሀገራቸው መኖር ይችላሉ›› ማለታቸውን ምንጮቻችን ተናግረዋል።

         በስብሰባው ላይ ታዳሚ የነበሩትና በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የፌዴራሊዝም ሳይንስ መምህሩ ዶክተር ሲሳይ መንግስቴ “በወቅታዊ ጉዳይ ላይ መነጋገራችን ደስተኛ ነኝ” ሲሉ ያስታወቁ ሲሆን ስለነበረው ድባብ ሲናገሩ ደግሞ “ጠቅላይ ሚኒስተር ዶክተር አብይ በዚህ መድረክም ስለኢትዮጵያነት፣ ስለመልካም ስነ ምግባር መዳበር አስፈላጊነት፣ ስለ አንድነትና ከልብ ይቅር ስለመባባል መሰረታዊ ጥቅም መሳጭ በሆነ ርትዕ አንደበታቸው መልእክት አስተላፈዋል›› ሲሉ ገልጸዋል። ምሁሩ አያይዘውም ‹‹የአማራ ብሔርተኝነት አስፈሪ እየሆነ ነውና እናንተ ምሁራን ከወዲሁ ልትገሩትና ሰከን ባለ መልኩ እንዲሄድ ልታደርጉት ይገባል ሲሉ ከሚያዝያ 12 እስከ 14 2010 ዓ.ም በባህር ዳር ለተሰበሰብነው የአማራ ምሁራን የተናገሩትን ትናንትም ደግመውታል›› በማለት ተናግረዋል።

       ሆኖም የግላቸውን አቋም ሲያስታውቁ ‹‹እውነት እላችኋለሁ የአማራ ብሔርተኝነት ለማንም ስጋት ሊሆን አይችልም›› ያሉ ሲሆን ሃሳባቸውን ሲያጠናክሩም ‹‹ህወሓት ስትነሳ ጠላት በመፍጠር ነበር አማራ ጠላቴ ነው በማለት። የአማራ ብሔርተኝነት ግን የተነሳው ጠላት በመፍጠር አይደለም›› ብለዋል። ንቅናቄውን በጥርጣሬና በፍራቻ ከማየት ይልቅ የአማራ ብሔርተኝነት የተነሳበትን ምክንያት ማስታወሱን የመረጡት ዶክተር ሲሳይ ‹‹አማራ ባለፉት 27 ዓመታት ከሚገባው በላይ ሲገፋ፣ ሲሳደድ፣ ሲገደልና በአደባባይ ንብረቱ ሲዘረፍ ከጎኑ ቆሞ አይዞህ ያለው መንግስታዊም ሆነ ፖለቲካዊ አካል አልነበረም። የኢትዮጵያ አንድነት ሲፈርስ ‹ኢትዮጵያዊነትም አደጋ ላይ ወደቀ› ባለ ‹ትምክህተኛ፣ ነፍጠኛ› ወዘተ ተብሎ ተፈረጀ። አማራ እየተባለ በስሙ በሚጠራው ክልል ውስጥ የሚኖረው ህዝብ እንኳን እጅግ በሚያሳዝን ሁኔታ በሁሉም የኢኮኖሚያና የማህበራዊ እንቅስቃሴ ወደኋላ ሲቀር እና በኤች አይቪ ኤድስ ስርጭትና ወሊድ ቁጥጥርን በማስፋት ከሀገሪቱ አንደኛ እንዲሆን ተዳርጓል›› ሲሉ ገልጸዋል።

         ዶክተር ሲሳይ በወቅቱ ካነሱት ሃሳብ ላይ ሲጨምሩ ደግሞ ‹‹በአጠቃላይ ባለፉት 27 ዓመታት የአማራ ህዝብ ክብር፣ ሞራልና ህልውና አደጋ ላይ እንዲወድቅ፣ ታሪኩ እንዲዛባ የሚያደርጉ ስራዎች ነበሩ። ይህም ሊሆን የቻለው ባለፉት 43 ዓመታት ህወሓት በ1968 ዓ.ም አውጥቶ በስራ ላይ ባዋለው ማኒፌስቶ ላይ በግልጽ እንዳስቀመጠው የትግራይን ሪፐብሊክ ለመመስረት ሲበል የአማራን ህዝብ በጠላትነት በመፈረጅ አበክሮ ይሰራበት ስለነበረ ነው። ይባስ ብሎ የህይወትና የጉልበት መስዋዕትነት ከፍሎ በገነባት አገሩ እየኖረ ባለፉት 27 ዓመታት የበይ ተመልካች እንዲሆን ተፈረደበት›› በማለት የአማራ ብሔርተኝነት የተነሳበትን ምክንያት አስቀምጠዋል።

     በአዲሱ የአማራ ብሔርተኝነት መነሳት ዙሪያ ባር ዳር ላይ ውይይት ያደረገው የብአዴን አመራርም ቢሆን የችግሩን መነሻ አምኖ መቀበሉን በመግለጫው ያስታወቀ ሲሆን “ለዴሞክራሲያዊ የአማራ ብሔርተኝነት መጎልበት ድርጅታችን ብአዴን ይሰራል” ሲል ይፋ አድርጓል።

       ስማቸው እንዳይጠቀስ የፈለጉ አንድ ፖለቲከኛ “የአማራ ብሔርተኝነትም ሆነ የኦዴግና የኢህአዴግ ግንኙነት ወደሰመረ መስመር እንዲመጣ ሁሉም ወገን በተለይም የጨዋታውን ሜዳ እና ኳስ በእጁ የያዘው ኢህአዴግ ወሳኝ ሚና ሊጫወት ይገባል” ሲሉ ለሰንደቅ ጋዜጣ አስተያየታቸውን ሰጥተዋል።

     የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሺዋስ አሰፋ እና የመኢአዱ ፕሬዝዳንት ዶክተር በዛብህ ደምሴ በበኩላቸው ‹‹በዚህች አገር ጉዳይ ላይ ያገባናል የሚሉ ሁሉም ወገኖች እንዲነጋገሩ ዶክተር አብይ ቃል በገቡት መሰረት ጥሪውን ማድረግ አለባቸው። ጥሪው ሲቀርብ ደግሞ በቅድመ ሁኔታ በተገደበ መልኩ ሳይሆን ሃሳብ አለኝ የሚል ሁሉ ያለ ቅድመ ሁኔታ ተጠርቶ ሊነጋገር ይገባል እንጂ እንዳለፉት ጊዜያት በቅድመ ሁኔታ በታጠረ መንገድ ከሆነ ከችግሩ አልተማርንም ማለት ነው›› ሲሉ ለሰንደቅ ገልፀዋል።  

“መንግስት በአማራው ህዝብ ላይ እየፈጸመ ላለው

የዘር ማጽዳት ወንጀል በህግ ሊጠየቅ ይገባል”

የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት ‹መኢአድ)

በይርጋ አበበ

 

ከ1983 ዓ.ም የስርዓት ለውጥ በኋላ በኢትዮጵያ ከታዩ የአስተዳደር ለውጦች አንዱ እና ቀዳሚው ‹‹ፌዴራላዊ ስርዓት›› መገንባቱ ነው። ይህ ፌዴራላዊ ስርዓት ግን ‹‹ማንነትን በተለይም ብሔርን እና ቋንቋን መሰረት ያደረገ›› ስለሆነ በዜጎች መካከል አለመተማመንን እና መጠራጠርን አስከትሏል ሲሉ የሚተቹ ወገኖች ትችታቸውን መስጠት የጀመሩት ገና ከስርዓቱ ምስረታ ጀምሮ ነበር። ከዚህ በተጓዳኝ ደግሞ ‹‹የአገሪቱ የቆዩ ችግሮች አስተማማኝ መልኩ ለመፍታት ትክክለኛ እና አማራጭ የሌለው ስርዓት ይህ ብቻ ነው›› ሲል ኢህአዴግ መራሹ የኢትዮጵያ መንግስት ይሞግታል።

 

 

የመግለጫው ይዘት በአጭሩ

የፌዴራሊዝም ስርዓቱን ሳይሆን ፌዴራሊዝሙ የተመሰረተበትን ‹‹ቋሚ መሰረት›› አጥብቀው የሚተቹት ወገኖች ከሚቀርቧቸው ምክንያቶች መካከል ቀዳሚው ‹‹ለዘመናት አብሮ የኖረውን ህዝብ የሚለያይ እና ዜጎችን ለሞት፣ ለአካል ጉዳት እና ለንብረት ውድመት የዳረገ መፈናቀል አስከትሏል›› በማለት ነው። የዚህ ሃሳብ አቀንቃኝ ከሆኑት ወገኖች መካከል አንዱ የሆነው ‹‹የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት›› ድርጅት ሰሞኑን ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ስለተፈናቀሉት የአማራ ብሔር ተወላጆች ላይ ስለደረሰው ‹‹መጠነ ሰፊ›› ችግር ለመገናኛ ብዙሃን መግለጫ ሰጥቷል። መኢአድ በመግለጫው ‹‹ሀገራችን ኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት በዘር እና በቋንቋ ላይ የተመሰረተ ፖለቲካ እና ስርዓት ባጣ የጎሳ ፌዴራሊዝም ምክንያት ወዳልተፈለገ የእርስ በእርስ ግጭትና መፈናቀል እያመራች ትገኛለች›› ሲል ይገልጻል።

ፓርቲው አያይዞም ‹‹በቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል በሚኖሩ የአማራ ብሔር ተወላጆች ላይ መጠነ ሰፊ የማፈናቀል የዘር ማጽዳት እና ሀብት ንብረታቸውን የመዝረፍ ተግባር እየተፈጸመ ይገኛል። ዜጎች በክልሉ ሲኖሩ ህጋዊ የመሬት ይዞታ ማረጋገጫ ደብተር እና ግብር ሲከፍሉበት የነበረ ደረሰኝ ያላቸው ናቸው›› ሲል የተፈናቃዮችን የቆየ ኑሮ አስታውሷል።

በቅርቡ ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ካማሼ ዞን የተፈናቀሉ አማራዎች በባህር ዳር ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን ተጠግተው የሚኖሩ ሲሆን የዕለት ቀለብም ሆነ ልብስ የሌላቸው ሲሆን ጎሮሯቸውን የሚዘጉትም ከከተማው ነዋሪ እና አንዳንድ በጎ ፈቃደኛ ድርጅቶች ከሚያደርጉት ድጋፍ ነው። በዚህ በኩል በተለይ የፋሲል ከነማ እግር ኳስ ክለብ ደጋዎች እና የዳሽን ባንክ ሰራተኞች ያደረጉት ድጋፍ የሚጠቀስ ነው። ክልሉን የሚያስተዳድረው ብአዴን ለተፈናቃዮቹ ያደረገውን ድጋፍ በተመለከተ ‹‹ምንም ነው›› ሲል የገለጸው መኢአድ ‹‹የፌዴራል መንግስቱም ሆነ የአማራውን ብሔር እወክላለሁ የሚለው ብአዴን ችግሩን በቸልተኝነት መመልከቱና አፋጣኝ መፍትሔ ከመስጠት ይልቅ ተፈናቃዮችን በማዋከብ፣ በማሰርና በማፈን በዜጎች ላይ ከፍተኛ የሆነ እንግልትና ጉዳት እያደረሰ ይገኛል›› ብሏል።

መኢአድ ለተፈናቃዮች መፍትሔ ይሆናል ብሎ ያስቀመጠውን ሲገልጽም ‹‹ብሔር ተኮር ማናቀልና ግድያ እንዲቆም ችግሩን ለመፍታት ይቻል ዘንድም አጣሪ ኮሚቴ እንዲቋቋም። ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ለተፈናቀሉ ከሁለት ሺህ በላይ የአማራ ተወላጆች አፈናቃዩ የቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ካሳ እንዲከፍል›› የሚሉት ይገኙበታል። ፓርቲው በዚህ ጉዳይ ላይ ጨምሮ በሰጠው የመፍትሔ ሃሳብ ላይ ‹‹ተፈናቅለው በባህር ዳር ቅዱስ ጊዮርስ ቤተ ክርስቲያን ለተጠለሉት ዜጎች የአማራ ክልል መንግስት ህጋዊ ከለላ በመስጠት ጊዜያዊ መጠለያ፣ ምግብ እና አልባሳት እነዲያቀርብ። ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልላዊ መንግስት ጋር በመነጋገር መፍትሔና ዘላቂ ዋስትና እንዲሰጣቸው መነጋገር›› ሲል አስታውቀዋል።

 

 

ትምህርት እና ተፈናቃዮች

ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ተፈናቅለው ወደ አማራ ክልል የተሰደዱት ኢትዮጵያዊያን የአማራ ብሔር ተወላጆች ቁጥራቸው ከ500 በላይ ቢሆንም እስካሁንም ድረስ ተገቢው ከለላ እና መፍትሔ ያልተሰጣቸው መሆኑን በሳምንት እትማችን መዘገባችን ይታወሳል። ከዘገባው በኋላ የተስተካከለ ነገር ካለ ስንል የተፈናቃይ ተወካዮችን አነጋግረን ነበር። ነገር ግን እስካሁን ድረስ ከመንግስት በኩል የተደረገላቸው ድጋፍ አለመኖሩን ገልጸው ሆኖም የአካባቢው ማህበረሰብ ድጋፍ ማድረግ መጀመሩን ተናግረዋል። በዚህ በኩል የዳሽን ባንክ ባህር ዳር ቅርንጫፍ ሰራተኞች እና የጎንደሩ ፋሲል ከነማ እግር ኳስ ክለብ ደጋፊዎች ያደረጉትን ድጋፍ በአብነት አንስተዋል።

ለተፈናቃዮች አሁን ነገሮች እየከበዱ ቢሆንም ይበልጥ አሳሳቢ የሆነባቸው ግን የልጆቻቸው ‹‹ነገ›› ነው። ከተፈናቃይ ቤተሰብ የተወለዱ 108 ህጻናት ትምህርታቸውን አቋርጠዋል። ይህ ደግሞ ድሮውንም አሳሳቢ በነበረው የአገሪቱ የትምህርት ጥራት መጓደል ላይ የህጻናቱ ከትምህርት ገበታ ውጭ መሆናቸው በበሰብአዊ መብታቸው ላይ የተቃጣ ድርጊት ሲሉ አስተያየታቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጡ ምሁራን ተናግረዋል።

ምሁራኑ አያይዘውም ‹‹ክልሉ በትምህርት ጥራት ውራ ሆኖ መቆየቱ ይታወቃል። የአማራ ክልል ትምህርት ቢሮ ከዓመት በፊት ባወጣው ዘገባ በክልሉ የትምህርት ሽፋን መልካም የሚባል ቢሆንም የትምህርት ተቋማቱ ደረጃ እና ትምህርት ጥራት አሳሳቢ ደረጃ ላይ መድረሱን ይፋ አድርጓል›› ያ ሲሆን፤ አክለውም ይህ በሆነበት ክልል እና ህዝብ ላይ ተጨማሪ ተማሪዎችን ከትምህርት ገበታ ውጭ እንዲሆኑ መደረጉ ደግሞ የችግሩን ጥልቀት ይባስ ያባብሰዋል›› ብለዋል።

 

 

የተፈናቃዮች ሁኔታ

የአማራ ብሔር ተወላጆች ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ካማሼ ዞን ሲፈናቀሉ ቁጥራቸው በአባወራ ደረጃ 527 ሲሆኑ ከእነ ልጆቻቸው ሲቆጠሩ ከሁለት ሺህ በላይ ደርሷል። ይህን ያህል ህዝብ በተፈናቀለበት ጊዜ 13 ሰዎች ሲሞቱ 49 ሰዎች ቆስለዋል። 149 ቤቶች ደግሞ መቃጠላቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ አስተያየታቸውን የሰጡ የተፈናቃይ ተወካዮች ተናግረዋል።

በዚህ ጉዳይ ላይ መግለጫ የሰጠው የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት ፓርቲ በበኩሉ ‹‹መንግስት በአማራው ህዝብ ላይ የዘር ማጽዳት ወንጀል እየፈጸመ በመሆኑ በህግ ሊጠየቅ ይገባል›› ብሏል። ፓርቲው እዚህ ውሳኔ ላይ የደረሰበትን ምክንያት ሲያስቀምጥም ከዚህ ቀደም ባሉት የኢህአዴግ የስልጣን ዘመናት በአማራ ብሔር ተወላች ላይ ደረሰ ያለውን መፈናቀል እና መሳደድ በዋቢነት በማንሳት ነው። ከሁለትና ሶስት ዓመት በፊት በቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል፣ በ2004 ዓ.ም በደቡብ ክልል ጉራ ፋርዳ ወረዳ፣ ቀደም ሲል ደግ በኦሮሚያ የተለያዩ አካባዎች መፈናቀልና መሳደድ በአማራ ብሔር ተወላጆች ላይ መድረሱን አስታውሶ ‹‹ይህ በብሔሩ ላይ የዘር ማጽዳት ወንጀል ነው›› ብሎታል።¾

 

ላለፉት ሶስት ዓመታት የኢትዮጵያ መንግስት፣ ሥርዓተ-መንግስቱ፣ ገዢው ፓርቲ እና የኢትዮጵያ ሕዝብ በአጠቃላይ አስፈሪና ሀገር በታኝ ሥጋቶች ተደቅነውበት እንደነበር የቅርብ ጊዜ ትውስታዎች ናቸው። አሁን ላይ አንፃራዊ ሽግግር የሚመስል መረጋጋት አዝማሚያ ያላቸው አመላካች ነገሮች እየተስተዋሉ ናቸው። ከሁሉም በላይ እነዚህ ሶስት ዓመታት ክቡር የሆነውን የዜጎች ሕይወትን ቀጥፏል። በከፍተኛ ወጪ የተገነቡ የልማት አውታሮች እንደቀላል ነገር በጠራራ ፀሐይ ወድመዋል።

በሀገራችንም ሳያበቃ በምስራቅ አፍሪካና በዓለም ዓቀፉ ሕብርተሰብ ከነበረው ግዙፉ የፖለቲካ-ኢኮኖሚ ችግር አንፃር ኢትዮጵያ የመበተን እድል እንዳላት ሥጋታቸውን ሲያሰሙ ነበር። በተለይ በቀንዱ ሀገሮች ያሉ መንግስታት ጠንካራ የመንግስትነት መሰረት እንደሌላቸው በስፋት ስለሚታመን፤ በኢትዮጵያ ውስጥ የሚፈጠረው አለመረጋጋት ምን ሊያስከትል እንደሚችል ለመገመት እንኳን አዳጋች ነበር።

ሌላው በገዢው ፓርቲ ውስጥ የተቀጣጠለው የለውጥ ፍላጎት የተለያየ ትርጉም እየተሰጠው ባለቤቱም በውል ሳይታወቅ ለያዥ ለገናዥ እስከሚያስቸግር ድረስ የተሄደበት ርቀት ውጤቱ ምን ሊሆን እንደሚችል እንኳን ለመገመት አስቸጋሪ ነበር። በተለይ በማሕበራዊ ሚዲያው ሁሉም ተንታኛ በታኝ ሆኖ የተሰለፈበት መስመር ለፖለቲካ ጡዘቱ የነበረው ሚና ቀላል ግምት የሚሰጠው አይደለም።

ሌላው የኢሕአዴግ ድርጅቶች ሊቀመናብርት በጋራ ለኢትዮጵያ ሕዝብ በሰጡት የልዩነትና የአንድነት መግለጫ፤ የገዢው ፓርቲን ውስጣዊ የፖለቲካ ግለትን ልዩነቶች ነፀብራቅ ነበሩ። እንደሕዝብ “ዋስትና” የሚሰጥም መግለጫ አልነበረም። በርግጥም ለግንባሩ ሊቀመንበር ለመምረጥ የነበረውን መተጋገል ለተመለከተ ሰው፣ ውስጣዊ ቀውሳቸው ሕዝቡን እንደረበሸው አውቀው መጠነኛ ማርከሻ ለማስቀመጥ የሰጡት መግለጫ እንደነበር መረዳት ተችሏል።      

የድርጅቱ ሊቀመንበር የተመረጠበትን አግባብ ፕሮፌሰር መድሐኔ ታደሰ እንዳስቀመጡት፣ “የዶክተር አብይ ወደ ስልጣን መምጣት መታየት ያለበት፤ እንደከዚህ ቀደሙ በተባበረ ድምፅ፣ በውስጥ ድርጅታዊ ቀመር ወይም በስምምነት ወይም በሹመት ሁሉም ድርጅቶች ያመጡት አመራር አይደለም፤ በውስጥ ትግል የመጡ አመራር ናቸው። በውስጥ ፍልሚያ ላይ የውጭ ተጽዕኖ ተጨምሮበት ነው። ይህም ሲባል ኦሕዴድ የራሱን የኃይል ማዕከልና መሰረት ተጠቅሞ፣ የሕዝቡን ብሶት ተጠቅሞ፣ ግጭቶቹን ተጠቅሞ፣ በድርጅቱ ውስጥ በፖለቲካና በግምገማ የበላይነት ሳይቀዳጅ እንደውም እያቀረቀረ ቆይቶ፤ በምርጫ አሸንፎ ለስልጣን የበቃ ኃይል ነው። ለዚህም ነው በተለየ መንገድ የተገኘ ስልጣን የሚሆነው። የተለያዩ ታክቲኮች ከተለያዩ አቅጣጫዎች ተጠቅመው ያገኙት ሥልጣን ነው” ብለዋል።

የፕሮፌሰሩ ገለፃ እንደተጠበቀ ሆኖ፤ የድርጅቱ ሊቀመንበር ዶክተር አብይ አሕመድ በቀጥታ የኢትዮጵያ መንግስት ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነውም ተሹመዋል። ይህም ሲባል፣ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ በፓርቲያቸው አብላጫ ድምጽ የተመረጡ እንጂ በሕዝብ በቀጥታ የተመረጡ ጠቅላይ ሚኒስትር አይደሉም። ምክንያቱም በፓርላሜንታዊ የመንግስት ቅርጽ-ሥርዓተ መንግስት፣ መንግስት የሚመሰርተው ፓርቲ እንጂ፤ ግለሰብ አይደለም። የሚመረጠውም ፓርቲ እንጂ፤ ግለሰብ አይደለም።

ባልተለመደ መልኩም ገዢው ፓርቲ በሕዝብ ጫና ውስጥ የወደቀበትን ነባራዊ ሁኔታዎችንም ተመልክተናል። ከገዢው ውስጣዊ ሕገ ደንብ በላይ የገዘፈ የህዝብ ግፊት አስተውለናል። የድርጅቱ ሊቀመንበር ምርጫም ባልተለመደ መልኩ በአብላጫ ድምፅ ውሳኔ አግኝቷል። ከሁሉም በላይ ገዢው የነበረው እውነታ ግን፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ የፓርቲያቸውን አጥር ወይም አሰራር ሕዝቡ ተሻግሮ ዳግም በአደባባይ ጠቅላይ ሚኒስትር አብይን መቀበሉን አረጋግጧል።

ባልተለመደ መልኩም ኦሕዴድ እና ብአዴን ላይ በተደጋጋሚ ይነሳ የነበረው የሕዝባዊ መሰረት ውክልና ጥያቄ በከፍተኛ መጠን ሕዝባዊ መሰረት የያዘበት ሁኔታም ተፈጥሯል። ከዚህ በፊት ከአራቱ እህት ድርጅቶች የማሕበራዊ መሰረት ጥያቄ የማይቀርብበት የነበረ እና ለሌሎቹም ድርጅቶች ዋስትና የነበረው ሕወሓት መሆኑ አሻሚ አይደለም። ዛሬ ላይ ግን ኢሕአዴግ ከመቼውም የበለጠ ማሕበራዊ መሰረት እንዲኖረው ያስቻለ አጋጣሚ አግኝተዋል።

ከላይ ለመነሻ የቀረቡት ሃተታዎች አጠቃላይ ስዕል ባይሰጡም የተወሰነ ግንዛቤ የሚያስጨብጡ ናቸው። በዚህ ጽሁፍም ከፖለቲካ መተጋገል በኋላ ባገኘናቸው ውጤቶች መነሻ፣ በአብላጫ ድምጽ የድርጅቱን ሊቀመንበር የመረጠው ምክር ቤት በተባበረ ድምጽ ወይም ወደቀድሞ የድርጅቱ ባሕሎች በመመለስ ድርጅቱን እና ሊቀመንበሩን ወደ መቀበል እና የተባበረ ድጋፍ ለማቅረብ ያለው እድል ምን ይመስላል? የሚለውን ለመፈተሸ ነው።

አንዱ፤ ምክንያት በልዩነት ውስጥ የሚቀርብ ድጋፍ ወይም ጥርጣሬ ሊያስከትል የሚችለውን የፖለቲካ ኢኮኖሚ ለውጥ በቅጡ ካልተገነዘቡት፤ ወደ አዲስ የፖለቲካ መተጋገልና ትርምስ ውስጥ ይዟቸው እንደሚገባ ለማወቅ የሮኬት ሳይንስ ማጥናት አይጠይቅም። የሀገሪቷን የመጨረሻ ስልጣን መቆጣጠር፣ በርግጠኝነት የነበረውን ፖለቲካ ኢኮኖሚ ይቀይረዋል። የሚቀየረው የፖለቲካ ኢኮኖሚ ለውጥ በመተማመንና በመግባባት ላይ የተመሰረተ ካልሆነ ጨዋታው ወደ አዳኝና ታዳኝ መቀየሩ አይቀሬ ነው።

የአዳኝና የታዳኝ ፖለቲካ ጨዋታ ችግሩ በፖለቲካው ፓርቲ ላይ የሚቀር ብቻ ሳይሆን ሕዝብ ለሕዝብ ዳግም ያለመተማመን እና የመጠራጠር ምንአልባትም፣ እንደሀገር የመቀጠል ስጋት መደቀኑ ሳይታለም የሚፈታ ነው። ገዢው ፓርቲ ወደቀድሞ የተባበረ ድምጽ መመለስ ከቻለና በተለይ የዶክተር አብይ ሕዝባዊ ድጋፍን የልዩነታቸው መፍቻ ቁልፍ አድርገው ከተጠቀሙበት ምንም ዓይነት የፖለቲካ ኢኮኖሚ ለውጥ ቢደረግ ሁሉም ተገቢነቱን በመቀበል ለውጡን የድርጅቱና የአባላቶቹ አድርጎ ይወስደዋል።

ሁለተኛው፤ ከሕዝባዊ ውይይቶች የተገኙትን የህዝብ ጥያቄዎች ወደ ፖሊሲ ለመቀየር ገዢው ፓርቲ በተባበረ ድምጽ ውስጥ መገኘት ይጠበቅበታል። ግዙፉ የድርጅትና የመንግስት አጀንዳዎችን ለመቅረጽ ሆነ ለማስፈጸም በልዩነት ውስጥ የተቀመጠ ፓርቲ ሊተገብረው አይችልም። ውጤቱም፣ አብላጫ ድምጽ ያለው ገዢ፤ አናሳ ድምፅ ያለው ተገዢ የሚሆንበት የፖለቲካ መድረክና ቅርጽ ያለው ፓርቲ ይሆናል። በተለይ በውስን የፖለቲካ ፕሮግራሞች የተዋቀረው ኢሕአዴግ ለሁለት የሚሰነጠቅበት እድል ሰፊ ነው የሚሆነው።  

ሶስተኛው፤ ተራማጅ እና በእድሜ የገፉ ኃይሎች የሚመስል በአንዳንድ መድረኮች ሲንፀባረቁ ተሰምተዋል። የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃ/ማሪያም በሃምሳዎቹ እድሜ ስልጣን መልቀቅ ሲወደስ፣ የእድሜ ባለጸጎቹ አሁንም በፓርቲው ውስጥ “አልወጣም” ብለዋል በሚል የመድረክ ሽንቆጣ ተደቁሰዋል። ይህ አቀራረብ ከሕዝባዊ ውይይቱ ድጋፍና ሳቅ ተችሮታል። በውስጠ ፓርቲ መተጋገል ውስጥ ሊያስከትል የሚችለው የፖለቲካ ዋጋ በቅጡ ተጢኖ መድረኩ ላይ የተሰነዘረ አይመስልም። ወይም በቀላል አማርኛ ውስጣዊ የፖለቲካ መተጋገሉ “በተራማጅ” እና “በተቸነከሩ” ኃይሎች መካከል አድርጎ የማቅረብ የመድረክ ፖለቲካ ይመስላል። ይህ በራሱ ገዢው ፓርቲ የቀድሞ የፖለቲካ አመራሮችን ከፖለቲካው ውስጣዊ መተጋገል ጋር ብቻ አያይዞ ለማቅረብ መሞከሩ፣ ትርጉሙ ከባድ ነው። ምናልባትም፣ የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃ/ማሪያምን አስተዋፅዖ ለመግለጽ የነባሩን አመራር አስተዋፅዖ ለማሳነስ መሞከር አደገኛ አካሄድ ነው። አቶ ኃ/ማሪያም በፍላጎታቸው ስልጣናቸውን ስለመልቀቃቸውም ከሚናገሩት ግለሰቦች ውጪ፤ መረጃ የለም። እንዴት እንደለቀቁም “ሆድ ሲያውቅ ዶሮ ማታ” እንዲሉ።

አራተኛው፤ የፕሮፌሰር መድሃኔን ገልፃ ማቅረቡ ተመራጭ ነው። ይህም ሲባል ፕሮፌሰሩ እንደሚሉት፣ “የድሮዎቹ አቶ መለስ የነደፏቸው የኢሕአዴግ ፖሊሲዎች፣ ስትራቴጂዎች፣ አቋሞች በርግጠኝነት እንደነበሩት ይቀጥላሉ ብሎ ለመናገር አይቻልም። ምክንያቱም በመለስ ውርስና በኢሕአዴግ የሃሳብ አንድነት ላይ ልዩነቶች አሉ። ይኸውም፣ ከብሔር ጥያቄ ይነሳል፤ የኢኮኖሚ ተጠቃሚነት ይመጣል፣ ምን ዓይነት ዴሞክራሲ ሊመጣ ነው? ምን ዓይነት ሥርዓተ መንግስት ሊመጣ ነው? ምን ዓይነት የውጭ ዝምድና ሊመጣ ነው? ምን ዓይነት የኢኮኖሚ ፖሊሲ ሊመጣ ነው? የሚሉትን ስንመለከታቸው፤ አንድ አይነት የሃሳብ አንድነትና ስምምነት እንደድሮ ይቀጥላል ማለት አይቻልም። የዶ/ር አብይ ተስፈንጥሮ መውጣት ኢህአዴግን ለድርጅት ማንነት ቀውስ ዳርጐታል። የግድ ማንነቱን ማስተካከል ሊኖርበት ነው።” ብለዋል።

እነዚህ ሥርነቀል የፓርቲ ይዘትና ቅርጽ የሚቀይሩ ጥያቄዎችን በአብላጫ ድምጽ በማግኘት ብቻ የሚታለፉ ተደርገው የሚወሰዱ አይደለም። ምክንያቱም፣ የአፈፃጸም ጥያቄዎች ሳይሆኑ የአራቱም ፖለቲካ ፓርቲዎች ድጋፍና ውሳኔ የሚሹ ጉዳዮች ናቸው። የመንግስት ቅርጽን ጭምር የሚቀይሩ ናቸው። ከግንባሩ የመውጣት ውሳኔዎችም ሊያስመዝዙ የሚችሉ ጥያቄዎች ናቸው። በምንም መመዘኛ በተባበረ ድምጽ ውሳኔ የሚሰጥባቸው ናቸው። ስለዚህም፣ አደጋው ከፍ ያለ በመሆኑ ፈጣን ምላሽ ማግኘት የሚገባው ነው።

ስለዚህም “በአጠቃላይ ሲታይ አዲስ ያልረጋ ጅማሮ ነው የሚመስለኝ። አሁንም የሃሳብ አንድነት፣ የድጋፍ አንድነት ስለሌለ ሁሉም ነገር በቀላሉ ይራመዳል ማለት አይደለም። የተለያዩ የኃይልና የአስተሳሰብ ማዕከላት መኖራቸው አይቀርም። የኃይል ማዕከላት ብዝሃነት እየተፈጠረ ነው። በመንግስት ስልጣን ውስጥም የአመለካከትና የኃይል አሰላለፉ ማዕከሎች መኖራቸው አይቀርም። አሁን ያለው ሽግግር ጅማሮ ነው እንጂ በደንብ ድጋፍ ያገኘ መሰረቱ የጠነከረ ለውጥ ነውም ማለት አይቻልም። በመገዳደር የመጣ የለውጥ ጅማሮ ነው ካልን፣ ለውጡ ሊዘልቅ የሚችለው በትግል (Political Contestation) ነው ማለት ነው። ለውጡን ተከትሎ ያለው የኃይል ዝምድና የተለያዩ የኃይል ማዕከላት እርስ በእርሳቸው የሚገዳደሩበት ሁኔታ ነው የሚፈጠረው። እንደቀድሞ ከላይ እስከታች በቁጥጥር ስርዓትና አመለካከት ጥራት፣ በዴሞክራሲያዊ ማዕከላዊነት፣ ድርጅቱን ቀጥ አድርገህ በአንድ አቅጣጫ ብቻ እያየህ የሚጓዙበት ሁኔታ ከአሁን በኋላ ኢትዮጵያ ውስጥ አይኖርም” ሲሉ ፕሮፌሰር መድሃኔ ታደሰ በፖለቲካ ትንተናቸው አስቀምጠውታል።

የኢሕአዴግ ሥራ አስፈፃሚ እና ምክር ቤቱ፣ ለድርጅታቸውና ለመንግስት ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አሕመድ ሕዝቡ ከሰጣቸው ቅቡልነት አንፃር ቀጣይ ጉዟቸውን ፈጥነው ወደ ተባበረ ድምጽ ገብተው ፓርቲውን ለማዳን ካልሰሩ፣ ከሆነው ያልሆነው ይበልጣል ብለው የሚሰጉ የህብረተሰብ ክፍሎች በጣም ብዙ ናቸው። አበው እንደሚሉት፣ ጨው ለራስህ ስትል ጣፍጥ አለበለዚያ…።¾

“ጠቅላይ ሚኒስትሩ ባህር ዳር ሲገቡ በመከላከያ እና በፖሊስ ኃይሎች አጥረው አስቀመጡን”

አቶ አበባው ጌትነት

ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ የተፈናቀሉ

የአማራ ተወላጆች ተወካይ

 

በይርጋ አበበ

 

527 አባውራዎች ከእነ ሙሉ ቤተሰባቸው ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ተፈናቅለው ወደ አማራ ክልል ያቀኑ ሲሆን አሁንም ድረስ ጉዳያቸውን መፍትሔ የሚሰጥ እንዳላገኙ ይናገራሉ። በቅርቡ የአገሪቱን ጠቅላይ ሚኒስትርነት ስልጣን ከአቶ ኃይለማሪያም ደሳለኝ የተቀበሉት ዶክተር አብይ አህመድ በሹመታቸው ዕለት ለኢትዮጵያ ህዝብ የገቡት ቃል ኪዳን፣ “ሁሉም የአገሪቱ ዜጎች በመረጡት የአገራችን ክፍል ተዘዋውረው የመኖርና የመስራት መብታቸው ሊከበር ይገባል፤ ከዚህ በኋላ መፈናቀል አይኖርም” የሚል ነበር። በኦሮሚያ እና ሶማሌ ክልል በተፈጠረ “የአመራሮች ግጭት” ከመቶዎች በላይ ህዝብ የተፈናቀለ ሲሆን ዶክተር አብይ አህመድ እና አቶ ለማ መገርሳ ወደ ሶማሌ ክልል መቀመጫ አቅንተው ከክልሉ ባለስልጣናትና “የተመረጡ ታዳሚዎች”ጋር ባካሄዱት ውይይት እንገለፁት “የተፈናቀሉትን የኦሮሚያ ተወላጆች በክልላችን ለማስፈር ሞክረን ነበር። ነገር ግን የሚቻል አልሆነም ምክንያቱም የሰዎቹ ፍላትና ስነ ልቦና ከሶማሌ ክልል ወንድም እና እህቶቹ ጋር በጣም የተዋሀደ በመሆኑ ነው” በማለት የተፈናቀሉት ወደነበሩበት ቀዬ እንዲመለሱ የማድረግ ስራ ሊከናወን እንደሚገባ ተናገሩ።

ጠቅላይ ሚኒስትሩ “መፈናቀል ይቅር የተፈናቀሉትም በአስቸኳይ ወደ ቀደመ ቀያቸው ይመለሱ” ብለው ማሳሰባቸው እንደተጠበቀ ሆኖ፤ ተመሳሳይ ችግሮች አሉብን ያሉ ከአማራ ክልል ሌላ ቅሬታ ያላቸው ወገኖች ለሰንደቅ ጋዜጣ ቅሬታቸውን አቅርበዋል። ቅሬታ አቅራቢዎቹ 20 እና ከዚያ በላይ ዓመታት ከኖሩበት ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ተፈናቅለው ወደ አማራ ክልል ምዕራብ ጎጃም ዞን መሰደዳቸውን ይናገራሉ። ሆኖም በዚያ አካባቢ ለመቆየት የሚያስችል ምንም ነገር ስላነበረ ወደ ባህር ዳር ማቅናታቸውንና በባህር ዳርም በተለምዶ “አባይ ማዶ” ተብሎ በሚጠራው ሰፈር ከሚገኝ አንድ ቤተክርስቲያን (ቅዱስ ገብርኤል) ተጠልለው እንደሚኖሩ የገለጹት ቅሬታ አቅራቢዎቹ “ጉዳያችንን መንግስት እንዲያይልን ለአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ ገዱ አንዳርጋቸውና ለኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ጽ/ቤት በአካልም በደብዳቤም አቅርበን ምላሽ አላገኘንም ሲሉ ይናገራሉ። ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል የተፈናቀሉትን ወገኖች ቅሬታን በመወከል ለሰንደቅ ጋዜጣ ያቀረቡት አቶ አበባው ጌትነት የተባሉ የተፈናቃዮች ተወካይ ናቸው። ለአንባቢያን በሚመች መልኩ ቃለ-ምልልሱን በዚህ መልኩ አቅርበነዋል።

 

 

ሰንደቅ፡- ቀደም ሲል ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ተፈናቅላችሁ እንደመጣችሁ ገልጸውልናል። ለመሆኑ ስንት ሰዎች ናችሁ የተፈናቀላችሁት? አሁንስ በምን ሁኔታ ላይ ትገኛላችሁ?

አቶ አበባው፡- ህጻናትንና ሙሉ የቤተሰብ አባላትን ሳይጨምር አባውራዎች ብቻ ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ተፈናቅለን የመጣነው ሰዎች ቁጥራችን 527 ነው። አሁን ያለንበት ሁኔታ በጣም አስቸጋሪ ነው። የንብረት ባለቤት የነበርን ትጉህ አርሶ አደሮች ዛሬ የዕለት ምግብ ለማግኘት የሰው እጅ እያየን ነው የምናድረው። በአንድ ግቢ ውስጥ ተሰብስበን ውለን የምናድር ሲሆን በታጣቂ ነው የምንጠበቀው። ከአካባቢው ውጡ ተብለን ብዙ ጊዜ ወከባ ሲደርስብን ቆይቷል። አሁን አንተን ከማናገሬ በፊትም እኔን ጨምሮ ስምንት የተፈናቃዮች ተወካይ አስተባባሪዎችን ባህር ዳር ሁለተኛ ፖሊስ ጣቢያ አስረውን አድረው ነው የተፈታነው። ለጊዜው የምንገኘው ባህር ዳር አባይ ማዶ ከሚገኘው ቅዱስ ገብርኤል ቤተክርስቲያን እያደርን ያለነው። ከዚያ እንዳናድርም የባህር ዳር ኮማንድ ፖስት የቤተክርሰቲያኑን አስተዳዳሪዎች ሳይቀር ጫና ለመፍጠር ቢሞክሩም ቤተክርስቲያኗ ግን እስካሁን ፊቷን አላጠቆረችብንም።

ሰንደቅ፡- ከአማራ ክልል ወደ ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል የሄዳችሁ ሰዎች ከዚህ በፊትም ተመሳሳይ ችግር ይደርስባችሁ እንደነበረ እና ተመሳሳይ መፈናቀል ደርሶባችሁ ነበር ይባላል። ይህ ምን ያህል እውነት ነው?

አቶ አበባው፡- የተባለው ትክክል ነው። እኔ ለምሳሌ እኖርበት በነበረው ከማሺ ዞን ጅጋፎ ወረዳ ተደጋጋሚ የመብት ጥሰትና በእኩልነት አለመዳኘት ችግር ይደርስብን ነበር። ለምሳሌ ፍርድ ቤት ሄደህ ርትዕ ፍርድ ማግኘት አይታሰብም፤ በአመራሮች የመበደል እና ሌሎች የመብት ጥሰቶችም ይደርሱብናል። ከዚህ በፊትም በ1995 እና 2003 ዓ.ም ተፈናቅለን ነበር። በ1995 ዓ.ም ስንፈናቀል በኦሮሚያ ክልል ተጠግተን ከቆየን በኋላ ተመልሰን ወደ መኖሪያ ቀያችን ገባን። እንደገና በ2003 ዓ.ም በተፈጠረ ግጭት ወደ ኦሮሚያ ክልል ሄደን ተጠግተን ከቆየን በኋላ ተመለስን። በሁለቱም ጊዜ በደረሰብን መፈናቀል ንብረቶቻችን ሙሉ በሙሉ ወድመውብናል ከውድመት የተረፈውንም ተዘርፈናል። በተለይ በ2003 ዓ.ም በአንድ ወረዳ ይኖር የነበረ 8 ሺህ ህዝብ ነበር የተፈናቀለውና ንብረቱም ቤቱም የወደመበት።

ሰንደቅ፡- ከዚህ በፊት ተደጋጋሚ መፈናቀል ከተፈጠረ በኋላ በሁለቱ ክልል አመራች መካከል ውይይት በማካሄድ መፍትሔ አልተቀመጠም ነበር?

አቶ አበባው፡- በ2003 ዓ.ም በነበረው መፈናቀል የአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር የነበሩት አቶ አያሌው ጎበዜ እና የቤኒሻንጉል ጉሙዙ ርዕሰ መስተዳድር የነበሩት ነብሳቸውን ይማርና አቶ አህመድ ናስር ሁለቱ ኃላፊዎች ተናበቡና ‹‹የተፈናቀሉት ሰዎች በሙሉ ከእኔ ክልል ከሆነ የተፈናቀሉት ማረጋገጫ ካላቸው እንደገና ወደነበሩበት ቀየ ተመልሰው እንዲሰፍሩ አደርጋለሁ›› ሲሉ አቶ አህመድ ናስር ቃል መግባታቸው የሚታወቅ ነው። በዛን ጊዜ የነበሩት አስመላሽ ኮሚቴ አሁን የአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር ልዩ አማካሪ የሆኑት አቶ ሰማ ጥሩነህ አስተባባሪነት ወደ ቦታው እንድንመለስ ተደርጎ ነበር። ነገር ግን የአማራ ክልል መንግስት ተመልሰን የሰፈርነውን ሰዎች በምን ሁኔታ ላይ እንዳለን ለማወቅ ያደረገው ጥረት አልነበረም። ይህን ባለማድረጉ ደግሞ ሁልጊዜም በእኛ ላይ የመብትና የነጻነት ጥቃት የሚፈጽሙብን የአካባቢው ባለስልጣናት ጫና ይበልጥ በረታብን። ያላግባብ እና ያለ ደረሰኝ የመሬት ግብር ክፈሉ እንባላለን፤ እኛም ለመኖር ስንል እንከፍላለን። በአጠቃላይ በአገራችን እንደሁለተኛ ዜጋ ተቆጥረን ነው ስንኖር የቆየነው።

ሰንደቅ፡- በዚህ ዓመት ደግሞ ከጥቅምት ወር መጨረሻ ጀምሮ ነው ከአካባቢው የተፈናቀላችሁት። የአሁኑ ችግር መነሻ ምክንያቱ ምን ነበር?

አቶ አበባው፡- በሁለት ወጣቶች መካከል ግጭት ተፈጠረ። ግጭቱ የተፈጠረው ከአንድ የክልሉ ተወላጅ እና ከአማራ ክልል በሄደ ወጣት መካከል ነበር። በግጭቱም የቤኒሻንጉል ጉሙዙ ተወላጅ ይሞታል። ግጭቱ የተነሳው በተራ ውንብድና ቢሆንም ወደ ጎሰኝነት ቀይረው ጥቅምት 17 ቀን 2010 ዓ.ም ቀኑን ሙሉ ግጭቱ እና ማሳደዱ በረታ። በዚህ ሂደት ውስጥም 14 ሰዎች ሲሞቱ የዘጠኙ ስርዓተ ቀብር ተፈጽሞላቸዋል፤ የአራቱ ግን አስከሬናቸው ጥልቅ የውሃ ጉድጓድ ውስጥ ስለገባ ሊገኙ አልቻሉም ነበር። እኔ ባለኝ መረጃ 139 ቤቶች ሲቃጠሉ ወደ 50 የሚጠጉ ሰዎች ደግሞ ጉዳት ደርሶባቸዋል።

እንደምታውቀው ጥቅምት ወር አዝመራ የሚደርስበት ወቅት ቢሆንም ዓመቱን ሙሉ የደከምንበት ሰብል (አኩሪ አትር፣ ሰሊጥ፣ ቦቆሎ…..) ሳይሰበሰብ ሜዳ ላይ ቀርቷል። የነገርኩህ 527 አባውራዎች ከነሙሉ ቤተሰባቸው ምንም ንብረትና ሀብት ሳይዙ ህይወቱን ለማትረፍ ሊፈናቀሉ ችሏል።

ሰንደቅ፡- መፈናቀሉ ከደረሰ በኋላ ወደ አማራ ክልል አምርታችሁ ምን አደረጋችሁ?

አቶ አበባው፡- እንደነገርኩህ ነብሳችንን ለማረፍ ማቄን ጨርቄን ሳንል ከመኖሪያ ቀያችን የተፈናቀልን ሰዎች ወደ አማራ ክልል ሄድን። በአማራ ክልል ምግብ ዋስትና ሜካናይዜሽን ጎንደር ቅርንጫፍ በመሰባሰብ ከመንግስት ተገቢውን እርዳታ እና የሰፈራ ፕሮግራም እንድናገኝ ጠይቀን ነበር። በዋናነት እኛ አስተባባሪዎች የክልሉን ምክትል ርዕሰ መስተዳድር አቶ ብናልፍ አንዷለምን እና ርዕሰ መስተዳድሩን አቶ ገዱ አንዳርጋቸውን ያነጋገርናቸው። አቶ ገዱን ስናነጋግራቸው “የእናንተ ጉዳይ የሚፈታውም ሆነ መኖር የምትችሉት ክልል ስድስት (ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል) ስለሆነ በድጋሚ ሄዳችሁ እንድትሰፍሩ ነው የሚደረገው” ሲሉ መልስ ሰጡን። እኛም በበኩላችን ወደነበርንበት ክልል ተመልሰን እንደማንሄድ አጥብቀን ተከራከርን። ምክያቱም በተደጋጋሚ መፈናቀልና ግጭት ሲደርስብን ስለቆየ አሁንም ዋስትና በሌለው መልኩ ልንመለስ አይገባም” ብለን ስንነግራቸው እሳቸውም መልሰው፤ “ወደ ነበራችሁበት ክልል የማትሄዱ ከሆነ ወደተወለዳችሁበት ቀየ መሄድ ትችላላችሁ እንጂ ከመንግስት ምንም አይነት እርዳታ ልታገኙ አትችሉም። ምክንያቱም ከአማራ ክልል ውጭ የሚኖሩ ከ3 ነጥብ 9 ሚሊዮን በላይ ህዝብ ይገኛል፡ ይህን ሁሉ ህዝብ ተፈናቅሎ በመጣ ቁጥር አስፍረን ማኖር አንችልም። ስለዚህ ሊሆን የሚገባው ወደነበራችሁበት ክልል ተመልሳችሁ እንድትኖሩ እንጂ እርዳታ ማቅረብም ሆነ ማስፈር አንችልም። ልትጠይቁ የምትችሉትም የቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልልን እንጂ እኔን አይደለም ምክንያቱም እናንተን አላውቃችሁም›› አሉን።

በዚህ ንግግራቸው በጣም ነው የተከፋነው። ምክንያቱም ኑሯችን ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ይሁን እንጂ ባለንበት ክልል ሰርተን ከምናፈራው ሀብት ላይ በተቋቋመ ኮሚቴና ጽ/ቤት በኩል ለአልማ (አማራ አቀፍ ልማት ማህበር) እና ለብአዴን (ለብሔረ አማራ ዴሞክራሲያዊ ድርጅት) በየዓመቱ ገንዘብ ስናዋጣ የኖርን ሰዎች ነን። ይህ ለእኛ የደህንነት ዋስትና ሊሆን አይገባም ወይ? ብለን ጥያቄም አቅርበንላቸው የነበረ ቢሆንም መልስም ሳይሰጡንና ንግግራችንንም በወጉ ሳያዳምጡን ‹‹ስብሰባ አለብኝ›› ብለውን ትተውን ገቡ።

ሰንደቅ፡- በእሳቸው ንግግር መሰረት ወደ ወላጆቻችሁ ቀየ ሄዳችሁ ለመኖር አልሞከራችሁም? ወደ ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል አንመለስም ያላችሁበት ምክንያትስ ምንድን ነው?

አቶ አበባው፡- አቶ ገዱ መልስ በኋላ ወደ ነበርንበት ሰፈር ሄደን ከባህር ዳር ህዝብ ጋር ተቀላቅለን በተቀመጥንበት በኮማንድ ፖስት የታገዘ ሀይል ወዳለንበት ቦታ በመምጣት ‹‹ከአቶ ገዱ መልስ ተሰጥቷችኋል፤ ስለዚህ ወይ ወደነበራችሁበት ክልል ሂዱ ወይም ደግሞ ወደ ወላጆቻችሁ ቀየ ተበተኑ›› ነበር ያሉን። ለምሳሌ እኔ ትውልድ ቀየዬን ለቅቄ ከወጣሁ ከ20 ዓመት በላይ ሆኖኛል። ሌሎቹም ከእኔ በላይ ለሆነ ጊዜ ከትውልድ ቀያቸው ተለይተው የኖሩ ናቸው። ታዲያ እንዴት አድርገን ነው ወደማናውቀው የወላጆቻችን አገር ሄደን የምንሰፍረው? የአካባቢው አስተዳዳሪዎች አያውቁን፤ ለመኖሪያ የሚሆን መሬት በሌለበት ሁኔታ ምን ሰርተን ልንኖር ነው የምንሄደው? ብለን መልስ ሰጠናቸው። በነገራችን ላይ አንዳንዶቻችን ቤተሰቦቻችን እንኳን አያውቁንም።

የኮማንድ ፖስቱ እና የክልሉ ጸጥታ ሀይሎች በሰጠናቸው ምላሽ ተበሳጭተው “በፈቃዳችሁ የማትሄዱ ከሆነ ተገዳችሁ እንድትሄዱ ትደረጋላችሁ” ብለው ለማስፈራራት ሞከሩ። እኛም የፈለጋችሁትን አምጡ እንጂ ለጥያቄያችን መልስ ሳናገኝ ከዚህ ወደየትም አንሄድም ብለን በአቋማችን ጸናን። በዚህ ጊዜ የተፈናቃዮቹን ስምንት አስተባባሪዎች ጠርተው “የምግብ ዋስትና ኃላፊ በምግብ ጉዳይ ሊያነጋግራችሁ ይፈልጋል” ብለው ጠሩንና አፍነው ወስደው ባህር ዳር ከተማ ሁለተኛ ፖሊስ ጣቢያ አሰሩን። ለአንድ ቀን ካሰሩን በኋላ አስፈራርተውና አስፈርመው ፈቱን። ነገር ግን ከተፈታን በኋላ የባህር ዳር አካባቢ ኮማንድ ፖስት አዛዥ አቶ ገደፋው መጥተው ከሰፈርንበት አካባቢ (ምግብ ዋስትና ጎንደር ቅርንጫፍ ግቢ) እንድንነሳ አደረጉን። ከዚያም ማደሪያ ስናጣ ወደ ቅዱስ ገብርኤል ቤተክርስቲያን ሄደን የደብሩን አስተዳዳሪ ጠይቀን እዚያ እንድናድር ፈቅደውልን አደርን። ነገር ግን አሁንም ቤተ የክርስቲያን አስተዳዳሪዎች እኛን ከደብሩ ለተጨማሪ ጊዜ እንዳያሳድሩ ጫና እና ትዕዛዝ ሰጥተዋቸው ስለነበር ለተጨማሪ ቀን እንዳናድር ተደረገ። ከዚያም ወደ ምግብ ዋስትና ግቢ ሄደን ስንሰፍር በፓትሮል መኪና የተጫኑ የመከላከያ ሰራዊት አባላትን እያመጡ ሲያስፈራሩን ለቅዱስ ሚካኤል ቤተክርስቲያን አስተዳዳሪዎች ግቢው ውስጥ እንድናድር እንዲፈቅዱልን ልመና አቅርበን ፈቃደኛ ስለሆኑልን እዛው ነው ያለነው።

ወደ ሁለተኛው ጥያቄህ ልምጣልህና ወደ ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ለመመለስ የማንፈልግበት ምክንያት አንደኛ ነጻነታችን ሁልጊዜም እየተረገጠ ነው የምንኖረው፤ ከዚያም አልፎ የንብረት ውድመት ስለደረሰብን፣ ወንድሞቻችንን እና እህቶቻችንን በሞት ያጣን ሲሆን ጉዳት የደረሰባቸውም አሉ። እንደዚህ እየሆንን በዚያ ቦታ መኖር አንችልም ምክንያቱም የክልላችን መንግስት (የአማራ ክልል ማለታቸው ነው) ለእኛ ደህንነት ሊከራከርልንና መብታችንን ሊያስጠብቅልን አልቻለም። ለዚህ ነው ወደዛ አንሄድም ብለን አቋም የወሰድነው።

ሰንደቅ፡- ከዚህ በፊት በእናንተ ላይ ‹‹ደን ይመነጥራሉ፣ ጦረኛ ናቸው እና በአካባቢው ተወላጅ ላይ ስድብ ይሰነዝራሉ›› የሚል የሚቀርብባችሁ ውንጀላ ነበር። ለመሆኑ በቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ስትኖሩ ከክልሉ ተወላጆች ጋር ያላችሁ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ግንኙነት ምን ይመስላል?

አቶ አበባው፡- አንተ ያልከውን ውንጀላ አውቀዋለሁ፣ እንዳልከው ከዚህ በፊት የተነገረ ነው። ነገር ግን ሙሉ በሙሉ ሀሰትና በሬ ወለደ ወሬ ነው። ይህን የሚሉት ለክስ እና ለአንዳንድ ነገር ማጭበርበሪያ እንዲመቻቸው ነው። በእርግጥ ከክልሉ ተወላጆች ጋር ስንኖር በተለያየ መንገድ ተከባብረን የምንኖር ሰዎች ነበርን። ጫና የሚደረግብን ከአመራሩ ነው። አሁንም ይህ ችግር የደረሰብን የወረዳው አመራር እስከ ታች ድረስ ያለው ካቢኔ ህዝቡን በመቀስቀስ ነው እርምጃ እንዲወሰድብን ያደረጉት። ስለዚህ እኛ እንኳን ስድብ ልንሳደብ ይቅርና ከመጥረቢያ፣ ማጭድና የመሳሰሉት የእርሻ መሳሪያዎች በስተቀር ማንኛውንም ነገር (ዱላም ሆነ የጦር መሳሪያ) ይዘን መንቀሳቀስ አንችልም። በመንግስት የስራ ኃላፊነት በኩልም ካየን ከእኛ ከአማራውም ሆነ ከኦሮሞ ብሔረሰብ ተወላጆች እና ከሌሎቹ ብሔረሰብ የተወለደ ሰው ስልጣን ላይ የለም። ሁሉንም የመንግስት ኃላፊነት የያዙት የክልሉ ተወላጆች ብቻ ናቸው።

ደን ጨፈጨፉ ለሚለው ጥያቄህ ስመልስልህ፤ ደኑን የሚጨፈጭፉት የዚያው የክልሉ ተወላጆች ናቸው። መሬቱ በእነሱ እጅ እንጂ እኛ የምናርሰውን መሬት ሙሉ በሙሉ የምናገኘው ከእነሱ በኪራይ እና በአበል እየተኮናተርን ነው። ስለዚህ የመሬት ባለቤት ባለመሆናችን በዚህ ጉዳይ ልንወቀስ አይገባንም።

ሰንደቅ፡- በቅርቡ ዶክተር አብይ አህመድ ወደ ጠቅላይ ሚኒስትነት ስልጣን ሲወጡ “ሁሉም ኢትዮጵያዊያን በአገራቸው በመረጡት አካባቢ ተንቀሳቅሰው የመስራትና የመኖር መብታቸው ሊከበር ይገባል፤ መፈናቀልም ይቁም” ሲሉ ተናግረው ነበር። እናንተ አሁን ካላችሁበት ሁኔታ አኳያ የጠቅላይ ሚኒስትሩ ንግግር ለችግራችሁ መፍትሔ አመላካች አይሆንም ይላሉ? ንግግሩንስ እንዴት አዩት?

አቶ አበባው፡- እኔ ይህንን ንግግር የተመለከትኩት ለመድረክ የፕሮፓጋዳ ፍጆታ እንጂ ይፈጸማል ብዬ አላምንም። ምክንያቱም ዶክተር አብይ ባህር ዳር በመጡ ሰዓት እኛ እዚያው ነበርን። ከእሳቸው ጋር እንዳንነጋገር ሆን ተብሎ ገና ሊመጡ አንድ ቀን ሲቀራቸው ጀምሮ የምንኖርበት አካባቢ በፖሊስና በመከላከያ ታጥሮ ከእሳቸው ጋር እንዳንገናኝ መብታችን ተነፍጎ ነበር። ከባህር ዳሩ ጉዞ ውጭም እኔ የተፈናቃዮቹን ጉዳይ ይዤ ጽ/ቤታቸው ድረስ በመሄድ በዝርዝር ጽፌ አስገብቼ ነበር። ስደውል የሚሰጠኝ ምላሽ ግን እስካሁን አልታየም ሲያዩት መልሱን ደውለን እናሰውቅሃለን የሚል ነው። እና እሳቸው የተናገሩት ነገር ተግባራዊ የሚሆን ቢሆን ኖሮ ይህ የእኛ ጉዳይ እስካሁን ሳይዘገይ ታይቶ መልስ ይሰጠን ነበር። ለዚህ ነው ተግባራዊ ይሆናል ብዬ እምነት ያልጣልኩበት።

ሰንደቅ፡- ቀደም ሲል የአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር እኔ አላውቃችሁም ብለውናል ሲሉ ነግረውናል። እናንተ ደግሞ ከክልላችን ውጭ ብንኖርም የአማራ ክልልን መንግስት ልማት በመደገፍ በኩል የድርሻችንን ስንወጣ ቆይተናል ብላችኋል። ስለዚህ እናንተ ከስርዓቱ ጋር ችግር የለባችሁም ማለት ይቻላል?

አቶ ጌትነት፡- ከመንግስት ጋር የፖለቲካ ችግርም ሆነ ልዩነት የለንም። እኛ ትግላችን ከድህነት እና ከርሃብ ጋር እንጂ ከመንግስት ጋር በፖለቲካ ጉዳይ አንነካካም። ምክንያቱም የኢህአዴግ መንግስት ደጋፊ እና የብአዴን አባል ነን። ከአምስት እና ስድስት ዓመታት በላይ ለብአዴን የገበርንበት ደረሰኝ አለን። ለአልማ ገንዘብ እናዋጣለን። ብአዴን ለሚሰራቸው የክልሉ ልማቶች የማናዋጣው ገንዘብ የለም። ስለዚህ ይህን ሁሉ ስራ የምንሰራው ከብአዴን ጋር ሆኖ ሳለ የፖለቲካ ልዩነትና ችግር አለባችሁ የሚለውን አልቀበለውም። የመብት ጥሰትና ችግራችንን አድምጦ መፍትሔ የሚሰጠን አጣን ነው እያልን ያለነው። ይህን ችግራችንን ደግሞ ብአዴንም ሆነ የፌዴራል መንግስቱ እና የሚመለከታቸው አካላት በሙሉ አይተው መፍትሔ እንዲሰጡን ነው የምንጠይቀው። የባህር ዳር እና አካባቢው ህዝብም ለዕለት ችግራችን የሚችለውን እንዲያደርግልን በአጽኦት እጠይቃሁ።

“የኢህአዴግ የፖለቲካ ማዕከል ህወሓት መሆኑ

ከቀረ ቆይቷል”

ሜጄር ጄኔራል አበበ ተክለኃይማኖት

የቀድሞ አየር ኃይል አዛዥ

በይርጋ አበበ

የኢትዮጵያ አየር ኃይል የቀድሞ አዛዥ ሜጄር ጄኔራል አበበ ተክለኃይማኖት በ1993 ዓ.ም ከመንግስት የስራ ኃላፊነት ከተለዩ በኋላ በመምህርነት አገራቸውን እያገለገሉ ይገኛሉ። እኒህ የቀድሞ ታጋይ በተለያዩ ጊዜያት ወቅታዊ ጉዳዮች ላይ ጥልቀት ያለው ማብራሪያ በመስጠት የሚታወቁ ሲሆን ሃሳባቸውን ወደ መገናኛ ብዙሃን በተለይም በህትመት ሚዲያው በኩል ለህዝብ በማድረስ ተጠቃሽ ናቸው። የሁለተኛ ዲግሪያቸውን የመመረቂያ ጥናታዊ ጽሁፍ የባህር በር ላይ ትኩረት አድርገው የሰሩ ሲሆን በአሁኑ ወቅትም ኢትዮጵያ የባህር በር አልባ መሆኗ ከሚያስቆጫቸው ኢትጵያዊያን መካከል አንዱ ናቸው። በወቅታዊ የኢትዮጵያ ጉዳይ፣ በኤርትራ እና ኢትዮጵያ መካከል ሊኖር ስለሚችለው ግንኙነት፣ ስለ ዶክተር አብይ አሕመድ ካቢኔ፣ ስለ ህወሓት እና የተለያዩ ጉዳዮች ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር ሰፋ ያለ ቃለ ምልልስ አድርገዋል። የቃለ ምልልሱን ሙሉ ክፍል እነሆ!!

ሰንደቅ፡- ውይይታችንን በወቅታዊ ጉዳይ እንጀምረው። በኢትዮጵያ የተደረገውን የአመራር ለውጥ ከሂደቱ ጀምሮ እስከ ርክክቡ እንዴት አዩት?

ጄኔራል አበበ፡- ኢትዮጵያ ለውጥ ያስፈልጋት ነበር። አጠቃላይ የነበረው የሰላም ማጣት ሁኔታ ለውጥ፣ ዴሞክራሲን፣ ፍትህን እና የህግ የበላይነት እንዲኖር የሚጠይቅ ነው። ተፈጥሮ የነበረው ሁኔታ ጸረ ዴሞክራሲ የተስፋፋበት፣ የህግ የበላይነት የማይከበርበት፣ ፍትህ የታጣበት ስለነበር ለውጥ ያስፈልግ ነበር። ለውጡ ከየት ይምጣ እና በማን ይነሳ የሚለው ነገር የአገሪቱ ሁኔታ እና ታሪካዊ ሁኔታ ይወስነዋል። በመሰረታዊነት የኢትዮጵያ ህዝብ በሙሉ ከሰሜን እስከ ደቡብ ከምስራቅ እስከ ምዕራብ በጸረ ዴሞክራሲያዊ አገዛዝ አንመራም እያሉ ቢሆንም በዋናነት የተነሳው ግን ኦሮሚያ አካባቢ ነው። በመሰረታዊነት የኦሮሞ ህዝብ በተለይም የኦሮሞ ወጣት አጠቃላይ ያደረገው እንቅስቃሴ አልገዛም ባይነት ያሳየበት ሁኔታ ነበር፤ እንደሌላው የኢትዮጵያ ህዝብ። በእርግጥ እዚህ ላይ አንዳንድ ወንጀለኞች ከለውጡ ጋር ተደባልቀው ብሔር ተኮር ጥቃት የታየበት፣ ንብረት የወደመበትና በአጠቃላይ ብዙ ጥፋት የተፈጸመበት ቢሆንም በዋናነት ግን የኦሮሞ ወጣት እንቅስቃሴ ለፍትህ እና ለዴሞክራሲ የሚደረግ እንቅስቃሴ ነው የሚል እምነት አለኝ። ስለዚህ ለውጥ ያስፈልግ ስለነበርና የለውጡ ማዕከል ደግሞ ኦሮሚያ በመሆኑ የለውጥ መሪ ከየት ይመጣል የሚለውን ብዙ ጥያቄ እናነሳ ለነበረው ጥያቄ መሪዎች ከኦሮሚያ እየመጡ መሆኑን ማየት ጀመርን። የለማ ቡድን የምንለው መምጣት ጀመረ። ከዚያም ምናልባት ኢትዮጵያን የሚያድናት እና መምራት የሚችል ከዚህ ይመጣል ብዬ ማሰብ ስለጀመርኩ መከታተል ጀመርኩ። ስለዚህ በአንድ በኩል ከነበረው የኢህአዴግ ጸረ ዴሞክራሲ ስርዓት ብዙ ንክኪ ያልነበራቸው፣ በአንጻራዊነት ጎልማሳ የምንላቸው እና የተማሩም ናቸው። ስለዚህ አሁን የሚመጣው ለውጥ ዋናዎቹ መሪዎች ከኦህዴድ ይመጣል ብዬ ሳነሳ ነበር። አሁን ሲታይም የለውጡ መሪዎች እነሱ ናቸው የሆኑት።

ህወሓት እና ብአዴን በነበሩበት ላይ ነው የቆሙት። እነሱ ግን (ኦህዴድ) ተቀይረው ፌዴራሊዝምን እና ኢትጵያዊነትን አንድ ላይ አድርገው የኢትዮጵያ አንድነትን አጠናክረው የሚቀጥሉበት ሁኔታ ተፈጥሯል። ስለዚህ በተለይ ደግሞ የምርጫ ሂደቱ ሲጀመር ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ በተለያየ መንገድ የምርጫ ቅስቀሳውን ስራ (Campaign) በደንብ ሰርተውታል። ይህ ደግሞ በ21ኛው ክፍለ ዘመን እንደዛ መሆን አለበት። እኔም ጓደኞቼም በእነሱ ላይ (የለማ ቡድን) ተስፋ ስናደርግ ነበር። እሳቸው በመመረጣቸውም በጣም ነው ደስ ያለኝ፤ ተገቢም ነው ብዬ አምናለሁ። በእሳቸው መመረጥ በተወሰነ ደረጃም ቢሆን የሰላም አየር መተንፈስ ጀምረናል። በኢትዮጵያ ሁኔታ የሰላም አየር ከለውጥ ውጭ ሊሆን አይችልም።

ሁለተኛ በፓርቲያቸው ግምገማ የነበራቸው ጥንካሬ ለወጣቱም ትልቅ አርአያ ነው የሚሆኑት። ከሁሉም በላይ የኢህአዴግ ዋና በሽታ የሆነውን አግላይነት ሁሉን አቀፍ በሆነ አስተሳሰብ እየቀየሩት ነው። በተለይ ከተመረጡ በኋላ ያደረጓቸው ንግግሮች (ጎንደር እና ባህር ዳር ላይ ተገኝተው ንግግር ከማድረጋቸው በፊት የተደረገ ቃለ ምልልስ ነው) ድሃውን፣ ሴቶችን፣ ወጣቱን ማዕከል የሚደርግ እና የለውጥ አቅጣጫ የሚያሳይ ንግግር ነበር ሲያደርጉ የነበሩት። እንዳጋጣሚ ይህ መጽሐፍ የእሳቸው ነው (ለሁለተኛ ጊዜ እያነበቡት የነበረውን እርካብና መንበር መጽሐፍ እያመለከቱ) አሁን በቴሌቪዥን የሚናገሩት እዚህ መጽሃፋ ላይ ያለውን ነው። ስለዚህ የሚናገሩት ድንገት የመጣላቸውን ሳይሆን ያሰቡበትን እና የራሳቸውን አስተያየት ይዘው ይህችን አገር ለመለወጥ የመጡ ይመስለኛል።

ሰንደቅ፡- ዶክተር አብይም ሆኑ አጠቃላይ የለማ ቡድንሚባለው ቡድን እናንተ አዲስ አበባን ስትይዙ ገና ታዳጊ የነበሩ ልጆች ናቸው። እድገታቸው በኢህአዴግ ቤት ውስጥ በመሆኑና የኢህአዴግን ዴሞክራሲያዊ ማዕከላዊነት እና የውስጥ ግምገማ አልፈው ሂስና ግለሂስ እያወረዱ የመጡ ስለሆነ ከእነዚህ ሰዎች ለውጥ መጠበቅ የዋህነት ነው ሲሉ የሚናገሩ አሉ። እርሰዎ በዚህ ላይ ያልዎት አስተያየት ምንድን ነው?

ጄኔራል አበበ፡- ጥያቄው ተገቢ ነው። ኢህአዴግን የምንቃወምበት ምክንያት ህገ መንግስቱን ተግባራዊ ስላላዳረገ እና ጸረ ዴሞክራሲያዊ አየር በመፍጠሩ ነው። የለማ ቡድን ከመጀመሪያው ጀምሮ ህገ መንግስቱን የማክበር፣ ፌዴራሊዝሙን የማክበር ነገር እና ኢትየጵያዊነትን የማክበር ነገር ነበራቸው። ስለዚህ ከኢህአዴግ ውስጥ አዲስ ኃይል እየተፈጠረ ነው፤ ሊፈጠርም ይችላል። በሌሎች አገሮችም የሚታዩት እንኳን እንደ ኢህአዴግ ከፊል ዴሞክራሲያዊ የሆነ ድርጅት ጭፍን የሆነ ጸረ ዴሞክራሲያዊ የሆነ ገዥ መደቦች ውስጥም ቢሆን ከእነሱ የሚወጣ ለውጥ ፈላጊ ሊኖር ይችላል። የኢህአዴግ ፕሮግራም ከሞላ ጎደል ዴሞክራሲያዊ ነው። እነሱም ህገ መንግስቱን አክብረው ፌዴራሊዝሙ ሙሉ በሙሉ ተግባራዊ ሆኖ የኢትዮጵያ አንድነት መጠበቅ አለበት ብለው ነው የተነሱት። በዚህ ሌሎቹም የኢህአዴግ ድርጅቶች ለውጥ ያስፈልጋል የሚለውን የተሟላ ነገር ሳይዙ ለውጥ ያስፈልጋል ብለው ነው የመጡት። የምርጫ ሂደቱን ስታየው ራሱ የኢህአዴግን ኋላቀር የሆነ ነገር በጣጥሰው ነው የመጡት። ለምሳሌ ዶክተር አብይ እንዲመረጡ በተለያየ መንገድ ብዙ እንቅስቃሴ ተደርጓል። ራሳቸውም ሊሆኑ ይችላሉ ወይም ሌሎች ሊያደርጉት ይችላሉ ዶክተር አብይ እንዲመረጡ በተለይ ሶሻል ሚዲያውን ተጠቅመውበታል።

የኢህአዴግ አመራረጥ ግን ፊውዳል አትለው ምን አትለው በጣም ኋላ ቀር ሲሆን እሳቸው ግን ይህን እየበጣጠሱ ነው እዚህ የደረሱት። ከተመረጡም በኋላ ቢሆን የተለየ ራዕይ እና አስተሳሰብ ያላቸው መሆናቸውን ነው ያሳዩት። በእርግጥ በተግባር ብዙ የሚታይ ነገር ይኖረዋል። እስካሁን ያለው አቅጣጫ ግን የሚያስደስትና እኛም ሁላችንም ደግፈን ለውጡን ማቀላጠፍ ያለብን ይመስለኛል።  

ሰንደቅ፡- ቀደም ሲል ህወሓት በነበረበት ቆሟል ብለዋል። ፓርቲውም ከምስረታው ጀምሮ እስካሁን ድረስ በሊቀመንበርነት የሚመሩት ሰዎች ታጋዮች ናቸው። ሌሎቹ የኢህአዴግ አባል ፓርቲዎች ከዚህ በተለየ መንገድ ነው የሚጓዙት። ይህን በማንሳትም ፖለቲከኞች ህወሓት መውለድ አይችልም (ተተኪ አያፈራም) ሲሉ ይናገራሉ። ህወሓት ለውጥ ያላመጣበት ችግሩ ምንድን ነው ብለው ያስባሉ?

ጄኔራል አበበ፡- እኔ በዚህ ጉዳይ ላይ የምለው ህወሓት በ1993 ዓ.ም ቆስሎ ነበር። አሁን ያ ቁስል አመርቅዞ የማይድን ቁስል (ጋንግሪን) ሆኗል። ህወሓት ድሮ መማር የሚወድና በመማር የሚያምን ድርጅት ነበር፤ አሁን ግን እንደዛ አይደለም። ስልጣን የተጠሙ ሰዎች የተሰባሰቡበት ስለሆነ የተማረውን ወጣት ክፍል እንዳይቀላቀላቸው የመከልከልና የማራቅ ስራ ይሰራሉ። ምክንያቱም የተማረው ወጣት ወደእነሱ ከገባ ይገዳደርና የእነሱንም ቦታ ይነጥቃል። የህወሓትን ስራ አስፈጻሚ ስትመለከት ከሁለት አባላት በስተቀር ሁሉም ታጋዮች መሆናቸው ይህን ይነግርሃል።

አሁን በአንድ በኩል የእነ ዶክተር ደብረጽዮን የእነ ጌታቸው ረዳ ቡድንን ከእነ ለማ ቡድን ጋር ታነጻጽራለህ። እነ ለማ አሸንፈው ሲወጡ እነዚህ (ህወሓቶችን) መስራች ነን በሚሉ ሰዎች ታፍነዋል አልወጡም። ስለዚህ ህወሓት ጋንግሪን ያለው ነገር ነው። ጋንግሪን ደግሞ ወይ ተቆርጦ ይወጣና የለውጥ ሀይል ይሆናል አለዚያ ደግሞ ጋንግሪኑ ሌላውን እየበላ የሚሞት ድርጅት ነው ህወሓት።

ሰንደቅ፡- ህወሓት 17 ዓመት በትግል እና 27 ዓመት በስልጣን ላይ ተቀምጦ የትግራይ ነጻ አውጭ ድርጅት የሚለውን ስሙን አለመቀየሩን በተመለከተ አሁንም ብዙ ጥያቄ የሚነሳበት ድርጅት ነው። እናንተስ ከድርጅቱ የለቀቃችሁ የቀድሞ ታጋዮች በዚህ ዙሪያ የታዘባችሁት ነገር አለ? የስያሜውን ተገቢነት በተመለከተ እርስዎን ጨምሮ አንጋፋ ምሁራንና ታጋዮች ምን ትላላችሁ?

ጄኔራል አበበ፡- ነጻነት ማለት መገንጠል ማለት አይደለም (Liberation is not Independent)። ከብዙ ጭቆና እና ጸረ ዴሞክራሲ አገዛዝ ነጻ መውጣት ማለት ነው። ስለዚህ ስሙን መቀየሩም ሆነ በስሙ መቀጠሉ የሚለው ጉዳይ ብዙም ለውጥ የለውም። በእርግጥ እስካሁን በዚህ ዙሪያ ውይይትም ሆነ ጥያቄ ገጥሞኝ አያወቅም። ነጻ አውጭ ማለት መገንጠል ሊመስል ይችላል እንጂ ዋናው ፍሬ ነገር (Essence) ግን ገና ሲጀመር ለመገንጠል ሳይሆን እንደነገርኩህ ከሁሉም ጭቆና እና ጸረ ዴሞክራሲ አገዛዝ ትግራይንም ኢትዮጵያንም ነጻ ለማውጣት ነው።

ሰንደቅ፡- ዶክተር አብይ ስልጣን ከያዙ በኋላ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቀርበው ካደረጉት ንግግር መካከል ‹‹በርካታ የለውጥ አጋጣሚዎችን አግኝተን በወጉ ሳንጠቀምባቸው ቀርተናል›› ብለው ነበር። ብዙ ሰዎች በተለይ በኢህአዴግ ጊዜ ከተፈጠሩ አጋጣሚዎች መካከል የ1983 ዓ.ም ለውጥ፣ የ1993፣ የ1997 ምርጫ ወዘተ… እያሉ ይቀጥላሉ። በእርስዎ እይታ እነዛ መልካም አጋጣሚዎች የተባሉት የትኞቹ ናቸው?

ጄኔራል አበበ፡- ከኤርትራ ጦርነት በኋላ አንድ ትልቅ አጋጣሚ ነበር። የኤርትራ መንግስት ኢትዮጵያን ከወረረ በኋላ የኢትዮጵያ ህዝብ እንደ አንድ ሰው ሆኖ ለጦርነት ተንቀሳቅሷል። ለጦርነት እየተንቀሳቀሰን ህዝብ ለዴሞክራሲ እና ለልማት አስተባብሮ ለማነሳሳት በጣም የተመቻቸ ነበር። ስለዚህ ለአገሩ ፍቅር መስዋዕት በመክፈል ያረጋገጠን ህዝብ እንደነገርኩህ ለሰላም፣ ለዴሞክራሲና ለልማት የተዘጋጀ ህዝብ ነበር። ነገር ግን ኢህአዴግ ውስጥ የነበረው የውስጥ ቀውስ ይህን ሁኔታ በሚገባ ሳንጠቀምበት ቀርተናል። ያ አንድ ዕድል ነበር። በ1993 ዓ.ም የተፈጠረው የፖለቲካ ቅራኔ በሰላማዊ መንገድ ቢፈታ ኖሮ አንድ እርምጃ ወደፊት ይወስደን ነበር።

1997 ዓ.ም ምርጫን እኔ የምገልጸው ወርቃማ (Golden Period) ጊዜ ነበር በማለት ነው። ኢህአዴግ የተቃዋሚዎችን ድል ቢቀበል እና ተቃዋሚዎችም ያገኙትን ድል ተቀብለው ፓርላማ ቢገቡ ኖሮ የዴሞክራሲ እንቅስቃሴያችን ከፍ ወዳለ ምዕራፍ ይሸጋገር ነበር። ከምርጫው በፊት ይካሄዱ የነበሩ ክርክሮች ዴሞክራሲያችንን ወዴት ሊያመራ እንደሚችል እና ሊያብብ እንደሚችል ያሳየ ነበር። ነገር ግን መንግስትም ተደናገጠ ኢህአዴግ ተደናገጠ። ኢህአዴግ ያስብ የነበረው ለፖለቲካ ፍጆታው ያለምንም እንከን ምርጫው ዴሞክራሲያዊ ሆኖ እንዲካሄድ አደረኩ ለማለት ነበር። ስላልተዘጋጀበት አላወቀበትም። ያ ዕድልም አመለጠን።

ከአስር ዓመት በኋላ ደግሞ ሌላ ምርጫ መጣ። መቶ በመቶ አሸነፍኩ ሲል አደገኛ መሆኑን መረዳት ያልቻለ ድርጅት ነው። ግን ደግሞ መቶ በመቶ መረጠኝ የሚለው ህዝብ ስድስት ወር ባልሞላ ጊዜ ተነሳበት። ስለዚህ 1993፣ 1997 እና 2007 የነበሩ እድሎች አመለጡን ብዬ ነው የማምነው። ግን አሁንም ይህችን አገር ወደፊት ሊያራምድ የሚችል ዕድል ከፊታችን አለ። ይህን ዕድል እንጠቀምበታለን ወይስ አሁንም እንደ ቀደሙት ሁሉ እናበላሸዋለን? የሚለው ነገር ነው ዋናው ቁም ነገር። አጀማመሩ ጥሩ ነው ተስፋ አለው። እስከምን ድረስ ይሄዳል የሚለውን ግን እያየን መሄድ አለብን። ግን የማይካደው ነገር አንድ ጥሩ ነገር ተፈጥሯል እሱም ዴሞክራሲያዊ አካባቢ መፍጠር የሚያስችል ነገር ነው የተፈጠረው። የኢትዮጵያ ህዝብ ጸረ ዴሞክራያዊ በሆነ አገዛዝ አንገዛም ብሏል። ስለዚህ አመራሩ ጥሩ ከመራ ወደፊት እንራመዳለን። ያ ከሆነ ከልማቱም ከጸጥታውም ከሰላሙም ተጠቃሚ እንሆናለን።

ሰንደቅ፡- ዶክተር አብይ ስልጣኑን ከተረከቡ በኋላ ሌላው ትኩረት ሳቢ ንግግር ያደረጉት አገራዊ እርቅ እና መግባባት ያስፈልገናል የሚለው ነው። ኢትዮጵያ ሰፊ ምድር እና ብዙ ብሔር ብሔረሰብ ያላት አገር ስትሆን በመካከላችን ግጭቶች መስፈናቸው ታይቷል። የአንድ ብሔር በተለይም የትግራይ የበላይነት አለ ሌሎቹ ተጨቁነዋልም ይባላል። ለመሆኑ ይህ አስተያየት እውነት ከሆነ እና ግጭቶቹም ወደከፋ ደረጃ ሳይሸጋገሩ ተቀርፈው አገሪቱ ወደነበረችበት ሰላም የምትመለሰው እንዴት ነው?

ጄኔራል አበበ፡- ለዚህ ጥያቄ ወደኋላ ተመልሰን ከ2007 ዓ.ም በፊት የነበረውን ሁኔታ እንመልከት። ከ1983 ዓ.ም እስከ 2007 ዓ.ም ባሉት 24 ዓመታት ምንም እንኳን አንዳንድ ቦታዎች መጠነኛ ግጭቶች ቢኖርም አገሪቱ ውስጥ ግን ሰላም ነበረ። ይህ ሰላም እንዴት መጣ ብለን ስንጠይቅ በጣም ዘመናዊ እና ዴሞክራሲያዊ የሆነ ህገ መንግስት ስላለን እና ህገ መንግስቱን ተግባራዊ ማድረግ ስለጀመርን ማለትም የፖለቲካ ፓርቲዎች ተቋቋሙ፣ ሁሉም በቋንቋው መማር ጀመረ፣ በምርጫ አስተዳዳሪውን መምረጥ ጀመረ፣ ፌዴራል መንግስት እና የክልል መንግስታት ተቋቋሙ፣ እንዲሁም ፕሬሱ ተስፋፋ። እነዚህ ነገሮች በተወሰነ ደረጃም ቢሆን ዴሞክራሲያዊ የሆነ ከባቢ አየር መፍጠር ጀመረ። ስለዚህ ሰው ተስፋ ማድረግ ቻለ።

ከዚያ በኋላ ግን ይህ ዴሞክራሲያ ምህዳሩ እየሰፋ መሄድ ሲኖርበት እየቀጨጨ የሄደበት ሁኔታ ተፈጠረ። ስለዚህ ለሰላሙ መጥፋት እና በህዝቦች መካከል ግጭት ለመፈጠር ምክንያት የሆነው ዴሞክራሲያዊ አስተዳደር ባለመኖሩ ነው። የተሻለ ዴሞክራሲያዊ የሆነ ህገ መንግስት መያዝ ስንጀምር የተሻለ ሰላም ተገኘ፤ ያ ህገ መንግስት ሲጣስ ደግሞ ችግሩ ተፈጠረ። ያን ህገ መንግስት ጥሰት የፈጠረው ደግሞ ኢህአዴግ ነው። ህዝቡ መሬቱን ሲነጠቅና ያለምንም ካሳ ሲቀማ፣ ማዳበሪያም በግድ ውሰድ የሚባልበት ሁኔታ ነበረ፣ በአጠቃላይ ብዙ ግፍ ነው ህዝቡ ውስጥ የደረሰው። ይህ በመሆኑ ደግሞ በህዝቦች መካከል ግጨትን ፈጠረ። ከዚያ በፊት እኮ አንዳንድ አካባቢ የአማራ ተወላጆችን የማፈናቀል ነገር ነበረ እንጂ በሶማሌ እና በኦሮሚያ መካከል እንደተደረገው አይነት ግጭት አልነበረም።

ለምሳሌ የትግራይ የበላይነት አለ ይባላል። ይህ ውይይት አይደረግበትም። በሚዲያ ውይይት ቢደረግበት ችግሩ ካለ ይስተካከላል ችግሩ ከሌለ ደግሞ የለም ይባላል። በእኔ እምነት የትግራይ የበላይነት የሚባል ነገር አልነበረም በዚህ ስርዓት ሊኖርም አይችልም። በእኔ አመለካከት ኢትዮጵያዊነት እንዳሁኑ አድጎ አያውቅም። በደርግ ጊዜ ሁሉም በሚባልበት ደረጃ ነጻ አውጭ ድርጅት ነበር። ስለ ኢትዮጵያ ብዙ ቢነግርም ህዝቡ ግን ይገደል ነበር። ህዝቡ እየተገደለ ኢትዮጵያዊነትን ማሳደግ አይቻልም። አሁን ለምሳሌ ጋምቤላው ኢትዮጵያዊ ነኝ ለማለት የሱን ማንነት የሚያውቅ የራሱ አስተዳዳሪ አለው። ስለዚህ ኢትዮጵያዊነት በጣም ነው ያደገው። ነገር ግን ዴሞክራሲው እየቀጨጨ ሲሄድ ኢትዮጵያዊነትን እየተፈታተነው መጣ። ዴሞክራሲያዊ አስተዳደር እና ከባቢ አየር ቢኖር ብሔር ብሔረሰቦች በመካከላቸው ልዩነት ቢኖር እንኳን ችግሩ ለዚህ ሳይደርስ በውይይት መፍታት ይቻል ነበር። እስከ 2007 ዓ.ም ያልነበረ ነገር ነው እኮ አሁን የተፈጠረው ነገር።

ሰንደቅ፡- እስከ 2007 ዓ.ም ድረስ ሰላም ከነበረ በአንድ ጀምበር ተነስቶ እዚህ ደረጃ ደርሶ በሚሊዮን ለሚቆጠሩ ዜጎች መፈናቀል እና ለበርካች ሞት እንዴት ሊበቃ ቻለ? የዞረ ድር ውጤት ነው ብለን መውሰድ አንችልም?

ጄኔራል አበበ፡- እሱ እኮ ነው ያልኩህ ዴሞክራሲያዊ ምህዳሩ እየቀጨጨ ሲሄድ ህዝቡ መብቶቹ እየተረገጡ ሄዱ። ይህ የመብት ጥሰት ደግሞ ሁሉንም የኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰብ ነው የበደለው ተለይቶ ተጠቃሚ የሆነ ብሔር የለም። ለምሳሌ በትግራይ ክልል ያለው አፈና እና የመብት ጥሰት ከሌላው ብሔር ይልቅ የከፋ ነው። ከሞላ ጎደል በትግራይ ክልል ያለው አገዛዝ የኤርትራ አይነት ነው ማለት ይቻላል። እኔ ያልኩት ችግሩ 2007 ዓ.ም መጣ ሳይሆን የፖለቲካ ምህዳሩ እየጠበበ ሲሄድ ሰው ስጋት ውስጥ ገባ እና በ2007 ዓ.ም ችግሩ ፈነዳ። አሁን ያለው ችግር እየመጣ መሆኑን የገዥው ፓርቲ ሰዎች እየተነገራቸው ቀለል አድርገው የመልካም አስተዳደር ችግር ነው ብለው ሊያልፉት ፈለጉ። በ2009 ዓ.ም አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ታውጆ አዋጁን ሊሰሩበት ሲገባ ተደበቁበት።

ቀደም ብዬ እንደነገርኩህ መሰረታዊ ችግሩ የዴሞክራሲያዊ አስተዳደር እጥረት ስላለ ነው። ይህ ባይሆን ኖሮ ከብዙ ሺህ እና መቶ ዓመታት አብሮ የኖረ ህዝብ ችግሮች እንኳን ቢኖሩበት በውይይት ችግሮቹን በመፍታት እንደቀደመው አብሮ ይኖር ነበር። ለምሳሌ በኦሮሚያ እና ሶማሌ ክልል የተፈጠረው ችግር እዛ አካባቢ ያሉ መሪዎች በሙስና የተዘፈቁ ስለሆኑ ሊያደርጉ የሚችሉት ሰላም እንዳይኖር ነው የሚፈልጉት። ምክንያቱም ሰላም ካለ የእነሱ ሙስና እና ወንጀል ይጋለጥባቸዋል። ይህ ደግሞ የመንግስት ችግር በተለይ ህገ መንግስቱ ላይ ኢህአዴግ ስላመጸ ህገ መንግሰቱን ስላላስከበረው እንጂ ህዝቡ በሰላም አብሮ የሚኖር ህዝብ ነው። ለምሳሌ ከአምስት ዓመት በፊትም ሆነ ከዚያ በፊት የአማራ ተወላጆች ከኦሮሚያ እና ሌሎች አካባቢዎች ሲፈናቀሉ ምንም አልተደረገም። ችግሩን ማነው ያጠፋው ለምን አጠፋው? ተብሎ በህገ መንስቱ መሰረት ማጣራትና ምርመራ አልተደረገም። ዝም ብሎ እነዚህ ትምክህተኛ እና ነፍጠኛ ናቸው ወዘተ ተብሎ በዝምታ ታለፈ፡ ያ ችግር ዝም ሲባል አሁን ከደረሰበት ደረጃ ደረሰ።

ሰንደቅ፡- በኢትዮጵያ እና ኤርትራ መካከል ያለው ግንኙነት ወደ ጥሩ መስመር እንዲመጣ ለኤርትራው መንግስት ዶክተር አብይ በአደባባይ ጥሪ አቅርበዋል። በኤርትራ በኩል ደግሞ የሚነሳው ቅሬታ ‹‹መጀመሪያ ኢትዮጵያ በወረራ የያዘችብንን ባድሜን ትመልስልን›› የሚል ነው። ኢሳያስ አፈወርቂ በበኩላቸው ሁለቱ ወንድማማች ህዝቦች ተቀራርበው እንዲሰሩ ጥረት እናደርጋለን ሲሉ ከሁለት ወራት በፊት ተናግረው ነበር። በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት እንደተሳተፈ የጦር አዛዥ በባድሜ እና በአሰብ ጉዳይ ላይ ዘርዘር ያለ ማብራሪያ ይስጡን እስቲ፤

ጄኔራል አበበ፡- ፕሬዝደንት ኢሳያስ እንኳን የኢትዮጵያ እና ኤርትራ ህዝቦች ጥሩ ግንኙነት እንዲኖረው ማድረግ ቀርቶ ኤርትራዊያንንም ልክ እንደ ሰሜን ኮሪያ ነው በጭቆና ስር እና ሙሉ በሙሉ በፖሊስ አስተዳደር ነው እየገዟት ያለው። ስለዚህ ለሁለቱ ህዝቦች መገናኘት የሰላም አምባሳደር ሊሆኑ አይችሉም። ነገር ግን ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ የሰላም ዘንባባ ይዘው መምጣታቸው ጠቃሚ ነው። ምክንያቱም ኢሳያስን ብቻ አይደለም የምናየው፤ የኤርትራ ህዝብን ነው። ስለዚህ ፕሬዝደንት ኢሳያስ በሰላም ከመጡ ጥሩ ካልመጡ ደግሞ በሁለቱ ህዝቦች መካከል ያለውን ግንኙነት ጥሩ ሁኔታ እየፈጠሩ መሄድ ጥሩ ይመስለኛል።

የባድመም ሆነ የአሰብ ጉዳዮች ቁጭ ብሎ በውይይት መፈታት ይኖርበታል። ቀደም ብሎ የተፈረደው ፍርድ አለ ያን ፍርድ የሚተገበርበትን መንገድ በራሱ መወያየት ያስፈልጋል። ነገሩ ግን ከዚያ በላይ ነው። በተለይ ትግራይ እና አፋር አካባቢ የሁለቱ አገራት ግንኙነት ሰላምም ጦርነትም የሌለበት መሆን ህዝቡን ብዙ ጎድቷል። ምክንያቱም በአካባቢው ኢንቨስትመንት ማካሄድ ያስቸግራል፤ ገበሬዎቹም በየቀኑ ዘብ መውጣት አለባቸው፤ ስለዚህ ያ ነገር መፈታት አለበት። ችግሩ እንዲፈታ ኢትዮጵያ የመጀመሪያውን እርምጃ መውሰዷ ጥሩ ነው። ነገር ግን እዛ በሰላም የማይኖር ህዝብ አለ። ስለዚህ በአጭር ጊዜ ከኤርትራ መንግስት የምንጠብቀው ምላሽ ‹እምቢ›› ማለት ነው።

ሰንደቅ፡- ዶክተር ያዕቆብ ኃለማሪያም “አሰብ የማናት?” በሚለው መጽሃፋቸው ዓለም አቀፍ ህጎችን ተጠቅመን የባህር በር ሊኖረን የሚያስችል መብት አለን ሲሉ ጽፈው ነበር። በኢትዮጵያና ኤርትራ ህዝቦች መካከል ግንኙነት ሲፈጠር ወደቡን የመጠቀም እድል ለኢትዮጵያ መብት ይሰጣል ወይስ ቀድሞም ወደቡ ለኢትዮጵያ ይገባት ነበር ብለው ነው የሚያምኑት?

ጄኔራል አበበ፡- የማስትሬት ዲግሪ መመረቂያ የጥናት ጽሁፍ የሰራሁት “Ethiopian Soveriegn Right Access to the Sea” በሚል ርዕስ ነበር። መጀመሪያ በዚህ ርዕስ ለማጥናት ከመጀመሬ በፊት በፖለቲካ የማምንበት የነበረው አሰብ የኤርትራ ነው ስለዚህ እኛ ኤርትራን መውረር የለብንም የሚል እምነት ነበረ፣ ስልጣን ላይ እያለሁ። የማስትሬት ትምህርቴን ስጀምር ግን “የባህር በር አልባ ሆነን ምንድን ነው መብታችን?” የሚለውን ለማወቅ ነበር ጥናቱን የጀመርኩት። ምክንያቱም በጦርነቱ ጊዜ ከአሰብ ወደ ጅቡቲ ስንዞር ብዙ ንብረት ነበር የወሰዱብን። እንዲሁም ብዙ ውጣ ውረድ ስለነበረ በጣም ነበር የተናደድኩት። የባህር በር ባይኖረንም መብት አይኖረንም ወይ የሚል ነበር ህግ ትምህርት ቤት ያጠናሁት።

መጀመሪያ የባህር በር ባይኖረንም የምናገኘው መብት ምንድን ነው? የሚለውን ርዕስ እየቆየሁ በሂደት ርዕሱን ቀየርኩትና የባህር በር የማግኘት መብት (Access to the Sea) ቀየርኩት። ዓለም አቀፉ ህግም ይፈቅድልናል። ኢትዮጵያ እና ኤርትራ በፌዴሬሽን በነበሩበት ወቅት የነበረው ውሳኔ (ያ ውሳኔ) ኤርትራ በፌዴሬሽን ወደ ኢትዮጵያ ስትቀላቀል አንደኛውና ዋናው ምክንያት ኢትዮጵያ የባህር በር የማግኘት መብት እንዲኖራት የሚያደርግ ነው። ኤርትራ ስትገነጠልም ያ መብት ለኢትዮጵያ ይቀርላታል ማለት ነው። ኢትዮጵያ የባህር በር ባለቤትነት መብቷ የማይገረሰስ (Sovereign Right) ነው። ነገር ግን ዓለም አቀፍ ህግ ሳናጠና እና እውቀቱ ያለው ሰውም ሳናማክር አስቀድመን በነበረው ፖለቲካ ነው የወሰነው።

ሰንደቅ፡- እዚህ ላይ ግን ዓለም አቀፍ ህጉን ሳናጠና ወይም ባለሙያ እንዲያማክረን ሳናደርግ በፖለቲካ አቋም ብቻ ነው የወሰነው ይበሉን እንጂ በዚህ ጉዳይ ላይ ሰፊ ጥናት ያደረጉ ምሁራን (ዶክተር ያዕቆብን ጨምሮ) በወቅቱ ለአቶ መለስም ሆነ ለተባበሩት መንግስታት ድርጅት ዋና ፀሀፊ ለነበሩት ኮፊ አናን ውሳኔው ኢትዮጵያን ተጎጂ እንዳያደርጋት ደብዳቤ በመጻፍ ጭምር ጠይቀው ነበር። በወቅቱ አቶ መለስም የአሰብን ወደብ የሻዕቢያ መንግስት ‹‹ግመል ያጠጣበት›› ብለው እስከመመለስ ደርሰው ነበር በፓርላማ። አሁን ደግሞ እርስዎ ባለማወቅ የተወሰነ መሆኑን እየነገሩን ነው። በትክክል ግን ባለማወቅ ነበር ብሎ መውሰድ ይቻላል?

ጄኔራል አበበ፡- በጥናቴ ላይ የተረዳሁት ሁለት ነገሮች ድንቁርና ወይም አለማወቅ እና እብሪት (Ignorance and arrogance) መደባለቃቸውን ነው። አሸናፊ ስትሆን ሁሉንም ነገር የምታውቅ ይመስልሃል ሳታውቀው። አቶ መለስም ቢሆን የኢትዮጵያን መብት አሳልፈው ለመስጠት ፈልገው አይደለም እኔም አመለካከቴ እንደዛ ነው። የኤርትራ ከሆነ እና ኤርትራ የምትባል አገር ካለች የሌላ አገር መሬት መውሰድ የለብንም የሚል አቋም ነው የነበረኝ። ግን ዓለም አቀፍ ህግ ሁላችንም አናውቅም። እስኪ አጥኑ እና የጥናታችሁን ውጤት አምጡ የሚል የለም። ‹‹አሰብ የእኛ ናት›› የሚሉ በሙሉ የድሮ ስርዓት ናፋቂ፣ ጦርነት ናፋቂ ናቸው ብለን ከመጀመሪያው ነው የደመደምነው። እብሪት ያልኩህ እሱ ነው። ጥናቴ ላይ የጻፍኩትም ድንቁርና እና እብሪት ተደባልቋል የሚል ነው።

ሰንደቅ፡- ከኤርትራ መገንጠል ጋር ተያይዞ የአሰብ ወደብን ለኤርትራ አሳልፎ የሰጠ ውሳኔ በመወሰኑ ወደቡን ለኢትዮጵያ በጎ የማያስቡ አገራት በቁጥጥር ስር አውለውታል። ይህ ደግሞ ለኢትዮጵያ አደጋ አለው ሲሉ ፖለቲከኞች ይናገራሉ። እውን አደጋው ምን ያህል ያሰጋል? መፍትሔውስ ምንድን ነው?

ጄኔራል አበበ፡- አሁን አደጋው የባህር በር አልባ (Land locked) መሆናችን ብቻ አይደለም፤ ችግሩ ከዚያ በላይ ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ ስላለው ሁኔታ አንድ ያጠናሁት ጥናት ነበረ። ብሔራዊ የደህንነት ፖሊሲ ላይ የሚጠና አንድም ተቋም የለንም። መከላከያ የራሱን ያጠናል ያም የራሱን ያጠናል። አጠቃላይ አገሪቱን የሚመለከት የደህንነት ፖሊሲ አጥንቶ ስትራቴጂ ተቀርጾ በእሱ የምንሄድበት ሁኔታ የለም። ተቋም አለመኖሩ ነው ትልቁ ስጋት። ኤርትራ ውስጥ ጸረ ኢትዮጵያ የሆነ ቡድን ማስቀመጥ አልነበረብንም። እኔ በኤርትራ ነጻነት አምናለሁ፤ ምክንያቱም ህዝቡ ፈልጎታል፤ መብታቸውን ማክበር አለብን። ግን የእኛ መብት ደግሞ መረጋገጥ አለበት። በኤርትራ ያለው ኢትዮጵያን የማተራመስ አጀንዳ ነው። እኔ በጠቅላይ ሚኒስትሩ ቦታ ብሆን በኤርትራ ያለው ነገር እንዲቀጥል አልፈቅድለትም፤ የራሳቸውን ስራ ይስሩ በእኛ ጉዳይ ግን ጣልቃ እንዲገቡ አልፈልግም፤ በየጊዜው ሰው እየላኩ የማተራመስ ስራ አልፈቅድላቸውም። አሁን ችግሩ በኤርትራ ያለው በተግባር ኢትዮጵያን ለማተራመስ እየተንቀሳቀሰ ያለውን ኃይል ዝም ብለነዋል። በዚህ ደግሞ ዋናው ስጋት ኤርትራ ሳትሆን የባህር በር የሌለን መሆኑን ተከትሎ ኤርትራ ውስጥ የጦር እንቅስቃሴ ይታያል፤ የግብጽም የገልፍ አገራትም። ኤርትራ የምትባለው አገር ሰላማዊ ሆና እስከቀጠለች ድረስ የባህር በር የማግኘት መብታችንን እንጠይቃለን። በህጋዊ መንገድ ማግኘት ይኖርብናል። ግን ህግ ደግሞ ሁልጊዜ ከኃይል ውጭ በህግ የሚባል ነገር የለም። በዓለም አቀፍ ህግ ኃይል እና ህግ ተሳስረው ነው የሚታዩት። ስለዚህ ያን መብታችንን ማረጋገጥ አለብን።

የአትዮጵያ መንግስት ደግሞ በኤርትራ በኩልም ሆነ በደቡብ ሱዳን የተቀናጀ ስትራቴጂ እና ፖሊሲ ያለው አይመስለኝም። አካባቢያችንን በደንብ አውቀን ደህንነታችንን የሚያስጠብቅ ፖሊሲ እና ስትራቴጂ ማውጣት ይኖርብናል። ይህን ማድረግ የሚችል ተቋም የሌለን መሆኑ ደግሞ ትልቁ ፈተና ነው።

ሰንደቅ፡- የኢትዮጵያ መንግስት ከኤርትራ ጋር የሚኖረውን ግንኙነት በተመለከተ ፖሊሲ እየቀረጸ መሆኑን ከዓመታት በፊት ይፋ አድርጎ ነበር። እስካሁን ግን የፖሊሲው ጉዳይ ምን ደረጃ ላይ እንደደረሰ የተገለጸ ነገር የለም። እርስዎን ጨምሮ በርካታ ምሁራን እና ፖለቲከኞች የኤርትራ ጉዳይ ለኢትዮጵያ በጣም አሳሳቢ እና አስጊ መሆኑን እየገለጻችሁ ነው። በዚህ ሁኔታ የፖሊሲው ጉዳይ መዘግየቱን እንዴት ያዩታል?

ጄኔራል አበበ፡- በ1994 ዓ.ም የወጣ የውጭ ጉዳይ እና ግንኙነት ፖሊሲ አለ። ያ ፖሊሲ ከሞላ ጎደል ብዙ ጥሩ ነገሮች አሉት። ግን ደግሞ ብዙ ችግሮችም አሉበት። አሁን ያለነው 2010 ዓ.ም ነው፤ ፖሊሲው ከወጣ 16 ዓመቱ ነው፤ እስካሁንም አልተሻሻለም። ሌላው ፖሊሲው ሲቀረጽ ባለሙያዎች የሰሩት ሳይሆን ኢህአዴግ ራሱ እና በአካባቢው ያሉ የተወሰኑ ሰዎችን ሰብስቦ ያደረገውን ጨዋታ ነው ፖሊሲ አወጣን የሚሉት። በመጀመሪያ ደረጃ የአገር ፖሊሲ ሲወጣ በመጨረሻ ውሳኔ የሚሰጠው ፓርላማው ቢሆንም ሁሉን አሳታፊ የሆነ ለምሳሌ ምሁራንን፣ ተቃዋሚ ፓርቲዎችን እና ራሱ ኢህአዴግ ያሉበት ሆኖ የሁሉም ድምጽ ሊሰማ ይገባዋል። ያም ሆኖ እየተቀረጸ ነው የተባለውም አጀማመሩ ጥሩ ስላልሆነ አሁን የት እንደገባም አይታወቅም።

ሰንደቅ፡- ሁሉንም አሳታፊ የሆነ የፖሊሲ ረቂቅ መዘጋጀት አለበት የሚለውን በርካቶች የሚስማሙበት ነጥብ ነው። ነገር ግን ‹‹ኢህአዴግ በተለይም የኢህአዴግ አስኳል የሆነው ህወሓት በባህሪው አግላይነት የተጠናወተው ስለሆነ አብሮ መስራት አይታሰብም›› ሲሉ ይደመጣሉ። በዚህ ላይ የእርስዎ እይታ ምንድን ነው?

ጄኔራል አበበ፡- በመሰረታዊነት አግላይ ባህሪ የህወሓት ብቻ ሳይሆን ኢህአዴግ ውስጥ ያሉት ፓርቲዎች ባህሪ ነው። አሁን ግን አዲስ አመራር ከኦህዴድ እየመጣ ነው፤ ተስፋ እየጣልንበትም ነው። ይህ አመራር ሁሉንም የኢትዮጵያ ህዝቦች እያነጋገረ እና ቃል የሚገቡትን ነገሮች እየፈጸመ ከሄደ ህወሓት የግድ ይቀየራል። ህወሓት የኢህአዴግ አስኳል መሆኑን ካቋረጠ ቆየ እኮ። ተቃዋሚውም ሆነ ራሱ ህወሓት አልገባቸውም እንጂ የኢህአዴግ የፖለቲካ ማዕከል ህወሓት መሆኑ ከቀረ ቆይቷል። ህወሓት እንደ ድርጅት ጠንካራ መሆኑን ካጣ ብዙ ጊዜ ሆኖታል። ደጋግሜ በትግርኛ የምጽፈውም ህወሓት እየሞተ መሆኑን ነው።

ሰንደቅ፡- የህወሓት መዳከምም ሆነ እየሞተ መሄድ የጀመረው እናንተ ከወጣችሁ በኋላ ነው ወይስ አቶ መለስ ካለፉ በኋላ?

ጄኔራል አበበ፡- እኛ ስንወጣም ትንሽ ችግር ነበረው። በእርግጥ እኛ ከዛ ፖለቲካ ውስጥ አልነበርንም (እሳቸውና ጄኔራል ጻድቃን ገብረትንሳዔ በጡረታ የተገለሉ የመከላከያ ሰራዊት አባላት ነበሩ)። ዋናው ግን እሱ ሳይሆን ከዛ በኋላ ዴሞክራሲያዊ የሆነ ከባቢ እና ተቋማት እየተፈጠሩ አለመሆኑ ነው። አቶ መለስ ይህችን አገር ለመቀየር የተቻላቸውን ነገር አድርገዋል፤ በተለይ ከልማትና ከድህነት ቅነሳ አኳያ። ዴሞክራሲን በመገንባት በኩል ግን እየታፈነ እየታፈነ ነው የሄደው። ከአቶ መለስ ህልፈት በኋላ እኮ ህወሓት ጽሁፍ የሚጽፍ አንድም ሰው እንኳን የላቸውም። ህወሓት በእሳቸው ቃል ብቻ የምትኖር ድርጅት ነበረች የሚል ነገር ነበር። በእርግጥ አገሪቱም ወደዛ የመሄድ ነገር ነበረ። ስለዚህ የ1993 ዓ.ም ክፍፍሉ አንድ አስደንጋጭ ተሞክሮ (trauma) ነበር። ግን ሊታረም የሚችል ነገር ነበር። ከዛ በኋላ የተማረውን ወጣት በሙሉ አገሪቱን በመገንባቱ ሂደት ቢሳተፍ ኖሮ ተቋማት ስራቸውን ቢሰሩ ለምሳሌ አቶ መለስ በገመገሙት 1992 ዓ.ም ፓርላማው አቅመ ቢስ (Rubber Stamp) ሆኗል የሚል ነበር። በዚያ ጊዜ የነበረው ፓርላማ ጥቂትም ቢሆን ተቃዋሚዎች የነበሩበት ስለነበረ ይሻል ነበር። ከዚያ በኋላ ያሉት የፓርላማው እንቅስቃሴ (2002 እና 2007 በተደረጉ ምርጫዎች የተመሠረተው የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት) በ1992 ዓ.ም ከነበረው የባሰበት ሆነ። ፓርቲዎችም ተቋማትም እየተዳከሙ ነው የሄዱት።

ህወሓት ብቻ ሳይሆን ብአዴንም የአማራውን የተማረ ወጣት በማደራጀት አልተጠናከረም እየተዳከመ ነው የሄደው። ኦህዴድም እንዲሁ በአንጻራዊነት ደኢህዴን ይሻሻላል። ህወሓትም ሆነ ብአዴን የተዳከሙት ከእነሱ ውስጥ ያሉት ሰዎች መጥፎ ስለሆኑ ብቻ ሳይሆን ሁልጊዜም መተካካት አለመኖር ነው።

ሰንደቅ፡- ውይይታችንን በወቅታዊ ጉዳዮች ላይ አድርገን እንጨርስ። ዶክተር አብይ ትናንት ያዋቀሩትን ካቢኔ (ቃለ ምልልሱ የተካሄደው ዐርብ ዕለት ነበር) እንዴት አዩት?

ጄኔራል አበበ፡- በጣም አስበው እና አቅደውበት እንዳደረጉት ይገባኛል። ለውጥ ለማካሄድ እንቅፋት ይሆኑብኛል ያሏቸውን አካባቢዎች ለይተው አስበው እንደሰሩት ያሳያል። በአቶ ኃይለማሪያም ጊዜ የጠፋ አንድ አደረጃጀት ነበር። የብሔራዊ ደህንነት አማካሪ ኦፊስ የሚባል አቶ አባዱላ የተመደቡበት። እሱ መደራጀቱ ራሱ በጣም ጠቃሚ ነው። ግን ደግሞ ከጠበኩት በታች ሆኖ ነው ያገኘሁት። በተለይ ተፎካካሪነትን በሚመለከት ወደ ፖለቲካ ታማኝነትና የፖለቲካ አጋርነት ያዘነበለ ምደባ ነው ያካሄዱት። ስለዚህ እዛ ላይ ትንሽ ቅሬታ አለኝ። ሰዎቹን ስለማውቃቸው ሳይሆን ከዚህም እዚያም የነበሩ ሰዎች ናቸው አሁንም ወደ ሌላ ስራ የተመደቡት። ለምሳሌ መከላከያ ሚኒስትር የነበሩትን ወደ ትራንስፖርት ሚኒስቴር መመደብ አልገባኝም። አጠቃላይ ሲታይ ጥሩ ቢመስልም ከተፎካካሪነት አኳያ ሲታይ ክፍተት አለበት።

ሰንደቅ፡- ዶክተር አብይ ካቢኔያቸውን ባዋቀሩበት ወቅት የተናገሩት “የችሎታ ክፍተት ቢኖር ለመማር ዝግጁ እስከሆኑ ድረስ በመማማር መሙላት ስለሚቻል እሱን እናደርጋለን” የሚል ሀረግ ተጠቅመዋል። የአቅም ችግር እንዳለ እያመኑ ለከፍተኛ የመንግስት ኃላፊነት ግለሰቡን መመደብ አሁንም ለውጥ ይመጣል የሚል እምነት የለንም የሚሉ ምሁራን አሉ። እርስዎ ይህን እንዴት ገመገሙት?

ጄኔራል አበበ፡- የአቅም ችግር ያለበትን ሰው ከመጀመሪያው ለምን ወደ ስልጣን ማምጣት አስፈለገ? የኔ የመጀመሪያው ጥያቄም ይህ ነው። አቅም ያለው ሲባልም መቶ በመቶ ብቁ የሆነ ሰው የለም፤ ስለዚህ መደጋገፉ አይከፋም። ነገር ግን የአቅም ጉድለት ቢኖርም ብለው ሲናገሩ ግን መጀመሪያ አቅም አለው ብለው ያቀረቡት በመሆኑ ነው ጥያቄዬ። ሁሉንም ባይሆን አንዳንዶቹ አቅም እንደሌላቸው እኛም እናውቃቸዋለን። ለምሳሌ መከላከያ ሚኒስትር የተመደቡት ስለ ሴኩሪቲ ምን ያህል ያውቃሉ? ብለን እናነሳለን። ግን መማር የሚችሉ ሊሆኑ ይችላሉ። በነገራችን ላይ እየተናገርኩ ያለሁት ስለ አንድ ግለሰብ አይደለም። አጠቃላይ ግን ብቃትን ማዕከል ያደረገ ሰው ይመጣል ብዬ ነበር ስጠብቅ የነበረው። በአንድ በኩል ጊዜው አጭር በመሆኑ አሁን የተዋቀረው ካቢኔ የእሳቸው ካቢኔ ሳይሆን የሽግግር ካቢኔ ነው ብዬ ነው የምወስደው። ፖለቲካውን ለማረጋጋት የፖለቲካ አጋርነትን (political alliance) ፈልገው ይሆናል እንጂ ከብቃት (Compitenecy) አንጻር የዶክተር አብይ ካቢኔ ይህ ይሆናል የሚል ግምት የለኝም።

 

አዲሱ ክስተት ኢህአዴግን ለጊዜያዊ

የድርጅት ማንነት ቀውስ ውስጥ ሊከተው ይችላል

ፕሮፌሰር መድሃኔ ታደሰ

 

ፕሮፌሰር መድሃኔ ታደሰ በኪንግስ ኮሌጅ ሎንዶን ፕሮፌሰር ሲሆኑ፣ በምስራቅ አፍሪካ እና በኢትዮጵያ ጉዳዮች ዙሪያ ላለፉት ሃያ ዓመታት ጥልቅና ሰፊ ትንተናዎች በመስጠት የሚታወቁ የሠላምና ደህንነት ከፍተኛ ባለሙያ ናቸው።

በገዢው ፓርቲ ኢህአዴግ ውስጥ በተከሰተው አዲስ የኃይል ዝምድና፣ የኢትዮጵያ የብሔር ፖለቲካ ከመንግስት ግንባታ አንፃር የነበረው ዳራና ደረጃ፣ ለዘብተኛ ፖለቲካ፣ እና በአዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ ለሕዝብ እየቀረቡ ባሉ አዲስ ፖለቲካዊ ትርክቶች ዙሪያ ያላቸውን ዕይታ እንዲያካፍሉን አነጋግረናቸዋል።

በተጨማሪም ኦህዴድ በኢትዮጵያዊነት ውስጥ የኦሮሞ ፖለቲካዊ ጥያቄዎችን ለመፍታት የጀመረውን አዲስ አቅጣጫ ያለውን እድል አካፍለውናል። የቀድሞው የድርጅቱ የፖለቲካ ኢኮኖሚ ሰነዶች አዲሱ የለውጥ ኃይል ይዟቸው ይቀጥላል ወይንስ አዲስ የፖሊስና የስትራቴጂ ሰነዶች ይቀርፃል የሚለውም ተዳሷል። እንዲሁም የውጭ ኃይሎች ፍላጎት በአዲሱ የለውጥ ሂደት ውስጥ ያለውን ሥፍራ ተመልክተውታል።

መልካም ንባብ።

 

ሰንደቅ፡- የኢትዮጵያ የብሔር ፖለቲካ ከመንግስት ግንባታ አንፃር አሁን የደረሰበትን ደረጃን እንዴት ይመለከቱታል? የጠቅላይ ሚኒስትር አብይ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ያደረጉት ንግግር ከብሔር ፖለቲካ እድገት ጋር እንዴት የሚታይ ነው?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡-ከሀገር ግንባታ አንፃር ከተመለከትነው የብሔር ወይም የመደብ ጭቆናንን ለመተንተን ስትነሳ ጨቋኞቹ ያደረጉትን ብቻ መነሻ አድርገህ መውሰድ ሳይሆን፤ “የጨቋኞቹ” ልጆች የሚባሉት የብሔር የመደብ ጭቆናን ሽረውታል። መፃኤ ዕድላችንን በሚያስማማ መልኩ ነው ታሪክ መተንተን ያለበት። ይህም ሲባል ጭቆናም ከነበረ፣ የብሔር ጨቋኞች ናቸው ከሚባሉት ቤተሰብ የወጡ ልጆች ሕይወታቸውን የሰውለት በእነሱ ደምና ሕይወት ጭቆናው መሰረዙን ግንዛቤ ውስጥ ማስገባት ጠቃሚ ነው። ለዚህ ነው ወደፊት ተመልካች ትረካ የሚያስፈልገን። ስለዚህ በቤተሰቦቹ የብሔር ጭቆና አስተሳሰቦች ላይ ወደኋላ ተመልሰህ ልጆቹን ወደጎን አድርገህ፣ አሁንም የምታገለው የብሔር ጭቆና አለ የሚል ብጣሽ የፖለቲካ መንጠላጠያ ይዘህ መጓዝ አስቸጋሪ ነው። የብሔር ፖለቲከኞች ችግር በብሔር ብርድልብስ ብቻ ተሸፍነው ስለሚንቀሳቀሱ አካባቢያቸውና አገሪቱን በቅጡ አይገነዘቡም።

ወደታሪክ ውስጥ ከዘለቅንም የጨቋኞች ልጆች የሻሩትን ታሪክ ከግምት አለማስገባት ብቻ ሳይሆን፤ በሐይማኖት በብሔርም በባሕልም የተወሳሰበ የመንግስት ግንባታ ነው፣ ኢትዮጵያ የነበራት። የብሔር ወይም የሃይማኖት ስብጥርና ትስስር ወይም ቁርኝትን ወደ ጐን መተው አትችልም። ሶዶ፣ ሐረር፣ ሰላሌ ወይም ወሎን ማየት ይበቃል። ስለዚህ ልዩነቱን ብቻ ነጥለህ ማጮህ ሙሉ ሥዕል አይሰጥህም፤ የተሳሳተ ግንዛቤ ውስጥ ትወድቃለህ። በብሔር ጥያቄ ብቻ ተንጠልጥለህ የምትፈታው የብሔረሰብ ጥያቄ በኢትዮጵያ ውስጥ የለም። ብሔርን ማንጠልጠያ ብቻ አድርጎ የጋራ ችግሮችን ለመፍታት መንቀሳቀስ የሰነፎች ምርጫ ይመስለኛል። ይህም ሲባል፣ ብዙ ላለማሰብ፣ ላለመጣር፣ ላለማንበብ፣ ላለመመራመር፣ ጠልቆ ላለመረዳት ከመፈለግ የመነጨ አድርጌ ነው የምወስደው።

ሌላው የኢትዮጵያ የብሔር ፖለቲካ ከሌሎች የአፍሪካ ሀገሮች የተለየ ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ የመንግስትና የሀገር ግንባታ የተጠናቀቀው፣ ኢትዮጵያ ውስጥ ባለ አንድ ሰፊ ሕዝብ ነው። ከዚህ አንፃር የመንግስት ግንባታ ሒደቱ የብሔሮችን ጥያቄ በማጉላት ከፍተኛ አስተዋፅዖ አድርጓል። ሆኖም የብሔር ፖለቲካው ከመንግስት ግንባታ አንፃር ያለው ችግር ከጊዜ ጋር እየተሻሻለ እየተዛመደ ያደገ ከኢትዮጵያዊነት ጋር፣ ከመንግስት ጋር፣ ከሕዝብ ጋር፣ ከታሪክ ጋር ያለውን ትስስር በሚያጎላ መልኩ አልተሰራበትም። ለዚህ ምክንያቱ የብሔር ፖለቲከኞች በድሮ ዓለም የመኖር አዝማሚያ ነው።

እንደውም አብዛኞቹ የብሔር ፖለቲከኞች ቆሞ ቀር ናቸው ማለት ይቻላል። ኢትዮጵያ ውስጥ ካለው ፖለቲካዊ ማሕበራዊ ኢኮኖሚያዊ ለውጥ ጋር አብረው እየተለወጡ፣ ደረጃ በደረጃ ለውጦቹን እየገመገሙ እያዩ አይደለም የሚገኙት። ላለፉት ሃምሳ ዓመታት ጊዜ ውስጥ የኢትዮጵያ ፖለቲካ ኢኮኖሚ ማሕበራዊ በተለይ የብሔር ቅራኔውን በተመለከተ ብዙ ለውጦች አሉ። ይህንን የለውጥ ሒደት ከግምት ውስጥ ያላስገባ አንድ የብሔር ጥብቆ ብቻ በመያዝ ሌሎቹን ለውጦች ያላማከለ ሁኔታ ውስጥ ነው ያሉት። የብሔር ጥያቅን ከመመለስ አንፃር የመሬት ላራሹ አዋጅ ከየትኛው ሕገ-መንግስታዊ መግለጫ በላይ ነው። ጨቋኞች ተብለው የሚወነጀሉ ብሔሮች ልጆች ለዚህ ትግል ምን አበረከቱ? ቢባል ግልጽ ነው። ይሄን ግምት ውስጥ ያስገባ ትረካና የፖለቲካ አቋም ነው የሚታየው። ኢትዮጵያ የብሔር ብሔረሰቦች እስር ቤት ናት ተብሎ በተማሪዎች እንቅስቃሴ ተጀመረ፣ ሙሉ ትርጉም የሚሰጥ አባባል አልነበረም። ምክንያቱም ኢትዮጵያ የሁሉም የአርሶ አደሩ የደሃው እና የሌሎችም እስር ቤት ስለነበረች። ቀጥሎ መሬት ላራሹ መጣ፣ ደርግም በቋንቋና በተለያዩ ምክንያት ለብሔረሰቦች ጉዳይ ትኩረት መስጠት ጀመረ፣ ጥናትም አስጀመረ። ይሄ ሁሉ የፖለቲካ ሂደት ነው። በኋላም ኢሕአዴግ መጣ፣ ከእነዚህ ሂደቶች ጋር አብሮ ያደገ የፖለቲካ አቋም፤ የብሔር ፖለቲከኞች ማራመድ አልቻሉም። ለዚህ ምክንያቱ ደግሞ፣ በተለይ አክራሪ የብሔር ፖለቲከኞች ሁሌ ብርድ ልብስ ለብሰው ስለሚንቀሳቀሱ የብሔር ብርድ ልብስ ሲሸፍናቸው ራሳቸውን መግለጥናና ማየት አለመቻላቸው ነው። አብደላ ጊዮርጊስ የሚባል ቤተ-ክርስቲያን ያለባት አገር እኮ ናት፤ ኢትዮጵያ።

ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ ለፓርላማ ያቀረቡት ንግግሮችና የተወሰኑ ቃላቶችና አቋሞች ከላይ የሰፈሩትን ነጥቦች ግምት ውስጥ ያስገባ በሚመስል መልኩ ለዘብ ያለ ወደመሐል የመጡ ናቸው። ምክንያቱም የብሔር ፖለቲካ በኢትዮጵያ ውሱን ነው፤ የኢትዮጵያ ጥያቄ የብሔር ጥያቄ ብቻ አይደለም። ወደ ታሪካችን ስንሄድ አንድነትም ነበር፣ ትስስር ነበር፤ አንዱ ይገፋል አንዱ ይመጣል፤ አንዱ ይወራል አንዱ ያስገብራል፣ ሌላውም በተራው እንደዚሁ። እነዚህን ያላየ የብሔር ፖለቲካ ብቻ ነው የሚያቀነቅነው። ሁለተኛ የብሔር ፖለቲካ ከመንግስትነት ጋር፣ ከሕዝብ ጋር፣ ከባሕልና ከታሪክ ጋር፣ ከዜግነት ጋር፣ ከወደፊት ሀገር ምስረታ ጋር በተቆራኘ መልኩ በአጠቃላይ ተፈትሾ አይደለም የተያዘው። የጠቅላይ ሚኒስትሩ ንግግርም ስናዳምጠው፣ የብሔር ፖለቲካን ወደዋነኛ ጠርዙ እንዲመጣ የሚረዳ የተወሰነ እንቅስቃሴ የሚታይበት ሁኔታ ነው የሚሰተዋለው።

 

ሰንደቅ፡- ዶ/ር አብይ የመጨረሻውን የሥርዓተ-መንግስቱን ስልጣን መያዛቸው፣ ከኦሮሞ ፖለቲካ ጋር እንዴት የሚተነተን ነው? በኢሕአዴግ ማዕቀፍ ውስጥ ብቻ የሚታይ ነው? ወይንስ ከአጠቃላይ የኦሮሞ ፖለቲካ እንቅስቃሴ ጋር ተጋሪ ሒደት ነው?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- ኢሕአዴግ አንድ ትረካ ይዞ ነው የተነሳው። ይኸውም፣ የብሔር ጭቆና አለ፤ ስለዚህም የመንግስት ግንባታው በእሱ ላይ የተመሰረተ መሆን አለበት የሚል ትረካ ነው የያዘው። ይህ ትረካ አንዱ ሲሆን ሌሎች ትረካዎችም አሉ። ሌሎች ታሪኮችን አያካትትም። የሌሎች ስሜቶችን አያካትትም። የአብዛኞቹ ብሔር ብሔረሰቦች ከመንግስት ጋር ያላቸው ዝምድና ነው፣ ብሔርተኝነት የሚያስብለው። ከሀገርና ከመንግስትነት ጋር ያላቸው ዝምድና የተለያያ በመሆኑ ሁሉንም የሚያካትት ትረካ አይደለም። ይህም ሆኖ ግን፣ በተለይ ለተለጠጠው የኦሮሞ ብሔርተኝነት እድል የሰጠ ትረካ ነው። እንደዛም ሆኖ፤ ኢሕአዴግ የብሔሮችን ጥያቄ ሙሉ ለሙሉ አልመለሰም፤ ሙሉ ለሙሉም ገላጭ በሆነ መልኩ ትረካውን አላስቀመጠም። በሁለቱም ነው ጉድለቱ የሚታየው። የኦሮሞ ፖለቲካም በዚሁ መሐል ነበር የሚዋዥቀው።

አጠቃላይ የኦሮሞ ፖለቲካን ስትመለከት የተለያዩ የኃይልና የአስተሳሰብ ማዕከሎች አሉ። አንዱ በኢሕአዴግ ውስጥ ባለው ማዕቀፍ በተለይ ድርጅቱ ባስቀመጠው የፖለቲካ አቅጣጫ የኦሮሞ ጥያቄ ሊመለስ ይችላል ብሎ ሲንቀሳቀስ የነበረው፤ ኦሕዴድ ነው። ሁለተኛው፣ ትክክለኛ ፌደራሊዝም በቋንቋም፣ በሐብት ክፍፍልም፣ በዴሞክራሲም ሙሉ ለሙሉ የማስተዳደር መብት ይገባናል የሚሉ በሀገር ውስጥ የሚንቀሳቀሱ ተቀናቃኝ የፖለቲካ ኃይሎች ናቸው። ሶስተኛው፣ የአባገዳው ማዕከል ነው። ይህ በአብዛኛው የኦሮሞ ኃይሎችና አስተሳሰቦች የሚያሳትፍ የቅቡልነት ሠርተፊኬት ተቋም ነው። አራተኛው፣ የኦሮሞ ነፃነት ግንባር ነው። ይኸውም፣ እስከመገንጠል ድረስ የፖለቲካ ጥያቄ የሚያቀነቅን ነው። አምስተኛው፣ ዲያስፖራው የኦሮሞ ኮሚኒቲ ማዕከላት ያሉበት ሲሆን ግማሹ ከአካባቢው አሰላለፍ ጋር በመቀናጀት በኢትዮጵያ ውስጥ የመንግስት ነጠቃን እንደ አማራጭ የማይቃወም ነው። ሌላው፣ የኢትዮጵያ አገራዊ መንግስት ሥርዓት በአበሾች የተገነባ በመሆኑ፣ ይህንን አፍርሶ ከመስራት ውጪ ሌላ አማራጭ የለም ብለው የሚያምኑ ናቸው።

ከላይ የሰፈሩት ስድስት የተለያዩ ማዕከላትና አስተሳሰቦች ብዙ ጫፍ ላይ ነው የሚረግጡት። ከሁለቱ በስተቀር ሌሎቹ አብዛኛዎቹ በሰለጠነ ፖለቲካ አገር ውስጥ በቀላሉ ሊፈቱ ይችላሉ። ከዚህ አንፃር፣ ከታሪክ አንፃር፣ ከዝምድና አንፃር፣ ከመንግስትነት ከሀገር አንፃር፣ ከኦሮሞ ሕዝብና ሌሎች ከኦሮሞ ብሔር ጋር ካላቸው ግንኙነቶች አንፃር፣ ለዘብ ያለውና ወደ ትክክለኛው መስመር እየመጣ ያለው አሁን በዶክተር አብይ የሚቀነቀነው ነው።

 

ሰንደቅ፡- የኦሮሞ ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ድርጅት (ኦህዴድ) ማዕከላዊ ኮሚቴ ባወጣው መግለጫው ለኦሮሞ ሕዝብ ጥሪ ማቅረቡ የሚታወስ ነው። ይኸውም፣ “የመደብ ጭቆና ምን ያህል አስከፊ እንደሆና አዎንታዊ ለውጥን እንደሚገታ ባለፈው ታሪክህ ካንተ በላይ የሚገነዘብ የለም። በአሁኑም ሰዓት ተመሳሳይ መደባዊ ጭቆና ዳግም በሀገራችን እንዳያቆጠቁጥ ትግልህን አጠንክረህ መቀጠል ይገባሃል።” የሚል ነው። ኢሕአዴግ በ”ብሔር ጭቆና” ላይ የተመሰረትኩ ፓርቲ ነኝ እያለ፤ ኦሕዴድ “የመደብ ጭቆና” ትረካ ማንጸባረቁን እንዴት ይመለከቱታል?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- ኢህአዴግ ኢትዮጵያውያንን አንድ ሊያደርግ የሚችል የመደብ ጥያቄን ሲገፋበት አልታየም። የብሔሩን እያጦዘ የመደቡን እያቀዘቀዘ ነው የተጓዘው። ከፖለቲካ ኢኮኖሚው አንፃር ግን የመደብ ጉዳይ አስተሳሳሪ ኃይል ነው። ቀደም ብዬ ካስቀመጥኩት ነጥብ ጋር የሚያያዝ ነው የሚመስለኝ። ኢትዮጵያ ውስጥ የብሔር ጥያቄ ከብዙ ነገሮች ጋር ተያይዞ ነው የሚታይ እንጂ በራሱ ብቻ ወሳኝ ጥያቄ ተደርጎ የሚወሰድ አይዳለም። ከታሪካችን አንፃር ብዙ ትስስሮች መስተጋብሮች አሉ። አብሮ የመኖር ጉዳይ አለ። አሁን በአብዛኛው በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ መሬቶች ወይም ክልሎች አሁን ላይ ያሉ ብሔሮች፣ ራሳቸውን በሚገልጽበት መልኩ የተፈጠሩባቸውም አይደሉም። የመፍለስ፣ የመጓዝ፣ የመምጣት፣ የመሄድ፣ የመፈናቀል የታሪካችን አንድ ሂደት ነው። ስለዚህ ታሪካችን የፈተሸ በትክክለኛው ቦታውን ያስቀመጠ የብሔር ፖለቲካ ሲራመድ አልነበረም፤ በተለይ ከተማሪዎች እንቅስቃሴ ጀምሮ።

ሁለተኛ፣ ኢትዮጵያ ውስጥ የነበረው ጭቆና በመንደርተኛ የብሔር ሊሂቃን ሕዝባቸው ላይ የሚያደርጉት ጭቆናም በአጎራባች ሊሂቃንም ጭምር ነው። የጨቋኞች የዕርስ በርስ ውድድር ነው የነበረው። ስለዚህ አንዱ ብሔር አንዱን የጨቆነበት ሁኔታ የለም። የሊሂቃን ጭቆና ነው የነበረው። የብሔር ሊሂቃን በመንደራቸውም ጨቋኞች ነበሩ፣ የአጎራባች ሊሂቃንም ሲስፋፉ የያዙትን ቦታ ከያዙ በኋላ ዴሞክራሲያዊ ፍትሃዊ ሥርዓት አልመሰረቱም። በዚህ መልኩ ነው መተንተን ያለበት።

ሶስተኛ፣ የመደብ ጥያቄው ኢትዮጵያ ውስጥ ተረሳ። እንደአንድ ሀገር እንደአንድ ሕዝብ አንድነታችንን በተለይ የብሔር ፖለቲካውን መገዳደር ይችል የነበረው የመደብ ጉዳይ ነው። አብዛኛው ድሃ፣ ፍትህ የሌለበት፣ ደሃ አርሶ አደር በመሆኑ ነበር። የኢትዮጵያ ታሪክ እንደውም የመንግስት ስልጣን በሕዝብ ላይ በኃይል መጫኑ ነው የሚገልጸው። እውነተኛ የታሪክ ሚዛኑን አልያዘም ማለት ነው። ኦሕዴድና አቶ ለማ ወደመሐል የመምጣት አዝማሚያ ምን አልባት ይህ ሁኔታ አጠቃላይ ዕይታ ተደርጎበት መሻሻልና የብሔር ፖለቲካን የምናይበት መነጽር የማስተካከል ሂደት ተደርጎ ሊታይ የሚቻል ከሆነ እሰየው ነው። እዚህ ላይ ነው ኢሕአዴግ ውስጥ ያለውን የኃይል ሚዛን እና የአመለካከት መጣረስ በግልፅ የሚወጣው።

 

ሰንደቅ፡- የእርስዎን ትንታኔ በመዋስ፣ በኢሕአዴግ ድርጅቶች መካከል አሁን ላይ ያለውን የኃይል ዝምድና (power relation) እንዴት ነው የሚረዱት?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- ኢሕአዴግ ውስጥ ካለው የኃይል ዝምድና ከታሪክ አንፃር ሕወሓት ተፅዕኖ ፈጣሪ ነበር የነበረው። ቀድሞ ትግል የጀመረ፣ የፖለቲካ ፕሮግራሙን የቀመረ፣ ሌሎችንም ረድቶ ደርግን በማሸነፉ ስልጣን የያዘ ኃይል ስለነበረ ነው። ይህ ሁኔታ በሂደት እየተቀየረ ነው የመጣው። የመንግስት ስልጣን ውስጥ ሲመጣ የነበረው አብዛኛው ካድሬና ታጋይ በተለያየ መልኩ ስሜቱ ስለተጎዳ ድርጅቱ ውስጥ የተለያዩ እንቅስቃሴዎች ብሶቶች እየጨመሩ የመጣበት ሁኔታ ነበር።

በኢሕአዴግ ዋናው የኃይል ዝምድና የተፅዕኖ ፈጣሪነት ሲታይ ሕወሓት ከመንግስት ስልጣን ከተያዘ ከሶስት አመት በኋላ ከአባላቶቹ መካከል በነበረው መቃቃር ጉልበቱና ግለቱ እየዛለ መጣ። ከዛም የኤርትራ ጦርነት መምጣቱን ተከትሎ ሕወሓት ለሁለት ተሰነጠቀ። ይህ ክስተት ድርጅቱን በጣም ያዳከመ ነበር። ይህም ብቻ ሳይሆን በወቅቱ የድርጅቱ ሊቀመንበር የነበሩት አቶ መለስ ዜናዊ የብአዴን እርዳታ በመጠየቅ ሕወሓት ላይ የበላይነት በሚጎናጸፉበት ሁኔታ፣ የህወሓት የውስጥ አንድነት፣ ጠንካራነት፣ የአይበገሬነት ምስልም አብሮ በሌሎች የኢሕአዴግ ድርጅቶች ዘንድ ተሸረሸረ።  

ይህ በሆነበት ሁኔታ ሕወሓት በአንድ ሰው አመራር እጅ በመውደቁ አብዮታዊነቱ፣ የውስጥ አንድነቱ፣ ስሜቱ፣ የትግል ወኔው፣ የድርጅት ፍቅሩ በተወሰነ ደረጃ እየተዳከመ መጥቶ ምርጫ 97 ደረሰ። ምርጫ 97 ሲመጣ ደግሞ በነበረው የተቃውሞ ማዕበል የተነሳ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ኦሕዴድን አስጠርተው ኢሕአዴግ በአባላት እንዲጥለቀለቅ አደረጉት። እነዚህ ሁሉ ተዳምረው፣ የሕወሓትን ተፅዕኖ ፈጣሪነትና የመሪነት ሚና የሃሳብ አፍላቂነት የጠንካራ ድርጅት ተምሳሌትነት ሚናንን እየሸረሸሩት መጡ። ጠቅላይ ሚኒስትሩም ሲያርፉ በድርጅቱ ውስጥ የኃይል ሚዛኑ መገዳደሩም እየጨመረ መጣ።

ከምርጫ 97 በኋላ ኢሕአዴግ በሚሊዮኖች ያጥለቀለው አባል፣ ከመጀመሪያ የኢሕአዴግ መርሆዎች ጋር ብዙም የማይተዋወቅ ኃይል ነው። እንደውም የሌሎች የኦሮሞ የኃይል ማዕከላት አስተዋፅዖ ተጨምሮበት ኦሕዴድን በኢሕአዴግ ውስጥ የኃይል ማዕከልና ተፅዕኖ ፈጣሪ ደረጃ አድርሰውታል። የፖለቲካ ምህዳሩ የኋልዮሽ ሲጓዝ፣ ከወጣቱ እንቅስቃሴና ከሕዝቡ ብሶት ጋር ተዳምሮ፣ አጠቃላይ አሳታፊ እና የሃሳብ ብዝሃነት ምህዳሩ እየጠበበ ሲመጣ ሕዝቡ የራሱን ስሜቶች በደሎች ችግሮች የሚገልፅበት መንገድ እየተዘጋ ሲመጣ፣ ዋናዎቹ የህዝቡን ስሜት በደል የሚያንጸባርቁ ኃይሎች በይፋ ኢትዮጵያ ውስጥ በማይንቀሳቀሱበት ሁኔታ፣ የኢሕአዴግ ኃይሎችና አባል ድርጅቶች የእነዚህን ሕዝቦች ስሜትና የፖለቲካ እንቅስቃሴ ወኪሎች ሆነው የመጡት። እነዚህ ሁሉ ተደማምረው ኢትዮጵያ ውስጥ የፖለቲካ ቀውስ ተፈጠረ፤ የለውጥ ስሜት ተቀሰቀሰ። ይህንን የለውጥ እንቅስቃሴ ማን ይምራው በሚል መተጋገል ውስጥ በመገባቱ ኦሕዴድ ከለውጥ ፈላጊው ኃይል ጋር በመተሻሸት የለውጡን ጥያቄ በመጨበጥ፣ ኢሕአዴግ ውስጥ ኃይሉን አፈርጥሞ መገዳደር ጀመረ።

በነዚህ ሁኔታዎች ውስጥ ነው፣ የዶክተር አብይ ወደ ስልጣን መምጣት መታየት ያለበት። ምክንያቱም እንደከዚህ ቀደሙ በተባበረ ድምፅ፣ በውስጥ ድርጅታዊ ቀመር ወይም በስምምነት ወይም በሹመት ሁሉም ድርጅቶች ያመጡት አመራር አይደለም። በውስጥ ትግል የመጡ አመራር ናቸው። በውስጥ ፍልሚያ ላይ የውጭ ተጽዕኖ ተጨምሮበት ነው። ይህም ሲባል፣ ኦሕዴድ የእራሱን የኃይል ማዕከልና መሰረት ተጠቅሞ፣ የሕዝቡን ብሶት ተጠቅሞ፣ ግጭቶቹን ተጠቅሞ፣ በድርጅቱ ውስጥ በፖለቲካና በግምገማ የበላይነት ሳይቀዳጅ እንደውም እያቀረቀረ ቆይቶ፤ በምርጫ አሸንፎ ለስልጣን የበቃ ኃይል ነው። ለዚህም ነው በተለየ መንገድ የተገኘ ስልጣን የሚሆነው። የተለያዩ ታክቲኮች ከተለያዩ አቅጣጫዎች ተጠቅመው ያገኙት ሥልጣን ነው።

 

ሰንደቅ፡- በትግል የተገኘ ውጤት መሆኑን ካስቀመጡ፤ በቀጣይ በድርጅቱ ላይ ሊኖረው የሚችለው ተፅዕኖ ምን ይመስላል? ድርጅቱ የቀረፃቸው የፖሊሲ የስትራቴጂ የማስፈጸሚያ መመሪያዎች በአብዛኛው የአቶ መለስ የአስተሳሰብ ተፅዕኖዎች ያረፈባቸው ከመሆኑ አንፃር፣ የለውጥ ኃይሉ ሚና በሰነዶቹ ላይ ምን ሊሆን ይችላል?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- የድሮዎቹ አቶ መለስ የነደፏቸው የኢሕአዴግ ፖሊሲዎች ስትራቴጂዎች አቋሞች በርግጠኝነት እንደነበሩት ይቀጥላሉ ብሎ ለመናገር አይቻልም። ምክንያቱም በመለስ ውርስና በኢሕአዴግ የሃሳብ አንድነት ላይ ልዩነቶች አሉ። ከላይ እንዳስቀመጥነው፣ ከብሔር ጥያቄ ይነሳል፣ የኢኮኖሚ ተጠቃሚነት ይመጣል፣ ምን ዓይነት ዴሞክራሲ ሊመጣ ነው፣ ምን ዓይነት ሥርዓተ መንግስት ሊመጣ ነው፣ ምን ዓይነት የውጭ ዝምድና ሊመጣ ነው፣ ምን ዓይነት የኢኮኖሚ ፖሊሲ ሊመጣ ነው የሚሉትን ስንመለከታቸው፤ አንድ አይነት የሃሳብ አንድነትና ስምምነት እንደድሮ ይቀጥላል ማለት አይቻልም። የዶ/ር አብይ ተስፈንጥሮ መውጣት ኢህአዴግን ለድርጅት ማንነት ቀውስ ዳርጐታል። የግድ ማንነቱን ማስተካከል ሊኖርበት ነው።

ሁለተኛው፣ ኢሕአዴግ በራሱ የአስተሳሰብ ሥርዓት መታወክ ያጋጠመው ነው የሚመስለኝ። መፍትሄውም አንድ ሰው ወደ ስልጣን ማምጣት አይደለም። አብዮታዊ ዴሞክራሲ የሚለው ፍልስፍና ያሸጋግራል የሚባለው፣ ከካፒታሊዝም ወደ ሶሻሊዝም ነው? ከሶሻሊዝም ወደ ኮሚኒዝም ነው ያለነው? በየትኛው ምዕራፍ ነው? ኢትዮጵያ ውስጥ እንዴት ነው ሊተገበር የሚችለው? አሁን ካለው የዓለምና የአገሪቱ ሁኔታ ጋር እንዴት ይታያል? የሚለው በፓርቲው ውስጥ ግልፅ አልነበረም። የፓርቲ የበላይነትና የልማታዊ መንግስት የአውራ ፓርቲ አስተሳሰብ ስለሚያጠናክር ብቻ እንደርዕዮተ ዓለም ማዕከላዊ ነጥብ ሆኖ እስካሁን ቆይቷል። ይህንን እንኳን በዶክተር አብይ የሚመራው አዲሱ ኃይል ቀርቶ የቀድሞ የኢሕአዴግ መሪዎች በአስተማማኝ ሁኔታ የሚገልጹት አይደለም።

ስለዚህ ለዘብተኛ በተወሰነ ደረጃ ሊብራል የህዝቡን ጥያቄ ከመመለስ አንፃር፣ የፖለቲካ ምህዳሩን ከማስፋት አንፃር፣ የሕግ የበላይነትና ፍትህን ከማስፈን አንፃር፣ ኢሕአዴግ የደከመላቸው ብዙ ያልተሳኩለት ነገሮች ላይ ሲታይ ለውጦች መጠበቅ ይቻላል። ስለዚህ የቀድሞዎቹ የኢሕአዴግ የንድፈ ሃሳብ መዛግብት እስካሁንም ውጤታቸው እምብዛም ነው። በተለይ ከፖለቲካ ሽግግር አንፃር ከአሁን በኋላም ቀጣይነታቸው አስተማማኝ አይደለም። አንደኛ የሃሳብ አንድነትና ጥራት በኢሕአዴግ ውስጥ አልተከሰተም። እንደዛማ ቢሆን ዶ/ር አብይ አህመድ ሊቀመንበር ሆኖ አይመረጥም ነበር። ምክንያቱም ኢሕአዴግ ውስጥ በነበረው በአብዮታዊነት፣ በወገንተኝነት፣ በአብዮታዊ ዴሞክራሲያዊነት፣ ሕዝበኛ ተብሎ በመወቀስ፣ በአብዛኛው ባለፈው ጊዜ ኢሕአዴግ በነበረው ስብሰባ አሸናፊ ያልነበረ በዚህ ደረጃ ብዙ የተወቀሰ ኃይል ነው፤ በፖለቲካ ጥሎ ማለፍ ምርጫ አሸንፎ የወጣው። ይህ ማለት የኢሕአዴግ የሃሳብ አመለካከትና አንድነት የወለደው መሪ አይደለም። በድርጅቱ ውስጥ ያለውን ተቃርኖ የሚያሳይ ተደርጎ የሚወሰድ ነው።

ስለዚህም በአጠቃላይ ሲታይ አዲስ ያልረጋ ጅማሮ ነው የሚመስለኝ። አሁንም የሃሳብ አንድነት፣ የድጋፍ አንድነት ስለሌለ ሁሉም ነገር በቀላሉ ይራመዳል ማለት አይደለም። የተለያዩ የኃይልና የአስተሳሰብ ማዕከላት መኖራቸው አይቀርም። የኃይል ማዕከላት ብዝሃነት እየተፈጠረ ነው። በመንግስት ስልጣን ውስጥም የአመለካከትና የኃይል አሰላለፉ ማዕከሎች መኖራቸው አይቀርም። አሁን ያለው ሽግግር ጅማሮ ነው እንጂ በደንብ ድጋፍ ያገኘ መሰረቱ የጠነከረ ለውጥ ነውም ማለት አይቻልም። በመገዳደር የመጣ የለውጥ ጅማሮ ነው ካልን፣ ለውጡ ሊዘልቅ የሚችለው በትግል (Political Contestation) ነው ማለት ነው። ለውጡን ተከትሎ ያለው የኃይል ዝምድና የተለያዩ የኃይል ማዕከላት እርስ በእርሳቸው የሚገዳደሩበት ሁኔታ ነው የሚፈጠረው። እንደቀድሞ ከላይ እስከታች በቁጥጥር ስርዓትና አመለካከት ጥራት፣ በዴሞክራሲያዊ ማዕከላዊነት፣ ድርጅቱን ቀጥ አድርገህ በአንድ አቅጣጫ ብቻ እያየህ የሚጓዙበት ሁኔታ ከአሁን በኋላ ኢትዮጵያ ውስጥ አይኖርም።

 

ሰንደቅ፡- የኢሕአዴግ ጽ/ቤት ኃላፊና አንድ የሕወሓት ሥራአስፈፃሚ አባል ለመገናኛ ብዙሃን እንደገለጹት፣ ለቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃ/ማሪያም ሙሉ ድጋፍ ከፓርቲው እንዳልተደረገላቸው በአደባባይ ተናዘዋል። እርስዎ በሰጡት ትንታኔ ደግሞ ዶክተር አብይ በፖለቲካ ትግል እንጂ በሃሳብ የበላይነት በተባበረ ድምጽ አልተመረጡም ካሉ፤ ገዢው ፓርቲ እንደፓርቲ እና እንደመንግስት ተረጋግቶ የመቀጠሉን ሁኔታ እንዴት ይመለከቱታል?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- የአቶ ኃ/ማሪያም ችግር የነበረው የገቡበት ቤት፣ በውርስ የገቡበት አዳራሽ የተከፋፈለ ቤት ሆኖ መገኘቱ ነው። አሁንም ቢሆን የኢሕአዴግ አባል ድርጅቶች ወደ ተለያየ ሩጫ ውስጥ መግባታቸው አይቀርም። ይህ ምን ማለት ነው፣ የዶክተር አብይ ወደ ስልጣን መምጣት በተለምዶ እንደሚደረገው ኢሕአዴግ ውስጥ አስቀድሞ በማዕከል የተወሰነ ውሳኔ አይደለም። በስምምነት በተባበረ ድምጽ ድሮ በዝግ ስብሰባ ብቻ እንደሚደረገው በኢሕአዴግ የፖለቲካ መስፈርት ማለት ከድርጅቱ ፍላጎት ቁመና አንፃር ነበር ሊቀመንበር የሚመረጠው። አሁን በተቃራኒው ነው የሆነው። የግራ ዘመምና ኮሚኒስታዊ አመዳደብ ዓይነት አይደለም። አሁን ኢሕአዴግ ውስጥ የሃሳብ አንድነት በሌለበት ሁኔታ፣ አንድ የጠራ የሃሳብ የበላይነት የያዘ አመለካከት በሌለበት ሁኔታ ኢትዮጵያን የማረጋጋት ሁኔታ የሚቻል አይደለም። ድሮም ቢሆን የኢትዮጵያ ችግር ከአንድ ፓርቲ በላይ መሆኑ ግልፅ ስለሆነ ሌሎች የፖለቲካ ኃይሎች የሚሳተፉበት የፖለቲካ መድረክ መክፈትና ማጠናከር ነው ወሳኙ። ወደ ኖርማል ፖለቲካ ሂደት ውስጥ መግባት አለብን። በሌሎች አገሮች በተለመደው የፖለቲካ ውድድር።

ኢትዮጵያን ኢሕአዴግ ብቻውን ማረጋጋት እንደማይችል ግልፅ ሆኗል። ኢሕአዴግ እንኳን ኢትዮጵያን እራሱን ማረጋጋት በማይችልበት ደረጃ ውስጥ ደርሷል። ከአስራ ምናምን አመታት በፊት እንዳልኩት ኢሕአዴግ ሌሎቹን እያዳከመ፣ እራሱንም ከውስጡ እየተዳከመ ኢትዮጵያ የሚያረጋጋ ኃይል ሊያሳጣት ይችላል የሚለውን አመለካከት ይዤው የቆየሁት ነው። ውስጡን ማረጋጋት እየከበደው የመጣ ኃይል ሌሎቹን ሊያረጋጋ አይችልም። ማድረግ የሚችለው የፖለቲካ መድረኩን ከፍቶ ሁሉም ይመለከተኛል የሚሉ የኢትዮጵያ የፖለቲካ ኃይሎች የሚሳተፉበት የፖለቲካ ሒደት ነው ማስጀመር ያለበት። ይህ እንግዲህ ትልቁ የዶክተር አብይ ሥራ ነው የሚሆነው። በሌላ መልኩ ግንዛቤ መውሰድ ያለበት ኢህአዴግ ውስጥ ቁቡልነት ያላቸው ኃይሎችም እየተፈጠሩ ነው። ስለዚህ ሂደቱ ሁለት መልክ ይዟል።

ከዚህ አንፃር ግን ኢትዮጵያ ውስጥ ብዙ ያልተለመደ ጥንቃቄ የሚፈልግ ጉዳይ አለ። ይኸውም፣ አንደኛ ኢትዮጵያዊያን የፖለቲካ ሽግግርን ማኔጅ የማድረግ ልምምድ የለንም፤ የፖለቲካ ሽግግር (Political Transition) አድርገን ስለማናውቅ። ሁለተኛ፣ የዴሞክራሲያዊ ለውጥ ሂደት በቅጡ አናውቀውም። ልምድም ያስፈልገናል። መነጋገርም ያስፈልገናል። መመካከርም ያስፈልገናል። ከዚህ አንፃር ቅድሚያ መሰጠት ያለበት የመንግስት ተቋማት ከፓርቲ ነፃ ሆነው እንዲጠናከሩ መፍቀድ ነው። ኢሕአዴግ ማድረግ የሚችለው የፖለቲካ ምህዳሩን ለመክፈት ነፃ የመንግስት ተቋማት እንዲጠናከሩ ማስቻል ነው። ነፃ የመንግስት ተቋማት ለመፍጠር የገዢው ፓርቲ፣ የሌሎች የፖለቲካ ኃይሎች የዜጎች ጥረት ታክሎበት ካልተሳካ በስተቀር የፖለቲካም የዴሞክራሲ ሽግግር የማይታሰብ ነው።

ተሽቀዳድሞ ወደ ምርጫ መሄድ በራሱ አደጋ ነው። እነዚህን ተቋማት እንደገና ማዋቀር አለብን፣ ጠንካራና ገለልተኛ ተቋማትን። የኢትዮጵያ የመንግስትነት ቀውስ የሚጀምረው የህግ የበላይነት ባለመኖሩ ነው። ይህንን ችግር ለመፍታት የግድ የፖለቲካ ሒደቱ መፍታታት አለበት። መድረኩ ክፍት መሆን አለበት። መድረኩ ክፍት ሲሆን ግን በተጓዳኝ የመንግስት ተቋማት እንዲጠናከሩ ማድረግ ይገባል። የመንግስት ተቋማትን መወንጀል፣ ማሸማቀቅና ማዋረድ፣ ቅቡልነታቸውን ማሳጣት አደገኛ ነገር ነው። ምክንያቱም የመንግስት መፍረስ አደጋ ሊያስከትል ይችላል። ከዚህ አንፃር ኢትዮጵያ ውስጥ ትላልቆቹ የፖለቲካ እንቅስቃሴዎች የሚያደርጉ ኃይሎች የፖለቲካና የዴሞክራሲ ለውጥ ሽግግር ለማድረግ እያመቻቹ አይደለም፣ ከኢሕአዴግ ጀምሮ። ይህ የሚያስከትለው የሥርዓት መፍረስ ብቻ ሳይሆን የሥርዓተ-መንግስቱ መፍረስን ያስከትላል።

ምክንያቱም ሕዝብን ማዕከል ያደረጉ አንድን ሕዝብ ከሌላው ሕዝብ ጋር በሚያላትሙ መስመሮች ላይ የሚዋዥቁ የፖለቲካ ኃይሎች አሉ። ይሄ ትክክል አይደለም። ሁለተኛ፣ የመንግስት ተቋማትን ከአንድ ሕዝብ ጋር ወይም ወገን ጋር በማገናኘት ሙሉ ለሙሉ ተቀባይነታቸው እንዲጠፋ የሚያደርጉ የፖለቲካ ኃይሎችም አሉ። ለምሳሌ ለተቋማቱ አሰራር ተጠያቂው ኢሕአዴግ ሊሆን ይችላል። መከላከያውን ለሀገር ውስጥ ጉዳይ የሚጠቀምበት ከሆነ፣ መጠየቅ ያለበት ኢሕአዴግ እንጂ የመከላከያ ተቋም አይደለም። የምትወነጅለውን ቅቡልነቱን የምትነሳውን ተቋም መለየት አለብህ። አደጋው ሁሉም የማይቀበለው ተቋም አድርገህ ስታበቃ፣ እንደሀገር መቀጠል ከባድ ሊሆን ይችላል። መጠየቅ ያለበትን ለመጠየቅ የፖለቲካ አቅጣጫ ማበጀት ይመረጣል።

ሌላው፣ የመንግስት መፍረስ አደጋ የሚያጋጥመው ኢሕአዴግ የኢትዮጵያን የዴሞክራሲያዊ ሽግግርን ሒደት ባዘገየ ቁጥር ነው። ሌላው፣ የተወሰኑ ብሔርተኞች የኢትዮጵያን መንግስት ሥርዓት እንደገና አፍርሶ መገንባት ነው የሚያዋጣን የሚለው ሲሆን፣ ምንም ያልተጠናበት ከእውቀት የራቀ ከታሪክም ያፈነገጠ አመለካከት መያዛቸው ነው። የፖለቲካ ቁምጥና፣ ሊባል የሚችል። ለምሳሌ በሶማሊያ፣ በየመን እና በሌሎች የአፍሪካ ሀገሮች ውስጥ አንድ ጊዜ የመንግስት ሥርዓት ከፈረሰ በኋላ ዳግም ወደነበረበት ለመመለስ አልተቻለም። ማስተዋል ይጠይቃል። የኢትዮጵያን ሥርዓተ-መንግስት ዴሞክራሲያዊ አድርጐ ማሻገር አንድ ነገር ነው፣ የማፍረስ አዝማሚያው ግን የጤና አይደለም። የተዳበሉ የሚመስሉትን መለየት ያስፈልጋል።

እኔ እንደሚመስለኝ፣ ኢትዮጵያ ውስጥ የፖለቲካ የዴሞክራሲ ሽግግር፣ የሥርዓት ለውጥ በሰላማዊ ሲቪል በሆኑ እንቅስቃሴ ከአመጽ በራቀ ሁኔታ ማካሄድ የግድ ይላል። የኢትዮጵያ የመንግስት ሥርዓትን ሊያፈርሱ የሚችሉ ትረካዎች ውስጥ መዳከር ግን አደገኛ ነው። ሁለቱን ለያይተን ማየት አለብን። በተያያዘ፣ የኢትዮጵያን የሀገር ውስጥ ችግሮችን ከውጭ ኃይሎች ጋር በመሆን ለመፍታት መሞከር በተለይ አሁን ካለው የብሔር ፖለቲካ አንፃር አደገኛ ነው። ስለዚህ የሀገር ውስጥ የህዝብ ጥያቄዎችና የፖለቲካ ኃይሎችን የውጭ የፖለቲካ ትስስሮች እንዴት አድርገን ነው መለየት ያለብን የሚለውን ለዶክተር አብይ ወይም ለኢሕአዴግ ብቻ የሚተው ሳይሆን ለአብዛኛው ሕዝብም፣ ተቃዋሚ ኃይሎችም ትልቁ ጥያቄ ይመስለኛል። በተለይ አሁን ከደረስንበት አንፃር ካየነው።

ለምሳሌ ኦሕዴድ የተነሳው የሕዝቡን ጥያቄዎች ሌላ አጀንዳ ካላቸው ፖለቲከኞች ነጥቆ የራሱ አጀንዳ አድርጎ ነው። ይህ ማለት ፖለቲካውን አለዝቦ የኦሮሞ ፖለቲከኞችን አብዛኛዎቹ ጥያቄዎች መመለስ ለኢትዮጵያ ፖለቲካ አንድነት ይጠቅማል። ለፖለቲካ ሽግግር ለዴሞክራሲያዊ ለውጥም ሊጠቅም ይችላል። የሕዝብ ችግሮችን ይዘን፣ ጥያቄዎቹን የራሳችን በማድረግ የህዝብ ወኪሎች መሆን ያለብን እኛ ነን የሚል ፉክክር ውስጥ ነው የተገባው። በጣም ጤነኛ ፉክክር ተደርጎ ሊወሰድም ይችላል። ምክንያቱም የህዝብ ጥያቄን ይዞ ዳር የሚያደርሰው ማን ነው የሚለውን ለመመለስ ሕዝብ ምርምር ውስጥ እንዲገባ ስለሚጋብዝ ነው። ስለዚህ ባለፉት ሶስት ወራት ትልቅ ለውጥ የታየበት ነው። የሕዝብ ብሶትና የአካባቢው እጆች፤ የሕዝብ ብሶትና ሀገረ-መንግስቱን የመዳጥ የፖለቲካ ጫፎች ጋር መዳበል ነበር አደጋ የነበረው።

ይህንን ለይቶ በማውጣት ኦሕዴድ በትልቁ ሊሰራ የሚችል ይመስለኛል። ምክንያቱም የኦሮሞ ሕዝብ ጥያቄ በወሳኝ መልኩ በሌሎች ጫፍ በረገጡ ቡድኖች ተቀንቅኖ ከቀጠለ አደጋው የከፋ ነው የሚሆነው። የሕዝቡን ጥያቄ ወደ እራሳችን አምጥተን፣ የሕዝቡን ትክክለኛ ፍትሃዊ ጥያቄ የለውጥ መሪዎች እኛነን። ማለት ተገቢ ነው። ስለዚህ ማነው የለውጡ መሪ ብለው በለውጡ አቅጣጫ ፉክክር ካደረጉ ለሀገሪቷም ጥሩ ነው የሚሆነው። የለውጥ ትረካውን መቆጣጠርና የለውጥ ፈረሱን ማስጫን ወሳኝ የፖለቲካ ትግል አቅጣጫ ሆኗል።

 

ሰንደቅ፡- በኢሕአዴግ ውስጥ የሃሳብ አንድነት እንደሌለ አስቀምጠዋል። ከዚህ አንፃር በፌደራል መንግስት እና በክልሎች መካከል ሊኖር የሚችለው የኃይል ዝምድና እንዴት ይታያል? የጠቅላይ ሚኒስትሩ ስልጣን ከክልሎች ተቆርሶ የተሰጠ መሆኑ እየታወቀ፣ ፓርቲዎቹ ቦታውን ለመያዝ ከፍተኛ መተጋገል ውስጥ ለምን ገቡ? ከዚህ የፖለቲካ ቀውስ ውስጥስ የሚገኙ እድሎች ይኖሩ ይሆን?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- እድሎች አይጠፉም። የኢትዮጵያ ፌደራሊዝም ዋና ችግሩ የነበረው በአንድ ፓርቲ ጡንቻ ውስጥ መውደቁ ነው። ስለዚህም ትክክለኛ ፌደራሊዝም ሊሆን አይችልም። ያ ፓርቲ ማዕከል ላይ ሲዳከም፣ ፌደራሊዝሙ አደጋ ውስጥ ይገባል። ያ ፓርቲ የሃሳብ አንድነትና ጥንካሬ በሚያጣበት ሰዓት የፖለቲካ አለመረጋጋት ያመጣል። ሲጀመር የኢህአዴግ ቀውስ የአገር ቀውስ መሆን የለበትም። አንድ ፓርቲ በተተራመሰ ቁጥር አገር በመላ የሚተራመስ ከሆነ ቅስም ሰባሪ ነው።

አንደኛ፣ ፌደራሊዝም ያለዲሞክራሲ የማይታሰብ ነው። ፌደራሊዝምን አለዲሞክራሲ ለመተግበር መሞከር፣ ፌደራሊዝሙን እና አገረ-መንግስቱን ከማፍረስ አይተናነስም፤ የነበረውም ችግር ይኸው ነው። ሁለተኛው፣ የኢሕአዴግ የበላይነት በክልሎች የኃይል ዝምድና ላይ የራሱን ተፅዕኖ አሳርፏል። ያ ማለት ምንድን ነው? የኢትዮጵያ ፌደራሊዝም ሁለት አቅጣጫ ያለው ፌዴራሊዝም ነው። በአንድ በኩል ያልተማከለ አስተዳደር ወደታች ይዘረጋል፤ የፓርቲ ስልጣን ከላይ ይጭናል። በፓርቲው ነው እንጂ፣ በክልሎችና በማዕከላዊ መንግስት ጋር የኃይል ዝምድና ግንኙነት ላይ የተመሰረተ አይደለም። ይህንን መቀየር አለብን፤ የተሳሳተ ነው። ምክንያቱም ያ ፓርቲ ጠንካራ ሲሆን ትክክለኛ ፌደራሊዝም አይሆንም። የፓርቲ ማዕከላዊነት ስላለ። ስልጣን ላይ ያለው ፓርቲ ኢህአዴግ ይሁን ሌላ ፌደራልና ክልል መንግስታት የራሳቸው ዝምድናና መስተጋብር ሊኖራቸው ይገባል። በሕግ የተደነገገ የራሳቸው ግንኙነት መኖር አለበት።

ክልሎች ማዕከል ላይ ተፅዕኖ አልነበራቸውም። ማዕከሉ ላይ ተፅዕኖ አልነበራቸውም። ምክንያቱም ፓርቲው ሁሉንም ነገር ጨምድዶ ስለያዘ ነው። ለፌደራሊዝም አደጋ ነው። ስለሆነም በማዕከልና በክልሎች መካከል ያለው ግንኙነት በሕግ እንጂ በፓርቲ መመራት የለበትም። በአንድ ፓርቲ ካድሬዎች አይደለም ፌደራሊዝም ጸንቶ የሚቆየው። ፓርቲው በመዳከሙ የማዕከል ሆነ የክልል ቀውሶች እያጋጠሙ ነው የሚገኘው። መሆን አልነበረበትም፣ የመንግስት ተቋማት ከፓርቲ ነፃ መሆን ነበረባቸው። የፌደራልና የክልል ማዕከሎች ከፓርቲ ነፃ መሆን ነበረባቸው፤ አሁን በገዢው ፓርቲ ቀውስ የተነሳ የተለየ ነገር እየመጣ ያለ ተሞክሮ ነው፣ እንማርበታለን። ክልሎች እየጠነከሩ ናቸው። ማዕከል ላይ ጣቶቻቸውን መቀሰር ጀምረዋል። ተፅዕኖ ማሳደር እየቻሉ ነው።

እንደአሁኑ በአመጽና እና በለውጥ በወጣቱ ኃይል ባይሆን ይመረጥ ነበር። በሕገመንግስቱ በሥርዓትና በሂደት ቢሆን ኖሮ ይመረጥ ነበር። በውይይትና ሕገመንግስቱን ከመተግበር አንፃር ብንተገብረው ብንማርበት ይሻል ነበር፤ ኢሕአዴግ ግን ይህንን አልፈቀደም። ኢሕአዴግ በተዳከመበት ሁኔታ ውስጥ ክልሎች ተሰሚነታቸውን እና ተፅዕኖ ፈጣሪነታቸውን እያሳደጉ መጥተዋል። መቀጠልም አለበት። ሒደቱም ወደ ትክክለኛ ፌደራሊዝም እያደረሰን ይመስለኛል። ጠቅላይነትም፣ አግላይነትም የማይታይበት ፌደራሊዝም ሊሆን ይችላል። አቅጣጫ ተቀምጦለት መሰራት ያለበት ጉዳይ ነው።

 

ሰንደቅ፡- የኦሕዴድ የፖለቲካው ፍሬ ህዋስ (Nucleus)፣ በአንድ በኩል የኢሕአዴግ የፖለቲካ እድገት ተደማሪ ማሳያ ነው የሚሉ ወገኖች አሉ። በሌላ በኩል በኢሕአዴግ ውስጥ እየወጣ ያለ አዲስ ተገዳዳሪ ኃይል ነው የሚሉ አሉ። እነዚህ ክርክሮች ለእርስዎ ምን ትርጉም አላቸው?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- ለኢሕአዴግ ተደማሪ አቅም ነው የሚለውን በተወሰነ ደረጃ እቀበለዋለሁ። እንደውም ድንገተኛ ባልታሰበ መልኩ የኢሕአዴግ ፖለቲካና ተቀባይነት በአንድ ደረጃ ከፍ እንዳደረገው ነው የምቆጥረው። ለምንድን ነው? ኦሕዴድ የኢሕአዴግ አባል ድርጅት ቢሆንም ከፖለቲካ ታማኝነት ከፓርቲ ጥቅም ከፓርቲው ፖሊሲዎች ቀኖና ውጪ፣ የሕዝቡን ጥያቄ እንጨምርበት የሚል ዓላማ ያነገበ እንቅስቃሴ ነው ያደረገው። በግርድፍ ሲታይ የህዝቡን ጥያቄ ተቀበለን ለለውጥ እንጠቀምበት የሚል አቅጣጫ ነው፣ ኦሕዴድ የጠየቀው። ይህ የኦሕዴድ ጥያቄ፣ የኢሕአዴግና የኢትዮጵያ ፖለቲካን ወደ አንድ ደረጃ ሊያሸጋግረው የሚችልበት እድል በጣም ሰፊ ነው። ይሄ ክስተት ለህወሓትም ጥሩ ነው። ዞሮ ዞሮ ነገሮች ይቀየራሉ፣ የፖለቲካ እድገትና ሂደት ነው። የኢትዮጵያን የፖለቲካ ሁኔታ እንደ አዲስ ለመገምገምም ያስችላል።

የሁለተኛው መከራከሪያ ነጥብ፣ ኦሕዴድ እንደአዲስ ተፃራሪ ኃይል ነው የሚባለው ትንተና ተቀባይነቱ ዝቅተኛ ነው። ምክንያቱም ኦሕዴድ ከኢሕአዴግ ወጥቶ የሕዝቡን ጥያቄ ተገን አድርጎ ስልጣን ላይ ቢወጣ ነጠቃ ነው (state capture)፣ ፀረ-ኢሕአዴግ ነው ማለት ይቻላል። በኢሕአዴግ አጠቃላይ ማዕቀፍ ውስጥ ሆኖ፣ የሕዝብን ጥያቄ እንደተሸከመ ፈረስ ተንቀሳቅሶ ወደ ተፅዕኖ ፈጣሪነት መምጣቱ፣ ለፓርቲው ኢሕአዴግ ለመሰረተው ሕወሓትም ጥሩ ነው፣ የሚመስለኝ። በበጎ ቢታይና ቢወሰድ ሁሉም አትራፊ የሚሆኑበት ፖለቲካ ለማራመድ ያስችላቸዋል። በተለይ ህወሓት ሙሉ ለሙሉ እንዲለወጥና አዲሱ ምዕራፍ ሌላ አዲስ አመራር እንደሚያስፈልገው ተገንዝቦ አዲስ የትግል ስልት እንዲፈትሽ ሊረዳው ይችላል።

ሌላው፣ የኦሮሞን ፖለቲካ ወደ ኢትዮጵያዊ ፖለቲካ ከማለዘብ አንፃር ወሳኝ ነው። ይህ ምን ማለት ነው? ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው የኦሮሞ ፖለቲካ በሁለት የጠርዝ ፅንፍ ውስጥ የሚገኝ ነው። ከዚህ አንፃር ኦሮሞነትን በኢትዮጵያዊነት መነፅር አይቶ ለመፍታት የተመረጠው መንገድ ትክክለኛ ስትራቴጂ አድርጌ ነው የምወስደው። ችግር የሚሆነው፣ የብሔር ጥያቄን መነሻ አድርጎ ኢትዮጵያንን ለመመንዘር ሲሞከር ነው። ኢትዮጵያን መነሻ አድርጎ የብሔር ጥያቄዎችን መመለስ ግን ትክክለኛው መስመር ነው።

ከአጠቃላይ የሀገሪቱ ሥርዓትም፣ ከፌደራሊዝምም፣ ከብሔር ጥያቄም፣ ከዴሞክራሲ ለውጥም፣ ከኢሕአዴግ የወደፊት አቅጣጫም አንፃር፤ ኢትዮጵያን መነሻ አድርጎ ምላሽ ለመስጠት የመጣው የለውጥ ሒደት በበጎ ተወሰዶ፣ እንደእድል ቢታይ ተመራጭ ነው የሚሆነው።

 

ሰንደቅ፡- በኦሮሞን ፖለቲካ ውስጥ በመገንጠልና በማጆሪቲ ዲክታተርሺፕ መካከል የሚዋልሉ የፖለቲካ ኃይሎች፣ ኦሕዴድ ኢትዮጵያን መነሻ በማድረግ የኦሮሞ ሕዝብ ጥያቄዎችን ለመመለስ በሚያደርገው የለውጥ ሒደት ላይ ሊኖራቸው የሚችለው ሚና ምንድን ነው?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- የመጣውን እድል በትክክል ከተጠቀምንበት የሁሉም አስተዋፅዖ ከፍተኛ ነው የሚሆነው። ምክንያቱም ኦሕዴድ የኦሮሞ ፖለቲካን ወደመሐል ለማምጣት የሚያደርገው እንቅስቃሴ የኦሮሞን ብቻ ሳይሆን የኢትዮጵያ ፖለቲካንም ከጠርዝ አስተሳሰብ የመታደግ እድሉ ሰፊ ነው። ይህም ሲባል፣ ከውጭ ኃይሎችም፣ አፍርሰን እንደገና እንሰራለን ባዮችን አለሳልሶ በሰከነ መንገድ የኢትዮጵያን ፖለቲካ ወደ ጤናማ መድረክ የሚገባበትን መደላድልን ጭምር ነው የሚያመጣው። ይህ ሲሆን፣ ፅንፈኝነት፣ ጠላትነት፣ ፀረ-ኢትዮጵያዊነትም ይከስማል። በሕግ የሚመራ፣ የተለመደ፣ እና ዓለም ዓቀፍ አሰራር ወደሚከተል ፖለቲካ ሲገባ የኦሮሞ ፖለቲካ የጠርዝ ጫፎቹ እየዶመደሙ፣ መሐሉ እየደነደነ ጠንካራ እየሆነ ይሄዳል። ውጤቱም፣ ኢትዮጵያዊነትን ያጠናክራል፤ ሰላም ያመጣል፤ የውጭ ጣልቃ ገብነትን ያዳክማል። ስለዚህም እድሉን በትክክል ከተጠቀምን የምናገኘው ጥቅም ዘርፈ ብዙ ነው።

ሁሉም እንደሚያውቀው የምስራቅ አፍሪካ የደህንነት ቲየሪ (mutual destabilization) እርስ በእርስ መተራመስ ሲሆን፤ ከዚህ አንፃርም ስንመለከተው የኦሮሞ ፖለቲካ ወደመሐል መምጣቱ እርስ በእርስ የመተራመስና የመተነኳኮስ ሁኔታዎችን የማዳከም አቅሙም ከፍተኛ ነው። ከኢትዮጵያና ከአካባቢው የፀጥታ ስስ ብልቶች አንፃር ለውጥ ሊያመጣ የሚችልበት ዕድል ከፍተኛ ነው።

 

ሰንደቅ፡- ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ባደረጉት ንግግር፣ ከኤርትራ መንግስት ጋር በሰላም ለመወያያት ጥሪ አቅርበዋል። በኤርትራ በኩል የተሰጠው ምላሽ፣ ቅድመ ሁኔታን ያስቀመጠ ሲሆን፣ ይኸውም ባድመን መጀመሪያ አስረክቡን የሚል ነው። ይህን ጉዳይ እንዴት አዩት?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- የኤርትራ መንግስት ለጠቅላይ ሚኒስትር አብይ በጎ ምላሽ ያውም በፍጥነት ይሰጣል ብዬም አልገመትኩም። ምክንያቱም፣ የኤርትራ መንግስት የፖለቲካ ካርዶችን ከማቃጠል አንፃር፣ የዶ/ር አብይ መመረጥ ሥጋት ነው። ከላይ ካሰፈርኩት የኦሮሞ የኃይሎችና የኃይል ማዕከላት ጋር የሚያያዝ ሲሆን፣ አንዱ ክፋይ ለምሳሌ የአስመራው ኦነግ ነው። ዶ/ሩ የኦሮሞን ፖለቲካ ጥያቄን ወደመሐል በማምጣት በሰለጠነ መልኩ ያውም በኢትዮጵያዊነት መነሻ ለመፍታት ሒደት ላይ ከመሆናቸው አንፃር ከዚህም በላይ በኦሮሞ ሕዝብ ጥያቄ ላይ ተደራጅተው ወደ ስልጣን የመጣ ኃይልና ግለሰብ በመሆናቸው፤ በትንሹም ከተሳካላቸው የኤርትራ መንግስት የኦነግን ካርድ በተደራጀው ኃይልና በእሳቸው ላይ ለመጫወት ያለው እድል በጣም ጠባብ ነው የሚሆነው። የኤርትራ መንግስት ለጣልቃ ገብነት የሚሆኑ አስቻይ ሁኔታዎች በሌሉበት ሁኔታ የሰላም ድርድሩን አይደለም፣ የዶክተር አብይ ጠቅላይ ሚኒስትር መሆንን በቀናነት ይቀበለዋል ብሎ ማሰብ የዋህነት ነው።

ሁለተኛው፣ ከኤርትራ ጋር በመንግስት ደረጃ እርቅ ለማድረግ የኤርትራ ፖለቲካ ኢኮኖሚ ፍኖተ ካርታ ከአካባቢው ሀገሮች ፖለቲካ ኢኮኖሚ ጋር መመቻቸት አለበት። ይህ ምን ማለት ነው? የኤርትራ ፖለቲካ ኢኮኖሚ የተመሰረተው አካባቢውን በማነቃነቅ በሚገኝ የተለየ የኢኮኖሚ ጥቅም ላይ ያተኮረ ነው። በኢኮኖሚ ትብብር፣ በንግድ፣ በሽርክና እና በፀጥታ ትብብር ላይ የተመሰረተ ፖለቲካ ኢኮኖሚ አይደለም።

የኤርትራ ፖለቲካ ኢኮኖሚ የመነሻ ፅንሰ ሃሳቡ፣ ትልልቆች ውስጣቸው የተከፋፈሉ ሀገሮች የሰፈሩበት፣ ብዙ ሕዝብና ቅራኔ ያላቸው፣ ብዙ የኢኮኖሚ ዕምቅ አቅም ያለበት አካባቢ ውስጥ ያሉ ሀገራት የማድረግ አቅም እየመከነ በሄደ ቁጥር፤ በእነዚህ ሀገሮች ውስጥ የመበጥበጥና የመፍረስ አደጋዎች እየጨመረ ስለሚሄድ፤ በቁጥጥር መዳፍ ውስጥ (Tightly controlled) የምትመራ ትንሽ አገር ትጠቀማለች ይላል። የኤርትራ ብሔራዊ የኢኮኖሚና የፀጥታ ጥቅም ከሀገሮቹ ትርምስ ከሚገኘው የኢኮኖሚ ጥቅም እና የፖለቲካና የፀጥታ የበላይነት የተመሰረተ፣ የተለየ ፖለቲካ ኢኮኖሚ ትንታኔ ነው የሚከተሉት። ስለዚህም ባሕሪውና አረዳዱ ሙሉ ለሙሉ መቀየር አለበት።

ወደሕዝብ ለሕዝብ ግንኙነቱ ላይ ማተኮር ነው እንጂ፣ በአጭር ጊዜ ውስጥ ከመንግስታት ባሕሪ አንፃር የፖለቲካው ኢኮኖሚው በወሳኝነት ሳይቀየር በተለይ የኤርትራ የኢኮኖሚና የደህንንት ፖሊሲ ቀይ መነጽሮች ሳይለወጡ ኢትዮጵያ ላቀረበችው ጥሪ የሰላም ምላሽ ከኤርትራ መንግስት መጠበቅ አይቻልም። ዋናውም ችግር መዋቅራዊ ምክንያቱ ነው።

ሌላው፣ ባድመ የችግሩ ምንጭ ስላልነበረ የባድመ ጉዳይን ማስፈጸም ለኢትዮጵያ የሚያስገኘው የሰላም ጥቅም አይኖርም። ሲጀመርም የኤርትራ መሪዎች የባድመ ጉዳይ አሳስቧቸው ለመንግስት ግንባታቸው፣ ለኢኮኖሚ ተጠቃሚነታቸው፣ በአካባቢው ለሚኖራቸው ተደማጭነት አስፈላጊ ነው ብለው አምነው ያደረጉት አይደለም፤ የባድመ ጉዳይ። የኤርትራ መሪዎች ፈልገውት የነበረው፣ ኢትዮጵያ ውስጥ በነበረው የፖለቲካ የሽግግር ያኮረፉ የፖለቲካ ኃይሎችን በመጠቀም የርቀት መንግስት ነጠቃ (state capture) በመፈጸም የኤርትራን ብሔራዊ ጥቅም በወሳኝ መልኩ በኢትዮጵያ ላይ ለማራመድ ነበር። ስለዚህም የኤርትራ ብሔራዊ የኢኮኖሚና የደህንነት ፖለቲካ ኢኮኖሚ ከተመሰረተበት ማዕዘን በአጭር ጊዜ ተላቆ ወደ ሰላም ድርድር ይመጣል ተብሎ አይታሰብም።

 

ሰንደቅ፡- በአጠቃላይ ከኃይል ማዕከሎች አንፃር እና ከአሜሪካን መንግሥት የጣልቃ ገብነት ፍላጐት አንፃር ምን ማስቀመጥ ይቻላል?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- በአጠቃላይ ሲታይ የደረስንበት ደረጃ ዘርፈ ብዙ የኃይል ዝምድና ለውጦች የተፈጠረበት ነው። አንደኛው በኢህአዴግ ውስጥ የኃይል ዝምድና ከዛ ተከትሎም የድርጅት ማንነት ጥያቄና ቀውስ በፖለቲካ ፍትጊያ የሚፈታበት ሂደት፣ በማዕከልና በክልሎች መሀል የኃይል ዝምድናው በግርድፍ የሚለወጥበት ሂደትና የውጭ ተጽዕኖ የሚከሰትበት ሂደት ማለትም፤ ኢህአዴግና የኢትዮጵያ መንግስት በአንድ በኩል እንዲሁም የውጭ ኃይሎች በሌላ በኩል የነበረው የኃይል ዝምድናም የሚፈተሽበት ምዕራፍ ላይ ነን።

ባልተለመደ ሁኔታ አሜሪካውያን ጠንከር ያሉ መግለጫዎች መስጠት መጀመራቸው ገዥው ፓርቲ ውስጥ የሃሳብ አንድነት የለም፤ ስለዚህ ይህንን ወቅት ተጠቅመን የለውጥ ኃይሎች የምንላቸውን መደገፍ እንችላለን ከሚል አዲስ ድፍረት የመነጨ ነው። እንደ ድሮው ገዢው ፓርቲ ቤቱን ዘግቶ ሌሎችን በራሱ ጊዜና ፍላጐት ብቻ የሚያስተናግድበት ሁኔታ ተለውጧል። አዳዲስ ሕጐችን ከማሰብና ጠንካራ የፖሊሲ አማራጮችን ከመቃወም (ለምሳሌ ከአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ) አንፃር ሲታይ፤ ልክ ከኢህአዴግ ውስጥና ውጭ እንዳሉ የፖለቲካ ኃይሎች የውጭ መንግስታትም የተጽዕኖ ፈጣሪነት ውድድር ውስጥ ለመግባት ያኮበኮቡ ይመስላሉ። ይሄ በጐም መጥፎም ጐን ይኖረዋል። አቅጣጫውን በተጠና መንገድ መከታተል ሳይጠቅም አይቀርም።   

 

“የተፈጠረው መፈናቀል፣ ሞት፣ እና ጉዳት በጊዜው ማስቆም ባላመቻላችን በእጅጉ እንፀፀታለን”

አቶ አብዲ መሐመድ ኡመር

“ሁላችንም ነው የከሰርነው፤ አንዳችንም አላተረፍንም”

አቶ ለማ መገርሳ

“ከአሁን በኋላ በኛ መካከል ጸብ ከተፈጠረ ትራክተር መዋዋስ ላይ፣ ዶዘር መዋዋስ ላይ መሆን አለበት”

ጠ/ሚኒስትር አብይ አህመድ

በሳምሶን ደሳለኝ

መጋቢት 29 ቀን 2010 ዓ.ም በኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አህመድ የሚመራ ከፍተኛ የፈዴራል መንግስት ልዑካን ቡድን በኢትዮጵያ ሶማሌ ክልል መንግስት ጉብኝት አድርጓል። ከጠቅላይ ሚኒስትሩ ጋር፣ ም/ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ደመቀ መኮንን፣ የኢህአዴግ ማዕከላዊ ፅ/ቤት ሐላፊ አቶ ሺፈራው ሽጉጤ፣ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዶ/ር ወርቅነህ ገበየሁ፣ የፌዴራልና አርብቶ አደር ልማት ጉዳዮች ሚኒስትር አቶ ከበደ ጫኔ፤ የኦሮሚያ ክልል ርዕሰ መስተዳደር ክቡር አቶ ለማ መገርሳ፤ በውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የዲፕሎማሲ ጉዳዮች ዳይሬክተር አምባሳደር መሀሙድ ድሪር እና ሌሎች ከፍተኛ ባለስልጣኖች በጉብኝቱ ተካተዋል። በጅግጅጋ ከተማ የሚገኘው ገራድ ውልዋል ዓለም አቀፍ የአየር ማረፊያ ሲደርሱም ደማቅ አቀባበል እንደተደረገላቸው መገናኛ ብዙሃን ዘግበዋል።

ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አሕመድ በሶማሌ ክልል የመጀመሪያ ጉብኝታቸውን ማድረጋቸው ከሁሉም በላይ ለሰላም የሰጡትን ቦታ አመላካች ነው። እንደሚታወቀው የኦሮሚያና የሶማሌ ክልሎች በኢትዮጵያ ውስጥ በልማት፣ በደህንነትና በፀጥታ ያላቸው ፋይዳ ምትክ አልባ ነው። ካላቸው የህዝብ ብዛትና የቆዳ ስፋትም ከወሰድነው፣ በክልሎቹ ውስጥ ሰላም ያለውን ዋጋ ለመገመት ብዙም ከባድ አይደለም።

በዘመናዊ የኢትዮጵያ ታሪክ በሁለቱ ክልሎች መካከል በአስከፊነቱ እና በመጥፎነቱ የሚጠቀስ የሕዝብ መፈናቀል እና የዜጎች አሰቃቂ ሕይወት ሕልፈት የተስተናገደበት ከመሆኑ አንፃር፤ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ክልሎቹን ወደ ሰላም በመመመለስ ከኢትዮጵያ የፖለቲካ ጨዋታ ለማውጣት መወሰናቸው ትርጉሙ ከፍ ያለ ነው፤ ፋይዳም እንደዚሁ ከፍተኛ ነው።

በዚህ ጽሁፍ የኦሕዴድ እና ሶሕዴፓ ማዕከላዊ ኮሚቴዎች ያወጡትን የሰላም አቋም መግለጫ፤ የሶማሌው ክልል ፕሬዚደንት ለእንግዶቻቸው ያቀረቡትን ንግግር ይዘት በተመለከተ ለአንባቢያን በሚመች መልኩ አቅርበነዋል። እንዲሁም የጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አሕመድ እና የኦሮሚያ ክልል ፕሬዝደነት የአቶ ለማ መገርሳን ገዢ ኃሳቦች አስፍረነዋል።  

በዲሴምበር 02 ቀን 2018 የኢሶህዴፓ ማዕከላዊ ኮሚቴ ከኢትዮ ሶማሌ ክልል የተፈናቀሉት የኦሮሞ ተወላጆች ወደ ሶማሌ እንዲመለሱ መወሰኑ የሚታወስ ነው።

የኢሶህዴፖ የድርጅቱ ማዕከላዊ ኮሚቴ እና የክልሉ ሀገር ሽማግሌዎች በጅግጅጋ ከተማ ባደረጉት የጋራ የምክክር መድረክ መነሻ፣ ከኢትዮጵያ ሶማሌ ክልል የተፈናቀሉ የኦሮሞ ተወላጆች በሙሉ ወደ ኢትዮ ሶማሌ እንዲመለሱ የስብሰባው ተሳታፊዎች በሙሉ ድምፅ መወሰናቸው መገለፁም ይታወቃል።

በማዕከላዊ ኮሚቴው የተሰጠው ውሳኔ፣ የተፈናቀሉትን ወገኖች ወደ ቄያቸው የመመለስ ተግባር (መግለጫው በተሰጠብት ጊዜ ለመመለስ ሥራዎች) ሙሉ ኃላፊነቱን የክልሉ መንግስት፣ የማዕከላዊ ኮሚቴው አባላት እና የክልሉ ሀገር ሽማግሌዎች እንደሚወስዱ ተገልፆ ነበር። በተያያዘም፣ በተጨማሪም የሰላም መድረኮችን በመፍጠር በሁለቱ ክልሎች መካከል የተፈጠረውን ችግር የመቅረፍ እና የሁለቱን ክልል ህዝቦች የማቀራረብ ስራ በመስራት   ህገመንግስቱን የማስከበር እና የመጠበቅ ስራ እንደሚሰራ ይፋ አድርገው ነበር።

 

 

 

ጥር 29/05/2010 ዓ.ም የኦሕዴድ ማዕከላዊ ኮሚቴ ለአስር ቀናት በአዳማ ከተማ በነበረው የግምገማ ውይይት ባወጡት መግለጫ፣ “ከኢትዮጵያ ሶማሌ ክልል ሕዝቦች ጋር የነበረንን መልካም ግንኙነት በመመለስ እንደ ወንድማማች ሕዝቦች የባይተዋርነት ስሜት እንዳይፈጠር በሚያስችል መልኩ በታላቅ የኃላፊነት ስሜት እንዲመራ ጊዚያዊ ችግሮችን ፈተን ለዘላቂ የጋራ ጥቅሞቻችን በወንድማማችነት መንፈስ እንድንረባረብ የሶማሌም ይሁን ሌሎች ብህሔር ብሔሰቦች በኦሮሞ ባህልና የገዳ ስርዓተ ባስተማረን መልኩ በፍቅርና በአብሮነት እንዲኖሩ ለማስቻል ሕዝቡ የበኩሉን ሚና እንዲጫወት ማዕከላዊ ኮሚቴው ጥሪ” ማቅረቡ የሚታወቅ ነው።

መግለጫው አያይዞም፣ ሕገመንግስታዊ ድንጋጌዎች ሳይሸራረፉ ተግባር ላይ እንዲውሉ፣ የዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች እንዲከበሩ ዜጎች ካለምንም ስጋት ከቦታ ቦታ ተዘዋውረው እንዲሰሩ በማስቻል በፍትህ ስርዓቱና በፖሊሲ ስርዓታችን ላይ ተጨባጭ ለውጥ ሊያስገኙ የሚችሉ ሁለንተናዊ ሪፎርም ማከናወን እንደሚገባ ከስምምነት ላይ መደረሱን ማዕከላዊ ኮሚቴው በመግለጫው ላይ ማስፈሩ የሚታወስ ነው።

 

 

የሶማሌ ክልል ፕሬዝደነት አቶ አብዲ መሐሙድ ኡመር፣ “በርግጥም የሰጡን ትኩረት ለህዝቦች ያለዎትን ክብር፣ የጉብኝትዎ ፍጥነት ደግሞ ለሀገራችን አንድነት እና ለህዝቦቿ ሰላም ቅድሚያ በመስጠት ለመሥራት የገቡትን ቃል እንደሚተገብሩ ተስፋ አሳድሮብናል” ሲሉ ነበር ተስፋቸውን ያስቀመጡት።

የጠፋው ሰላም በባለቤቶቹ ለመፍታት መታቀዱ ያለውን ልዩነት ሲያስቀምጡ፣ “ጉብኝቱ ቤተሰብ እና ወንድማማች ከሆነው የኦሮሚያ ክልል ጋር ያጋጠመንን አሳዛኝ፣ የሚቆጭና መቼም ቢሆን ማጋጠም የሌለበት፤ እንዲሁም ግጭቱን ለመፍታት ዝግጁ በሆንበት ወቅት ላይ መሆኑ፣ እንዲሁም ችግሩን ተጋግዘን እና ተያይዘን ለመፍታት ሃላፊነት ያለባቸው የኦሮሚያ ክልል ፕሬዚዳንት ወንድሜ አቶ ለማ መገርሳ፣ የክልሉ አመራሮች እና የተከበሩ አባ-ገዳዎች ያካተተ በመሆኑ ደግሞ ከተስፋ ባለፈ ችግሩን ለመፍታት ብርታት ይሆነናል” ብለዋል።

ጠቅላይ ሚኒስትሩን እንኳን ደስ አልዎት ያሉበት መንገድ አስገራሚ ነበር፣ “…ምክንያቱም በክቡርነታቸው ጠቅላይ ሚኒስትር ሆኖ መመረጥ ውስጥ የምናየው የሁላችን የሆነችውን ኢትዮጵያችን የዛሬ ስኬት፣ የነገ ብሩህ ተስፋ እና ለሁሉም ልጆቻችን እኩል ክፍት የሆነ ተመሳሰይ እድል መኖሩ ነው። …ትናንት ከትግራይ አድዋ እና ከደቡብ ወላይታ ላደገ ኢትዮጵያዊ ክፍት ሆኖ ያየነው ትልቅ ሀገርና ህዝብ የመምራት እድል፣ እነሆ ዛሬ ደግሞ ከኦሮሚያ አጋሮ በቅሎ በኢህኣዴግ ጉያ ስር ላደገውና ለአመራር የበቃው ኢትዮጵያዊ ልጃችን እዉን ሆኖ በማየታችን ነው።”

ኢትዮጵያንም ከፍ አድርገው ያሳዩበት ዕይት ትኩረት የሰባ ነው፣ “የታየው ሰላማዊና ጨዋ መተካከት ኢትዮጵያችን እና ኢትዮጵያውያን ጥንታዊ ስልጣኔያችንና የዛሬ ህዳሴያችንን የሚመጥን ማንነት የተላበስን መሆናችን ደግሞ የተመሰከረበት ነው።” ያሉት።

የጠቅላይ ሚኒስትሩ የሥራ ዘመን ስኬትና ውድቀት የገዢው ፓርቲና የአጋር ድርጅቶች ስኬትና ውደቀት አድርገው ያቀረቡበት መንገድ “የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር ላይ የተሰራውን ሴራና የስልጣን ጥምን ያየ፤ በሕዝብ ስልጣን አይጫወትም” የሚያስብል ነው። ፕሬዝደንቱ እንዳስቀመጡት፣ “የእርስዎ የክቡር ጠቅላይ ሚኒስትራችን ስኬት የኢህአዴግ ስኬት ነው። የእርሶ ስኬት የእኛ የኢሶህዴፓ ስኬት ነው። የእርሶ ስኬት የኢትዮጵያችን እና የሁሉም የኢትዮጵያ ልጆች ስኬት ነው። ከዚህ በመነጨ ከዛሬዋ እለት አንስተን የኢትዮጵያንና የህዝቦቿን ሰላም፣ ልማት፣ ደህንነት፣ እኩልነት ብሎም ዴሞክራሲያዊና ፌዴራላዊ አንድነት ለማረጋገጥ በሚያደርጉት ጥረት ሁሉ የክልሉ መንግስት፣ የክልሉ ፓርቲ እና የክልሉ ህዝብ በቁርጠኝነት እንደምንሰራ ላረጋግጥላችሁ እወዳለሁ” ሲሉ ሁለተኛ እድል ድርጅታቸው እንደሌለው አስረግጠው አስቀምጠዋል።

ፕሬዝደነት አብዲ መሐመድ ኡመር ኢትዮጵያ በአስማት ዛሬ ላይ አልደረሰችም። ከእኛም ብዙ የሚጠበቁ ሥራዎች አሉ በሚል አንደምታ የትላንትናውን፣ ዛሬ ላይ ለማረም በሚመስል መልኩ እንዲህ ነበር ያስቀመጡት፣ “ሀገራችን ኢትዮጵያ እና እኛ፤ ሉአላዊነታችንና ነፃነታችንን አስከብረን ለዘመናት በመዝለቅ ለዛሬ የበቃነው በአጋጣሚ አይደለም። ለዚህ የበቃነው፣ በዛ ያሉ ተከታታይ ትውልዶች ወረራን መክተው እና አፈናን እምቢ ብለው ባደረጉት ተከታታይ ተጋድሎና ትግል ነው። በዚህ ሂደትም አብሮነታቸውን እና መተማመናቸውን የፈተነ ችግር ሳይጋጥማቸው ቀርቶ አይደለም። ችግሮቻቸውንና ልዩነታቻቸዉን በፍቅር እና በአንድነት ቆመው ማለፍ በመቻል ነው”፣ ያሉት።

ኢትዮጵያዊ የሆነው በምርጫችን ነው ያሉት ፕሬዝደንቱ፣ “የኢትዮጵያ ሶማሌ ህዝብ በታሪክ ካሊ ተብሎ በሚታወቀው ቀበሌ ኢትዮጵያንና ኢትዮጵያዊነትን የመረጠበት ቃል-ኪዳን ከገባበት ጊዜ አንስቶ ከሌሎች የኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰቦች ወንድሞቹና እህቶቹ ጋር በመሆን ለሀገሩ ነፃነትና ሉአላዊነት ብሎም ለብሄራዊ መብቱና እኩልነቱ ታግሏል። በህይዎት፣ በአካል እና በሀብት መስዋአትነት ከፍሏል። ይህን ኢትዮጵያዊ እምነቱንም ሆነ ትግሉን ዳረኛ ተደርጎ ሲገፋም ሆነ ኢትዮጵያዊ ታማኝነቱ በገዥዎች ሲጠረጠር አውልቆ አልጣለዉም” ሲሉ በኢትዮጵያዊነት ላይ የማይናወጥ አቋም በኢትዮጵያ ሶማሌ ትውልዶች ውስጥ እየተሸጋገረ መዝለቁ አስምረውበታል።

 

ከ1983 እስከ 2000 ዓ.ም ከምስራቅ ኢትዮጵያ ወደ መሐል ሀገር ይተም የነበረውን የአሸባሪዎች እንቅስቃሴና የሽብር መረብ በጋራ ጥረት ማምከን መቻሉን ሲገልጹ ፕሬዝደንቱ እንዲህ ነበር ያሉት፣ “በኢህአዴግ መሪነት እዉን ከሆነው የሽግግር መንግስት አንስቶ እስከ 2000 አ.ም ድረስ የተለያዩ ፀረ-ሰላም ኃይሎች ክልሉን ብቻ ሳይሆን፣ ኢትዮጵያችንም ለማተራመስ ያደረጉትን ሰፊ ሙከራ፣ የኢትዮጵያ ሶማሌ ሕዝብ ግንባር ቀደም ሆኖ በመሰለፍ ከሀገራችን ብሄር ብሄረሰቦች እና ከከሀገር መከላከያ ሠራዊታችን ጋር በጋራ ተቀናጅቶ ድባቅ መቷል” ሲሉ ከምስራቅ ይመጣ የነበረው የደህንነትና የፀጥታ ሥጋት የተወገደበትን መንገድ ከፍ አድርገው አሳይተዋል። ይህም በመሆኑ አሉ፤ “ሕገ-መንግስታዊና ፌዴራላዊ ስርዓታችንን ጠብቋል፤ የኢትዮጵያ ህዝቦች ደህንነትና ሰላም ተረጋግጦ ልማታቸው እንዲፋጥንና ለህዳሴያችን እንዲሰሩ ዘብ ሆኗል፤ ሆነናል” ብለዋል።

ተያያዥ ደህንነትና የሰላም ውጤቱን ሲያስቀምጡ፣ “ክልሉም ከፖለቲካ ውጥረትና አለመረጋጋት ነፃ በመሆን ሰፊ ተጠቃሚነት ያረጋገጡ፣ የጤና፣ የትምህርት፣ የመንገድ፣ የዉኃ እና ሌሎች መሰረተ ልማቶችን እዉን ማድረግ ችሏል። የክልሉ ተወላጆችም ለክልሉ ልማት እንዲሰሩ እና ለኢትዮጵያችን ጥብቅና እንዲቆሙ ያስቻለ ሰፊ የዲፕሎማሲና የህዝብ ግንኙነት ስኬቶችም ተመዝግበዋል” ብለዋል። ስለዚህም፣ “የኢትዮጵያ ሶማሌ ክልል የኢትዮጵያ የደህንነት ሥጋት ከመሆን የደህንነቷና የሰላሟ መከታ ወደ መሆን ሊሸጋገር በቅቷል። በአገር ውስጥም ሆነ በውጭ በሚኖሩ የኢትዮጵያ ሶማሌ ተወላጆች ዘንድ ኢትዮጵያዊነት በክብርና በኩራት ባደባባይ የሚላበሱት ማንነት፣ በልብ ውስጥ የተቀመጠም ጠንካራ እምነት ሊሆን በቅቷል” ሲሉ የክልል ሕዝብ በኢትጵያዊነት ላይ ያለውን የማይናወጥ ፅናት አሳይተዋል።

ፕሬዝደንቱ በተለይ ከኦሮሞ ሕዝብ ጋር ያለውን ቁርኝት ያሳዩበት መንገድ፣ “ረጅም በሆነ ታሪካዊ፤ ቤተሰባዊ፤ ባህላዊ፤ ሀይማኖታዊ እና ድንበር ተጋሪነት ላይ የቆመው ልዩ ቁርኝት ደግሞ ከኦሮሞ ኢትዮጵያዊ ወንድምና እህቶቹ ጋራ ያለው ግንኙነት ነው። ይህ ቁርኝት ድርቅና ረሀብ ያላሸነፈው፤ ጭቆና እና አፈና ያልበጠሰው፤ የሥጋና የነብስ ቁርኝት ነው” ያለን ሲሉ ነው የገለጽት።

አያይዘውም፤ ከወራቶች በፊት የተከሰተውንና ይህም በቤተሰብና በእምነት ደረጃ የተገነባ የህዝቦቻችንን ትስስር የፈተነ ያልተፈለገ ግጭት ዳግም በማይመለስበት መልኩ ልንሻገረው ይገባል። ለታሪክም ሆነ የህዝቦቻችንን የማይነጣጠል የሁሉ ቀን ህይወት እና የልጆቻችን መጪ እድል ስንል ልንሻገረው እንሻለን። ይህም እውን እንዲሆን ክልብ በመነጨ ንፅህናና ሆደ ሰፊነት ቂም በቀልን በይቅር ባይነት፤ ወቅታዊ እልህን በአርቆ አሳቢነት ተክተን በአፈጣኝ ለጋራ መፍትሄ አብረን እንደምንቆም በክልሉ መንግስት፣ ህዝብና ፓርቲ ስም ቃል እንገባለን።

ከሁሉ በላይ ለእርቅ ግማሽ መንገድ ዝግጁ መሆናቸውን ሲያረጋግጡ፣ ለደረሰው ከዚህ በፊት ደጋግመን እንደልነው፤ የተፈጠረው መፈናቀል፣ ሞት፣ እና ጉዳት በጊዜው ማስቆም ባላመቻላችን በእጅጉ እንፀፀታለን። ተቃቅፈን ይቅር ተባብለን ከትናንት በመውጣት የተሻለ ነገ እንገነባ እንላለን” ሲሉ ጸጸታቸውን እና ቀጣይ ተስፋቸውን አስረግጠው ለተሰብሳቢ አስታውቀዋል።፡

ፕሬዝደንቱ፣ ከእርቅ እኩል ሊታዩ የሚችሉ ጉዳዮችም እንዳሉ አሳስበዋል። “ሁለቱን ህዝቦች ለዘላቂ አብሮነትና ሰላም ለመብቃት ዋናው ልማትን ማረጋገጥ ነው። ክልሎቻችን አርብቶ አደር የሚበዛበት ከመሆኑ አንፃር የዉኃ አቅርቦትና ልማት ዋነኛው ጉዳይ ነው። ይህ ደግሞ ከፌዴራል መንግስት ድጋፍ ውጪ በክልሎቹ የተናጥል አቅም የሚሳካ አይደለም። ከዚህ በተያያዘ በምክትል ጠ/ ሚኒስትር ክቡር አቶ ደመቀ መኮንን የሚመራዉን ጥራትና የጋራ ልማት ኮሚቴ በማጠናከር ፌዴራል መንግስቱ ድጋፍ እንዲያደርግ ክቡር ጠ/ሚኒስትራችንን በሁለቱ ህዝቦች ስም በአክብሮት እጠይቃለው” ብለዋል።

የኦሮምያ ክልል ፕ/ት ክቡር አቶ ለማ መገርሳ በበኩላቸው ከፕሬዝደንቱ እና ከተሳታፊዎች ያለውን የሰላም ቁርጠኝነት ከተቀበሉ በኋላ ከኦሮሚያ ክልል ስለተፈናቀሉ የሶማሌ ክልል ተወላጆች የሰጡት የሰላም ዋስትና እና ተነሳሽነት የብዙዎችን ተሳታፊዎች ያረጋጋና ቀልብ የገዛ ነበር፤ እንዲህም ነበር ያሉት፣ "ከኦሮምያ ክልል የተፈናቀሉ ወንድም ሶማሌዎችን አብዲ መሃመድ እንኳን ጣልቃ ሳይገባ በራሴና በግሌ ኃላፊነት ወስጄ ወደ ቀድሞ ቦታቸውና ቤታቸው እንዲመለሱ እናደርጋለን" የሚል ቁርጠኛ አቋም ነበር።

አቶ ለማ ወደ ኋላ መለስ ብሎ ችግሮቹን ነቅሰውም አስቀምጠዋል፣ “ብዙ የተሰሩ ስህተቶች፣ የተፈጸሙ ጥፋቶች በመካከላችን አሉ፡፡ በግለሰቦች የተፈጸሙ ስህተቶች አሉ፡፡ እነዚህን ስህተቶች አርመን አብሮነታችን ማስቀጠል ይኖርብናል፡፡ በዚህ ችግር ኦሮሞና ሶማሌ ብቻ ሳይሆን ሀገራችንም ነው የተከዳችው እንጂ ማንም የተጠቀመ የለም፡፡ አንድ ሳንቲም የተጠቀመ የለም፡፡ ሁላችንም ነው የከሰርነው፡፡ በታሪካችን ማየት መስማት የማንፈልገው ነገር ነው በመካከላችን ጥቁር ጠባሳ የጣለብን፡፡”

ስለሆነም አሉ አቶ ለማ፣ “እኔን ዛሬ ካለነው አመራሮች በላይ ኦሮሞና ሶማሌ በሚገባ ይተዋወቃል፡፡ ባሕላዊ ተቋማት አላቸው፡፡ ችግሮቻቸውን የሚነጋገሩባቸው ቋንቋዎች አሏቸው፡፡ ከመንግስት በበላይ የሆኑ አባ ገዳዎች አሉ፡፡ ወርቅ ባሕል፤ ችግሮች የሚፈቱ፣ በሶማሌ ሕዝቦች ኡጋዞች፣ ሱልጣኖች አሉ፡፡ ችግር እንዴት እንደሚፈታ በሚገባ የሚያውቁ፡፡ ስለዚህ ይህ ለመንግስት የሚተው ጉዳይ ብቻ አይደለም፡፡ ጉዳዩ ከአብዲና ከለማ በላይ ነው፡፡ ምክንያቱም እኔና አብዲ የኮንትራት አገልግሎት ነው የምንሰጠው፡፡ መንግስትም ቢሆን የኮንትራት አገልግሎት ነው የሚሰጠው፣ ዘላለም የሚኖር መንግስት የለም፡፡ ዘላለም የሚኖር ካለ የኦሮሞና የሶማሌ ወንድም ህዝቦች ናቸው፡፡ ስለዚህ በአንድ ሰሞን የፖለቲካ ቁማር ጨዋታ ዘላለም ዘላቂ የሕዝቦቻችን አንድነት አብሮነት ወንድማማችነት ሊበላሽ አይገባም፡፡”

አያይዘውም፣ በታሪካችን ኦሮሞና ሶማሌ በውሃና በግጦሽ አልፈ አልፎ ይጋጭ ነበር፡፡ ሲጋጩም ያለ ማንም ጣልቃ ገብነት ይታረቁ ነበር፡፡ ኑሯቸውንም ይቀጥሉ ነበር፡፡ ዛሬ በደረስንበት ደረጃ እውነት መተሳሰቡ ቢኖር ለአርብቶ አደሮቻችን የምንኖርባት መሬት አላጠረችም፡፡ መተሳሰቡ ቢኖር የሶማሌ ወድማችን ሕዝብ ኦሮሚያ ውሃ መጠጣት ይችላል፡፡ ስንቱን ተጠቅመንበት ነው ዛሬ መሬት የምንጋፋው፡፡ መሬት አጠረ? ያለንን መሬት ተጠቅመንበት ነው.. ያለንን አልሰራንበትም፡፡ ባልሰራንበት መሬት ክብር የሆነው የሰው ሕይወት ለማጥፋት፣ ለማድማት ንብረት ለማውደም ምክንያት መሆን የማይገባቸው ምክንያት ሆነዋል፡፡ ይህንን ያህል ጥፋት ሲያደርስ፣ ለእኛ ውርደት ነው፡፡ የተፈጠሩት ችግሮች አሳዝነውናል፣ ጎድተውናል፡፡ የማስተካከሉ አቅሙና ብቃቱ ስላለን የተፈጸመውን ጥፋት ማስተካል አለብን፡፡ የእኔ መልክት ይህ ነው” ሲሊ ቀጣይ የሰላም አማራጭ ብቻ እንዳለ አመላክተዋል፡፡

ጠ/ሚ ክቡር ዶ/ር አብይ አህመድ በበኩላቸው፣ "...ኦሮሞን እንደምትወዱ ኦሮሞም እንደሚወዳችሁ ታሪካችን በሙሉ ይናገራል። ያንን ፍቅራችን አድሰን በመሃል የገጠሙንን ችግሮች ፈተን ወደ ፊት እንደምንራመድ በኔ በኩል ከፍተኛ እምነት ነዉ ያለኝ” ሲሉ የተሰብሳቢውን የሰላም ፍላጎት በመደገፍ አብሮ ለመስራት ያላቸውን ዝግጁነት አረጋግጠዋል።

አያይዘውም ጠ/ሚ፣ “የሁለቱ ክልል የሰላም ኮንፈረንስ መጀመር አለበት ላላችሁት ክቡር አቶ ለማ እንዳሉት በአስቸኳይ መጀመር አለበት። ከአሁን በኋላ በኛ መካከል ጸብ ከተፈጠረ ትራክተር መዋዋስ ላይ፣ ዶዘር መዋዋስ ላይ መሆን አለበት። በልተን ሳንጠግብ ለትራክተር ማዋል ያለብንን ጉልበትና ገንዘብ ለጥይት ማዋል ተገቢ ስላልሆነ ያለን ሀብት፣ ያለን ጉልበት ሁሉ ወደ ልማት፣ ወደ ሰላም እንዲመለስ ኮንፈረንሱም ያስፈልጋል፤ ከኮንፈረንሱ በላይ ክቡር አቶ ለማ እንዳሉት በመካከላችን የኛን ችግር ለመፍታትና መንገድ ማሳየት የሚችሉ ትላልቅ ሰዎች ስላሉ እነዚህ አካላት በከፍተኛ የሀላፊነት ስሜት ህዝቦችን ለማቀራረብ፣ አንድ የማድረግ እና ሁሉ ሀሳባችን ልማትና ሰላም እንዲሆን በኮንፈረንሱም ሆነ ከኮንፈረንሱ ዉጪም እንደሚሰሩ ያለኝን እምነት ልገልጽላችሁ እወዳለሁ" ብለዋል።

በመጨረሻ መጠቀስ ያለበት በሁለቱ ሕዝቦች መቀራረብ ሰላም የነሳቸው ኃይሎች ፕሮፖጋንዳ የደረሰበትን ደረጃ ያመላከቱን እና እምነት በጠቅላይ ሚኒስትሩ ጉብኝት የተሰማቸው አንድ የሶማሌ ሽማግሌ ያሉትን ማስፈር ተገቢነቱ ከፍ ያለ ነው፤ "ልጄ ፈጣሪ ይህን ያብዛልህ። ጠላቶች የኦሮሞ ጠቅላይ ሚኒስትር ስለሆነ የሶማሌ ሕዝብ አለቀለት እያሉ ሲያሟርቱ፣ አንተ ግን የመጀመሪያውን ይፋዊ የሥራ ጉብኝት ወደ ክልላችን አደረከው። የሶማሌ ሕዝብ አብሮህ የሚቆሞ መሆኑን እናረጋግጣለን።" ሲሉ ስጋታቸው በሰላም አጋር ጠቅላይ ሚኒስትር መቋጨቱን አስረግጠው ለተሰብሳቢ ልብ በሚነካ አገላለጽ አስቀምጠውታል።

Page 1 of 26

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us