You are here:መነሻ ገፅ»ፖለቲካ

በሳምሶን ደሳለኝ

 

በግብፅ ታሪክ በሕዝብ የተመረጡ ብቸኛ መሪ መሆናቸው የሚነገርላቸው፤ የሆኑትም፤ ፕሬዝደንት መሐመድ ሙርሲ ናቸው። ሙርሲን ከመንበረ ስልጣናቸው ለማውረድ የግብፅ ጦር ሰራዊት እና የሳዑዲ ዓረብያ ረብጣ ፔትሮ ዶላር የአንበሳውን ድርሻ ይወስዳሉ። ይህ ማለት ግን ሙርሲ ከመንበረ ስልጣናቸው ለመውረድ የእሳቸው የፖለቲካ አመራር ውድቀት አስተዋፅዖ አልነበረውም ማለት አይደለም። በተለይ የግብፅ ሕገ-መንግስትን ከቁርዓን መፅሐፍ መነሻ በማድግ ለመቅረጽ መሞከራቸው፣ ከግብፅ የሊብራል አራማጆች እና ከግብፅ የክርስትና እምነት ተከታዮች ተቃውሞ የገጠማቸው መሆኑ አይዘነጋም። ይህም ቢሆን በውይይት እና በድርድር ብቻ መፈታት እንደነበረበት አከራካሪ ነጥብ አይደለም።

በሕዝብ የተመረጡትን የግብፅ ፕሬዝደነት መሐመድ ሙርሲን ከመንበረ ስልጣናቸው አባረው በታክቲካል የፖለቲካ ፍቅር ብን ብለው የነበሩት፣ የግብፅ ጦር ሰራዊት መሪዎች እና የሳዑዲ ዓረቢያ ንጉሳዊ ቤተሰቦች ዛሬ እሳት እና ጭድ ሆነው ተገኝተዋል። ሁለቱም በየፊናቸው አንዱ ሌላው ላይ ተፅዕኖ ለማሳደር እየሰሩ ይገኛሉ። አለፍ ብለውም በአፍሪካ ቀንድ በሚገኙ ሀገሮች ውስጣዊ ፖለቲካ ዘልቀው በመግባት ለማማሰል ደፋ ቃና እያሉ ነው። ሁለቱ ሀገሮች በግብፁ የሙስሊም ወንድማማቾች ፓርቲ ዋጋ የመሰረቱት ወቅታዊ የፖለቲካ ጋብቻ ምን አፈራረሰው? የመካከለኛው ምስራቅ አህጉራዊ የፖለቲካ ቁርሾን ወደ አፍሪካ ቀንድ ለማምጣት ለምን ተጣደፉ? እና ሌሎችም ጥያቄዎችን ማስቀመጥ ይቻላል። በዚህ ጽሁፍ የቻልነውን እንመለከታለን።

 

በግብፅ እና በሳዑዲ ዓረቢያ መካከል የተፈጠረው ቁርሾ

ማጠንጠኛዎቹ ምንድን ናቸው?

ማጣቀሻዎች እንደሚያሳዩት በግብፅ እና በሳዑዲ ዓረቢያ መካከል የተፈጠረው ፖለቲካዊ ቁርሾ መነሻዎቹ፣ ሁለቱ ሀገሮች በዓረቡ ዓለም በሚገኙ የሙስሊም ወንድማማቾች ሕብረት ፓርቲዎች ወይም ተዋጊዎች ላይ ያላቸው ፖለቲካዊ አረዳድ፤ በየመን እና በሶሪያ የተፈጠረውን የፖለቲካ ቀውስ አፈታት ዙሪያ፤ ኢራን በመካከለኛ ምስራቅ ፖለቲካዊ ውስጥ ያላትን ሚና እያደገ መምጣቱን የሚረዱበት መንገድ ለመሰረታዊ ልዩነታቸው በምክንያትነት ይቀመጣል።

ከመጨረሻው ነጥብ ብንመለከተው፣ ኢራን በመካከለኛ ምስራቅ ፖለቲካዊ ውስጥ ያላትን ሚና እያደገ መምጣቱ ለሳዑዲ ንጉሳዊ ቤተሰቦች በቀላሉ የሚዋጥ አይደለም። ይህም በመሆኑ የሳዑዲ ንጉሳዊ ቤተሰቦች ለረጅም ዘመን ሲያወግዙት ሲዋጉት የነበሩትን በሱኒ እምነት ስር የተሰባሰቡትን የሙስሊም ወድማማቾች ሕብረት እንቅስቃሴን እንዲቀበሉት ተገደዋል። ምክንያታቸው ደግሞ፣ ኢራን የምትመራው የሺዓ ሙስሊሞች ሕብረትን ለመግታ፣ ለመመከት ያለመ ነው። በተለይ ኢራን ከዓለም ዓቀፉ ሕብረተሰብ የቀረበውን የኒውክለር ቦምብ ማምረት ሒደቷን የሚገታውን (JCPOA_P5+1) ስምምነት መቀበሏ እና ከዓለም ዓቀፉ የንግድ ሕብረተሰብ መቀላቀሏ፣ ሳዑዲ ዓረቢያ እንቅልፍ የነሳት ያልተጠበቀ ፖለቲካዊ ክስተት ነበር።

ይህ ያልተጠበቀው የሳዑዲ ዓረቢያ የፖሊሲ ለውጥ ማለትም፣ በዓረቡ ዓለም ውስጥ የሚገኙትን የሙስሊም ወድማማቾች ሕብረት እንቅስቃሴ መቀበል፤ በጀነራል አብዱል ፋታህ አልሲሲ የሚመራው የግብፅ ወታደራዊ መንግስት ፈጽሞ የማይቀበለው ሆኖ ተገኝቷል። ምክንያቱም በግብፅ ምድር ውስጥ የሙስሊም ወንድማማቾች ሕብረት ፓርቲ በአሸባሪነት ከመፈረጁም ባለፈ፣ ፓርቲው እንዲፈርስና የፓርቲው ንብረቶች ወደ መንግስት እንዲጠቃለሉ ውሳኔ ከተሰጠባቸው አመታት አስቆጥረዋል። የግብፅ ወታደራዊ መንግስት የሙስሊም ወንድማማቾች ሕብረት ፓርቲ የግብፅ ሥርዓት አደጋዎች አድርጎ ነው የሚወስዳቸው። ቱርክ እና ኳታር እንቅስቃሴውን በመደገፋቸው ከሁለቱ ሀገሮች ጋር የሻከረ ግንኙነት እስከ መመስረት ደርሰዋል። ሳዑዲ ዓረቢያ በበኩሏ ከቱርክ እና ከኳታር መንግስታት ጋር የሙስሊም ወንድማማቾች ሕብረት ፓርቲን በተመለከተ በጋራ ትሰራለች። ከዚህም ባለፈ በቀጣይ በሶሪያ እና በየመን የሙስሊም ወንድማማቾች ሕብረት ፓርቲ በአመራርነት ለማስቀመጥ ሳዑዲ እየሰራች ትገኛለች።

ግብፆች በበኩላቸው ኢራን በመካከለኛው ምስራቅ ሚናዋ ከፍ እያለ መምጣቱን እንደስጋት አይወስዱትም። ይህም በመሆኑ ግብፆች፣ ሳዑዲ ዓረቢያ እና ኳታር በፈበረኩት “የሱኒ እና የሺዓት” የእምነት የክፍፍል ጦርነት ውስጥ መሳተፍ አይፈልጉም። ፅንሰ ሃሳቡንም አይቀበሉም። እንደውም ጀነራል አል-ሲሲ በኢራን ላይ የተጣለውን የንግድ ማዕቀብ በማንሳት በአዲስ መልኩ ከኢራን ጋር የንግድና የቱሪዝም ግንኙነት ለመፍጠር ያላቸውን ፍላጎት አሳይተዋል። በርግጥ በኢራን እና በግብፅ መካከል በቀላሉ ሙሉ ዲፕሎማሳዊ ግንኙነት እንደማይመሰረት ማጣቀሻዎች ያሳያሉ። ምክንያቱም የቀድሞ የግብፅ ፕሬዝደነት በነበሩት አንዋር ሳዳት ግድያ ዙሪያ ኢራን እጇ አለበት የሚባል ክስ እስካሁን ስለሚቀርብ ከመተማመን ላይ አልደረሱም።

ወደ ሶሪያ ፖለቲካዊ ቀውስ ስንመለስም በሁለቱ ሀገሮች መካከል መሰረታዊ ልዩነቶች አሉ። ሳዑዲ ዓረቢያ የሶሪያ ቀውስ የሚፈታው ፕሬዝደነት በሽር አልአሳድ ከስልጣን ሲወገዱ ብቻ ነው የሚል አቋም አላት። ብዙ ተግባራዊ እርምጃዎችም ውስጥ ተሳትፋለች። ግብፅ በበኩሏ የሶሪያ ቀውስ ፖለቲካው መፍትሄ ነው የሚገባው የሚል አቋም ታራምዳለች። እንዲሁም ግብፆች፣ ከአሳድ መንግስት ጋር ድርድር በማድረግ የሶሪያ የሲቪል ተቋማት እና የሶሪያ አንድነት በተጠበቀ መልኩ መፍትሄ ሊሰጠው ይገባል የሚል ጠንካራ አቋም አላቸው። የፕሬዝደነት በሽር አላሳድ እጣፈንታም በሶሪያዊያን መወሰን እንዳለበት ያምናሉ። የሳውዲ ንጉሳዊ ቤተሰቦች ይህን የግብፅ አቋም በጣም ነው ያበሳጫቸው። አንደኛው፣ ኢራን ለመካከለኛው ምስራቅ ሱኒዎች ስጋት አደለችም የሚል እሳቤ መወሰዱ፤ ሁለተኛው፣ የግብፅ ወታደራዊ መንግስት የኢኮኖሚ ቀውስ ውስጥ እንዳይገባ ከ10 ቢሊዮን ፔትሮ ዶላሮች አፍስሰውልት ለሳዑዲ ፖሊሲ አለመገዛቱ የእግር እሳት ነው የሆነባቸው።

እንዲሁም በየመን እየተደረገው ባለው ሰብዓዊ እልቂት እና ቁሳዊ ውድመት ላይ ያላቸው አረዳድ ሌላው የልዩነታቸው ማሳያ ነው። የሳዑዲ ዓረቢያ ንጉሳዊ ቤተሰቦች የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ ትንታኒያቸው አስኳል፣ የኢራን በመካከለኛው ምስራቅ በምታደረገው እንቅስቃሴ ዙሪያ የማያጠነጥን ነው። በተለይ ኢራን በሊባኖስ፣ በኢራቅ እና በሶሪያ ያገኘችው ተቀባይነት እና የበላይነት ለንጉሳዊ ቤተሰቦቹ የቀን ቅዠት ሆኖባቸዋል። ይህንን መሰል የኢራን እንቅስቃሴን በሰነዓ-የመን እንዳይደገም፣ በሰብዓዊ እልቂትም ይሁን በቁሳዊ ውድመት በማንኛውም ዋጋ ለማረጋገጥ የሱኒ እምነት ተከታይ ሀገሮች አስተባብረው በየመን ጦርነት ከከፈቱ ሰንበት ብለዋል። ዓለም ዓቀፉ ሕረተሰብም በበኩሉ የሳዑዲ ዓረቢያን ፔትሮ ዶላር በመፍራት፣ የየመን ሕዝቦች እልቂትን አለየሁም አልሰማሁም በማለት እንደሰጎን በንፁሃን ደም በራሰው በየመን ምድር አሸዋ ውስጥ አንገቱን ቀብሮ ይገኛል።

እንደሚታወቀው ሳዑዲ ዓረቢያ እና ግብፅ “Operation Decisive Storm” በሚል ስያሜ የተሰጠውን በየመን ላይ የተከፈተውን ጦርነት በጋራ ለመስራት ተስማምተው ነበር። ሆኖም በግብፅ በሚገኘው በሳዑዲ ዓረቢያ ኤምባሲ የግብፅ ዜጎች በየመን ላይ የሚደረገውን ጦርነት በመቃወም ሰላማዊ ሰልፍ አደረጉ። በተንታኞች ዘንድ የግብፅ መንግስት በተዘዋዋሪ ተቃውሞውን የገለፀበት ተደርጎ ተወስዷል። ሆኖም የግብፅ ወታደራዊ መንግስት ከሳዑዲ ጋር የገባውን ስምምነት የሚያከብሩ ምልክቶች አሳይቶም ነበር። ይኽውም፣ የግብፅ አየር ሃይል እና ባሕር ሃይል ጦርነቱን ለመቀላቀል ተንቀሳቅሰው ነበር። ሆኖም በመጀመሪያ በሚደረገው የምድር ውጊያ የግብፅ ወታደሮች ሳይሳተፉ ቀሩ። በአንፃሩ ዓረብ ኤምሬት፣ ሱዳን እና ሞሪታንያ በምድር ውጊያው ተሳትፈዋል።  በዚህ ጊዜ ነበር በሁለቱ ሀገሮች ልዩነት መኖሩ በግልፅ የወጣ።

የግብፅ ወታደሮች የእግረኛ ውጊያ ያልተሳተፉበት በምክንያቶቹ መካከል፣ ከ50 ዓመታት በፊት ግብፅ በየመን ምድር የደረሰባት የጦርነት ኪሳራ በርካታ የግብፅ ወታደሮችን ሕይወት የቀጠፈ በመሆኑ፤ የግብፅ ጦር ሰራዊት ከአሸባሪው አይ.ሲ.አይ.ሲ ጋር ጦርነት ውስጥ በመሆኑ፤ ሳዑዲ ዓረቢያ በየመን የሚገኙትን የሁዚ እና ሳልህ ደጋፊዎችን በማስወገድ በየመን ውስጥ ባለው የሙስሊም ወድማማቾች ሕብረት ፓርቲ በአል-ኢስላህ ፓርቲ ለመተካት ያላትን እቅድ በመቃወም ጦር ሰራዊት አለማሰማረቷ ከቀረቡት በርካት ምክንያቶች መካከል የሚጠቀሱ ናቸው። ከግብፆች በኩል የተሰማው ግን፣ እምነትን መሰረት ያደረገ ፓርቲን በሌላ እምነትን መሰረት ባደረገ ፓርቲ መተካት እኩል ስጋት አላቸው የሚል ነው። ይኽውም፣ የሺዓ እምነት አረማጅ የሆነውን የሁዚ የፖለቲካ ሃይልን አስወግዶ በሱኒ እምነት መሰረት ላይ የተመሰረተውን የአል-ኢስላህ ፓርቲን መተካት ለግብፅ እኩል ተደርጐ በመውሰድ ነው፣ ለሳዑዲ ዓረቢያ ግን የአል-ኢስላህ ፓርቲን ማንገስ ዓላማዋ ነው።

በሁለቱ ሀገሮች መካከል የተፈጠረውን አለመግባባት ተከትሎ የሳዑዲ ልዑካን በኢትዮጵያ እየተገነባ ያለውን የሕዳሴውን የሃይል ማመንጫ ግድብ ጎብኝቷል። ይህንን ጉብኝት ተከትሎ በግብፅ ካይሮ ከተማ ከፍተኛ የተቃሞ ሰልፍ ተደርጓል። ሆኖም የሳዑዲ ንጉሳዊ ቤተሰቦች በግብፅ ወታደራዊ መንግስት ላይ ጫና ለማሳደር ተጠቅመውበታል። በኢትዮጵያ በኩል ከጉብኝቱ የተገኘ መኖሩ የሚታወቅ ነገር የለም።

 

ጀነራል አል-ሲሲ በተፋሰሱ ሀገሮች…

የግብፅ ፕሬዝደነት ጀነራል አል-ሲሲ ከደቡብ ሱዳን አቻቸው ከፕሬዝደነት ሳልቫኪር ጋር በካይሮ ከተማ መወያየታቸውን ተከትሎ፣ በናይል ተፋሰስ ሀገሮች አዲስ ውጥረት መጀመሩን የዘገቡ በርካቶች ናቸው። በተለይ የሳዑዲ ዓረቢያ የልዑካን ቡድን የሕዳሴውን የሃይል ማመንጫ ግድብ ግንባታን መጎብኘቱን አያይዘው መዘገባቸው የአል-ሲሲ እና የሳልቫኪር ውይይት የተለየ ትኩት እንዲያገኝ አድርጎታል። እንዲሁም ከዑጋንዳው ፕሬዚደነት ዮዌሪ ሙሴቬኒ እና ከአስመራ አገዛዝ መሪ ኢሳያስ አፈወርቂ ጋር መወያየታው የጉብኝታቸው ዓላማ ከኢትዮጵያ የህዳሴው ግድብ ጋር የተያያዘ ተደርጎ ለመዘገብ ቀሏል።

ዘገባዎቹን መሬት ካለው ተጨባጭ እውነታ ጋር ለማስታረቅ ግን በጣም እርቁ ነው። ይኽውም፣ የደቡብ ሱዳን እና የአስመራ መንግስታት አሁን ባለቸው መንግስታዊ ቁመና የጥፋት ተልኮን መሸከም በሚችሉበት ሁኔታ ውስጥ አይደሉም። በተለይ ደቡብ ሱዳን የኔሽን ሆነ የመንግስት ግንባታ ሒደቱን ያልጨረሰ በጎሳ ፖለቲካ ተቸንክሮ የቀረ ነው። ይህም በመሆኑ የግብፅን የጥፋት ተልዕኮ ፈፃሚ ለመሆን ቀርቶ፣ እንደሀገር ለመቀጠል ያላቸው ጊዜ የሚቆጠር መሆኑ በስፋት ይታመናል። የኢሳያስ አገዛዝም ቢሆን የግብፅን የጥፋት ተልዕኮ ለመሸከም ሊሞክር ቢችልም፣ ውጤቱ ግን ከአገዛዙ ሕልውና ጋር የተያያዘ የመሆኑ ይቀበላል ተብሎ አይጠበቅም።  የዑጋንዳው ፕሬዚደነት ዮዌሪ ሙሴቬኒ በኢንቴቤ የተፈረመውን የናይል ውሃን በፍትሃዊነት የመጠቀም መርህን የሚዘሉ አይደለም። እንደውም ኢትዮጵያ በናይል ውሃ የመጠቀም መብቷ ሊጠበቅላት ይገባል ብለው በአደባባይ የሚናገሩ ናቸው። ዑጋንዳም ብትሆን 200 ሜጋዋት ለማመንጨት ከቻይና መንግስት ጋር እየሰራች ነው የምትገኘው። እነዚህን ማሳያዎች ካስቀመጥን፣ የጀነራል አል-ሲሲ ጉብኝት ዓላማው ምንድን ነው?

አል ሲሲ የመሐመድ ሙሪስን መንግስት በሃይል በማስወገድ በተወሰኑ የግብፅ ማሕበረሰብ ቅቡልነታቸውን ማረጋገጥ ችለው የነበሩ ቢሆንም፣ ግብፅ ባጋጠማት የኢኮኖሚ ቀውስ ማሕራዊ መሰረታቸው እየተሸረሸረ መጥቷል። በተለይ ከፍተኛ መጠን ያለው የግብፅ ሕዝብ በመንግስት ድጎማ የሚኖር በመሆኑ የኢኮኖሚ ቀውሱን ተከትሎ ለከፍተኛ የኑሮ ውድነት ተጋልጧል። የወደቀውን ኢኮኖሚ ለማንሳት የማክሮ ኢኮኖሚ ማሻሻያ እርምጃዎች አስፈላጊ መሆናቸውን የተቀበለው የአል-ሲሲ መንግስት አዲስ አጣብቂኝ ውስጥ ወድቋል።

አል ሲሲ የግብፅ ማክሮ ኢኮኖሚን ለማሻሻል ከዓለም ዓቀፉ የገንዘብ ተቋም ከአይ.ኤም.ኤፍ. ጋር ድርድር አድርገው ወደ ሥራ ገብተዋል። በተደረሰው የድርድር ስምምነት ግብፅ በሶስት ዓመታት ውስጥ 12 ቢሊዮን የአሜሪካን ዶላር ከአይ.ኤም.ኤፍ. ታገኛለች። ዶላሩ ግን በርካታ ቅድመ ሁኔታዎች አስቀምጧል። እነዚህ ቅድመ ሁኔታዎች የአል ሲሲን ማሕበራዊ መሰረቶች መሸርሸር ጀምረዋል።

ከተቀመጡት ቅድመ ሁኔታዎች መካከል የግብፅ የመገበያያ ፓውንድ በአርባ ስምንት በመቶ የገንዘብ ምንዛሪ ዋጋ ቅነሳ ይደረግበታል። የገንዘብ ምንዛሪ ዋጋ መቀነስ እንደአይ.ኤም.ኤፍ. ምክር የውጭ ንግድ የሚያስፋፋ መሆኑ ቢነገርም በተጓዳኝ የግብፅ የውጭ እዳን የሚጨምርና ከውጭ ወደ ሀገር ውስጥ የምታስገባውን እቃዎች ዋጋ አንሮታል። የዋጋው መናር የቀረጥ መጨመርን በማስከተሉ የኑሮው ውድነት በግብፅ እየናረ መሆኑ እየተዘገበ ነው። ሌላው የግብፅ መንግስት ለሕዝቡ የሚያደርገውን ድጎማ እንዲቀንስ አንዱ ቅድመ ሁኔታ ነው። የነዳጅ የኤሌክትሪክ ድጎማ በጣም መቀነስ ወይም ሙሉ ለሙሉ ማንሳት ሌላው ቅድመ ሁኔታ ነው። የስኳር ዋጋ አርባ በመቶ በላይ ሆኗል። የቫት አሰራር ተግባራዊ እንዲሆን ተደርጓል። የውጭ ምንዛሬ መገበያያ በገበያ እንዲወሰን ተደርጓል።

የአይ.ኤም.ኤፍ. ቦርድ መግለጫ እንደሚያሳየው፣ ግብፅ ሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማስተካከያ ፕሮግራሞች ቀርጻ እንደምትቀርብ ነው የሚያሳየው። በተለይ መስተካከል ያለባቸው የግብፅ ገንዘብ ከሚገባው በላይ የምንዛሪ መጠኑ መጨመር። የውጭ ምንዛሪ እጥረት መከሰቱን። የበጀት ጉድለት። ከፍተኛ የሥራ አጥ ቁጥር መጨመር። ኢንቨሰትሮች በግብፅ ኢኮኖሚ አለመተማመን። እና ሌሎችንም ያነሳል።

የውጭ ምንዛሪውን ሊብራል ማድረግ። የውጭ ምንዛሪውን መቀነስ። የውጭ ምንዛሪ አቅርቦትን መጨመር። ጠንካራ ሞኒተሪ ፖሊሲ በማበጀት የዋጋ መናርን መቆጣጠር። ዓመታዊ የበጀት ጉድለትን መቀነስ። ስለዚህም ቫትን ወደ ሥራ ማስገባት። የሃይል አቅርቦት ድጎማን መቀነስ። የደመወዝ አከፋፋል ስርዓቱን ማመጣጠን። ቁጠባን በመጨመር ድሃውን ሕዝብ ማገዝ። አስር በመቶ የመንግስት እዳን ለመቀነስ አቅዶ መስራት።

መዋቅራዊ ለውጥ የሚያስፈልገው፣ እድገቱን ተከትሎ አዳዲስ ሥራዎችን መፍጠር። ለግል ባለሃቶች አመቺ የሥራ ከባባዊ ሁኔታዎችን መፍጠር። የንግድ ሥራ ፈቃድ አሰጣጥና ማስተካከል፣ የሕዝብ ሃብቶች ማስተዳደር፣ በመንግስት የተያዙ ድርጅቶችን በተገቢው ሁኔታ ማስተዳር፣ የሃይል አቅርቦት ዘርፍና ድጎማን ማስተካከል፤ መዋቅራዊ ለውጥ እንዲሰራባቸው የሚጠበቁ ናቸው።

እነዚህ ከላይ በቅድመ ሁኔታ የተቀመጡት የአል ሲሲ መንግስትን አጣብቂኝ ውስጥ የከተቱ ቅድመ ሁኔታዎች ናቸው። አል ሲሲ የሚመሩት ወታደራዊ መንግስት በሕዝቡ ከፍተኛ የኢኮኖሚ ለውጥ ያመጣል ተብሎ ከፍተኛ እምነት የተጣለበት ቢሆንም የግብፅ ሕዝብ ፍላጎትን ሊያሟላ አልቻለም። እነዚህን የግብፅ ሕዝብ ፍላጎት ማሟላት ያልቻለው የአል ሲሲ መንግስት እንደቀድሞዎቹ የግብፅ መሪዎች፣ ሕዝቡን በናይል ውሃ የብሔርተኝነት ማዕቀፍ ውስጥ በመክተት ሊያናውዙት እየሰሩ ናቸው።

በነገራችን ላይ እስካሁን ከነበሩት የግብፅ መንግስታ የተሻለ ሰይጣን እንምረጥ ከተባለ፣ ጀነራል አብዱል ፈታህ አል-ሲሲ የተሻሉ ሰይጣን ናቸው። ምክንያቱም ቢያንስ በናይል ውሃ አጠቃቀም ዙሪያ ጠረጴዛ ስበበው እንወያይ ያሉ ብቸኛ መሪ ናቸው። ይህንን የአል ሲሲ አስተሳሰብ ለውስጥ የፖለቲካ መታገያ ያደረጉ ደግሞ በርካታ የግብፅ ፖለቲከኞችም አሉ።

ለዚህ ነው፣ የአል ሲሲ የወቅቱ የናይል ተፋሰስ ሀገሮች ጉብኝት ዋናው መነሻ፣ ውስጣዊ የፖለቲካ ግለት እና የኑሮ ውድነት የፈጠሩትን ውጥረት ለማርገብ የታለመ፤ የማስቀየሻ ስልት ተደርጎ ነው የሚወሰደው።¾      

      

በይርጋ አበበ

በ1983 ዓ.ም ፀሀያማው የግንቦት ወር ሊገባደድ አስር ቀናት ብቻ ሲቀሩት አዲስ አበባ የገቡት ወጣት ታጋዮች ወደ ቀድሞው የኢትዮጵያ ሬዲዮ ግቢ በማቅናት ስቱዲዮ ገብተው በአንድ አፈቀላጤያቸው አማካኝነት “ደርግ ሲጠቀምበት የነበረውን ሬዲዮ ብሶት የወለደው ጀግናው የኢህአዴግ ሰራዊት ተቆጣጥሮታል” የሚል መልዕክት አስነገሩ።  በወቅቱ ብሶት የወለደው የኢህአዴግ ሰራዊት የተቆጣጠረው ደረግ ሲጠቀመበት የነበረውን ሬዲዮ ጣቢያ ብቻ ሳይሆን ደርግ ሲጠቀምበት የነበረውን ቤተ መንግስት፣ ደርግ ሳይጠቅመው የጣለውን የአገሪቱን ህዝብ እና መሬት ጭምር ነበር።  

በወቅቱ ወጣቶቹን ታጋዮች በሊቀመንበርነት እየመሩ አዲስ አበባ የገቡት የቀድሞው አፍሮ ወጣት መለስ ዜናዊ የአገሪቱ ርዕሰ ብሔር ሆነው በተሾሙ ማግስት ለአገሪቱ ህዝብ እና ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ቃል ከገቧቸው ንግግሮቻቸው መካከል “በአስር ዓመት ውስጥ ሁሉም የአገሪቱ ዜጎች በቀን ሶስት ጊዜ በልተው እንዲያድሩ አደርጋለሁ” ሲሉ አሜሪካን አገር ለሚኖሩ ትውልደ ኢትዮጵያዊያን የተናገሩት ቃላቸው ቀዳሚው ነው።  ጠቅላይ ሚኒስትሩ ስልጣን ላይ ከመውጣታቸው በፊትም ገና ታጋይ በነበሩበት ወቅት ከአንድ ዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን ጋር ባደረጉት ንግግር “እኔ የምታገልለት ሀዝብ በርሃብ እያለቀ ነው” ሲሉ መናገራቸው ደግሞ ወጣቱን ታጋይ በጉጉት የሚጠበቅ አዳኝ ተደርገው እንዲታዩ እንዳደረጋቸው ይታመናል።   

ሆኖም ግን አቶ መለስ ቃል የገቡለት አስር ዓመት እንደ ደራሽ ውሃ ጅው ብሎ ከማለቁም በላይ እሳቸው ደርግ ሲጠቀምበት የነበረውን ቤተ መንግስት እንደተቆናጠጡ 21 ዓመት አልፏቸው በሞት ተለዩ።  የአገሪቱ ህዝብ የምግብ እጥረት ግን እንደ ድሮው ሆኖ ዘልቋል።  በእሳቸው የስልጣን ዘመን እንኳ ለሁለት ጊዜያት አገሪቱ በከፋ የምግብ እጥረት ችግር ተጋልጣ እንደነበረ የቅርብ ጊዜ ትዝታችን ነው።  ባለፈው የመኸር ዓመት (በ2007 ዓ.ም) ኤልኒኖ በፈጠረው የአየር ንብረት መዛባት የተነሳ ደግሞ 100 ሚሊዮን ይሆናል ተብሎ ከሚገመተው የአገሪቱ ህዝብ ወደ 20 ሚሊዮን የሚጠጋው የእለት ደራሽ ምግብ ፈላጊ ሆኖ ተገኝቷል።  በአገሪቱ በተደጋጋሚ የሚፈጠረው የምግብ እጥረት ምክንያቱ ምንድን ነው? ከዚህ አዙሪት ችግር ለመውጣትስ መደረግ ያለበት መፍትሔ ምንድን ነው? በአሁኑ ወቀትስ በአገሪቱ ያለው ተጨባጭ ሁኔታ ምን ይመስላል? የሚሉትን ጥያቄዎች ከዚህ በታች መልስ የሰጠንባቸው ጉዳዮች ናቸው።  ለጥያቄዎቹ የሚበጁ መልሶች ከቆዩ ሰነዶችና የመገናኛ ብዙሃን ዘገባዎች እንዲሁም ከምሁራን ጸሁፍ የተወሰዱ ናቸው።  

 

እንደገና ዛሬም እንደገና

በ2007 ዓ.ም የመኸር ወቅት ላይ በአገሪቱ ከተከሰተው ድርቅ በብዛት ያጠቃው የምስራቁንና የደቡቡን የአገሪቱ ክፍል ቢሆንም ሰሞኑን ወደ ምስራቅ አማራ እና በደቡባዊና ምስራቃዊ ትግራይ (በአገሪቱ ሰሜን እና ሰሜን ምስራቅ አካባቢዎች) በተዘዋወርንበት ወቅት አስተያየታቸውን የሰጡ የየአካባቢዎቹ አርሶ አደሮች የገለጹልን “ባለፈው ዓመት ሰማይ ጠሉን ከልክሎን የምናመርተውም ሆነ የምንበላው አልነበረንም።  ለእንስሳቶቻችንም ሆነ ለእኛ (ለሰዎቹ) የሚሆን ቀለብ ያገኘነው መንግስት በሚሰፍርልን እርዳታ ነበር” ሲሉ ነው የተናገሩት።  እንደ አሜሪካ መንግስት የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሪፖርት ከ100 ሚሊዮን የሚልቅ ህዝብ እንዳላት የሚነገርላት ኢትዮጵያ በአሁኑ ሰዓት ከዓለም በርካታ የህዝብ ብዛት ካላቸው አገራት መካከል በ13ኛ ደረጃ ላይ ትቀመጣለች ሲል ይገልጻል።  በዓለም 13ኛ የህዝብ ብዛት ያላት አገር ኢኮኖሚዋ የተገነባው በግብርና ላይ በተለይም በአርሶ አደር ማሳ ላይ በሚካሄድ እርሻ ነው።  

አገሪቱ ከ1999 ዓ.ም ጀምሮ በየዓመቱ እድገት እያስመዘገበች እንደሆነ መንግስትም ሆነ ዓለም አቀፍ ተቋማት ገልጸዋል።  ይህ የኢኮኖሚ እድገት የተገኘው ደግሞ በግብርናው ሲሆን ይህ ዘርፍ አጠቃለይ ከአገሪቱ ኢኮኖሚ ውስጥ 70 በመቶ ድርሻ እንዳለው በ2014 የዓለም የእርሻ ድርጅት የተለያዩ ዓለም አቀፍ እና የአገር ውስጥ መረጃዎችን ዋቢ አደርጎ ባወጣው መረጃ አስታውቋል።  የአገሪቱ ኢኮኖሚ የጀርባ አጥንት እንደሆነ ዓመታትን ያሳለፈው ግብርና ግን ዓመታት በተፈራረቁ ቁጥር የሚጋፈጣቸው ፈተናዎች እየበዙበት ይገኛሉ።  ከእነዚህ ፈተናዎቹ መካከል ደግሞ ድርቅ እና አርሶ አደሩ በዘመናዊ ቴከኖሎጂዎች ታግዞ ማምረት አለመቻሉ ይገኙበታል።  

በ2007 የመኸር ወቅት ላይ በደረሰ ድርቅ የተነሳ ከአገሪቱ ህዝብ ቁጥር 1/5 ያህሉ የእርዳታ ፈላጊ እንደነበር በተለያዩ ዓለም አቀፍ ተቋማት (የተባበሩት መንግስታት ድርጅት፣ የሂውማን ራየትስ ዎች እና የዓለም ምግብ ፕሮግራም የመሳሰሉት) ተገልጿል።  በወቅቱ የነበረውን የችግሩን ጥልቀት በተመለከተ የኢትዮጵያ መንግስት በሰጠው መግለጫ ግን “ድርቁን ለመቋቋም ከመጠባበቂያ ክምችት በቂ ምግብ” መኖሩን ገልጾ ነበር።  የዕለት ምግብ እርዳታ ፈላጊው ዜጋ ቁጥርም ቢሆን ዓለም አቀፍ ተቋማት እንደሚገለጹት ሳይሆን አስር ሚሊዮን ብቻ እንደሆነ ነበር በመንግስት መገናኛ ብዙሃን በኩል የተገለጸው።  

በ1977 ዓ.ም ተከስቶ በነበረው ድርቅ 400 ሺህ ዜጎች መሞታቸውን አሌክሳንደር  ዴ ዋል የተባሉት ጸሀፊ “Evil days: thirty years of war and Famine in Ethiopia” በሚለው መጽሃፋቸው የገለጹ ሲሆን ጸሃፊው ያን ያህል ህዝብ በርሃብ እያለቀ በመንግስቱ ኃይለማሪያም የሚመራው የደርግ መንግስት ግን ከ100 እስከ 200 ሚሊዮን ዶላር አወጥቶ አስረኛ ዓመት የአብዮታዊ በዓሉን ያከብር ነበር ብለዋል።  

በንጉሱ ጊዜ 300 ሺህ ህዝብ በርሃብ በሚያለቅበት ዓመት ንጉሱ በ35 ሚሊዮን ዶላር 80ኛ ዓመት ልደታቸውን ሲያከብሩ የአገሪቱ ግብርና ሚኒስትር በበኩሉ በ1966 ዓ.ም ያወጣው ሪፖርት “በአገራችን ያለው የምርት እድገት ካለፈው ዓመት ጋር ሲነጻጸር በሰባት በመቶ ብቻ የቀነሰ ሲሆን የምግብ ዋጋም ቢሆን በተለይ በወሎ ክፍለሀገር (ረሃቡ የበረታበት አካባቢ ነበር) ከወትሮው በተለየ አልጨመረም” የሚል ነበር።   

በዚህ ዘመን ደግሞ አገሪቱን የሚገዛት ኢህአዴግ እና አባል ፓርቲዎቹ የልደት በዓላቸውን ሲያከብሩ በከፍተኛ ወጪ የታጀበ መሆኑን የታዘበው የዚህ ጸሁፍ አቅራቢ የብአዴን 35ኛ ዓመት ልደት በሚከበርበተ ወቅት “የፓርቲዎቹ ልደት አከባበርና የአገሪቱ አንገብጋቢ ጉዳዮች” በሚል ርዕስ በዚሁ ጋዜጣ ላይ ጠቋሚ ጽሁፍ አዘጋጅቶ ነበር።  በወቀቱም “በዚህ ዓመት የሚከብረው የፓርቲው (የብአዴን) ልደት ካለፉት ዓመታት ተመሳሳይ በዓላቱ ለየት የሚለው ግን በአገሪቱ በየአስር ዓመቱ በሚነሳው ድርቅ ምክንያት በአብዛኛው የአገሪቱ ክፍሎች በተለይም በአማራ ክልል ምስራቃዊ ክፍል በርካታ ዜጎች በምግብ እጥረት ምክንያት በሞትና በህይወት መካከል ባሉበት ወቅት መከበሩ ነው።  በዚህ ምክንያትም በርካታ ወገኖች የፓርቲውን ድርጊት እያወገዙት ይገኛሉ” በማለት ጽፎ ነበር።  

ለዚህ ጽሁፍ ማጠናከሪያ አስተያየታቸውን ከሰጡት የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮች መካከልም የሰማያዊ ፓርቲ የውጭ ግንኙነት ኃላፊ የነበሩት አቶ አቶ አበበ ከልካይ ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር በስልክ ባደረጉት ቃለ ምልልስ የብአዴንን የምስረታ በዓል ማክበር “ነውሩን የበላ” ሲሉ ይገልጸውት ነበር።  ሃሳባቸውን ያጠናከሩትም “በአማራ ክልል በሚሊዮን የሚቆጠሩ ዜጎች በምግብ እጥረት ምክንያት እየሞቱ ባለበት በዚህ ወቅት ፓርቲው የምስረታ በዓሉን በዚህን ያህል ወጭ ማክበር ማለት ለህዝብ ያለውን ንቀት ያሳያል።  እኛም እንደ ፓርቲ የብአዴንን ድርጊት አውግዘን መግለጫ አውጥተናል” ሲሉ ተናግረዋል።   

በፓርቲዎቹ የልደት አከባበር ላይ የህዝቡ ቅሬታ ጎልቶ መውጣቱን ተከትሎም የአገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማሪያም ደሳለኝ ከሪፖርተር ጋዜጣ ለቀረበላቸው ጥያቄ በሰጡት ምላሽ “በዓላቱ ሲከበሩ የተጋነነ ወጪ አልወጣም ቢበዛ ውሃ ብንጠጣ ነው” ሲሉ ነበር የተናገሩት።  

በኤልኒኖ ምክንያት በደረሰው ድርቅ የተነሳ የአርሶ አደሩ ምርት መቀነሱንም ሆነ የአርብቶ አደሩ የቁም እንስሳት መሞትና ዋጋቸውም መውረዱ ይታወቃል።  በዚህ ዓመትስ ምን ይመስል እንደሆነ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማሪያም ደሳለኝ ባሳለፍነው ሳምንት በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቀርበው ከአባላት ለተነሱላቸው ጠያቄዎች መልስ በሰጡበት ወቅት “በመኸር ወቅት ብቻ ካለፈው ዓመት ጋር ሲነጻጸር የ12 በመቶ ብልጫ ያለው የግብርና ምርት አግኝተናል።  ይህ በመስኖ የሚሰበሰበውን ሳይጨምር ነው።  የመስኖው ሲሰበሰብ ልዩነቱ ይጨምራል።  የመኸሩ በራሱ ጥሩ ለውጥ ነው ብሎ መውሰድ ይቻላል” ሲሉ ተናገረዋል።  

በቅርቡ ወደ ምሰራቅ አማራ እና ደቡብና ምስራቅ ትግራይ የገጠር ቀበሌዎች ተዘዋውሮ የአርሶ አደሮቹን ኑሮ ተመልክቶ የተመለሰ የጋዜጠኞች ቡድን ነበር።  በዚህ ጉዞ ከተመለከትናቸው እና መሬት ላይ ያሉ እውነታዎች የሚያመለከቱትም ሆነ አስተያየታቸውን ለዚህ ጽሁፍ አዘጋጅ ከሰጡት አርሶ አደሮች መረዳት የተቻለው ካለፈው ዓመት ጋር ሲነጻጸር የተሻለ የዝናብ ስርጭት በመኖሩ የተሻለ ምርት ቢገኝም በዚህ ዓመትም ተጨማሪ የርሃብ ስጋት ያንዠበበባቸው መሆኑን ነው።  ለዚህ ቸግር ትልቁ ምክንያት ያሉትን ሲገልጹም “የእርሻ መሬት ችግር” እንዳለባቸው ደጋግመው ተናገረዋል።

 

ርሃብና ድርቅ ለምን ይበረታብናል?

 ቆየት ብሎ በወጣ አንድ ጥናት ላይ “በ20ኛው ክፍለ ዘመን 30 የርሃብና የድርቅ ጊዜያት ተፈጥረዋል።  ርሃቡና ድርቁ የተከሰተባቸው አገራት ሁሉም በአንባገነን መንግስታት በሚመሩ ወይም በጦርነት በሚታመሱ አገራት ላይ ነው።  ከ30ዎቹ የርሃብና የድርቅ ክስተቶች መካከል አራቱ በኢትዮጵያ የተከሰቱ ናቸው” ሲል ይገልጻል።  በሌላ በኩል ደግሞ አልጄዚራ ባለፈው ዓመት ባሰራጨው ዘገባ “ኢትዮጵያ ከ50 ዓመታት በኋላ በታሪኳ አይታው የማታውቀው ድርቅ ተከስቶባታል” ሲል ዘግቦ ነበር።  የዓለም ምግብ ፕሮግራም ተወካዩ ባሪ ኬም በበኩሉ የርሃቡን መጠን ሲገልጽ “በተባበሩት መንግስታት ድርጅት በኩል የሚቀርበው ምግብ እንኳን በቂ አይደለም” ሲል ዘጋቢው ገልጾለታል።

በሌላ በኩል ቢቢሲ እና የተባበሩት መንግስታት ድርጅት በኢትዮጵያ ላይ የደረሰውን የድርቅ መጠን ሲገልጹ ከ30 ዓመት በኋላ የተፈጠረ አስከፊ ድርቅ እንደሆነ ገልጸውት ነበር።  የእነዚህ ዓለም አቀፍ ሚዲያዎችና ተቋማት መረጃ በአኃዝ ቢለያይም የድርቁን መጠን በተመለከተ የተሰማሙበት ነጥብ ግን ከባድ ድርቅ በአገራቸን መከሰቱን ነው።   

በኢትዮጵያ ላይ ድርቅ እና ርሃብ ለምን ይበረታል? ለሚለው ጥያቄ መልስ ስንሻ ምሁራን በጉዳዩ ላይ ያስቀመጧቸውን የምክንያት ሃሳቦች (ሎጂክ) እናገኛለን።  ወርልድ ፕሬስ ዶት ኮም ከተባለ ድረገጽ ላይ የተለያዩ ምሁራን ያስቀመጡትን ሃሳብ ሰንመለከት በኢትዮጵያ በተደጋጋሚ ጊዜ ለሚነሳው ድርቅ እና ጥሎት ለሚሄደው የረሃብ ችግር ምክንያቶቹ አራት ናቸው።  “አገሪቱ በዝናብ ላይ ጥገኛ የሆነ ግብርና (በተለይም የእርሻ ግብርና) መከተሏ” ቀዳሚው የችግሩ ምክንያት እንደሆነ ተቀምጣል።  ዝናብ ላይ መሰረቱን በጣለው እርሻ ላይ ኢኮኖሚዋን የገነባችው ኢትዮጵያ ችግሩ ይበልጥ እንዲጠነክርባት ያደረገው ሌላው ምክንያት ደግሞ “በአነስተኛ የገበሬ ማሳ ላይ የሚካሄድ እርሻ መከተሏ” እንደሆነ ይገልጻል።  የህዝብ ቁጥሩ በየጊዜው እየጨመረ መሄዱ እና የእርሻ መሬት በበቂ መጠን አለመገኘቱ ሌላው ምክንያት ሲሆን የመሰረተ ልማት አለመሟላት ደግሞ ቀሪው የችግሩ ምክንያት እንደሆነ ተቀምጧል።  

ቀደም ብዬ በጠቀስኳቸው የአገሪቱ አካባቢዎች ከአርሶ አደሮቹ ጋር ባደረኩት ቃለ ምልልስ የሰጡኝ መረጃ የሚያመለክተውም “የዝናብ እጥረት በመፈጠሩ፣ የእርሻ መሬት ስላጠረን እና በመጠኑም ቢሆን መስኖ ተጠቅመን ያመረትነውን ምርት የሚገዛን በማጣታችን ችግራችን በየጊዜው እየጨመረ ሂዷል” የሚል ነበር።  

ህንዳዊው የኖቤል ተሸላሚ ኢኮኖሚስት አማርትያ ኩማር ሴን በበኩላቸው “Development as a freedom” በሚለው መጽሃፋቸው  መንግስታት ይበልጥ ጨቋኝ በሆኑ ቁጥር ርሃብ ይበልጥ እየበረታ ይሄዳል በማለት በዓለም ላይ የሚፈጠሩ ድርቆች ተፈጥሯዊ ቢሆኑም ርሃብ እንዲበረታ የሚያደርገው ግን የአገዛዞቹ ስራ እንደሆነ ገልጸዋል።   

በኢትዮጵያ ከተከሰቱት የድርቅ ወቅቶች መካከል ብንመለከት እንኳ በንጉሱ ጊዜ የተከሰተው የ1966 ድርቅ ለዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን እንዳይገለጽ ተደርጎ መቆየቱ ርሃቡ እንዲበረታ ምክንያት ሆናል።  በተመሳሳይ ባለፈው የመኸር ወቅት የደረሰው ድርቅ ያሰከተለውን ጉዳት በተመለከተም የኢትዮጵያ መንግስት ሲሸፋፈን ቆይቶ በመጨረሻ ነው ያመነው።  ይህንም ቢቢሲ የኢትዮጵያን የአደጋ መከላከያ ሚኒስትሩን አቶ ምትኩ ካሳን ዋቢ አድርጎ በሰራው ዘገባ በኢትዮጵያ ያለው የተረጂዎች ቁጥር ዝቅተኛ ነው በለውኛል ሲል ዘቧል።  

በሌላ በኩል ደግሞ ምንም እንኳን በርሃብ ምክንያት ሞተ የተባለ የሰው ህይወት ባይሰማም በርካታ እንስሳት መሞታቸውን ግን መንግስትም ይፋ አድርጓል።  ይህ ደግሞ ተፈጥሮ በሚጥልበት ጦስ የተጎዳውን አርሶ አደር በእርዳታ ከሞትና ከርሃብ እንዲተርፍ ለማድረግ ከመንግስት የሚጠበቅ ስራ ነው።  

 

ከችግሩ እንዴት እንውጣ

በዚህ ዙሪያ የምሁራንና የባለሙያዎች እንዲሁም የፖለቲካ መሪዎች ሚና ከፍተኛ መሆኑ ግልጽ ነው።  የአገሪቱ ኢኮኖሚ በግብርና ላይ በመመስረቱ እና መንግስት አሳካዋለሁ ብሎ ከያዘው የእድገትና ትራንስፎርሽን እቅድ ውስጥ ሰፊውን ድርሻ የሚይዘው የግብርናው ክፍለ ኢኮኖሚ ነው።  ከ80 በመቶ በላይ የሚሆነው የአገሪቱ ህዝብ ቀጥተኛ የገቢ ምንጩ ግብርና መሆኑም ግልጽ ነው።  በዚህም ምክንያት ይህን ዘርፍ ትኩረት ሰጥቶ መከታተል እና የአርሶ አደሮቹን የዘመናት ችግር ለይቶ በማውጣት በየጊዜው በሚከሰት ድርቅ ከሚንኮታኮት ኢኮኖሚ መዳን ጊዜ የማይሰጠው ጉዳይ ነው።  

በመስክ ጉብኝት እንደታዘብነውም ሆነ መንግስት በይፋ እንደገለጸው በዚህ ዓመትም ከአምስት ሚሊዮን በላይ ዜጎች የዕለት ደራሽ እርዳታ ፈላጊዎች ናቸው።  

-    በጅቡቲ እየበዛ የመጣው የውጭ ሀገራት የጦር ሰፈር ግንባታ

ለኢትዮጽያ መልካም አጋጣሚ ወይስ ሥጋት?

በአስማማው አያናው

መነሻ

በአለማችን ተነባቢ ከሆኑ መጽሄቶች አንዱ የሆነው ዘ ኢኮኖሚሰት (the Economist) በ ሚያዝያ 2016 እትሙ ስለ ጅቡቲ ይህን አለ “Everyone wants a piece of Djibouti. It is all about the base.'' በግርድፉ ሲተረጎም “ማንኛውም ሀገር ከጅቡቲ ትንሽ መሬት ይፈልጋል፤ ይህም ለጦር ሰፈር ግንባታ የሚውል ነው” እንደማለት ነው። የቅርብ አመታትን የጅቡቲን ስትራቴጅካዊ ተፈላጊነት ምን ያክል እያደገ እንደ መጣ ለታዘበ ሰው፣ ምን ያህል ይህ አገላለጥ ትክክለኛ እንደሆነ መረዳት ይችላል። አሁን ጅቡቲ ከልዕለ ሀያሏ አሜሪካ እና ሩቅ ምስራቅ እስያ ሀገራት ጀምሮ አፍንጫዋ ስር እሰከምትገኘዋ ሳዑዲ አረቢያ ድረስ በእጅጉ የምትፈለግ ሀገር ሆናለች። በአሁኑ ወቅት በተናጠልም ሆነ በጋራ ወታደራዊ ወይም የጦር ሰፈር (Millitary Base) በሀገሪቱ የገነቡ እና በመገንባት ላይ የሚገኙ ሀገራት ቁጥር ስምንት ደርሷል። ከቀድሞ ቅኝ ገዥዋ ፈረንሳይ እና አሜሪካ ውጭ ያሉት ሀገራት ባለፉት ስድስት እና ሰባት አመታት ውስጥ የመጡ መሆናቸውን ስንመለከት ደግሞ ጅቡቲ ለጦር እቅድ አመቺነት (Strategic) ጋር በተያያዘ ያላት ተፈላጊነት በምን ያክል ፍጥነት እያደገ እንደመጣ በግልጽ መረዳት እንችላለን።

በዚህ ጽሁፍ የሀገሪቱ ተፈላጊነትን ያናሩት ምክንያቶችን፣ የጦር ሰፈር ግንባታው በአለማችን ወታደራዊ ፉክክር የኃይል ሚዛን ላይ የሚኖረው አስተዋጽኦ፣ ከጅቡቲ በቅርብ እርቀት ለሚገኙ የቀጠናው ሀገራት ብሎም ከሁሉም ሀገራት በላይ ኢኮኖሚያዊ ትስስር ላላት ኢትዮጽያ ያለው መልካም አጋጣሚ እና ስጋት እንዲሁም መንግስት መውሰድ ያለበት የፖሊሲ አቅጣጫዎችን ለማመላከት እንሞክራለን።

የጅቡቲ ተፈላጊነት ለምን እየጨመረ መጣ?

ከአፍሪካ ቀንድ ሀገራት መካከል አንዷ የሆነችው ጅቡቲ ከመሬት አቀማመጧ ጋር በተያያዘ በርካታ ስትራቴጂካዊ ጥቅም ያላት ሀገር ናት። ሀገሪቱ በነዳጅ ሀብት የበለፀጉ የመካከለኛው ምስራቅ የአረብ ሀገራትን እና አፍሪካን የምታስተሳስር ናት (ከየመን በ20 ማይልስ ርቀት ላይ መገኘቷን ልብ ይሏል)። ይህም ቀይ ባህርን እና ህንድ ውቅያኖስን በማገናኘት በቀላሉ መርከቦች በሜድትራኒያን ባህር በኩል ወደ አውሮፓ እና አሜሪካ ለመላለስ እንዲችሉ አይነተኛ ሚና ካለው የባብል መንደብ ወሽመጥ (babel mendeb straight) በቅርብ ርቀት እንድትገኛ አስችሏታል። ይህ ማለት ደግሞ ከአለማችን በመርከብ ከሚመላለስ ሸቀጥ 20 በመቶ እና 10 በመቶ ለዓለም ገበያ የሚቀርብ ነዳጅ የሚያልፍበትን ይህን አካባቢን ለመቆጣጠር በሚፈልግ ማንኛውም ሀገር ተመራጭ ያደርጋታል። ምናልባት ይህን በማሟላት ረገድ ኤርትራም ጥሩ አካባቢያዊ ጠቀሜታ ቢኖራትም የኢሳያስ አፈወርቂ መንግስት አምባገነንነት እና ቀጠናውን የማተራመስ ስትራቴጂ በኃያላኑ በተለይም አሜሪካ፣ አውሮፓና እስያ ሀገራት ተመራጭነቷ ዝቅተኛ እንዲሆን አድርጓታል። እነዚህ አካባቢያዊ ጠቀሜታ እንዳሉ ሆነው በየመን እና በሶማሊያ ያለው አለመረጋጋትም ለተፈላጊነቷ ሌላ ምክንያቶች ተደርገውም ይጠቀሳሉ።

በአንጻሩ መቀመጫውን ለንደን በማድረግ በአለም አቀፍ ጸጥታ እና ደህንነት ዙሪያ ገለልተኛ የፖሊሲ ምክር ሀሳቦችን በማቅረብ የረጅም አመታት ልምድ ያለው የካተም ሀውስ (Cathem House) ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ እያደገ ለመጣው የጅቡቲ ኢኮኖሚያዊም ሆነ ስትራቴጂካዊ ተመራጭነት አራት ገፊ ምክንያቶችን (Drive Factors) ያስቀምጣል።

የመጀመርያው ከ 1998-2000 (ሁሉም በፅሁፉ ላይ የሚጠቀሱ አመተ ምህረቶች እንደ አውሮፕያኑ አቆጣጠር ናቸው) የተካሄደው የኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት፣ ሁለተኛው የኢትዮጵያ ተከታታይ ኢኮኖሚያዊ እድገት፣ የ2001 አልቃይዳ ጥቃት ተከትሎ የተፈጠረው የአሜሪካ ወታደራዊ ስትራቴጅክ ለውጥ እና የመጨረሻው በኤደን ባህር ሰላጤ እና በሶማሊያ የባህር ጠረፍ  የባህረ ላይ ዘራፊዎች መበራከት ናቸው። እነዚህ ምክንያቶች በተለይም የመጨረሻዎቹ ሁለቱ እና የየመን እና ሶማሊያ አለመረጋጋት አንድ ላይ ተዳምረው የሚፈጥሩት ችግር አለማቀፋዊ ዳፋው ቀላል የሚባል አይደለም። ለዚህም ነው ሀገራት ኢኮኖሚያዊ ጥቅማቸውን ከማስከበር በዘለለ ወታደራዊ የጦር ሰፈር በመገንባት የጸጥታና ደህንነት ስጋታቸውንም ለመቀነስ ጅቡቲን ምርጫቸው ያደረጓት።

የመጀመሪያው እና ሁለተኛው ኢኮኖሚያዊ ምክንያቶች ከኢትዮጵያ ጋር የሚያያዙ ሲሆኑ ሌሎች ደግሞ በአሁኑ ወቅት በጅቡቲ የጦር ሰፈር በመገንባት በአካባቢው ያላቸውን ጥቅም ለማሰከበር እየሰሩ ያሉ አሜሪካን፣ ፈረንሳይ፣ የአውሮፓ ህብረት (ስፔን እና ጀርመን)፣ ጃፓን፣ ጣሊያን፣ ቻይና እና በቅርቡ ከጅቡቲ መንግስት ጋር የተስማማችው ሳዑዲ አረቢያን ይመለከታል።

የተሻለ ግንዛቤ ለመስጠት እነዚህ የጦር ሰፈር በሀገሪቱ የገነቡ ሀገራትን ከምክንያቶቹ ጋር በማስተሳሰር ለመመልከት እንሞክር።

አሜሪካ፡-  የአሜሪካን እና ጅቡቲን ስትራቴጂካዊ አጋርነት የፈጠረው የ 2001 የአልቃይዳ የሽብር ጥቃት ነው። ይህ ጥቃት አሜሪካን ፖለቲካዊም ሆነ የጸጥታ እና ደህንነት አስተሳሰብ በእጅጉ የቀየረ ነው። ለዓለምም ሆነ አሜሪካ የደህንነት ስጋት ከሀገራት አምባገነን መንግስታት በላይ በግለሰቦች የሚመሩ አሸባሪ ቡድኖች ናቸው ብሎ ያመነው የቡሽ አስተዳደር በሁሉም ጫፍ የሚገኙ የአልቃይዳ  ቡድኖችን ማጥፋትን ኢላማው ያደረገ ወታደራዊ ጥቃት ከፈተ። ከኢላማዎች ውስጥ ደግሞ አንዱ በየመን መቀመጫውን አድርጎ የነበረው አልቃይዳ በአረብ ፔንሲዮላ ወይም AQAP (Al-Qaeda in the Arabian Peninsula) በሚል ስያሜ የሚታወቀውየአልቃይዳ ክንፍ ነው። አሜሪካ ይህን የሽብር ቡድን ክንፍ ለማጥፋት ከየመን በቅርብ ርቀት የምትገኘውን ጅቡቲን መቀመጫ ለማድረግ በ2002 የጦር ሰፈሯን የገነባችው። በዚህ መልኩ አሜሪካ በአፍሪካ ብቸኛ የገነባችው የጦር ሰፈር ካምፕ ሊሞኒየር (Camp Lemmonier) ይባላል። በአሁኑ ወቅት 4,500 የሚደርሱ የባህር ሀይል ወታደሮች እና ሌሎች የደህንንነት ሰራተኞችን ይዟል። በአመትም 60 ሚለዮን ዶላር ለጅቡቲ መንግስት ይከፈልበታል። እስከ 2006 ድረስ ትኩረቱን በየመን አልቃይዳ ክንፍ ላይ አድርጎ የነበረው ይህ የአሜሪካ ጦር በኋላ ላይ የአልሻባብ የሽብር ቡድን በሶማሊያ መስፋፋቱን ተከትሎ ትኩረቱንም ወደዚህ አድረጓል። ከ2011 ጀምሮ ደግሞ በሰው አልባ  አውሮፕላን  በመታገዝ ጭምር የፀረ ሽብር ዘመቻው ላይ ከፍተኛ ሚና ተጫውቷል።

በአጠቃላይ አሜሪካ በጅቡቲ ያቋቋመችው ይህ የጦር ሰፈር በፀረ ሽብር ዘመቻ፣ የባህር ላይ ዘራፊዎችን በማጥፋት እና በቅርቡ ደግሞ የየመንን ብጥብጥ ተከትሎ ሁኔታውን በቅርበት እንድትከታተል እና ጥቅሟን እንድታስከበር ዋና ማዕከል ሆኖ እያገለገለ ነው።

ፈረንሳይ፡- ፈረንሳይ የጅቡቲ ቅኝ ገዥ የነበረች ሀገር እንደመሆኗ በሀገሪቱ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና ወታደራዊ ሁነቶች ላይ ያላት ተፅእኖ ቀላል ሚባል አይደለም። ጅቡቲ በ1977 ነፃነቷን ብትቀናጅም እንደ ሌሎች የአፍሪካ ሀገራት ሁሉ እንደውም በጣም ባስ ባለ መልኩ ከፈረንሳይ ጥገኝነት በተለይም በወታደራዊ መስክ በቀላሉ መላቀቅ ፈተና ሆኖባት ቆይቷል። በነጻነት ማግስት ሁለቱ ሀገራት የተፈራረሙት ወታደራዊ ስምምነት ማሳያ ነው፡ በ1977 የተፈረመው ይህ ስምምነት ፈረንሳይን ከማንም ውጫዊ ሀይል ጅቡቲን የመጠበቅ ሀላፊነትን ይሰጣል። በዚህም ምክንያት ፈረንሳይ ይህን ማድረግ የሚያስችላትን የጦር ካምፕ እንድተመስረት አስችሏታል። ከሶስት አስርት አመታት በላይ በአፍሪካ ትልቁን የፈረንሳይ ወታደሮች መኖርያ የነበረው ካምፕ ሞንክላር (camp monclar) ብቸኛ የጅቡቲን የአየር እና የባህር ድህንነትን ሲቆጣጠርም ቆይቷል።

ለጅቡቲ መከላከያ ሀይልም የገንዘብ እና ስልጠና ድጋፍ በመስጠትም ለማጠናከር ሲሰራ ቆይቷል። ይህም ፈረንሳይን በአካባቢው ያላትን ጥቅም ለማስከበር ከማስቻሉም በላይ በሀገሪቱ ጉዳይ ላይም ቀዳሚ እና ብቸኛ ወሳኝ አካል እንድትሆን እድል ፈጥሮላታል። ነገር ግን ከ2002 ጀምሮ አሜሪካ ወደ ስፍራው መምጣቷን ተከትሎ ፈረንሳይ በጅቡቲ የነበራት የበላይነት እየቀነሰ ሊመጣ ግድ ብሎታል። ይህም ሀገሪቱ በጅቡቲ የነበራትን ወታደሯች ቁጥር እንድትቀነሰ እስከማድረግ አድርሷታል። ይሁን እና በአካባቢው በተለይም በህንድ ውቅያኖስ  የባህር ላይ ዘራፊዎች መበራከት ተከትሎ መረከቦቿን ከዚህ አደጋ ለመጠበቅ የጦር ሰፈሯን በእጅጉ ተጠቅማበታለች። በተለይም ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ የጅቡቲ ጂኦ-ፖለቲካዊ ተፈላጊነት ማደግን የተመለከተችው ፈረንሳይ በ2011ም ከጅቡቲ ጋር አዲስ ስምም ነትን በማድረግ እና 30 ሚሊዮን ዩሮ  ለሀገሪቱ መከላከያ ሀይል በመስጠት በጅቡቲ የነበራትን የበላይነት ለመመለስ እየታተረች ይገኛል።

የአውሮፓ ሕብረት (ጀርመን፣ ስፔን)

ጀርመን እና ስፔን በአውሮፓ ህብረት ስም ወደ ጅቡቲ ወታደሮቻቸውን የላኩት የሶማሊያን መንግስት አልባ መሆንን እንደ ምቹ ሁኔታ በመውሰድ እንዲሁም በህንድ ውቅያኖስ አቅራቢያ የባህር ላይ ዘራፊዎች መበራከታቸውን ተከትሎ ነው። በዓለማችን የነዳጅ ምርትን እና ሌሎች ሸቀጦችን በማመላለስ ስራ ከሚበዛባቸው የባህር መስመሮች አንዱ የሆነው ይህ አካባቢ በአንድ ወቅት የባህር ላይ ዘራፊዎች መረከቦችን በማገት ገንዘብ መሰብሰቢያ አድረገውት ነበር። በተለይም ከ2008 ጀምሮ ይህ ወንጀል በእጅጉ በመስፋፋቱ ምክንያት የአውሮፓ ህብረት የአባሎቹን ሀገራት መረከቦችን ለመከላከል እንዲቻል ከሁለቱ ሀገራት የተውጣጡ ወታደሮችን በጅቡቲ ሊያሰፍር ችሏል። የህብረቱ ጦር እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ የፈረንሳይ ወታደራዊ የጦር ሰፈርን ይጠቀም ነበር። አሁን ላይ የራሱን ጦር ሰፈር ስለመገንባቱ የሚገልጥ ፅሁፍ ግን አስካሁን ማግኘት አልቻልኩም።

ጣሊያን እና ጃፓን

ሁለቱም ሀገራት ልክ እንደ አውሮፓ ህብረት የባህር ላይ ዘራፊዎችን ለመከላከል በሚል ከባህር ማዶ በጅቡቲ የጦር ካምፕ ለመገንባት ተገድደዋል። ጣሊያንም ከ300 በላይ ወታደራዊ ሐይል የሚይዝ የጦር ሰፈር አላት። ጃፓን በበኩሏ በዓመት 30 ሚሊየን ዶላር አመታዊ ክፍያ በያዘችው 12 ሄክታር የጦር ሰፈሯ ላይ 600 ወታደሮች አሏት። ይሁን እና ሮይተርስ ባለፈው ጥቅምት ወር ላይ የጃፓን ከፍተኛ የጦር አመራሮችን ዋቢ አድረጎ በሰራው ዘገባው የቅርቡ የቻይና መስፋፋት ስጋት ውስጥ የጣላት ጃፓን በጅቡቲ ያላትን ወታደሮች ቁጥርም ሆነ ይዞታዋን ለማስፋት አቅዳለች ብሏል።

ቻይና እና ሳዑዲ አረቢያ

የሁለቱ ሀገራት ወታደራዊ ሰፈር ግንባታ ብዙ መመሳሰሎች አሉት። አንዱ መመሳሰላቸው ከአለም አቀፍ መነጋገሪያነታቸው ይመነጫል። በጎረቤት ሀገር ጅቡቲ ከባህር ማዶ ወታደሮቻቸውን ካሰፈሩ ሀገራት ሁሉ እንደ ቻይና እና ሳዑዲ ዓረቢያ የዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሀን ሆነ ፖለቲከኞች መነጋገሪያ የሆነ ሀገር የለም። ይህ ደግሞ ሁለቱም ሀገራት ጅቡቲን ሲመርጡ በዚህች ሀገር ቀድመው ወታደራዊ ሰፈር ካቋቋሙ አልያም በአካባቢው ከሚገኙ ሀገራት ጋር ካላቸው ወታደራዊ እሰጥ አገባ የተነሳ ነው ከሚል ድምዳሜ በመነጨ ነው መነጋገርያ መሆናቸው። ይህም ሌላው ምስላቸው ነው።

ከ2008 ጀምሮ በነበረው የፀረ-ባህር ላይ ዘራፊዎች እንቅስቃሴ ቻይና ከፈረንሳይና አሜሪካ ጋር በመሆን በአካባቢው ወታደራዊ እንቅስቃሴ ስታደርግ የቆየች ቢሆንም ቋሚ ወታደራዊ ሰፈር ለመገንባት ግን ፍላጎትን አላሰየችም ነበር። ይሁን እና በየመን የተከሰተውን የእርስ በእርስ ብጥብጥ ተከትሎ ከ100 በላይ ዜጎችን ከዚህች ሀገር ለማስወጣት በሚል በቀጠናው ስትንቀሳቀስ እና በደቡብ ሱዳን በተመሳሳይ ጊዜ በሀገሪቱ ያላትን ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ለማስጠበቅ 700 የሚደርሱ ወታደሮችን ወደ  አዲሷ ሀገር ድንበር ሰታስገባ ብዙዎች ቻይና በቀጠናው ቋሚ ሀይል እንዲኖራት ትፈልጋለች ሲሉ መላምታቸውን እንዲሰጡ ተገድደው ነበር። እርግጥም ብዙም ሳይቆይ በየካቲት 2016 በሰሜናዊ ጅቡቲ ወታደራዊ ሰፈር ማቋቋሟን ቻይና ይፋ አድርጋለች። በቀጠናው በብጥብጥ ውስጥ ባሉ ሀገራት ያሏት ዜጎቿን ለማውጣት እና በአካባቢው ለምታካሂደው የሰላም ማስከበር እና ሰብአዊ አገልግሎት ስራ ሎጅስቲክስ አቅርቦት ማዕከል እንዲሆን ታስቦ የተገነባ ነው ስትልም አላማውን ገልጣለች።

ይህ ወታደራዊ ሰፈር ቻይና ከደቡብ ቻይና ባህር ውጭ ለመጀመርያ ጊዜ የገነባችው ነው። ለጅቡቲም 20 ሚሊዮን ዶላር በየዓመቱ ለመክፈልም ተስማምታለች። ታዲያ ቻይና ባልተለመደ መልኩ ለመጀመርያ ጊዜ ከባህር ማዶ የገነባችው ይህ የጦር ሰፈር ሀገሪቱ በኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴ ረገድ በቀጠናው ያላትን የበላይነት የምታሰጠብቅበት ብቻ ሳይሆን በወታደራዊ መስኩም ከአሜሪካ ጋር የምትገዳደርበት ጭምር ነው፣ እየተባለለት ነው።

ሌላዋ ሀገር ሳዑዲ አረቢያ በበኩሏ በቅርቡ ነው በጅቡቲ ከባህር ማዶ ወታደራዊ ሰፈር ማቋቋም እንደምትፈልግ ያስታወቀችው። የውክልና ጦርነት (Proxy War) ሰለባ የሆነችውን የመንን ወደማያባራ የእርስ በእርስ ብጥብጥ መግባቷን ተከትሎ በአፍሪካ ቀንድ ፖለቲካ ላይ እጇን እያስረዘመች የመጣችው ሳዑዲ እና የዓረብ ሀገረ አጋሮቿ በኤርትራ አሰብ ወደብን በተራዘመ ጊዜ ኪራይ እንደተቆጣጠሩ ሁሉ በጅቡቲም ወታደራዊ እንቅስቃሴ እንዲኖራቸው ይፈልጋሉ። ይህ ደግሞ የምንጊዜም ባላንጣዋ የሆነችውን እና በየመን ጦርነት የሁቲ ተቃዋሚዎችን ትደግፋለች የምትባለው ኢራንን በአካባቢው ያላትን መስፋፋት ለመግታት የምትከተለው ፖሊሲ (contaiment policy) አካል ነው። ያም ሆነ ይህ ግን ጅቡቲ እና ሳዑዲ በወታደራዊ መስክም የቅርብ ጊዜ ሸሪኮች ሁነዋል።

በአጠቃላይ በአሁኑ ወቅት በጅቡቲ የጦር ካምፕ የገነቡ እና እየገነቡ ሰለመሆናቸው በግልጥ ከታወቁ ከላይ የተጠቀሱት ሀገራት በተጨማሪ ህንድ እና ሩስያም ፍላጎት እንዳላቸው በጭጭምታ ደረጃ እየተገለጠ ይገኛል።

የባህር ማዶ የጦር ሰፈር ግንባታ እና ወታደራዊ የሀይል ሚዛን

የወታደራዊ ሳይንስ ጠበብቶች አንድ ሀገር ከባህር ማዶ የምታካሂደው የጦር ሰፈር ግንባታን ለወታደራዊ የሀይል ትንበያ (Power Projection) እንደ አንድ መለኪያ ይጠቀሙበታል። ይህም ማለት ሀገራት በአጭር ጊዜ በቀጠናቸው አልያም በሌላ አካባቢ ለሚከሰት ግጭት ፈጣን ምላሽ የመስጠትና ወታደራዊ ስጋቶችን የመቋቋም (Detterence) አቅም የሚገመገምበት ሚዛን ነው። ስለዚህም ይህ መለኪያ በሀገራት መካከል ያለውን ወታደራዊ የሀይል ሚዛንን ለመገመት እና ቀጣዩን ለመተንበይም የራሱ የሆነ ድርሻ አለው ማለት ይቻላል። በዚህም ምክንያት በጅቡቲ ያለው የሀገራት እሽቅድድም አላማው ምንም ይሁን? ምንም በሀገራቱ መካከል ወታደራዊ አቅምን ለማሳየት እንደሚደረግ የሀይል ፉክክር ሊወሰድ የሚችል ነው። ለዚህም በአሜሪካ እና ቻይና፣ በሳዑዲ እና ኢራን እንዲሁም በቻይና እና ጃፓን መካከል ያለው ወታደራዊ ሽኩቻ ግልጥ ማሳያ ነው።

ቢቢሲ በድህረ ገጹ ቀደም ባሉት ጊዜያት የጅቡቲን ሁኔታ በተመለከተ ባሰፈረው ዘገባው ላይ በወቅቱ ገና ሳይረጋገጥ ይነገር የነበረው የቻይና በጀቡቲ  ያላት ወታደራዊ እንቅስቃሴ ነገር ለአሜሪካ ትልቅ የራስ ምታት ሁኗል ብሎ ነበር። ይህንንም በአንድ ወቅት የአሜሪካ ም/ቤት አባል ለውጭ ጉዳይ ሚኒስተሩ ጆን ኬሪ ያቀረቡትን ሀሳብ መነሻ በማድረግ የበለጠ ያጠናክረዋል። ቻይና በቀጠናው እያሳየችው ያለው ፍላጎት አሜሪካ በወታደራዊ መስክ በአፍሪካ ቀንድ እና በአካባቢው የዓረብ ሀገራት ላይ የነበራትን የበላይነት አደጋ ውስጥ የሚጥል ነው ሲሉ ነበር ሴናተሩ ለጆን ኬሪ ስጋታቸውን ያስቀመጡት። ይህ የሴናተሩ ሀሳብ የወታደራዊ ሰፈር ግንባታ ሩጫው በቀጠናው የነበረውን የውጭ ሀገራት ወታደራዊ የሀይል አሰላለፍ ሊያናጋ እንደሚችል የሚያሳይ ነው።

በሌላ በኩል ከቀዝቃዛው ጦርነት ጀምሮ ከአሜሪካ ጋር ግልጽ ወታደራዊ ፉከክር ውስጥ የገባችው ሩስያ በጀቡቲ ወታደሮቿን የማስፈር ፍላጎት አላት የሚለው ወሬ እንደ ቻይና ቆይቶ ወደ እውነታ ከተቀየረ የአፍሪካ ቀንድ እንደ ምስራቅ አውሮፓ እና መካከለኛዎ ምስራቅ ሁሉ ሌላ ወታደራዊ እሰጥ አገባ ማስተናገዱ አይቀርም። በጃፓን እና ቻይና መካከል ያለው ሁኔታም ተመሳሳይነው።

ታዲያ ይህ ከፍተኛ ወታደራዊ ፉክክር ውስጥ ያሉ ሀያላን ሀገራት ጦር በአንድ አካባቢ መሰባሰብ የሀይል ሚዛንን በማዛባት ቀጠናውን ብሎም አህጉሩን ወደማያቋርጥ ብጥብጥ ሊመራ ይችላል ሲሉ የፖለቲካ ተንታኞች ስጋታቸውን ይገልጣሉ።

የጅቡቲ ባህር ማዶ ጦር ሰፈር ግንባታው ለኢትዮጽያ መልካም አጋጣሚ ወይስ ስጋት?

በጅቡቲ እያደገ የመጣውን ሀገራት ከባህር ማዶ የሚገነቡት ወታደራዊ ሰፈር ለኢትዮጵያ ብሎም ለቀጠናው ሀገራት የሚኖረውን ጥቅም እና ጉዳት ከማየታችን በፊት ቅደሚያ ኢትዮጵያና ጅቡቲ ያላቸውን ኢኮኖሚያዊ፣ፖለቲካዊ ና የህዝብ ለህዝብ ትስስሩ እስከምን ድረስ ነው የሚለውን ማየት የበለጠ ነገሩን ግልጥ ለማድረግ ያስችለናል።

ኢትዮጵያና ጅቡቲ

በጽሁፉ መግቢያ ላይ የጅቡቲ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ኢኮኖሚያዊ እና ስትራቴጂካዊ ተፈላጊነት ማደግ በምክንያትነት የካተም ሀውስ ካስቀመጣቸው አራት ነጥቦች መካከል ሁለቱ ኢትዮጵያን ይመለከታሉ። ምክንያቶቹ ደግሞ በዋናነት ከኢኮኖሚዊ ሁኔታዎች ጋር የተሳሰሩ ናቸው።  የመጀመሪያው ምክንያት እ.ኤ.አ ከ1998-2000 ድረስ የዘለቀው የኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት ነው። ይህ በእርግጥም ኢትዮጵያ በወቅቱ ለወጪ እና ገቢ ምርቷ ትጠቀምበት ነበረውን የአሰብ ወደብ ሙሉ በሙሉ ያሳጣት አጋጣሚ ነው። ታዲያ ይህን ተከትሎ ነበር የጅቡቲ ወደብ የኢትዮጵያ ብቸኛ አማራጭ መሆን የቻለው። ሌላ አማራጭ መሆን የሚችለው የበርበራ ወደብ ቢሆንም በሶማሊያ መንግስት አልባነት ምክንያት የተፈጠረው ወስጣዊ ብጥብጥ ሁኔታውን እንዳይታሰብ አድርጎታል። በእንደዚህ ሁኔታ ኢኮኖሚያዊ ትስስራቸው ያደገው ሁለቱ ሀገራት ባለፉት አስርት አመታት ኢትዮጵያ ያስመዘገበችውን ፈጣን እድገት ተከትሎ ትስስሩ የበለጠ እየጠነከረ መጥቷል፣ ይህ በሁለተኛ ምክንያትነት የተቀመጠ ነው።

ኢኮኖሚያዊ እድገቱን ተከትሎ በወደብ ኪራይ እና ተጠቃሚነት ብቻ ታጥሮ የነበረው የሁለቱ ሀገራት ኢኮኖሚያዊ ግንኙነት በታላለቅ የጋራ የመሰረተ ልማት ግንባታ የሚታጀብበትንም እድል መፍጠር ችሏል። ይህም ከኤሌክትሪክ ኃይል አቅርቦት እሰከ ባቡር እና ወደብ ግንባታ የዘለቀ ነው። ዘኢኮኖሚሰት ላይ እንደሰፈረው በአሁኑ ወቅት ሁለቱ ሀገራት በጋራ የገነቧቸው እና እየገነቧቸው የሚገኙ ፕሮጀከቶች የገንዘብ መጠን አስር ቢሊየን ዶላር ደርሷል። የኢትዮጵያን 90 በመቶ ወጭ እና ገቢ ምርት ከሚያስተናግደው የጅቡቲ ወደብ የተሻለ ቅርበት የሚኖረው የሶስቱ ሀገራት(ጀቡቲ፣ ኢትዮጵያ እና ደቡብ ሱዳን) ፕሮጀክት የሆነው ታጁራ ወደብን ጨምሮ ከ9 ቢሊየን ዶላር በላይ የተበጀተላቸው ሌሎች ፕሮጀክቶችንም ለመስራት ሁለቱ ሀገራት ውጥን ይዘዋል። እነዚህ አሀዞች የሀገራቱን ኢኮኖሚያዊ ትስስር (Economical Interdependence) ምን ያክል እየተጠናከረ ስለመምጣቱ የሚያሳዩ ናቸው። አሀዞቹ ይህም ብቻ አይደለም ሌላም ነገር ይነግሩናል፡ ጅቡቲ ለኢትዮጵያ ምን ያክል የምታስፈልግ ሀገር ስለመሆኗ።

ሁለቱ ሀገራት ያላቸው ግንኙነት ኢኮኖሚያዊ ብቻ የታጠረ አይደለም፤ ይልቁንስ ፖለቲካዊ እና ወታደራዊ ጭምር እንጅ። የቀጠናው ህብረት በሆነው ኢጋድ (IGAD) መቀመጫ የሆነችው ጅቡቲ ኢትዮጵያ ይህን ተቋም በመምራት በአፍሪካ ቀንድ ያለውን አለመረጋጋት በዘላቂነት በመፍታት ከግጭት ይልቅ የልማት ኮሪደር እንዲሆን ለማስቻል በምታደርገው ጥረት ውስጥ ሁሌም ከጎን የምትገኝ ሀገር ናት። በወታደራዊ መስክም ቢሆን ሁለቱ ሀገራት ሶማሊያ ውስጥ አልሻባብን ለማጥፋት በተሰማራው የአፍሪካ ህብርት ሰላም አስከባሪ ሀይል (AMISOM) ውስጥ በኪስማዮ በአንድ የጦር ግንባር  ተሰልፈዋል። ኢትዮጵያና ጀቡቲ የአፋር እና ኢሳ ሶማሌ ጎሳዎችን የሚጋሩ እና የረጅም አመታት የህዝብ ለህዝብ ግኑኝነት ያላቸውም ሀገራት ናቸው።

መልካም አጋጣሚ እና ስጋቶች

ኢትዮጵያ ከጅቡቲ ጋር ጠንካራ ኢኮኖሚያዊ፣ ፖለቲካዊ እና የህዝብ ለህዝብ ትስስር እንዲሁም የጋራ ተጠቃሚነት ያዳበረች ሀገር ናት። ይህም በመሆኑ የውጭ ሀገራት በጅቡቲ ወታደራዊ ጦር ሰፈር ግንባታ የራሱ የሆነ መልካም አጋጣሚ እና ስጋትን ለኢትዮጵያ ይዞ መምጣቱ አይቀሬ ነው።

ለኢትዮጵያ ብሎም ለቀጠናው እነዚህ ሀገራት በሚገነቧቸው የጦር ሰፈሮች የሚያሰማሯቸው ወታደሮች እንቅስቃሴዎች ኢትዮጵያ እና ለቀጠናው ሀገራት ጭምር ስጋት የሆነን ጉዳይ ነው። እነዚህን ሀገራት ጅቡቲ እንዲከትሙ ያደረጋቸው ግልጥ ምክንያቶች (ሚስጥራዊ አጀንዳዎች እንዳሉ ሁነው ማለትነው) ሽብርተኝነት፣ የባህር ላይ ዘራፊዎች እና አዳዲስ የሚፈጠሩ የቀጠናው ሀገራት ውስጣዊ ግጭቶች ናቸው። እነዚህ ምክንያቶች ደግም በውጭ ግንኙነት ፖሊሲዋ ቀጣይነት ያለው ኢኮኖሚያዊ ልማት የሚረጋገጠው ውስጣዊ ሰላምን ብቻ ሳይሆን አካባቢዊ መረጋጋት ሲመጣ ብቻ ነው በሚል በግልፅ ላስቀመጠችው ኢትዮጵያ ትልቅ የራስ ምታት ናቸው። የሶማሊያ አለመረጋጋት የወለዳቸው የባህረ ላይ ዘራፊዎች በአንድ ወቅት ከምንም በላይ ቀጠናዊ ስጋት ነበሩ። መርከቦችን በማገት በድርድር የሚያገኙት ጠቀም ያለ ገንዘብ በዚሁ ቢቀጥል ለሽብር ቡድኖች የማይውልበት ምንም ምክንያት አልነበረም። ታዲያ የእነዚህ ሀገራት መምጣት ዘራፊዎቹ አሁን ለደረሱበት የመክሰም ደረጃ ትልቅ አሰተዋፅኦ አበርክቷል።

በኢትዮጵያ ላይ ጅሀድ አውጆ የነበረው የሶማሌ የእስላማዊ ፍርድቤቶች ህብረት መፈራረስን ተከትሎ የተፈጠረው የአልሻባብ የሽብር ቡድን ደርሶበት ከነበረው ሶማሊያን የመምራት እና ቀጠናውን የማተራመስ ከፍተኛ አቅም ወረዶ አሁን ላይ ለደረሰበት መዳከም በኢትዮጵያ መሪነት የቀጠናው ሀገራት ከወሰዱት ወታደራዊ ርምጃ ባለፈ የእነዚህ ሀገራት ድጋፍም ትልቅ ሚና ነበረው። አሜሪካ ከ2011 ጀምሮ በቀጠናው ያሰማራችው ሰው አልባ አውሮፕላን (Drone) ከ ጅቡቲ ካምፕ ሊሞኒየር እየተነሳ ባለፈው ሚያዝያ ወር የተገደለው ሀሰን አሊ ዶሪን ጨምሮ በረካታ የአልሻባብ መሪዎችን ገድሏል። ይህ አሜሪካ በጅቡቲ ወታደራዊ ሰፈሯ የአፍሪካ ቀንድ የጋራ ወታደራዊ ሀይል (CJTF-HOA) አማካኝነት ከምትሰጠው ወታደራዊ ስልጠና እና የደህንንት የመረጃ ልውውጦች ድጋፍ በተጨማሪ ማለት ነው። በሶማሊያ ለሚገኘው የሰላም አስከባሪ ሀይል በጅቡቲ ያሉ አብዛኞቹ ሀገራት የገንዘብ እና ሌሎች ወታደራዊ ድጋፍም ይሰጣሉ። ይህም ሌላው ጥቅም ነው። እነዚህ ሀገራት የቀጠናው ሀገራት ጋር ካላቸው የጥቅም ትስስር በመነጨም ወታደራዊ ሀይላቸውን ለማዘመን የሚያስችል የገንዘብ ድጋፍ በግል ለሀገራት የሚሰጡትም እንደተጠበቀ ሆኖ ማለት ነው።

ሀገራቱ እነዚህ መልካም አጋጣሚዎች በጅቡቲ በገነቡት ወታደራዊ ሰፈር አማካኝነት ለኢትዮጵያ የፈጠሩ ቢሆንም ከዚህ ያልተናነሱ ገፋ ሲልም ከዚህ የባሱ ስጋቶችን ይዘው መጥተዋል።

ስጋት

በመጀመሪያ ደረጃ የጎረቤት ሀገር ጂቡቲ የውጭ ሀገራት የወታደር ጦር ሰፈር መበራከት ለኢትዮጲያ የሚኖረው ሥጋት፣ የጅቡቲን በራስ የመወሰን አቅምን ሊያሳጣ ይችላል የሚል ነው። ኢትዮጲያ በጂቡቲ ካላት ከፍተኛ ኢኮኖሚያዊ እና ፖለቲካዊ ጥቅም አንጻር ሲገመገም ለኢትዮጲያ ጂቡቲ ከምንም በላይ አስፈላጊ እንደሆነች መደምደም ይቻላል።ታዲያ አሁን በሀገሪቱ ያሉት ልዕለ ሀያሏን አሜሪካ ጨምሮ በኢኮኖሚ እና በዓለም ፖለቲካ ላይ አቅምን የገነቡ ሀገራት ይችን ሀገር አንድም በፖለቲካ አልያም በገንዘብ ማሽከርከር ከቻሉ የኢትዮጲያን በጥቅሞቿ ላይ የመደራደር ሀሳብ አንድ ደረጃ ወደ ላይ ከፍ አደረገው ማለት ነው። ይህም ማለት ጂቡቲ ስለ ውስጣዊ ሁኔታዋ አሜሪካ ወይም ቻይና የምትወስንላት ከሆነ ኢትዮጵያ በቀላሉ ጥቅሞቿን ለማስከበር ከጂቡቲ ጋር ሳይሆን የምትደራደረው፣ ከነዚህ ጡንቻቸው ከዳበረ ሀገራት ጋር ይሆናል ማለት ነው። ይህ ደግሞ ለኢትዮጵያ ነገሩን በጣም ከባድ ያደርግባታል። ይህ አንዱ ስጋት ነው።

ሌላው ስጋት ደግሞ ኢትዮጲያ ብሎም የቀጠናው ሀገራት ከማንም ያልወገነ ግንኙነት ከሀያላኑ ሀገራት ጋር በመመስረት ከድህነት ለመውጣት የሚያደርጉትን ጥረት “ከእኔ” ወይም “ከነሱ” በሚል የቡድን ስሜትን መሰረት ባደረገ የሀገራቱ ፉክክር ምክንያት ይህን ጥቅም ሊያጡ  ይችላሉ። ለዚህ ደግሞ ለአለማችን ቁርሾ የሚበረክትበትን የደቡብ ቻይና ባህር አካባቢ ያሉ ሀገራትን ሁኔታ ብቻ መመልከት በቂ ነው። በዚህ ቀጠና ያሉ እንደ ፍሊፒንስ፣ ቬትናም፣ ማሌዥያ እና የመሳሰሉት ሀገራት በዋናነት  በአሜሪካ እና በቻይና በሚደረገው ቁርሾ ከአንዳችን ጋር ተሰለፉ በሚል ወዲያና ወዲህ ሲመቱ አይተናል። አሜሪካን TPPA (Trans Pacfic Partinership Agreement) በሚል ከቀረጥ ነጻ ምርት ወደ ሀገሬ ታስገባላችው ስትል በኢኮኖሚያዊ ጥቅም ስትሰበስብ፣ ቻይና ደግሞ በሌላ ጥቅም መልሳ ስትወስዳቸው መታዘብ ችለናል። ስለዚህ ይህ ቀጠናም የዚህ ጎራ አሰላለፍ ሰለባ መሆኑ አይቀርም። ይህ ደግሞ እንደገለጽኩት ከድህነት ጋር ትግል ላይ ላሉ  ኢትዮጵያ እና መሰል ሀገራት አንድ አማራጭን ብቻ የሚሰጥ በመሆኑ ለጉዳት የሚዳርግ እንጂ ለጥቅም የማይሆን ነው።

ሶስተኛው ስጋት ከሳዑዲ ጋር ይያያዛል። ይህች ሀገር የየመንን ግጭት ተከትሎ ከኤርትራ መንግስት ጋር የፈጠረችው የአንድ ወቅት ሽርክና የኤርትራን ጂኦ ፖለቲካዊ ጠቃሚነት በማሳደግ የሻቢያን አምባገነን መንግስት እንደገና እንዲያንሰራራ ያደርጋል በሚል ባንድ ወቅት መነጋገሪያ እንደነበር የሚታወስ ነው። ከዚህ አንፃር በተለይ በጂቡቲ የምትገነባው ወታደራዊ ሰፈር ያን ያህል ትልቅ ስጋት ለኢትዮጵያ ላይኖረው ይችላል። ከዚህ ይልቅ እንዲያውም የግብፅን በአካባቢው መስፋፋትና የተዳከመች ኢትዮጵያን የመፍጠር ውስጣዊ አጀንዳ ማስፈጸምን ለመግታት ሊረዳ ይችላል። ነገር ግን ይህንን የሳዑዲን መስፋፋት ተከትሎ ግብፅን መሰረት ያደረገ በኢትዮጵያን ላይ ስጋት መፍጠሩ አይቀሬ ነው።

ግብጽ እና ሳዑዲ በሶሪያ ጉዳይ ባላቸው አቋም ምክንያት ከሰሞኑ አለመግባባታቸው አይሏል። በተለይ ሳዑዲ በጂቡቲ የጦር ካምፕ እገነባለው ማለቷ ግብፅን ስጋት ላይ እንደ ጣላት ዘኒው አረብ (The New Arab) የተባለ ድረ ገጽ በስፋት አስነብባል። ይህን ስጋት ተከትሎ ምን አልባትም ግብፅ ወደቀጠናው እጇን በረጅሙ እንድታስገባ ምክንያት ሊሆን ይችላል። ይህ ደግሞ ለኢትዮጲያ ትልቅ አደጋ መሆኑ አይቀርም።

በአጠቃላይ በጂቡቲ ያለው ሁኔታ ከሁሉም ሀገራት በላይ በዚች ሀገር ኢኮኖሚያው ጥቅም ያላት ኢትዮጵያን በገንዘብ እና በፖለቲካዊ ተፅዕኖ እኩል መደራደር ከማትችላቸው ሀገራት ጋር ፊት ለፊት ሊያላትማት የሚችል ሥጋት ይዞ ብቅ ማለቱን ተገንዝቦ ፍተሻ ማድረጉ ይመከራል።

በመንግስት ሊወሰዱ የሚገቡ የፖሊሲ አቅጣጫዎች

ሀገር ውስጥ በሚታተም አንድ የግል ጋዜጣ ላይ በዲሴምበር 31 በወጣው ጽሁፍ ይህን በጅቡቲ ያለውን የሀያላን ሀገራት ወታደራው እንቅስቃሴ መበራከት ለመቋቋም ኢትዮጲያ ጥቅሞቿን ለማስከበር የባሀር ሀይል ወይም ወታደራዊ ሰፈር በጂቡቲ ልትገነባ ይገባል የሚል ምክረ ሀሳብ ቀርቦ ተመልክተናል። ይህ አንድ አራጭ መሆን ቢችልም ግን ኢትዮጵያ ይህን ማድረግ የሚያስችላት ወይም ከፍተኛ ወጭ መቋቋም የምትችልበት ኢኮኖሚያዊ አቅም አላት ወይ? የሚለው አጠያያቂ ነው።

ስለዚህ ሀሳቡ መልካም ቢሆንም ከሚያስፈልገው የገንዘብ አቅም እና የዘርፉን የሰው ኃይል እንደ አዲስ ለማቋቋም ከሚወስደው ጊዜ አንጻር ይህ ብዙም የሚያስኬድ መፍትሄ አይመስለኝም። ከዚህ ይልቅ መንግስት ተለዋዋጩን የአፍሪካ ቀንድ ፖለቲካ በየጊዜው በመተንተን የሚያጋጥሙትን እና ሊያጋጥሙ የሚችሉ ስጋቶችን ቀድሞ ለይቶ በየወቅቱ የሀገሪቱን ተጋላጭነት ሊቀንሱ የሚችሉ ጊዜያዊ እና ዘላቂ እርምጃዎችን መውሰዱ የተሻለ ይሆናል። ለምሳሌ የጅቡቲ ወደብን መጠቀም እድልን የሚያሳጣ ተግዳሮት ሊፈጠር ከቻለ ሌሎች የወደብ አማራጮችን ማየት የጉዳት መጠኑን ለመቀነስ ያስችላል። ከዚህ ጋር በተያያዘ ጅቡቲ ደቡብ ሱዳን እና ኢትዮጵያ ሊገነቡት ያሰቡት የታጁራ ወደብ ግንባታን ማፋጠን ለኢትዮጲያ ያለው ተቃሚነት ትልቅ ሊሆን ይችላል። ምክንያቱም በዚህ የታጁራ ወደብ ከቻይና ጦር ውጭ ብዙም ወታደራው እንቅስቃሴ አይስተዋልም። ይህ ደግሞ በተሻለ ሰላማዊ ሁኔታ ወደቡን ለመጠቀም ለኢትዮጵያ ጥሩ እድል ይፈጥርላታል።

በአጠቃላይ በዋናነት ድህነትን ማጥፋት ማዕከል ያደረገው የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ እስካሁን ባለው ነባራዊ እና አካባቢያዊ ሁኔታ ብዙ ርቀት ያስኬደ ቢሆንም አሁን የተፈጠሩት እና እየተፈጠሩ ያሉ ሥጋቶችን ለመመለስ የሚያስችል እና የሀገሪቱን ተጋላጭነት መቀነስ የሚያስችል አማራጮችን መመልከት ጊዜው መሆኑን ጠቋሚ ነው።¾       

በይርጋ አበበ

 

አቶ ደረሰ ሀብቴ በአማራ ክልል ሰሜን ሸዋ ዞን ምንጃር ሸንኮራ ወረዳ ውስጥ በሚገኝ ኮርማ ቀበሌ ነዋሪ ነው። ኑሮው የተመሰረተው በግብርና ላይ ሲሆን ባለትዳርና የልጆች አባት ነው። ወጣቱ አርሶ አደር ለእሱ እና ለቤተሰቡ የኑሮ መሰረት የሆነው ግብርና ላይ አንድ ሄክታር መሬት አለው። ይህ የእርሻ መሬት ግን በቂ ባለመሆኑ እና መሬቱ የሚገኝበት አካባቢ ከዝናብ እርሻ የዘለለ ውሃ የማይገባበት በመሆኑ ተጨማሪ መሬት ተከራይቶ ያርሳል። ይህ ወጣት አርሶ አደር ቀድሞውንም ከእጅ ወደ አፍ ያልዘለለ ገቢው ላይ ባለፈው ዓመት በተከሰተ የአየር ንብረት መዛባት ምክንያት ዓመቱን በችግር አሳልፏል። በዚህም እርፍ እና ጀራፍ የያዘበትን መዳፉን የዘይትና የዱቄት እርዳታ ለመቀበል ዘርግቶታል።

 ከላይ የተቀመጠው አርሶ አደር ታሪክ የአንድ ግለሰብ ተሞክሮ ይሁን እንጂ ከሰሜን ሸዋ ዞን ምንጃር ሸንኮራ ወረዳ እስከ ትግራይ ክልል ዛላንበሳ ከተማ ድረስ 19 የገጠር ቀበሌዎች ተዘዋውረን በተመለከትናቸው አካባቢዎች እና ካነጋገርናቸው አርሶ አደሮች መካከል የአብዛኞቹ ህይወት ከአቶ ደረሰ የተለየ አይደለም።

የመንግስት ኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽ/ቤት ከእርሻ እና ተፈጥሮ ሀብር ሚኒስቴር ጋር በመተባበር የመኸር ሰብል ጉብኝት ለመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች አዘጋጀቶ ነበር። በዚህ የመስክ ጉብኝት በአማራ ክልል ሰሜን ሸዋ እና ሰሜን ወሎ ዞኖች እና በትግራይ ክልል ደቡባዊና ምስራቃዊ ዞኖች በ11 ወረዳዎች 19 ቀበሌዎችን የተመለከትን ሲሆን በጉብኝታችን ወቅትም በ2007 ዓ.ም በተከሰተው ድርቅ ምክንያት ጉዳት የደረሰባቸውን አካባቢዎች አይተናል። በጉዞአችን የተመለከትነውንና ከአርሶ አደሮቹ የተነሱ ጥያቄዎችን እንዲሁም የየአካባቢዎቹ የመንግስት ኃላፊዎች የሰጧቸውን ምላሾች ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

 

 

የአርሶ አደሮቹ ችግርና የአስተዳደር አካላት መልስ

ቀደም ሲል በመግቢያችን እንደተጠቀሰው አርሶ አደር ደረሰ ሀብቴን ጨምሮ በ19ኙም ቀበሌዎች ያነጋገርናቸው አርሶ አደሮች የሚያነሷቸው ችግሮች ተመሳሳይ ናቸው። አርሶ አደሮቹ የሚያርሱት መሬት አነስተኛ መሆኑን ደጋግመው ገልጸዋል። በተለይ በትግራይ ክልል ምስራቃዊ ዞን ጎሎ መኸዳ፣ ጋንታ አፈሹም እና ሀወዜን ወረዳዎች የሚኖሩ አርሶ አደሮች በቤተሰብ ግማሽ ሄክታር ብቻ የእርሻ መሬት እንዳላቸው ገለጸዋል። ከመሬቱ መጠን አነስተኛነት በተጨማሪ ደግሞ የመሬቱ ምርታማነት አነስተኛ መሆን ሌላው የአርሶ አደሮቹ ፈተና ነው።

ልክ እንደ ትግራይ ክልል ሁሉ በአማራ ክልል ሰሜን ወሎ ዞን ሀብሩ እና ራያ ቆቦ ወረዳዎች የሚኖሩ አርሶ አደሮችም ከአንድ ሄክታር የዘለለ መሬት እንደሌላቸው ሲናገሩ በሰሜን ሸዋ ዞን በረኸት ወረዳ ደግሞ ችግሩ ከመሬት መጠን የዘለለ መሆኑን ይገልጻሉ። ከበረኸት ወረዳ አጠቃላይ የህዝብ ብዛት ውስጥ 90 ከመቶ የሚሆነው በግብርና እንደሚተዳደር የገለጹት የወረዳው የግብርና ጽ/ቤት ኃላፊ አቶ ወርቁ ደለለኝ የህዝቡ አጠቃላይ ብዛትም 42 ሺህ እንደሆነ ተናግረዋል። ይህን ያህል የህዝብ ቁጥር ያለው ወረዳ ባለፈው የድርቅ ወቅት ብቻ ከ37 ሺህ በላይ የሚሆነው ህዝብ እጁን ለምጽዋት እንዲዘረጋ መገደዱን ተናግረዋል። የድርቁ መጠን ቀነሰ በተባለበት በዚህ የመኸር ወቅት እንኳን ከ27 ሺህ በላይ ህዝብ የእለት ጉርሱን የሚሸፍነው ከምጽዋት መሆኑን ነው ከግብርና ኃላፊው የተገለጸው። 80 በመቶ የሚሆነው በቆላማ የአየር ንበረት የሚሸፍነው በረኸት ወረዳ ላለፉት አምስት እና ሶስት ተከታታይ ዓመታት በድርቅ የሚጠቁ ቀበሌዎችን የያዘ ነው። ይህ ሁሉ ችግር የተተበተበበት የወረዳው ህዝብ አሁንም ለተጨማሪ ድጋፍ እና ለሌላ የድርቅ ስጋት እንጋለጣለን የሚል ስጋት እንዳደረባቸው ነዋሪዎች ለጋዜጠኞች ተናግረዋል።

በዚሁ ክልል ሰሜን ወሎ ዞን ሀብሩ እና ራያ ቆቦ ወረዳዎች ደግሞ አርሶ አደሮቹ የመሬት ችግር እንዳለባቸወ የገለጹ ሲሆን በመስኖ የሚያመርቱትን ምርትም ገበያ አውጥቶ ለመሸጥ መቸገራቸውን ተናግረዋል። ባለፈው ዓመት በተከሰተው ድርቅ ምክንያት ለከፋ ቸግር ተዳርገው ማለፋቸውን ለመገናኛ ብዙሃን የገለጹት የራያ ቆቦ እና ሀብሩ ወረዳ አርሶ አደሮች ክፉውን ጊዜ ያሳለፉት በድጋፍና በድጎማ መሆኑን ገልጸዋል። በዚህ ዓመትም ቢሆን ተመሳሳይ ችግር ሊፈጠር እንደሚችል ስጋታቸውን ሲገልጹ ተሰምተዋል።

የሰሜን ሸዋ ዞን የግብርና መምሪያ ኃላፊ አቶ ደረጀ ማንደፍሮ በአጠቃላይ በዞኑ ከሚኖረው ከሁለት ነጥብ አንድ ሚሊዮን ህዝብ ውስጥ 106 ሺህ ያህሉ የእለት እርዳታ ፈላጊ መሆኑን ተናገረው ሆኖም ይህ የተረጂዎች ቁጥር ካለፈው ዓመት ጋር ሲነጻጸር ከግማሽ በላይ መቀነሱን ነው የገለጹት። ባለፈው ዓመት 380 ሺህ ህዝብ ለከፋ ችግር ተዳርጎ እንደነበረ የገለጹት አቶ ማንደፍሮ በዚህ ዓመት የተረጂዎች ቁጥር ሊቀንስ የቻለው በዞኑ መታረስ ከሚችለው ለም መሬት ላይ 502 ሺህ ሄክታሩ ታርሶ 16 ነጥብ ሶስት ሚሊዮን ኩንታል ምርት ሊገኝ እንደሚችል በመተንበዩ እንደሆነ ከገለጻቸው ለመረዳት ችለናል። ይህም ሆኖ ግን በዞኑ 88 የገጠር ቀበሌዎች ላይ ድርቁ መቀጠሉን በስፍራው ለተገኘው የጋዜጠኞች ቡድን አሰረደተዋል።

የሰሜን ወሎ ዞን ዋና አስተዳዳሪ አቶ አበባው ሲሳይ ግን በዞኑ ተፈጥሮ የነበረውን ድርቅ መንግስት በቁጥጥሩ ስር ማዋሉን ተናግረው የከፋ ችግር አለመድረሱንም ገልጸዋል። አርሶ አደሮቹ የሚያነሱት ቅሬታም ቢሆን ትክክል አለመሆኑን ነው የተናገሩት።

በትግራይ ክልል ራያ አላማጣ ወረዳ “ላዕላይ ዳዩ” ቀበሌ ነዋሪ የሆኑት መላከጽዮን የማነ ንጉስ ደግሞ በግማሽ ሄክታር መሬታቸው በቆሎ እና ጤፍ ማምረት ቢችሉም የምርቱ መጠን እጅግ አነስተኛ በመሆኑ በዓመቱ አጋማሽ እጃቸውን ለእርዳታ እንደሚዘረጉ ገልጸዋል። ቀደም ብሎም ቢሆን የእርሻ መሬት እጥረትና የመሬቱ ምርታማነት ዝቅተኛ መሆኑን የገለጹት አርሶ አደሩ ድርቁ በመከሰቱ ደግሞ የችግራቸው መጠን በመባባሱ እስካሁን ድረሰ ኑሯቸውን በእርዳታ ለመግፋት መዳረጋቸውን ተናግረዋል። በዚሁ ክልል ምስራቃዊ ዞንም ተመሳሳይ ችግር መኖሩን አስተያየታቸውን ለጋዜጠኞች የሰጡ አርሶ አደሮች ተናግረዋል።

የትግራይ ክልል ምስራቃዊ ዞን ዋና አሰተዳዳሪ ወይዘሮ ዓለም ጸጋይ እና የደቡባዊ ዞን ግብርና መምሪያ ኃላፊ አቶ ገብረእግዚያብሔር አረጋዊ ከአርሶ አደሮቹ የተነሳው ችግር መኖሩን አምነው ሆኖም ለችግሮቹ መንግስት አፋጣኝ መልስ በመስጠት ለድርቅ የማይበገር ኢኮኖሚ መገንባቱን ተናግረዋል።

 

የችግሩ ጥልቀት እና በመንግስት የተወሰደ የመፍትሔ እርምጃ

ድርቅ ተፈጥሯዊ ክስተት ነው። ሆኖም ድርቁን ተከትሎ ርሃብ እንዳይፈጠርና የሰዎች እና የእንስሳት ሞትም ሆነ መፈናቀል እንዳይኖር በመንግስት በኩል ሊወሰዱ የሚገባቸው የጥንቃቄ እርምጃዎች ወሳኝነት አላቸው። ይህን በተመለከተ የኢትዮጵያ መንግስት በ2007/2008 ዓ.ም የተፈጠረው ድርቅ (ኤልኒኖ) በአገሪቱ ዜጎች ላይ የከፋ ችግር ሳያስከትል እንዲያልፍ ጠንካራ ስራ መስራቱን አሳውቋል። የብሔራዊ ፕላን ኮሚሸነሩ ዶክተር ይናገር ደሴ ሰሞኑን ከመንግስት መገናኛ ብዙሃን ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ መንግስት ድርቁን ያለ ውጭ ድጋፍ መቋቋም መቻሉን ተናገረዋል።

በሌላ በኩል ደግሞ የጋዜጠኞች ቡድን ተዘዋውሮ በተመለከታቸው አካባቢዎች የመንግስተ ኃላፊዎች አስተያየታቸውን ሲሰጡ መንግስት ድርቁን ያለ ማንም ድጋፍ መቆጣጠር እንደቻለ ነው የገለጹት። በትግራይ ክልል ደቡባዊ ዞን ለደረሰው ድርቅ የእንስሳት መኖ ችግር ለመቅረፍ 20 ሚሊዮን ብር የሚገመት መኖ ከራያ ቢራ ፋብሪካ መደጎሙን የራያ አላማጣ ግብርና ጽ/ቤት አስታውቋል። በዚሁ ክልል ምሥራቃዊ ዞን ለደረሰው ድርቅ ደግሞ ለእንስሳት መኖ ከምዕራብ ትግራይ ዞን መገኘቱን የዞኑ ኃላፊዎች ተናግረዋል።

ከላይ የተጠቀሰው እርምጃ መንግስት እና ህዝብ ችግሩን በጊዜያዊነት ለመቅረፍ የወሰዱት ሲሆን በዘላቂነት መፈታት ካልተቻለ ግን ተዘዋውረን በጎበኘናቸው አካባቢዎች አሁንም ስጋት መኖሩን ገልጸውልናል። ይህን መሰል ሰጋት ለመቀነስ ምን ተወስዷል? ብለን የጠየቀናቸው በአማራ ክልል የሰሜን ሸዋ፣ ሰሜን ወሎ፣ በትግራይ ክልል ደቡባዊ እና ምሥራቃዊ ዞኖች የመንግስት ኃላፊዎች “ለድርቅ የማይንበረከክ ኢኮኖሚ ለመገንባት መንግስትና ሀዝብ አብሮ እየሰራ ነው። ለአርሶ አደሮቹ የግብርና ግብአቶችን በስፋት ማቅረብ እና አርሶ አደሩም በቴክኖሎጂ የመጠቀም አቅሙን እንዲያሳድግ ሙያዊ ድጋፍ ማድረጋችንን አጠንክረን እንገፋበታለን” ሲሉ መልሰ ሰጥተዋል።

 

 

የአምራቾቹ ችግር

በአንድ በኩል በዝናብ እጥረት የተነሳ የእለት ጉርስ ያጡ ዜጎች እጃቸውን ለምጽዋት ሲዘረጉ በሌላ በኩል ደግሞ ተፈጥሮ ባደላቸው ወሃ ተጠቅመው ገበያ መር ምርቶችን (እንደ ቀይ ሽንኩርት፣ ጎመንና ካሮት) ያመረቱ ዜጎች ምርታቸው ሲባክንና ዋጋ ሲያጣ ይታያል። ቀደም ሲል በተጠቀሱት የአማራ እና ትግራይ ክልሎች ቁጥራቸው አይብዛ እንጂ አርሶ አደሮች በመሰኖ ማምረት ቢጀምሩም በገበያ እጥረት እና በተሻሻለ የመስኖ ቴክኖሎጂ እጦት መቸገራቸውን ተናግረዋል።

አርሶ አደሮቹ እንደ ቀይ ሽንኩርትና ጎመን የመሳሰሉ የጓሮ አትክልቶችን በመስኖ ማምረት ቢጀምሩም ምርቶቻቸውን የሚሸጡት ከዋጋ በታች መሆኑን በምሬት ይገለጻሉ። ለዚህ ደግሞ ምክንያቱ አንድም የመስኖው ቦታ ከከተማ በመራቁና መንገዶቹም ለትራንስፖርት ምቹ ባለመሆናቸው ሲሆን በሌላ በኩል ደግሞ በነጋዴውና በአምራቾቹ መካከል የሚገባው የደላላ መረብ እንደሆነ ነው የገለጹልን። ምርቶቻቸውን ማሳቸው ድረስ ሂዶ የሚገዛቸው ባያገኙም አርሶ አደሮቹ በራሳቸው ወጪ ወደ ገበያ ለማቅረብ የሚያደርጉት ጥረትም የሚጠበቀውን ያህል እንዳልሆነላቸው ተናግረዋል። ከዚህ በዘለለ ደግሞ ለረጅም ዓመታት ጥገና ባልተደረገላቸው የመስኖ መስመሮች ምክንያት ወሃ እየባከነባቸው በመሆኑ የሚፈልጉትን ያህል ማምረት አለመቻላቸውንም ተናግረዋል።

የአርሶ አደሮቹን ጥያቄዎች በተመለከተ መንግስት ምን እያከናወነ እንደሆነ የጠየቅናቸው የየዞኖቹ አመራሮች የሰጡን ምላሽ “የገበያ ችግር መኖሩን በግምገማችን አረጋግጠናል። በዚህም በቀጣይ መወሰድ ያለባቸውን እርምጃዎች በተመለከተ የደረስንበት ድምዳሜ የገበሬዎች ህብረት ስራ ዩኒየኖችን በማጠናከር ገበሬው ምርቱን በቀጥታ ለዩኒየኖቹ የሚያቀርብበትን መንገድ ማጠናከር እንዳለብን ነው። ከዚህ በተረፈ ደግሞ የተሻሻሉ የቴክኖሎጂ ግብአቶችን (እንደ ጄኔሬተር እና የውሃ መሳቢያ ፓምፕ የመሳሰሉትን) ገበሬዎቹን በማደራጀት እናቀርባለን” የሚል ነው።

የድርቁ በትር የበረታባቸው

በ1990 ዓ.ም የኤርትራው መንግስት ሻዕቢያ በከፈተው ወረራ ከፍተኛ ጉዳት ከደረሰባቸው የትግራይ ክልል ከተሞች መካከል እንደ ዛላንበሳ የተጎዳ የለም ማለት ይቻላል። ከተማዋ ሙሉ በሙሉ በጦርነቱ የፈረሰች ሲሆን ነዋሪዎቿም የቋጠሩት ጥሪት አንድም ሳይቀር ጠፍቶባቸዋል።

ከአስከፊው ጦርነት በኋላም ዛላንበሳ (ወረዳው ጉሎ መኸዳ ይባላል) በድርቅ ችግር ውስጥ ወድቋል፡፡ ከተማዋ ከአስር ሺህ የሚልቁ ዜጎች ሲኖሯት ሁሉም ዜጎቿ ነገን ለመኖር ዛሬን በእርዳታ ማለፍ ግድ ይላቸዋል። ይህን መረጃ የሰጡን የወረዳው ግብርና ጽ/ቤት ኃላፊ አቶ ካሳ ሀጎስ ናቸው። በወረዳው 331 ሺህ 131 ኩንታል ምርት ለማምረት ቢታሰብም የተገኘው ምርት ግን ከ275 ሺህ ብዙም ፈቅ አላለም። ለዚህም በወረዳው የሚታረሰው ለም መሬት ዝቅተኛ መሆን (11 ሺህ 204 ሄክታር) ሲሆን ሌላው የችግሩ ምክንያት ደግሞ አካባቢውን ድርቅ ደጋግሞ የሚጎበኘው መሆኑ ነው።

እንደ ወረዳው የግብርና ጽ/ቤት ኃላፊ ባለፈው ዓመት ከ102 ሺህ የጉሎ መኸዳ ወረዳ ህዝብ ውስጥ 63 ሺህ 132 ያህሉ ዛሬን የተመለከቱት ከመንግስት በሚደረግላቸው እርዳታ ነበር። በዚህ ዓመት የተረጂዎቹ ቁጥር ቢቀንስም 10ሺህ 250 የዛላንበሳ ነዋሪዎች ግን ከእነ ችግራቸው ዘልቀዋል።

በአማራ ክልል ሰሜን ሸዋ ዞን በረኸት ወረዳ (በቀድሞ ስያሜዋ ቡልጋ) ተፈጥሮ ፊቷን ያዞረችባትና ችግርም ቤቱን የሰራባት ወረዳ ነች። ከ42 ሺህ ህዝቧ መካከል ከ37 ሺህ የሚልቀው በመንግስት ድጋፍ ቀናትን ማለፍ ቢችልም ዘንደሮም 27 ሺህ 819 ያህሉ ከእነ ችግሩ የሚገኝ ህዝብ ነው። ቆላማ የአየር ንብረት ያለው የበረኸት ወረዳ 18 በመቶው ህዝቡ የአርጎባ ብሄረሰብ ሲሆን ቀሪው አማራ ነው። በአካባቢው እንደ ከሰም አይነት ግዙፍ የስኳር ፋብሪካ ፕሮጀክት ቢኖርም አሁንም ድረስ አካባቢው በድርቅ እየተሰቃየ መሆኑን ከወረዳው ግብርና ጽ/ቤት ያገኘነው መረጃ አመልክቷል። በተለይ በከሰም ፕሮጀክት አካባቢ የሚገኙ አምስት ቀበሌዎች ከዝናብ ጋር ከተያዩ ዓመታት መቆጠራቸውን የጽ/ቤቱ መረጃ ይገልጻል። በእነዚያ ቀበሌዎች እንስሳትም ሆነ ሰዎች ለጉሮራቸው የሚሆን ጠብታ ውሃ አለመኖሩን የገለጹልን የወረዳው ግብርና ጽ/ቤት ኃላፊ ጉዳዩን ለበላይ አካላት (ለዞን አመራሮች) ቢያመለክቱም መልስ እንዳልተሰጣቸው ገልጸውልናል።

እንደማሳረጊያ

ከስምንት የመገናኛ ብዙሃን ተቋማት የተወጣጣ የጋዜጠኞች ቡድን ተዘዋውሮ በተመለከታቸው አካባቢዎች የአገሪቱ ዋና የኢኮኖሚ ምንጭ ግብርና በድርቅ ምክንያት ጉዳት ሲደርስበት መቋቋም የሚችል አርሶ አደር አለመፈጠሩን ነው። በተደጋጋሚ ሞዴል አርሶ አደር እየተባሉ የሚሸለሙ አርሶ አደሮች ሳይቀሩ በአንድ የመኸር ወቅት በተፈጠረ የዝናብ እጥረት እጅ ሲያጥራቸው ታይተዋል። ይህንም ሳይደብቁ ነግረውናል። በድርቅ የተደቆሰው የአገሪቱ ግብርና እና የግብርናው መሪ ተዋናይ (አርሶ አደሩ እና አርብቶ አደሩ) ከተመሳሳይ አዙሪት የድርቅ ችግር የሚላቀቅበትን መንገድ መፈለግ የነገ ሳይሆን የዛሬ ስራችን ነው። 

“የቀድሞው የኢትዮጵያ ማዕድን ልማት አክስዮን ማኅበር

የመንግስት ልማት ድርጅት የሥራ ኃላፊዎች በሕግ እንዲጠየቁልን”

የታንታለም ዶሎማይት አምራች ሠራተኞች

“በቂ መረጃ ከቀረበልን በሕግ እንዲጠየቁ እናደርጋለን”

አቶ ሙሉጌታ ሰዒድ

የቀድሞው ዋናዳሬክተር ዶክተር ዘሪሁን ደስታ በጡረታ ተገለዋል

የፋይናንስ ዳሬክተሩ አቶ ፋሲል ሸዋረጋ ወደ አሜሪካ ኮብልለዋል

የተቋሙ ዳራ

“ተቋም” በ1982 ዓ.ም. የተቋቋመ ሲሆን በኢትዮጵያ የማዕድን ዘርፍ የማምረት አቅምን ለመጨመር የተቻለውን ከነውስንነቱ አበርክቷል።የተቋሙ ሌላ መገለጫ፣ በኢትዮጵያ ውስጥ ከፍተኛ የትውውቅ ትስስር ከጠለፋቸው መስሪያቤቶች በግንባር ቀደምትነት ከሚጠቀሱት መካከል አንዱ የቀድሞው የኢትዮጵያ ማዕድን አክሲዮን ማሕበር ነው።

 

የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ መለስ ዜናዊ የታንታለም ድንጋይ ዕሴት ሳይጨመርበት ወደ ውጪ ገበያ እንዳይቀርብ መመሪያ ማስተላለፋቸውን ተከትሎ፣ መንግስት ማዕድኖችን በጥሬው ለዓለም ገበያ ከማዋል ዕሴት ጨምሮ ለውጭ ገበያ እንዲቀርቡ ግልፅ ስትራቴጂ ነድፎ መንቀሳቀስ ከጀመረ ቆየት ብሏል።እንዲሁም ከኢኮኖሚና ከደህንነት አንፃር ስትራቴጂክ ማዕድኖች ተብለው ከሚቀመጡት መካከል አንዱ የታንታለም ማዕድንመሆኑ ተለይቶ ተቀምጧል።

 

ይህንን ማዕድን ዕሴት ጨምሮ ለውጪ ገበያ ለማቅረብ የሚያስችል ቴክኖሎጂን ወደ ሀገር ውስጥ ለማስገባት በመንግስት የልማት ድርጅቶች ተቆጣጣሪ ኤጀንሲ በኩል ከፍተኛ ጥረት መደረጉ አይዘነጋም። ተወዳዳሪ ኩባንያዎች ላለመቅረባቸው ኤጀንሲው ብዙ ምክንያቶች ሊያቀርብ ቢችልም ዋናው ምክንያቱ ግን፣ ከመንግስት ፍላጎት በላይ የአንዳንድ ግለሰቦች ፍላጎት ገዝፎ መውጣት መሆኑን ከዚህ በፊት ባሰፈርናቸው ጽሁፎች ማሳየት ችለናል።

 

የቀድሞ የተቋሙ ኃላፊዎች ከፈጸሙት ስህተት ሳይጠቀስ የማይታለፈው፣ በኢትዮጵያ ማዕድን ልማት አክሲዮን ማሕበር በ15 ሚሊዮን ብር የተጠና የአዋጪነት ሰነድን፣ የእስራኤሉ ኤሌኒቶ ኩባንያ በራሱ ተቋም የተጠና አድርጎ ከመንግስት አካሎች ለድርድር የቀረበበት አስደጋጭ ክስተት ነው።ይህንን 15 ሚሊዮን ብር የሚገመት የመንግስትን የአዋጪነት ጥናት ሰነድ ለኤሌኒቶ አሳልፎ የሰጠ አካል እስካሁን በኃላፊነት የተጠየቀ የለም። በኢትዮጵያ ማዕድን ልማት አክሲዮን ማሕበር ዋና ሥራአስኪያጅ የነበሩት ዶክተር ዘሪሁን ደስታ፣ ለሰንደቅ ጋዜጣ በፃፉት ደብዳቤ “ከአክሲዮን ማሕበሩ ባልታወቀ መንገድ ካለፈቃድ ተወስዶ እንደራሱ አድርጎ አቅርቦ ነበር” ከማለታቸው ውጪ ተጠያቂ ያደረጉት አካል የለም።

 

ሌላው ተጠቃሽ ምንአልባትም በጣም አሳፋሪ የተቋሙ ታሪክ፣ በቀድሞ በማዕድን ሚኒስትሩበአቶ ቶሎሳ ሻጊ የሚመሩ የመንግስት የተለያዩ መስሪያቤቶች ተወካዮች እና ባለሙያዎች የተካተቱበት አጥኝ ቡድንከአንድ ከአውስትራሊያ ኩባንያ ጋር ለረጅም ጊዜ ውይይት አድርጎ ሰነዶችን ፈትሸው ኩባንያው፣ ከፋይናንስ፣ ከቴክኖሎጂ እና ከልምድ አንፃር በኢትዮጵያ ውስጥ ታንታለምን ማልማት የሚችል ሙሉ አቅም ያለው መሆኑን አረጋግጠው ለጠቅላይ ሚኒስትር ኃ/ማሪያም ደሳለኝ ሪፖርት አድርገው፤የቀድሞው የኢትዮጵያ ማዕድን ልማት አክሲዮን ማሕበር አዲስ በተዋቀረው በኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ የመንግስት የልማት ድርጅቶች ሚኒስቴር ስር ሆነው ጥናቱን ወደተግባር እንዳይገባ የተቻለውን ሁሉ በማድረግ ተሳክቶላቸዋል።

 

በድጋሚ ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃ/ማሪያም ደሳለኝ ለቀድሞዋ ለመንግስት የልማት ድርጅቶች ሚኒስትር ለወ/ሮ ደሚቱ ሃምቢሳ ቦንሳ በሰጡት መመሪያ ከአውስትራሊያው ኩባንያ ጋር ታንታለምን ለማልማት መስሪያቤታቸው ድርድር እንዲያደርግ ማዘዛቸው የሚታወስ ነው። ሚኒስትሯም በቀጥታ ወደ ድርድርከመግባታቸው በፊት በአዲስ መልክ የአውስትራሊያውን ኩባንያ እንዲጠና መመሪያ ወደታች አውርደው ነበር።ሚኒስትሯም፣ ባዋቀሩት የጥናት ቡድንየአውስትራሊያው ኩባንያ ታንታለም ለማልማት የሚችል ዓለም ዓቀፍ ደረጃውን የጠበቀ መሆኑ አረጋግጠዋል።

 

ጥናቱን መነሻ በማድረግ የመንግስት የልማት ድርጅቶች ሚኒስቴር ዴኤታ የነበሩት አቶ ቶሎሳ፣ የአውስትራሊያው ኩባንያ ዕሴት ለመጨመር ያለውን ዕቅድ እና አምርቶም ወደ ውጭ ገበያ ለመላክ ያለውን ቁርጠኝነት እንደሚያደንቁ ጠቅሰው ይፋዊ የሆነ ድርድር ከኩባንያው ጋር መንግስት ማድረግ እንደሚፈልግ በደብዳቤ ጽፈው ለኩባንያዊ አሳውቀዋል።እንዲሁም ለኢትዮጵያ ማዕድን ፔትሮሊየም እና ባዮ ፊውል ኮርፖሬሽን መስሪያቤት የመደራደሪያ ነጥቦችን በፍጥነት እንዲያዘጋጅ በግልባጭ አስታውቀዋል።ኩባንያው በበኩሉ ለይፋዊ ድርድር መጠራቱ እንዳስደሰተው ገልፆ አዲስ አበባ በመገኘት ለድርድር ዝግጁ መሆኑን አስታውቋል።ሆኖም አሁን ከኃላፊነት ላይ የተገለሉት የሥራ ኃላፊዎች የሚኒስትሯን የጥናት ሰነድ ወደ ተግባር እንዳይለወጥ አድርገው መሥሪያቤቱን ለቀዋል።ከመንግስት ፍላጎት በላይ የአንዳንድ ግለሰቦች ፍላጎት ገዝፎ መውጣት የለውጥ ሒደቱን ቆልፎ ይዞታል።ጠቅላይ ሚኒስትር ኃ/ማርያም ደሳለኝ የሰጡትስ የአቅጣጫ መመሪያም ውኃ በልቶት እንዲቀር የተቻላቸውን አድርገው ተቋሙን ለቀዋል፡፡

 

እነዚህ የልማት ማነቆዎች ባሉበት ሁኔታ የታንታለም ዶሎማይት ፊልድስፓርና ኳርትዝ አምራቾች የመንግስት ያለህ? ሲሉ ቅሬታቸውን ለአደባባይ ያበቁት። የሠራተኞቹ ደብዳቤ እንደሚከተለው ነው።

 

አንድ የመንግስት ልማት ድርጅት ወይም መስሪያ ቤት የሀገሪቱን ሕግና ደንብ ብሎም የሃገሪቱን ሕገ-መንግስታዊ ስርዓት ማክበር መተግበር እና የዜጎችን ሰብአዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶችን ማክበር ግዴታ እንዳለበት ሕገመንግስቱ ይደነግጋል። ይህ ማለት የሃገሪቱን መተዳደሪያ የሆነው ብሔር ብሔረሰቦች ህዝቦች ወደውና ፈቅደው ያፀደቁትን ሕገመንግስት ማክበር ብሎም ለሃገሪቱ ሕግና ስርዓት ተገዢ መሆን እንዳለበት በግልጽ ይገልፃል። አለበለዚያ ይህ ድርጅት ወይም መስሪያ ቤት የመንግስት የልማት ድርጅት ወይም ተቋም ሳይሆን ተቋሙ የፖለቲካ ፓርቲ ድርጅት ነው ማለት ነው።

 

መንግስት ላቀዳቸው ልማት የሠላም፣ የዴሞክራሲና የመልካም አስተዳደር ስራዎች ለህዝቡ ለማጎናፀፍ በየደረጃ ተጠቃሚ ለማድረግ ሀገራችን ከበለፀጉት ሀገሮች ተርታ ለማሰለፍ ሌት ተቀን ደፋ ቀና እያለች ባለችበት በአሁኑ ሰዓት፣ ዜጎችን ለእንግልት ለከፍተኛ ወጪና በመንግስት ላይ አመኔታ እንዲያጡ ኑሮአቸውንም በትክክል እንዳይመሩ፣ ቤተሰባቸውን በአግባቡ እንዳያስተዳድሩ ሳይፈልጉ ተገደው ወደ ክስ እንዲገቡ፣ በየመንገዱ በየፍርድ ቤቱ በማመላለስ ለከፍተኛ ወጪ እንዲዳረጉ ሆነዋል።

 

ከሁሉ በላይ ሰራተኛው በመንግስት ላይ አመኔታ እንዲያጣ፣ የልማት የሰላም እና የዴሞክራሲ ትሩፋቶችን እንዳያገኝ እንዲጎሳቆል አድርገዋል። ድብቅ የፖለቲካ አጀንዳቸውን በመፈፀም መንግስትና ህዝብ የሰጣቸው ኃለፊነት ወደ ጎን በመተው የግል ጥቅማቸውንና ክብራቸውን በማሳደድ ለሕገ-ወጥ ዓላማ በማዋል፣ መስሪያቤቱን ለሕገወጥ አሰራር እንዲጋለጥ፣ በተለያየ መንገድ የመንግስትና የህዝብ ሃብት ገንዘብ ለራሳቸው ሀብት ማከማቻ እያደረጉ የሰራተኛውን መብትና ጥቅም በሕገወጥ መንገድ በማፈን ስርዓት አልበኝነት እንዲስፋፋ፣ የኢንዱስትሪ ሰላም እንዲያጣ፣ ሕግና ሥርዓት እንዲጣስ በማድረግ ግንባር ቀደም በሚና ነበራቸው።

 

ሰራተኛው መብቱን እንዳይጠይቅ ሲያሻቸው በመቅጣት፣ በማባረር፣ ደረጃውን በመቀነስ፣ ካሻቸውም በዝውውር በማንገላታት በማዋከብ ስራውን ኑሮውን በትክክል እንዳይኖር፣ እንዳይሰራ አድርገዋል። መብቱን ጠይቆ ምላሽ ሲያጣ ፍትህ ፍለጋ በመመላለስ ያለ የሌለ አቅሙን ለትራንስፖርት፣ ለጠበቃ ወጪ፣ ለፎቶ ኮፒ እናም ለትርጉም እንዲያወጣ አድርገውታል። ጉዳዩ ተገቢ ሆኖ ሳለ ፍትሐዊ ጥያቄ መሆኑን እያወቁ፣ ይግባኝ በመጠየቅ የሰራተኛውን ኑሮ ከማጎሳቆልም ባሻገር የመንግስትና የሕዝብ ሐብት ገንዘብ ያለአግባብ ፍርድ ቤት ጉዳይ ማስፈፀሚያ በማድረግ፣ ዳኞችን በተለያየ ጥቅማ ጥቅም በመደለል በማታለል ሰራተኛው እንዲጎሳቆል በማድረግ፣ የህዝብና የመንግስት ሀብት አላስፈላጊ በሆነ መልኩ እንዲባክን አድርገዋል። አምራች ኃይል ሰራተኛው ከማምረት ይልቅ ፍርድ ቤት በመመላለስ የሥራ ጊዜውን ፍትሕ ፍለጋ እንዲመላለስ አድርገውታል።

 

ከዚህም ባሻገር የሥራ ኃላፊዎቹ ዓላማና ግብ ድብቅ የፖለቲካ ዓላማ በመሆኑ ሕግን በማጣቀስ ሕጋዊ በመምሰል አላማቸውን ውጥናቸውን የሕግ ሽፋን በመጠቀም ዘረፋና ብልሹ አሰራርን ምርጫቸው አድርገው ከታች እስከ ላይ ሰንሰለት በማበጀት የመንግስት ልማት ድርጅት ታርጋ በመለጠፍ የዓላማቸው ማሳኪያ ቁልፍ መሳሪያ አድርገው ወንጀል በመስራት ሰራተኛውን ለእንግልት ለድህነት በመዳረግ ሰራተኛው ለፍቶ ያገኘውን ሀብቱን ለፍርድ ቤት ለጠበቃ ውክልና ለትራንስፖርት ወጪ ተዳርጓል።

 

በዚህም ምክንያት ኑሮን በትክክል እንዳይመራ አድርገውት ችግር ውስጥ ይገኛል። ለዚህም በቂ ማስረጃ እራሱ ሰራተኛ ቢሆንም የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት የምስራቅ ሸዋ አሰሪና ሰራተኛ ወሳኝ እውነታ ቦርድ፣ የጉጂ ዞን ቦረና ፍርድ ቤት የሰባ በሶሩ ወረዳ ፍርድ ቤት እና ሂርባ ሙዳ ወረዳ ፍርድ ቤት አብይ ምስክሮች ናቸው። ያለማጋነንም ዓመቱን ሙሉ ፍርድቤቶቹን ሌላውን ማኅበረሰብ ማገልገል ትተው የኢትዮጵያ ማዕድን ልማት አክሲዮን ማኅበር ሰራተኞችን አቤቱታ ከማዳመጥ ውጪ ለሌላ ማኅበረሰብ የፍትሕ አገልግሎት ለመስጠት ጊዜ የላቸውም። ምክንያቱም ቁጥሩ እጅግ በጣም ብዙ ሰራተኛ በእነዚህ ፍርድ ቤቶች በየቀኑ በየሳምንቱ በቀጠሮ ስለሚመላለስ ለፍርድ ቤቶቹ ከፍተኛ ጫና ፈጥሮባቸዋል።

 

ስለዚህ የሚመለከተው የመንግስት አካል ችግሩ ሥር የሰደደና ረጅም ጊዜ የቆየ በመሆኑ ተገቢው ክትትል ተደርጎ አፋጣኝ ምላሽ መሰጠት ይገባዋል። የመስሪያ ቤቱ አሰራር በብልሹ አሰራር ለሕገ-ወጥነት የተጋለጠና ግልፀኝነት፣ ፍትሐዊነት፣ ተጠያቂነት የጎደለው ከመሆኑ በላይ አንባገነንነት የተሞላበት አመራሩ ከላይ እስከታች በየደረጃው የአሰራር አደረጃጀት ችግር ያለበት ሲሆን፤ ከዛም ባሻገር የህዝብና የመንግስት ሃብት ንብረት ያለአግባብ በመጠቀም የግል ጥቅማቸውን በማሳደድ ሙሉ ጊዜያቸውን አሳልፈዋል። እያሳለፉም ይገኛሉ። የኢትዮጵያ ማዕድን ልማት አክሲዮን ማኅበር የመንግስት ልማት ድርጅት ለሃገር ለህዝብ እንዲጠቅም ካስፈለገ በግልፀኝነት ሁሉንም ያማከለ የአሰራር የአደረጃጀት እና ተጠያቂነት ያለው ሊሆን ይገባል። አሁን በዚህ መስሪያ ቤት ያለው ሃቅ ግን ከዚህ በተቃራኒ ነው።

 

በአጠቃላይ መስሪያ ቤቱ በብልሹ አሰራር የተተበተበ የተዘፈቀ መልካም አስተዳደር ፈጽሞ የጎደለበት ዝርክርክነትና ሕገወጥነት የሞላበት በአድሎአዊ አሰራር የተተበተበ፣ በመንግስት ልማት ድርጅት ስም ሕገወጥ ተግባር የሚፈፀምበት፣ የብዙሃኑ መብት የተረገጠበት፣ የታፈነበት የዜጎች ሰብአዊና ዴሞክራሲያዊ መብት የሚጣስበት፣ የእኩልነት የፍትሕ ጉድለት የሚታይበት የሚፈፀምበት፣ ለግል ጥቅም ብቻ ቅድሚያ የሚሰጥበት፣ የሃይማኖት የብሔር እኩልነት የሚጣስበት፣ ሙስና እንደ ሕጋዊ አሰራር የሚሰራበት የሚፈፀምበት የሚታይበት፣ ከሁሉም በላይ ለሃገሪቱ ሕግና ሥርዓት ብሎም ለሕገመንግስታዊ ስርዓት የማይገዛ ስልጣንን ያለአግባብ በመጠቀም የዜጎችን ሰብአዊና ዴሞክራሲያዊ መብት የሚጣስበት የሚጨፈለቅበት የሕዝብና የመንግስት ሃብት ያለአግባብ የግለሰቦች መጠቀሚያ ማበልፀጊያ የሆነበት ሲሆን፤ ዜጎች ያለአግባብ ከስራቸው የሚባረሩበት የሚፈናቀሉበት ሕገወጥ መስሪያቤት ነው።

 

በአጠቃላይ ይህ ሕገወጥ አሰራር ሃገርን ሕዝብን መንግስትን የሚጎዳ ከመሆኑም ባሻገር ልማትን የሚያደናቅፍ ዓላማ ስለሆነ የሚመለከተው የመንግስት አካል ጉዳዩን በሚገባ አጣርቶ በነዚህ ሥራ ኃላፊዎች ላይ ተገቢውን እርምጃ መውሰድ አለበት እንላለን። (ከሰላምታ ጋር)

 

ከሠራተኞቹ ቅሬታ ጋር በተያያዘ ያነጋገርናቸው የኢትዮጵያ ማዕድን ፔትሮሊየም እና ባዮ ፊውል ኮርፖሬሽን ዋና ሥራ አስፈፃሚ አቶ ሙሉጌታ ሰዒድ ከሰራተኞቹ የተነሱትን ቅሬታዎች እንደሚያውቁት በመግለጽ ለሰንደቅ በሰጡት ማብራሪያ፣ “ሠራተኛ ማሕበር አልነበራቸውም፤ እንዲደራጁ ማሕበር እንዲመሰርቱ አድርገናል። ቅሬታ ካቀረቡት መካከል በድርድር የፈታነው አለ። ሌሎች ቅሬታዎችን መብታቸው በመሆኑ በፍርድ ቤት እየታየላቸው ይገኛል። በመሰረታዊነት ግን ቅሬታቸው የነበረው የደሞዝ ማስተካከያ ጥያቄ ነው። በእኛ በኩል ባደረግነው ጥናት ደሞዛቸው በጣም ዝቅተኛ መሆኑን ተረድተናል። በጥናቱ መሰረት ማሻሻያ አድርገን ለማስተካከል እየጠበቅን ነው። ከሠራተኛው በኩል ያለው ቅሬታ ዘገየ የሚል ነው” ብለዋል።

 

“ሠራተኞቹ የፋይናንስ ኃላፊው መጥፋት ከእኛ እንቅስቃሴ ጋር የተገናኘነው ይላሉ፣ መጋዘን ተሰብሮም የተዘረፈ የታንታለም ምርት አለ፡፡ በፀረ-ሙስና ኮሚሽን ጉዳዩ እየተመረመረ ይገኛል ብለዋል፡፡ መኪናዎች ሳያራጁ በጨረታ እንዲሸጡ ተደርገዋል፡፡” በዚህ ላይ ምን ምላሽ አልዎት? ተብለው ተጠይቀው በሰጡት ምላሽ፣ “አቶ ፋሲል ሸዋረጋ ፈቃድ ጠይቆ ነው የሄደው። ከፀረ ሙስና ጋር ተያይዞ የተነሳው ከዛሬ ስምንት ዓመት በፊት መጋዘን ተሰብሮ ተሰረቀ ተብሎ ማጣራት ሲደረግበት ነበር። በፌደራልና በኦሮሚያ ፀረ ሙስና ተቋማት እንዲሁም በኦሮሚያ ፍትህ ቢሮ በኩል ሲታይ የነበረ ቢሆንም በመረጃው ውስብስብነት በወቅቱ በነበረው ችግር ውጤታማ መሆን አልቻለም። በእኛ በኩል እያደረግነው ያለነውም ከምን ደረሰ እያልን እየጠየቅ ነው። ሠራተኛው ስላነሳው ሳይሆን ለምን ውጤቱ አልተገለጸም የሚለውን እየሄድንበት ነው ያለው። ውጤቱ መታወቅ አለበት። ተጠያቂ ሰው ካለም መጠየቅ አለበት። ይህንን እየገፋነው ነው ያለው።”

 

አያይዘውም፣ ተቋሙን የፀረ ሙስና ተቋም እንዲመረምርልን አድርገን የሰጡት ውጤት አለን። እንደሚባለው ሳይሆን የንብረት አያያዝ መስተካከል እንዳለበት አስታውቀውናል። የተለያዩም መርሃ ግብር ተቀርፆም እየተሰራ ነው ያለው። መኪናዎች ሳይበላሹ ለጨረታ ቀርበው ይሸጣሉ የተባለው ንብረት የሚወገደው በመንግስት ንብረት ግዢና አስተዳደር በኩል በተቀመጠ መመሪያ ነው። ከዚህ መመሪያ ውጪ ሊፈጸም አይችልም። ከሠራተኞቹ የቀረበው የመኪና ሽያጭ መረጃ ለእኔ የደረሰኝ ነገር የለም” ብለዋል።

 

“የፋይናንስ ዳሬክተሩ ተገቢውን የሒሳብ ሰነዶች አስረክቦ ነው የሄደው?” ተብለው ሲጠየቁ የሰጡት ምላሽ፣ “ፈቃድ ወስዶ ወክሎ ነው የሄደው። ይህም በመሆኑ ኮሚቴ ተሰይሞ ሰነዶችን እየተረከበ ነው የሚገኘው። የሒሳብ ፋይሎች፣ በእሱ ስር ሲከናወኑ የነበሩ የሥራ ፋይሎች ኮሚቴ ታዛቢ ባለበት እየተሰበሰቡ ናቸው። የሚተካውም ሰው ተሳታፊ ተደርጓል። በሙስና የተጠረጠረ ሰው ከሆነ ከሀገር እንዳይወጣ መንግስት ማድረግ ይችል ነበር። ምክንያቱም በሙስና የሚጠረጠር ሰው ከሀገር እንዳይወጣ ለኤርፖርት  የፀጥታ ክፍል ስሙ ይተላለፋል። በፌደራል እና በኦሮሚያ ፖሊስ በኩል በቀረበው ፋይል ላይ ቃሉን እንዲሰጥ ተደርጓል።” ሲሉ አቶ ሙሉጌታ ገልጸዋል፡፡

 

“የተቋሙ ዋና ዳሬክተር በእጃቸው የሚገኘውን ሰነድና ቁስ አስረክበዋል። በእሳቸው ቦታ የተተካ ሰው የለም። አስተዳዳሪ በአሁን ሰዓት የለንም እያሉ ነው? በዚህ ላይ ምን ይላሉ” አቶ ሙሉጌታ “ከተጠናው መዋቅር ጋር ተያይዞ ምላሽ የሚሰጠው ነው። በመዋቅሩ መሰረት ሰው እየተፈለገ ነው፣ በቅርቡ ይመደባል። ዶክተር ዘሪሁን በተቋሙ የሉም። በዚህ አጋጣሚ ግን ሠራተኛው መብቱን ለማስከበር የተበላሸ አሰራሮችን ለመታገል የሚያደርገውን እንቅስቃሴ ሳይሸማቀቅ አጠናክሮ መቀጠል አለበት። ማኔጅመንቱም ከሠራተኛው የለውጥ እንቅስቃሴ ጎን መሆኑ ማረጋገጥ እወዳለሁ ብለዋል።” በማለት የሠራተኞቹ ትግል ፍታህዊ መሆኑን አመላክተዋል

 

እንደሰንደቅ ምንጮች አዲሱ ሚኒስትር እንደተቋም የኢትዮጵያ ማዕድን ፔትሮሊየም እና ባዮ ፊውል ኮርፖሬሽን እየመረመሩት ይገኛሉ፡፡ ሆኖም ከአውስትራሊያ ኤምባሲ ጋር የተሻረኩ፣ የቀድሞ ኃላፊዎች በኤምባሲው ሠራተኞች በመጠቀም ከኤርትራ መንግስት ጋር በሽርክና ሲሰራ ለነበረው ላይንታውን ኩባንያ የድለላ ሥራዎች እየሰሩ መሆኑ ታውቋል፡፡  

ባሳለፍነው ሳምንት ታህሳስ 15 ቀን በጊዮን ሆቴል የመሰብሰቢያ አዳራሽ በእርሻና ተፈጥሮ ሀብት ሚኒስቴር የግብርና ኢንቨስትመንት መሬት አስተዳደር ኤጀንሲ በጋራ በመሆን የግብርና ኢንቨስትመንት ሀገራዊ የንቅናቄ መድረክ የሚል ስያሜ የተሰጠው አውደ ጥናት ማካሄዳቸው ይታወሳል።

 

ከዚህ አውደ ጥናት በኋላ በተለያዩ መገናኛ ብዙሃን ከንቅናቄው መድረክ የተገኙ መረጃዎች አሰራጭተዋል። መረጃዎቹን ካሰራጩት የመገናኛ ብዙሃን መካከል አንዱ ሰንደቅ ጋዜጣ ነው። ለዝግጅት ክፍላችን ከቀረቡት ቅሬታዎች መነሻ የግብርና ኢንቨስትመንት ሀገራዊ የንቅናቄ መድረክ ዓላማዎች ተብለው የተዘረዘሩትን እና ከባለድርሻ አካላት የቀረቡትን ቅሬታዎች በጥሬው በማቅረብ አቀራረባችን ሚዛናዊ ለማድረግ በማሰብ አስተናግደነዋል።

 

 

ታህሳስ 15 ቀን 2009 ዓ.ም በጊዮን ሆቴል የመሰብሰቢያ አዳራሽ የቀረበው የግብርና ኢንቨስትመንት ሀገራዊ የንቅናቄ ሰነድ የንቅናቄው ዓላማን በተመለከተ እንዲህ ይላል፣ በየደረጃው የሚገኘው አመራር አካላት፣ ባለድርሻ አካላት፣ የአካባቢው ህብረተሰብ እንዲሁም ባለሀብቱ ያሉበትን ማነቆዎችና መፍትሄዎች ዙሪያ በመወያየት የጋራ መግባባት መፍጠር፣ የአስተሳሰብ አንድነትና ዝግጁነት በመፍጠር ለዘርፉ እድገት እንዲተጉ ማድረግ፤ ልማቱ በሚካሄድበት አካባቢ ያሉ የኅብረተሰብ ክፍሎች የልማቱ ቁልፍ ተባባሪና ተዋናይ ለማድረግ የሚያስችል ውይይትና ምክክር በማድረግ የአስተሳሰብ አንድነት በመፍጠር ለዘርፉ እድገት ሚናቸውን እንዲወጡ ማስቻል፤ ባለሀብቱ ከአካባቢ አመራርና ኅብረተሰብ ጋር በመቀናጀት ያለ ስጋት አቅሙን አሟጦ በመጠቀም ወደ ተግባር እንዲገባ ምቹ ሁኔታ መፍጠር፤ በዚህም የመልካም አስተዳደር እና የኪራይ ሰብሳቢነት ችግሮችን ስር ነቀል በሆነ ሁኔታ ለመፍታት የሚያስችል ተነሳሽነትና ዝግጁነትና ቁርጠኝነት መፍጠር ይሆናል።

 

እንዲሁምየግብርና ኢንቨስትመንት ዋናው ተልዕኮ፣ የግል ባለሀብቱ በዘርፉ የሚኖረውን ድርሻ በማሳደግ የተጀመረውን የግብርና ፈጣን ዕድገት ቀጣይነት ለማረጋገጥ የኢንዱስትሪ ግብአት አቅርቦት ማሳደግ፤ ኤክሰፖርት ምርት አቅርቦት ማሳደግ እንዲሁም ከውጭ የሚገቡ ምርቶችን በሀገር ውስጥ ምርት በመተካት የውጭ ምንዛሬ አቅማችንን ማጎልበት፤ በአጠቃላይም ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ልማት እድገት የሚኖረውን ድርሻ ማሳደግ መሆኑን አስቀምጧል::

በአስረጂነት ያሰፈረው፣ ባለፉት ዓመታት በግብርና ኢንቨስትመንት በመሰማራት ለሀገራችን የግብርና እድገት የድርሻቸውን ለመወጣት በፍላጎታቸው የሚመጡ የሀገር ውስጥና የውጭ አገር ባለሀብቶች ቁጥር እየጨመረ መጥቷል። ባለፉት ጥቂት ዓመታት 134 የሀገር ውስጥና የውጭ አገር ባለሀብቶች በፌዴራል ደረጃ ተመዝግበው 500 ሺህ ሄ/ር በላይ መሬት ተረክበው ወደ ተግባር ገብተዋል። በክልል ደረጃ ኢንቨስትመንት ፈቃድ በማውጣት ከ5,240 በላይ ባለሀብቶች ከ1.95 ሚሊዮን ሄ/ር በላይ መሬት ተላልፎላቸው እንቅስቃሴ በማድረግ ላይ ይገኛሉ።

 

 

ሆኖም በተለያዩ ጊዜያት በተካሄደው ጥናት በፌዴራልም ሆነ በክልል ደረጃ ለባለሀብቶች ከተላለፈው መሬት ወደ ልማት የገባው ከ30 እስከ 35 በመቶ እንደማይበልጥ ለማወቅ ተችሏል። የአካባቢ ህ/ሰብም ከኢንቨስትመንት ጋር ተያይዞ የሚመጡ የልማት እድሎችና ካለመገንዘብ በመነጨ ለቀጣይ ትውልድ መሬት ያልቃል የሚል አስተሳሰብ በመያዝ በባለሀብቶች ይዞታ ላይ ህገወጥ ድርጊቶችን መፈጸም … ወዘተ ይጠቀሳል።

 

 

በሀገር ዓቀፍ ደረጃ ሰነዱ የዘርፉ ባለሀብቶች ተሳትፎን ሲያስቀምጥ፣ በሀገር አቀፍ ደረጃ እስከ 2008 ባለው ጊዜ 2 ነጥብ 5 ሚሊዮን ሄ/ር መሬት ለ5680 ለሚደርሱ መካከለኛና ከፍተኛ ባለሀብቶች የተላለፈ ሲሆን ከዚህ ውስጥ ወደ ልማት የተሸጋገረው 30 እስከ 35 በመቶ እንደሚሆን በክትትልና ድጋፍ የተገኙ መረጃዎች ያመለክታሉ። ለባለሀብት ከተላለፈው መሬት ውስጥ በፌደራል መንግስት በኩል ለ134 ባለሃብቶች 500 ሺህ ሄ/ር የሚደርስ የተረከቡ ሲሆን የተቀረው በክልል መንግስት በኩል የተላለፈ መሬት ነው። በኢንቨስትመንቱ የዳያስፖራ ባለሃብቶች ተሳትፎም ከጊዜ ወደ ጊዜ እያደገ የመጣ ሲሆን በአሁኑ ወቅት በፌዴራልና በክልሎች 226 ዳያስፖራ ባለሃብቶች 592 ሺህ ሄ/ር የሚደርስ መሬት ተረክበው እየሰሩ ይገኛሉ።

 

የሀገር ውስጥ ባለሀብቶችን /ዳያስፖራን ሳይጨምር/ በተመለከተም ወደ 5,240 የሚደርሱ ባለሀብቶች 1,379,628.62 ሄ/ር መሬት ተረከበው በማልማት ላይ ይገኛሉ። በተጨማሪም የውጭ ባለሀብቶች ተሳትፎም ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ የመጣ ሲሆን እስካሁን 52 ባለሀብቶች /ከህንድ፣ ከቱርክ፣ ከፓኪስታን፣ ከሳውዲ አረቢያ፣ ከሱዳን፣ ከስንጋፖር ወዘተ/ 328 ሺህ ሄ/ር በላይ የሆነ መሬት ተረክበው እያለሙ ይገኛሉ።

 

 

ሰነዱ ቁልፍ ችግሮች ብሎ ከዘረዘራቸው መካከል የሚጠቀሱት፣ የቀበሌ አመራሩ በባለሀብቶች ሊለማ የሚገባውን መሬት ሳይለማ እንዲቀመጥና ልማታችን እንዳይፋጠን በተለያየ መንገድ ከሚመጡ የፀረ ልማት ሃይሎች አፍራሽ ተልዕኮን በበቂ ያለመመከት፣ የነዚህ ኃይሎች አመለካከት ተሸካሚ መሆን፤ በአንዳንድ ቀበሌ ህዝቡ “መሬታችን ለልጅ ልጆቻችን ያልቅብናል” ይላል በማለት የተሳሳቱ አመለካከቶች ተሸካሚ በመሆንና በሌሎች በማስተጋባት፣ ህዝብን ወደ ተሳሳተ አቅጣጫ ማምራት፣ በባለሀብቶች ላይ ማነሳሳት፤ የአንዳንድ አካባቢዎች የቀበሌ አመራሩ ኅብረተሰቡ ውስጥ አንዳንድ ጸረ-ልማት አቋም ያላቸው ግለሰቦች ለሚፈጥረው ውዥንብር በቀላሉ ተጋላጭ መሆን፤ በአንዳንድ ቀበሌ አመራሩ ባለሀብቶቹ መሰረተ ልማቶችን የማቅረብ /የመገንባት ግዴታ እንዳለባቸው አድርጎ በማሰብ ለማስገደድ ህዝቡን ማነሳሳት ናቸው።

 

 

ከዚህ በተቃራኒ በተለይ በጋምቤላ ክልላዊ መንግስት የግብርና ኢንቨስትመንት ጥናት ውጤትን ተከትሎ የተገኘውን ውጤት በጥርጣሬ የተመለከቱት ርቀውም ሄደው፣ በሁለት የግንባሩ ድርጅቶች ውስጣዊ የፖለቲካ ቅሬታዎች መነሻነት ካለሃጢያታችን የተደራጀ ቡድን ሊያጠቃን ነው ሲሉ ስጋታቸውን ለዝግጅት ክፍላችን ያቀረቡ ባለሃብቶች አሉ።

 

በሌላ መልኩ ቅሬታቸውን በጽሁፍ የገለጹ ማህበራቶች አሉ። ከእነዚህ መካከል የጋምቤላ እርሻ ኢንቨስተሮች ሁለገብ ሕብረት ሥራ ማሕበር አንዱ ነው። በጊዮን ሆቴሉ ስብሰባም ተሳታፊ ናቸው። ማሕበሩ ያሰራጨውን ጽሁፍ እንደወረደ ለአንባቢያን አቅርበነዋል። የቀረበውን መነሻ በማድረግም በቀጣይ ሳምንት ምላሽ የሚሰጠን ወገን ካገኘን እናቀርባለን። የቅሬታ ሰነዱ ደብዳቤ እንዲህ ይላል፤

 

***                ***                ***

 

“የትግራይ ተወላጆች ናቸው በሚል የእርሻ ኢንቨስትመንታችን ኢላማ ገብቶ በቢሮክራሲው እንዲዳከም እየተደረገ ነው!”

የጋመቤላ የእርሻ ኢንቨስተሮች ኅብረት ሥራ ማኅበር

የጋምቤላ ህዝብ ወኪል የሆነው የጋምቤላ ህዝቦች ክልላዊ መንግስትና የፌዴራል መንግስት ክልሉን በማልማት የክልሉ ህዝብ የኑሮ ደረጃ ለማሻሻል ቆራጦች የሆኑና ራሳቸውንም ተጠቃሚ የሚያደርጉ ልማታዊ ዜጎችና አጋሮች በክልሉ ልማት እንዲሳተፉ በይፋ ጋበዙ።

 

ጋምቤላ ታዳጊ ክልሎች ተብለው ከሚጠሩ የሀገራችን ክልሎች በጣም በዝቅተኛ ደረጃ የምትገኝ ክልል ናት። የተሻለ ምቾት፣ ብዙ ባለሃብት ከሰፈረባትና ብዙ ገንዘብ ከሚንሸራሸርባት ከመዲናችን አዲስ አበባ ጠረፍ አካባቢ ያለችው ጋምቤላ ከ780 ኪሎ ሜትር በላይ ርቃ ትገኛለች። የክልልና ፌዴራል መንግስት ጋምቤላ ሰፊ ለም የመሬት ሃብት እንዳላት በማውሳት ከመሬትዋ ፍሬ አፍርተው ለገበያ በማቅረብ የሚያለምዋትና የምታለማቸው ዜጎች ለማግኘት በሰፊውና በተደጋጋሚ ጥሪ አቅርቧል።

 

አቤት! የኛ ሃገር ምድር! የመንግስታችን ፖሊሲና የልማት አቅጣጫ ሰንቀን በላብ በወዛችን ጥረን ግረን አብረንሽ እናድጋለን ብለን የሞቀ ጎጆአችንን እና ቤተሰቦቻችንን ተሰነባብተን ጥሪውን የተቀበልን ጥቂት ዜጎች የእርሻ ኢንቨስተሮች ለመሆን የዛሬ ስምንት ዓመት ገደማ ጋምቤላ ደረስን።

 

እርሻ ከባድ የኢንቨስትመንት ዘርፍ መሆኑ ብቻ ሳይሆን ከተማ የለመደ ባለሃብት የማይመርጠው ዘርፍ መሆኑ ይታወቃል። ቢሆንም ከጋምቤላ ህዝብና መንግስት ጋር ተባብረን ለፍሬ እንበቃለን ብለን ተስፋ የሰነቅን ልማታዊ ዜጎች ከየአቅጣጫው መጥተን ጋምቤላ ተገናኘን። ጋምቤላም ቀድሞ ለደረሰ ቅድሚያ በሚል መርህ እንኳን ደህና መጣችሁ ብላ ታስተናግደን ጀመር።

 

የጋምቤላ መሬቶች ለሜካናይዝድ እርሻ ልማት የተዘጋጁ አይደሉም። እኛ ወደ እርሻ ኢንቨስትመንት ስንገባ በከተማዋ ከሁለት ያልበለጡ ሆቴሎች፣ ከከተማዋ ወደ እርሻ ቦታ የሚወስድ መንገድ አልነበረም። ከሁሉም በላይ አስተማማኝ ያልሆነ ፀጥታ፣ ከከተማዋ ወደ እርሻ ቦታ የሚወስድ መንገድ አልነበረም። ከሁሉም በላይ አስተማማኝ ያልሆነ ፀጥታ፣ የጉልበት ሰራተኛ ያለመኖር፣ ንፁህ ውሃ ያለማግኘት፣ መብራትና ሌሎች መሰረተ ልማቶች ባልነበሩበት ሁኔታ ነው። ታድያ ቀድሞ ባለ የህይወት ጉዟችን በሌላ ቦታ ያፈራነው ሃብትና ንብረት አፍስሰን ክልሉን ለማልማት የደፈርን ቆራጥ ኢትዮጵያውያን በሞፈርና በቀንበር ሳይሆን በትራክተር፣ በበሬ ጉልበት ሳይሆን በነዳጅ ኃይል ሜካናይዝድ ፋርም ለመፍጠር በጋምቤላ መሬቶች ተግባራዊ እንቅስቃሴ ጀመርን። ይህን ያደረግንበት ጊዜ ስለጋምቤላ መልካም ምስል ባልነበረበት ጊዜ መሆኑን ማስታወስ ተገቢ ይመስለናል።

 

እንዲህ ባለው ሁኔታ ውስጥ ሆነን ተፈጥሮን ለእርሻ ምቹ ለማድረግ ከተፈጥሮ ጋር ልማታዊ ትግል አካሄድን። መሰረተ ልማት በሌለበት የመሬት ልማት ለማከናወን ህይወት፣ አካልና ንብረት ማጣት ለልማቱ የሚከፈል ዋጋ ነበር። የመሬት ልማት ስራውን ስትታገል ከርመህ አንድ የአገሪቱ ልማት የማይፈልግ ክፉ ወይም ነገሩ ያልገባው ሰውም ሊጎዳህ ይችላል። በመሆኑም ብዙ ዓይነት ሰው ሰራሽ የደህንነት ችግሮች ነበሩ። ይህም ታልፏል።

 

ለእርሻ ዝግጁ ያልሆኑ ሰፋፊ ለም መሬቶች የእርሻ ማሳ እንዲሆኑ ለማልማት የሚከናወን ተግባር እንዲሁ በጥላ ስር ሆነህ እቃን በመሸጥና በመለወጥ እንደሚገኝ ሃብት ተመኝተህ የምትገባው አይደለም። አዲስ የአየር ፀባይ አዲስ መንደር ብዙ ያልተጠበቀ ነገር መጋፈጥ ግድ ይላል፤ ቆራጥነትም ይጠይቃል።

 

ከዚህ በላይ ዘር መሬት ላይ በትነህ፣ በስብሶ፣ ተልሶ በቅሎ፣ አረም ታርሞ፣ ከነብሳት ታድገህ፣ ታጭዶ፣ ተወቅቶ፣ ለገበያ ቀርቦ ይሄ ሁሉ ረጅም መንገድ ተጉዞ ከቀናህ የበተንከውን ትሰበስባለህ፣ ለፍሬ ለአምሃ ትበቃለህ። ገበያና ኢንዱስትሪ ይንቀሳቀሳሉ። እርሻና የእርሻ ሰዎች ህይወት እንዲህ መሆኑ የገባን ዜጎች የሃገራችንን ፀጋ አነቃቅተን ወሳኝ የኢኮኖሚ አውታር የሆነውን የእርሻ ኢንቨስትመንት ተሰማራን።

የጋምቤላ የልማት ጥሪ ተቀብለን በልበሙሉነት የሄድን ኢንቨስተሮች ሃብትና ንብረታችን ይዘን እንጂ የመንግስት ብድር አመቻችተን እንዳልነበረ መታወቅ አለበት። ይሄ እውነታ መረሳት የሌለበት ሃቅ ነው። በተጨማሪ ኢንቨስተሩ ወደ ተሰጠው የእርሻ ቦታ ይሁን ወደ አካባቢው የሚወስድ የተሰናዳ መንገድ አይታሰብም። መደበኛ ሆነ ተንቀሳቃሽ ስልክ አልነበረም። በስራ ላይ ውለው አቅጣጫ ስተው በመከላከያ አብሪ ጥይት እየተፈለጉ የተገኙ ኢንቨስተሮች ብዙ ናቸው። ይሄም ለሃገር ልማት የተከፈለ ዋጋ ነው።

 

ብዙ የመሰረተ ልማትና የአቅርቦት እጥረት ባለበት አካባቢ በዘመናዊ የእርሻ መሳሪያና በሰው ኃይል ለማልማት ዘመናዊ እርሻ እውን ለማድረግ የታገልን ዜጎች የከፈልነው መስዋዕትነት አሁን ጋምቤላ የሞቀች ከተማ እንድትሆን ብዙ መንደሮችም ሰላም እንዲሆኑ ረድቷታል ቢባል ደፍሮ ውሸት የሚል ፍጡር አይኖርም። እኛ የጋምቤላ የእርሻ ኢንቨስተሮች የክልሉ ኢንቨስትመንት ህያው ለማድረግ የከፈልነው ዋጋ በጣም ብዙ እንዲሁም ዘርፈ ብዙ መሆኑ መዘንጋት የለበትም።

 

መንግስት እርሻን ለማሳደግ ባለው ቁርጠኝነት በዝናብ ለሚካሄድ እርሻ ከአራት ዓመት በኋላ በ40/60 መዋጮ ብድር ፈቀደ ተባለ። ቀድመን በስራ ለነበርን ኢንቨስተሮች እሰየው የሚያሰኝ ነበር። ይሁን እንጂ የሰማይ ዝናብና መሬት አቀናጅቶ ወደ ምርት ለመድረስ ለሚታገለው ኢንቨስተር ግን አሁንም ዘርፉ የዕለት ተዕለት ብዙ ውጣ ውረድ ስለሚሻ ሁሌም ጥንካሬው፣ ፅናቱና ውሳኔው የሚፈትን ጭንቀት አይቀሬ ነው።

 

መንግስት ባለፉት ዓመታት እርሻ መር ኢኮኖሚ መምረጡ አሁንም ተቀዳሚ የትኩረት አቅጣጫ ማድረጉ ተገቢ እንደሆነ በማሳ ለዋለ ሰው ማብራሪያ አያስፈልገውም። እርሻ ህይወት ያለው ነገር መንከባከብ ነው። ነገር ግን ፈጣን የቢሮክራሲ ምላሽ ካላገኘ ምላሽ የዘገየ ከሆነ ከሞት በኋላ እንደመድረስ መሆኑ መታወቅ አለበት። የቢሮክራሲው ምላሽም የምታውቁት ነው። ቢሮክራሲው ከተፈጥሮ በላይ የእርሻ ኢንቨስተሩ ሌላው በወረቀት ላይ ያለ ፈተና ነው። ተፈጥሮንም ቢሮክራሲንም በብቃትና በተደራጀ ስንታገል ቆይተናል።

 

አሁን በጋምቤላ ገጠሮች ትራክተሮች፣ የእርሻ ማሺነሪዎችና የግብርና ባለሙያዎች ላይ ታች ሲሉ ይውላሉ። የአካባቢው ነዋሪዎችም የቻሉትን ያጠኑትን ያህል አብረውን ይንቀሳቀሳሉ። ኢንቨስተሩንም የልጆቹ ናፍቆት፣ የካፌ ጨዋታ፣ የማኪያቶና ኬክ፣ ሳውናና ጃኩዚ፣ ጥላ ስር ተቀምጦ መዝናናት ይቆይልኝ ብሎ ከፀሐይ ንዳድና ከአቧራ ታግሎ ራሱንና አገሩን የሚለውጥ ፍሬ ለማፍራት ተስፋ ሰጪ በሆነ ደረጃ ይገኛል። ኢንቨስተሩ በቆሎ፣ ጥጥ፣ ሰሊጥ፣ አኩሪ አተር፣ ማሾ አምርቶ ለአገር ውስጥና ለውጭ አገራት ገበያ ማቅረብ ጀምሯል። ዘግይቶ የደረሰው የኢንቨስትመንት ብድሩንም መመለስ የጀመረ ብዙ ነው።

 

ውሻው ይጮሃል ግመሉ ግን መንገዱ አላቋረጠም እንዲሉ ስለ ኢንቨስተሩ ብዙ ተብሏል። የጋምቤላ መሬት ግን እትብታችን የተቀበረባት ሃገር መሬት ናት በሚሉ ቆራጥ ኢትዮጵያውያን እየለማች ነው። ወሬን በወሬ ከመመለስ በተግባር የታየውን ለውጥ መናገር ይሻላል። የጋምቤላ ገጠሮች ባተሌ ወይም በእንግሊዘኛው “ቢዚ” ሆነዋል። እንደሌላው የኢትዮጵያ ክልሎች የኢኮኖሚ መነቃቃት ተፈጥሯል።

 

በክልሉ በተፈጠረው የኢኮኖሚ መነቃቃት በሳምንት አንድ ጊዜ የነበረው የአየር መንገድ በረራ በቀን ሁለት ጊዜ ሆኗል።

 

ሌላው የኢንቨስትመንቱ ትሩፋት ከእያንዳንዱ የጋምቤላ ቤት በዚህ ኢንቨስትመንት ምክንያት ቢያንስ አንድ የቤተሰብ አባል የድርጅት ሰራተኛ ሆኖ ተጨማሪ ገቢ ለብተሰቡ ይፈጥራል። ከአጎራባች ክልሎች የሚመጡ ሰራተኞችም ብዙ ናቸው።

 

ኢትዮጵያውያን የእርሻ ኢንቨስተሮቹ ከጋምቤላ ህዝብ ጋር አብረው ይውላሉ አብረው ያድራሉ። በዚሁ ኢንቨስተሮቹ ለአካባቢው ማኅበረሰብ ብዙ አይነት ማኅበራዊ እገዛ ያደርግሉ። የተማሪዎች የትምህርት ቁሳቁስ የሚያበረክቱ፣ ሰፋፊ መሬቶች አርሰው፣ ዘርተውና አፍሰው ምርቱን የሚያከፋፍሉ፣ ትምህርት ቤትና የጤና ተቋም የሚገነቡ ብዙዎች ናቸው።

 

የጋምቤላ ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴ የተገነዘቡ ባለሃብቶችም የሆቴል ባለሃብቶችም አምና ባለአምስት ፎቅ ሆቴል ሰርቷል። እኛ ግን ወደ እርሻ ስንሰማራ በጋምቤላ ሻይ ቤት ማግኘት ከባድ ነበር። አሁን ሁሉም ነገር ተለውጧል። በዚህም ደስተኞች ነን።

 

ነገር ግን ክፉ ዘፈን የሚያቀነቅኑ አደገኛ ዘረኞችና የኮከብ አጥቢያ አርበኛ የመሆን ልምድ ያላቸው የበሬውን ምስጋና ወሰደው ፈረሱ እንደሚባል አስቸጋሪውን የልማት ሂደት ጥላሸት ቀብተው ዛሬ በሌሎች መስዋዕትነት በተስተካከለው ጊዜ ብቅ ብለው ለመበልፀግ የተዘጋጁ የውስጥና የውጭ ሰዎች ከባድና አደገኛ ዘመቻ ሲያካሂዱ ሰንብተው መንግስትንም ጭምር ለማደናገር ችለዋል።

 

ሰራተኛ ወሬ እያወራ እያሳበቀ ሊውል አይችልም፣ ስራው ማን ይሰራለታል። ወሬኛው ግን ስራው ወሬ ነው። የጠንካራው ዜጋ ላብና ደም መምጠጥ ነው። ጦር ከፈታው ወሬ የፈታው የሚል እንጂ ስራ ችግር ያሸንፋል የሚል መሪ ቃል የለውም። በመሆኑም የባተሌው ፍሬ ለመንጠቅ ወሬ ሲፈበርክ፣ ሲያስተሳስር፣ ሲያዳርስ፣ ሲጋብዝና ሲነዘንዝ ይውላል። እንዲህ ያሉት ወሬኞችና ዘረኞች ያደረጉት የማደናገር ተግባር መተረክም ስራችን ባይሆንም እየደረሰብን ሳለ ጥቃት ለመከላከል መናገር ግድ ስላለን እውነቱን እንነግራቹሃለን።

 

ወሬው የተጀመረው የመሬት ወረራ በሚል ነው

የጋምቤላ መሬት እየተወረረ ነው የሚል ወሬ የባንክ ብድር ተፈቀደ ሲባል ተጀመረ። ከዛ በፊት ያሳለፍናቸው የመሬት ልማት ትግል አመታት ላይ ወሬ የለም። ምክንያቱም ቁርጠኝነትና ወገናዊነት የሚጠይቅ ውሳኔ የሚያስፈልግበት ጊዜ ስለነበር። የአጥቢያ ኮከብ አርበኞቹ አስቸጋሪው የመሬት ትግል እስኪያልቅ ሌላው ዜጋ መስዋዕት እስክሆንላቸው መጠበቅ ነበረባቸው። በሌሎች መስዋዕትነት የጋምቤላ ኢኮኖሚ ተነቃቃ። ከዚህ በኋላ ወሬው መጠናከር ነበረበት። በመሆኑም በሃገር ውስጥና በውጭ ያሉ ኃይሎች ሚድያዎች በማስተባበር የመሬት ወረራ ወሬውን አጠናከሩት። እነዚህ ሰዎች ትኩረታቸው ክሳቸው ነውና ከሁሉም ፀረ-መንግስትና ፀረ-ኢትዮጵያ ኃይሎች በመሆን ወሬውን አራገቡት። መንግስትም አጀንዳው ላይ ምላሽ እስኪሰጥ ድረስ ገፉበት። ተሳካላቸው። ወደ ሁለተኛውና ወደ ላቀው ደረጃ መሻገር ነበረባቸው። በመሆኑም ወራሪ የሚሏቸው ዜጎች ማንነት መጥቀስ ጀመሩ።

ወራሪዎቹ የትግራይ ተወላጆች ናቸው በሚል አዲስ አቅጣጫ ያዘ

እንደተወራው ወሬ ብዛትና ቅስቀሳ ስፋት ብዙ ጥቃት በደረሰብን ነበር። የጋምቤላ ሕዝብ ምስጋና ይድረሰውና ወሬኞቹ ወደፈለጉት አቅጣጫ አልሄደም እንጂ የተደገሰው ድግስ በየማሳችን የምንቀርበት ነበር። ልባሙ የክልሉ ህዝብ ይህ ባለማድረጉ የተቆጩት የውስጥም የውጭም ሃይሎች የወራሪዎቹ ስም ዝርዝር በሚል በኢሳት ለወዳጅም ለጠላትም ይፋ አደረጉት። አሁንም ጨዋው የጋምቤላ ህዝብ በኢትዮጵያዊያን ወገኞቹ ላይ እጁ አላነሳም፤ ይልቁንም ተባብሮ መስራቱ ቀጠለ። በዚህ መንገድ ያልተሳካላቸው የሀገርና የእኛ ጠላቶች ወደ ቢሮክራሲው በመዞር ሌላ አቅጣጫ ጀመሩ። እርግጥ መጀመሪያውም ራሳቸው የቢሮክራሲው አባላትና ጓዶቻቸው ያሳበቁት ወሬ እንደነበረ ባይካድም ጥቂት የትግራይ ሰዎች ጋምቤላ ተከፋፍለው እንደተቀራመቱት በማስመሰል አዲስና አደገኛ ወሬ አድርገው በቢሮክራሲው አራገቡት። በተጨማሪም የመንግስት ፋይናንስ እየተዘረፈ ነው የሚል የማደናገሪያ ግብአትም በመጨመር ማስፋፋታቸው ቀጠሉ። በስራ ላይ ያለ አርሶ አደር ለዚህ ሁሉ ወሬ ጊዜ የለውም። ወሬው ግን እግር አውጥቶ እየተከተለን ልማታዊ ስራችንንና መልካም አገራዊ ራዕያችን ተፈታተነ።

ወራሪዎቹ የትግራይ ተወላጆች የልማት ባንክን ገንዘብ እየዘረፉት ነው

ወደ የሚል አቅጣጫ ዳበረ

በነገራችን ከላይ የተጠቀሱት ወሬዎች የተፈበረኩት በዝናብ ለሚካሄድ እርሻ መንግስት ብድር ፈቀደ ከተባለ በኋላ መሆናቸው እንዳትዘነጉ። ይህ ሁሉ ወሬ የሚመስል ታሪክ እንዲኖረው ለማድረግ በወሬና የአጥቢያ ኮከብ አርበኞች መሃንዲሶች የተዋቀረ መቸት ያለው የልብ ወለድ ድርሰት ነው።

 

ለጥቂት የትግራይ ተወላጆች የልማት ባንክ ያለ ኮላተራል ይሰጣቸዋል፣ ለግብርና ብለው የሚወስዱት ገንዘብ አዲስ አበባ ፎቅ ይሰሩበታል፣ ሃያ ሁለት ይዝናኑበታል. . . ተባለ። ይህ ወሬ ወዳጅም ጠላትም ለማደናገር እስኪችል ድረስ አቅም አግኝቷል። ማስቲካ፣ ክሬም፣ ቸኮሌት ለማምጣት ያልተገባ የፋይናንስ አሰራር ይኖር ይሆን ብሎ የጠየቀ ብሎም ያወራ ቢሮክራት ግን አልሰማንም። በዚህ ዘርፍ ስንት የውጭ ፋይናንስ ሃገራችን አጥታ ይሆን ብሎ ያዘነ ተቆርቋሪ ባለስልጣን ግን አላየንም። ለእርሻ የተደረገው በጣም አናሳ የሆነ ብድር ግን ተዘረፈ ተባለ። የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ የሚጎዳ የትኛው ነው? ወይስ ነገሩ ዘርና ቀለም ይመርጣል። ይህ የወሬ ደረጃ ዘመቻው የተሳካበት እርከን ነው። በመሆኑም ብድሩ ከአንድ ዓመት በላይ ቆመ። ኪሳራው በእኛ መሬት አልምተን ተፈጥሮን ቀይረን ልማት አይተን አገር እንገነባለን ባልን ዜጎች ላይ ሆነ። አዲስ አበባ ሳይለቁ የሚንቀሳቀሱት ባለሀብቶች ግን ብድርም አልቀረባቸው ነገርም አልደረሰባቸው። የባንክ ብድር እንኳንስ ኢትዮጵያውያን የሆነው የትግራይ ተወላጆች ህንድ፣ ቻይና፣ ፓኪስታን ይወስድ የለም። በዚህ የታሪክ አጋጣሚ መጪው ትውልድ ከኛ ከአርሶ አደሮቹ ወይስ አየር በአየር ትርፍ ከሚገኝበት ስራ ከሚሰሩ ዜጎች ይማር?

 

ለምን ወራሪዎቹም ተበዳሪዎችም የትግራይ ተወላጆች ናቸው ተባለ?

የልማት ባንክ ተበዳሪዎች ሁሉም ኢትዮጵያውያንና የሌሎች አገር ዜጎች ሆነው እያለ ወሬኞቹና የሀገሪትዋ መሰረታዊ ጠላቶች በትግራይ ተወላጆች ላይ ማነጣጠራቸው የሚያተርፉባቸው ነገሮች ስላሉዋቸው ነው። አንደኛ ለሃያ አምስት ዓመታት ሲያዜሙት የነበረ ዜማ ስለሆነ በቀላሉ የአድማጭ ህሊና ይቀበለናል በሚል እሳቤ ነው። ይህ እሳቤ በጋምቤላ ህዝቦች ህሊና ሰርቶ ቢሆን ኖሮ ይደርስብን የነበረው የአካልና የህይወት ጉዳት እጅግ ከፍተኛ ነው። ይህ ተሳክቶላቸው ቢሆን ኖሮ ዜጎች ተዘዋውረው የመስራት መብታቸው መገደብ ይችል ነበር። አልሆነም። የጋምቤላ ህዝብ በየእለቱ የምናደርገው ጥረትና ድካም ስለሚያይ ወሬው አልተቀበለውም። ይሁን እንጂ በሌላው ኢትዮጵያዊ ህሊና ግን የትግራይ ተወላጆች የተለየ እድል እየተሰጣቸው ይሆን የሚል ጥያቄ አልፈጠረም ብለን አናስብም። ስለዚህ በቦታው በሌላ ህዝብ ላይ የማይናገር ስራ ተሳክቶላቸዋል የሚል ግምት አለን። ሁለተኛው በራሱ ፈቃድ ልማቱን ለማደናቀፍ ዝግጁነት የነበረው ቢሮክራሲ ላይ የተካሄደ ዘመቻ ለወሬኞቹ ባለሙሉ ፍሬ ሆኖላቸዋል። በመሆኑም ግብርናውን ለአንድ ዓመት የሚደርስ ብድርና የማቆም ውሳኔ ወስኖላቸዋል። በዚህም በኢንቨስተሮችም ህሊናና ዝግጁነት ላይ ቀላል የማይባል ጉዳት አድርሰዋል። ሶስተኛው ስርዓቱ ይደግፋሉ ብለው የሚያስብዋቸው ሰዎች በስርዓቱ ቢሮክራቶች ጉዳት እንደሚደርሳቸው በቂ መልእክት አስተላልፏል። ይህ ሁሉ ግን ምቾትና ድሎት ባለበት የንግድ ስራ ስለተሰማራን ሳይሆን የትግራይ ተወላጆች በመሆናችን ብቻ የደረሰብን የተቀነባበረ ግፍ ነው።

 

የእርሻ ኢንቨስተሮቹ ድሆች ናቸው የሚል ዘፈንም አልቀረልንም

ዋናው ድህነት የአስተሳሰብ ድህነት ነው። እንኳንስ መሬት ላይ በግልጽ የሚታይ ትራክተርና ሌሎች የእርሻ መሳሪያዎች በግዥና በውሰት ይዘን ሄደን ስራ ጀምረን ፍሬያማ ሆነን ሃሳብ ብቻ ይዞ መሄድ በቂ ነው።ድሆች ናቸው ብለው የዘፈኑብን ግን ከሆቴል ስም ካገኙት ብድር አተራርፈው ወይም በኢምፓርት ሸቀጥ ገንዘብ ያካበቱ ወገኖቻችን ናቸው። እኛ ሃብት ከመሬት ይፈጠራል ማለታችን አዲስ ሃብት ለመፍጠር ማሰባችን ነው። ወሬኞቹ ግን በተመቻቸ በሌሎች ድካምና መስዋዕትነት መኖር የኑሮ ዘይቤያቸው ያደረጉ ስለሆነ ለልማታዊ ባለሀብት ስም መለጠፍ ዋና ስራቸው ሆኗል። እኛ ቀድም ብለን ያለንን እውቀት፤ ጉልበትና ሃብት በጋምቤላ በማፍሰሳችን የሚታይ የኢኮኖሚ መነቃቃት ተፈጥሯል። ለዚህ እኛን አመስግነው ወደ ራሳቸው ስራ መግባት ሲጠበቅባቸው እኛን ለመጉዳት የሆነና ያልሆነ በማውራት ስራችን መበደል ለምን አስፈለጋቸው? ሰው የግድ ከአንድ ዘር መፈጠር የለበትም። አስገራሚው ነገር የመንግስት ቢሮክራሲ አካላት ያሉ ሰዎች ይህንን ማራገባቸው ይገርማል። የሆኖ ሆኖ እኛ ድሆች አይደለንም ድሆቹ ጥገኞቹ ናቸው። እኛ ከመሬት ልማት ጋር በመታገል ያለን ዜጎች ነን። ለልማቱ ድፍረት እና ፈቃደኝነት ይኖራው እንጂ ለሁላችንም ይበቃናል። በማንነታችን ላይ የሚያካሂዱት ዘመቻ ግን አገር የሚበትን ስለሆነ መንግስትም ሆነ ልባም ዜጎች ሊያቆሙት የሚገባ ነገር ነው። ካልሆነ ግን ለሁሉም ይደርሳል።

 

በወሬኞችና አሳባቂዎች ምክንያት የደረሰብን ጉዳት፡-

·         ሃብትና ንብረታችን በማሳ ላይ እያለ ለመሰብሰብ ሳንችል እንድንቀር ሆን ተብሎ ያለበቂ ሙያዊ ምክንያት ወሬ በማብዛት ብቻ የባንክ ብድር እንዲቆም ተደርጓል።

·         በተወሰኑ የፌዴራል ሚኒስትር መስሪያቤቶች ያሉ ለስርዓቱ ወገንተኝነት የሌላቸው በወፍራም ወንበር ተቀምጠው ልማቱ ሳይሆን የአልሚው የብሄር ማንነት የሚገዳቸው ባለስልጣናት በደስታ እያስተናገደን የነበረው የጋምቤላ መንግስት እየተጫኑ በሄክታር 30 ብር የነበረው የመሬት ግብር በአንድ ጊዜ ወደ 111 ብር ከፍ እንዲልና አቅማችን ተዳክሞ እንድንወጣ አሲረውብናል።

·         ከፍተኛ ድጋፍ የሚሻው የኢትዮጵያ የግብርና ኢንቨስትመንት ለማግኘት ሲሉ ለዘርፉ የተቀመጠው የባንክ ብድር ወለድ 85 የነበረ ሲሆን ወደ 125 ከፍ እንዲል ተደርጓል። ይህም በጋምቤላ በእርሻ የተሰማራን የትግራይ ተወላጆች ለማክሰር ታስቦ የተደረገ ቢሆንም ጦሱ ግን ለሁሉም ደርሷል።

·         ሆን ተብሎ የመሬት መደራረብ እንዲፈጠር ተደርጓል። ይህም ኢንቨስተሩ እርስ በርሱ እንዲጋደል ለማድረግ የታቀደ ሴራ እንጂ ስራው ከባድ ነገር ሆኖ አይደለም።

·         ለመሬት ልማት በሄክታር የሚፈቅድ ብድር ከ9ሺ ብር ጀምሮ በተካሄዱ ተከታታይ ጥናቶች 43ሺ ደርሶ የነበረ ሲሆን ያለ ሙያዊ ጥናት ብድሩ በሄክታር ወደ 11ሺ ብር ድንገት እንዲወርድ ተደርጓል። ይህም በኪሳራ እንድንወጣ ታስቦ የተደረገ እንጂ የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ኮሚሽን ጥናት እንኳን ለሄክታር 78ሺ ብር ይፈቅዳል።

·         በእርሻ ኢንቨስትመንት የሚሰማራ ዜጋ ከ7 ነጥብ 5 ሚሊዮን ብር በላይ በካሽ ሊኖረው ይገባል የሚል ገዳቢና ከባድ ደንብ አስቀምጧል። ይህም ድሆች ናቸው ከሚል እሳቤ የተነሳ የማጥቂያ ታክቲክ ነው እንጂ ለዘርፉ እድገት የሚጠቅም አይደለም።

·         ለእርሻ ኢንቨስትመንት ተጨማሪ ኮላተራል እንዲቀርብ የሚደነግግ መመሪያ ወጥቷል።

·         በጣም አስገራሚው ነገር በከፍተኛ ዋጋ የለማው መሬት በመዋጮ እንዳይያዝ የሚያደርግ ደንብ ተቀርጿል። ይህ አሰራር ከኢንቨስትመንት መሰረታዊ ባህርይ ጋር የማይገናኝ ሲሆን የትግራይ ተወላጅ የሆነው አልሚዎች ለማክሰር ያለሙት ወገኖች ግን ኢላማቸው ለማሳካት ደንቡ ተግባራዊ ለማድረግ ወደ ኋላ አላሉም።

·         ከመሬት መደራረብ እስከ ሌላኛው የቢሮክራሲ አሻጥር የፈፀሙት ሰዎች የጋምቤላ እርሻ ጉዳይ የሀገር ችግር ለማስመሰል በመቻላቸው በጠቅላይ ሚኒስትሩ ኮሚቴ እንዲቋቋም ተደርጓል። ይሁን እንጂ አጣሪ ኮሚቴው የወሬኞቹና የአሳባቂዎቹ ደጋፊዎች ስብስብ ሆኗል። ምክንያቱም የተጠቀመው የማጣራት ዘዴና ባለድርሻ አካላት የመፍትሄ አካል እንዲሆን ለማድረግ ፈቃደኛ ያለመሆን ማሳያዎቹ ናቸው። በተጨማሪ ኮሚቴው የታረሰ መሬት እንጂ የለማ መሬት በጥናቱ ለማካተት ፍቃደኛ ባለመሆኑ መሬት ላይ ያለው ልማት አነስተኛ እንዲሆን የማድረግ ዘዴ ተጠቅመዋል። ይህም እውነተኛ የአካባቢው የልማት ሁኔታ ማሳየት አልቻለም የሚል . . . ድጋፍ ከመስጠት ግሬድ በመስጠት ዔፍ. . .

·         በ2007 ዓ.ም የመሬት መደራረብ ችግር በሚል ሰንካላ ምክንያት የተደረበበትም ያልተደረበበትም ኢንቨስተር በጅምላ ብድሩ እንዲቆም ተደረገ፡፤ በ2008 ዓ.ም ደግሞ የባንኩ ገንዘብ እየተዘረፈ ነው በሚል በድጋሚ ቆመ። በነዚህ ሰንካላ ምክንያቶች የኢንቨስተሩ ልማት ሲጎዱ ከቆዩ በኋላ ጥናት እናካሂድ ብለው ተሰማሩ። አባቱ ዳኛ ልጀ ቀማኛ የሚሉት ሆኗል። ተደጋጋሚ ጥቃት ካደረጉ በኋላ ዳኝነቱም ራሳቸው ይዘው ጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚያሳስት ሪፖርት አቀረቡ።

ይህ ሁሉ ሴራ ግን ግብርናው ወይስ ወሬኛው ይጠቅማል? ህሊና ያለውም ኃላፊነት የሚሰማውም ሰው ጉዳዩን ተመልክቶ ይፍረድ። መሬት ቆፍረን ተጨማሪ ሃብት ፈጥረን ለመኖር ያደረግነው ጥረት በማንነታችን ምክንያት ከተሰናከለ በዘርፉም ላይ በሀገር ላይ ትርጉም ያለው ችግር ይፈጥራል ብለን እናምናለን። ከሁሉም በላይ ለዘረኞች የልብ ልብ ይሰጣል። ምክንያቱም በሙያተኞች እውነቱን መግለጥ እየተቻለ በጅምላ ችግር ውስጥ እንድንገባ ማድረግ የወሬኛቹና የአሳባቂዎቹ ችግር ብቻ ሳይሆን የፈፃሚው አካልም ስህተት ስለሚሆን ነገሩ በጊዜው ይታረም እንላለን። ነገሩ ካልታረመ በበኩላችን እንደ ዜጎች ሰርተን የምንኖርበት እድል የጠበበ ሆኖ ሊሰማን ጀምሯል። ዛሬ በእኛ ላይ ነገ በሌሎች ላይ ሳይደገም ይታረም፣ መፍትሄ ይሰጠን። 

·         4 ነጥብ 96 ቢሊዮን ብር ብድር ተፈቅዶ 4 ነጥብ 27 ቢሊዮን ብር ባለሃብቶቹ ወስደዋል፤

·         ከ623 ባለሃብቶች መካከል 369 ባለሃብቶች ማልማት አልጀመሩም፤

·         የመሬት ካርታ የሚዘጋጀው በመኖሪያ ቤትና ጫት ቤት ነው፤

·         ለክልሉ ብሔረሰብ ባለሃብቶች በቂ ካፒታል አይቀርብም፤

·         ከተፈጠረው 4ሺ 776 ቋሚ የሥራ ቦታዎች ከነባሩ ብሔረሰቡ የተጠቀሙት 483 ያህሉ ብቻ ናቸው፡፡

 

በጋምቤላ ክልል በተለየ ትኩረት ጥናት ለምን አስፈለገ? በሌሎች ክልሎችስ ለምን በዚህ ደረጃ መጠናት አልተቻለም? የሚሉ ጥያቄዎች ተነስተዋል። ሰነዱ ያስቀመጠው ምላሽ፣  የግብርና ኢንቨስትመንት በክልሉ የመስፋፋቱ አስፈላጊ በመሆኑ፤ በክልሉ በግብርና ኢንቨስትመንት የሚታዩ ችግሮችን በመለየት የመፍትሄ አቅጣጫ ማስቀመጥ አስፈላጊ በመሆኑ፤ የክልሉን የሰላም፣ የልማትና መልካም አስተዳደር ተጠቃሚነት የማረጋገጥ አስፈላጊነት በመኖሩ መሆኑን አስቀምጧል።

በጋምቤላና /ጉሙዝ ክልሎች እየሰፉና እየተወሳሰቡ በመምጣታቸውጠቅላይ ሚኒስትሩ በተቀመጠው አቅጣጫ መሰረት በጋምቤላ ክልል ኢንቨስትመንት ሁኔታ ጥናት መካሄዱ ጨምሮ ገልጿል። ከየካቲት 14 እስከ ግንቦት 19 ቀን 2008 .ም ባለው ጊዜ ውስጥ ጥናቱ የተካሄደ ሲሆን  በጥናቱ በተለያዩ ማት የተወከሉ ከፍተኛ አመራሮችና ባለሙያዎች ተሳትፈዋል። የጥናት ቡድኑ ዝርዝር ሀሳቦችን እና የማጠቃለያ ምክረ ሀሳቦችን አያይዞ አቅርል።

የጥናቱ ዓላማ ተደርጎ የቀረበው፣ በጋምቤላ ክልል በግብርና ኢንቨስትመንት የተሰማሩ ባለሀብቶች ያሉበትን ሁኔታ የሚያሳይ መረጃ በመሰብሰብ፤ በመተንተን፤ ችግሮችን በመለየትና የመፍትሄ ሃሳቦችን ያካተተ ሪፖርት በማዘጋጀት ለጠቅላይ /ር /ቤት ማቅረብ ነው። 

በዚህ ጥናት እንደግብ የተያዙትና የተገኙት፣ በጋምቤላ ክልል በፌዴራል መንግስትና በክልሉ ያለውን የባለሃብት ምልመላ ሂደት፣ የአሰራር ስርዓትና ደንብን ተከትሎ መፈፀሙና አለመፈፀሙ ተለይቷል፤ በጋምቤላ ክልል በፌዴራልና በክልል ደረጃ ለግብርና ኢንቨስትመንት የሚውል መሬት የማጥናት የመለየትና ለባለሃብት በማስተላለፍ እንዲሁም ወደ ልማት የገቡና ያልገቡ ባለሃብቶች ዝርዝር መረጃ ተሰብስቦ ተደራጅቷል፤ በክልሉ ለሚካሄደው የእርሻ ኢንቨስትመንት አገልግሎት በብድር ሰጪ ተቋማት የተሰጠው ገንዘብ ለተፈቀደው ዓላማ መዋሉና አለመዋሉ በጥናት ተለይቷል፤ በጋምቤላ ክልል በግብርና ኢንቨስትመንት የተሰማሩ ባለሃብቶችን ለመደገፍና ለማበረታታት ከቀረጥና ታክስ ነጻ የሚያስገቸውን ተሽከርካሪ፣ የግንባታና የካፒታል እቃዎች ለታለመለት ዓላማ መዋሉ አለመዋሉ በጥናት ተለይቷል፤ በክልሉ የግብርና ኢንቨስትመንት የአካባቢው ማህበረሰብ ተሳታፊነት፣ ተጠቃሚነት እና ትስስር ምን እንደሚመስል ተለይቷል፤ በክልሉ በግብርና ኢንቨስትመንት ዙሪያ የሚታዩ የመልካም አስተዳደርና የኪራይ ሰብሳቢነት ችግሮች ተለይተው ከመፍትሄ ሃሳቦች ጋር ቀርበው ለተሳታፊ ለውይይት ክፍት ተደርገው ቅዳሜ ዕለት በጊዮን ሆቴል ውይይት ተደርጐባቸዋል። 

የዚህ ጥናት ውስንነትን አጥኝው በግልፅ አስቀምጧል። ይኽውም፣ በጋምቤላ ክልል ውስጥ በሚገኙ 3 ዞኖች (አኙዋሃ፤ ኑዌርና መጃንግ) እና በስራቸው በሚገኙ 7 ወረዳዎች እና በአንድ ልዩ ወረዳ ውስጥ ያሉ 623 በግብርና ኢንቨስትመንት የተሰማሩ ባለሃብቶች ላይ የተደረገ የዳሰሳ ጥናት መሆኑ ተገልጿል።

ጥናቱ የተካሄደበትን ስልቶችም ቀርበዋል። ሆኖም ግን ከተሳታፊ ባለሃብቶች የተሰማው፣ ‘ጥናቱ እኛን ያካተተ ባለመሆኑ አንቀበለውም’ የሚል ነበር። አጥኝው ቡድን ግን ጥናቱ እንዴት እንደተካሄደ በግልጽ አስፍሯል። የጥናት ቡድን በጠቅላይ ሚኒስትር ጽ/ቤት የካቢኔ ጉዳዮች ኃላፊ ሚኒስትር የተመራ ሲሆን ከፍተኛ የመንግስት የሥራ ኃላፊዎችና ባለሙያዎች በጥናቱ ተሳትፈውበታል።

አጥኚው ቡድን መረጃ የመሰብሰብ ስልቱን በሁለት ደረጃ ከፍለው ሠርተዋል። አንደኛው፣ በፌዴራል፤ በክልልና በወረዳ ደረጃ 172 ባለሙያዎችና ኃላፊዎች፤ በክልልና በየወረዳው 260 ባለሃብቶች (24 የክልሉ የነባር ብሄረሰብ ተወላጆች) እና በየቀበሌዎቹ የተለያዩ የማህበረሰብ ክፍሎችን ያካተቱ 245 ተወካዮችን በ35 የቡድን ውይይት መድረኮች ተሳትፈዋል። እንዲሁም የ623 ባለሀብቶች መሬት ልኬታ መረጃ ተወስዶል።

በሁለተኛ የመረጃ አሰባሰብ የተጠቀሙት፣ በፌደራል፤ በክልሉና በወረዳ ተቋማት የሚገኙ የፖሊሲ ሰነዶች፤ አዋጆች፤ ደንቦችና የአሰራር መመሪያዎች፤ ሪፖርቶችንና ጠቃሚ የሆኑ ሰነዶች ተገናዝበዋል። እንዲሁም በጥናቱ ላይ ባለሃብቶች እንዲካተቱ ተደርጓል። ይኽውም፣ በክልሉ በሚገኙ 3 ዞኖች (አኙዋሃ፤ ኑዌርና መጃንግ) እና በስራቸው በሚገኙ 7  ወረዳዎች እና በአንድ ልዩ ወረዳ ውስጥ ያሉ 623 ባለሃብቶች ታይተዋል ብለዋል።

መረጃው የተተነተነበት ዘዴ ከተሳታፊ ባለሃብቶቹ ቅሬታ የቀረበበት ቢሆንም አጥኝው ቡድን የተጠቀመበትን አስቀምጧል። ይኽውም፣ የተጠቀሙት ቀላል የትንተና ዘዴዎች ናቸው። እነሱም፣ በመቶኛ፤ ፓይ ቻርት፤ ባር ግራፍ በተጨማሪም የቡድን ውይይት ቃለ-ጉባኤዎችና የእያንዳንዱን ባለሃብት ሁኔታ የሚሳዩ መረጃ በሰንጠረዥ ተዘጋጅተው ተተንትነዋል።

የጥናቱ ውስጣዊ ይዘትን ከዚህ እንደሚከተለው እንመልከታቸው።

 

1.  የባለሀብት ምልመላና የፍቃድ አሰጣጥ ስርዓት

ጥናቱ የባለሀብት ምልመላና የፍቃድ አሰጣጥ ስርዓትን በክልል ደረጃ በተመለከተ ያገኛቸው  መሰረታዊ ግድፈቶች፣ በክልሉ የግብርና ኢንቨስትመንት አዋጅ ያለ ቢሆንም ደንብና የማስፈጸሚያ መመሪያ አልተዘጋጀለትም፤ በባለሙያ ሳይጣሩና ሳያሟሉ ባለሃብቶችን የሚመለመሉበትና ፈቃድ የሚሰጥ አሰራር ተከትለዋል፤ ባለሀብቱ የሌላውን ባለሀብት ፕሮፖዛል ኮፒ ያቀርባል፤ ከበላይ አመራሩ በሚሰጥ የቃልም ሆነ የጽሁፍ ትእዛዝ የኢንቨስትመንት ፈቃድ ይሰጣል።

በፌደራል ደረጃ የተስተዋሉ ችግሮች ቢኖሩም የተሻሉ ናቸው ተብለዋል። ይኽውም፣ የምልመላ ችግር አለ ተብሎ ባይወሰድም በተግባር ግን ውጤታማ ሆነው አልተገኙም፤ የፍቃድ እድሳትና ስረዛ የሚከናወነው የባለሀብቱ የልማት ውጤት ያለበት ደረጃ በመስክ ጥናት ተረጋግጦ ሳይሆን ከክልሎች በሚላከው የባለሀብቱ አፈጻጸም ሪፖርት ላይ ተመስርቶ መሆኑን ክፍተት እንዳለው ተመላክቷል።

ተያያዥ ችግሮች ተደርገው የተነሱት፤ የምልመላና የፈቃድ አሰጣጥ ስርዓቱ ወጥነት አለመኖር፤ ብልሹ አሰራር መኖር፤ ከፈቃድ አሰጣጥ ተያይዞ ሰፊ ኪራይ ሰብሳቢነትና ህገ ወጥነት መኖር፤ የባንክ ብድር ለማግኘት  ሲባል ፈቃድ መስጠት፤ የድጋፍና ክትትል ስርዓት ያልተዘረጋለትና በተለይም በክልል ደረጃ የግልጽነትና ተጠያቂነት አለመኖር ተጠቃሽ ናቸው።

የባለሀብት ምልመላና የፍቃድ አሰጣጥ ስርዓትን በተመለከተ አጠቃላይ ምልከታውን ጥናቱ ሲያስቀምጥ፣ ከባለሃብት ምልመላ አኳያ በክልሉ ለግብርና ኢንቨስትመንት ያለውን አመችነትና የመንግስትን ድጋፍ በመጠቀም ተጨባጭ ልማት ለማምጣት የተሰማሩ ባለሃብቶች ቢኖሩም በአቋራጭ ለመበልጸግ የሚሰማሩም እንዳሉ ግንዛቤ ተወስዷል። እንዲሁም ባለሃብቶችን በተቀመጠው የምልመላ መመዘኛ መሰረት የሚመለመሉ እንዳሉ ሁሉ በተገቢ መንገድ ሳይመለመሉ የሚገቡ ባለሀብች መኖራቸውንና አሰራሩም ለኪራይ ሰብሰቢነት የተጋለጠ መሆኑ ተረጋግጧል።

እንዲሁም መረጃ ልውውጥና አያያዝ ስርዓት የሌለው፤ የቅንጅት ጉድለት ያለበት፤ የድጋፍና ክትትል ስርዓት ያልተዘረጋለትና በተለይም በክልል ደረጃ ደንብና መመሪያ ያልተዘጋጀና በግለሰቦች ፍላጎት ላይ ተመስርቶ የኢንቨስትመንት ፈቃድ የሚሰጥ በመሆኑ የግልጽነትና ተጠያቂነት ክፍተቶች ያሉበት መሆኑን ጥናቱ ያመለክታል።

 

2.  መሬት ማዘጋጀትና ማስተላለፍ

የመሬት ማዘጋጀት እና ማስተላለፍ ሥራዎች መሰረታዊ የሕግ ማዕቀፍ እንደሌላቸው ጥናቱ ያመለክታል። ይህም ሲባል፣ የመሬት ዝግጅት ስርዓት፣ የመሬት ጥናት ከተስማሚነትና ከአካባቢ ጥበቃ አንጻር አስቀድሞ የማስታቀረቅ ስራዎች አይሰሩም፤ ከረቂቅ ያለፈ የመሬት ጥናትና የህግ ማዕቀፍ የለም፤ የአቅም ውስንነት ይታያል፤ መሬት ማስተላለፍን በተመለከተ የመሬት ማስተላለፍ የህግ ማዕቀፍ የለም። በፌደራል ኮኦርድኔት ተሰጥቶት ባለሃብቱ ሲስማማ ይተላለፋል። በክልል መሬት በባለሃብቱ በግል በማፈላለግ ወይም በደላላ ጥቆማ ይተላለፋል። የመሬት ኪራይ ውል፤ መሬት ሳይዘጋጅ ውል ይፈረማል፤ በደላላ፣ በአመራርና ባለሙያ ጥቆማ መሬት ይፈለጋል፣ በአንድ ውል 2 እና 3 ቦታ ይሰጣል።

ጥናቱ የመሬት ኪራይ/ሊዝ ተመንና ዋጋ በተመለከተ አስገራሚ አሃዞችን አስቀምጧል። ይኽውም፣ ከ716 ባለሀብቶች ውስጥ 449 በሙሉ፣ 48 በተቆራረጠ ሁኔታ የከፈሉ እና 119 ምንም የኪራይ/የሊዝ ዋጋ ያልከፈሉ መሆናቸውን በጥናት ተረጋግጧል።

መሬት ማዘጋጀትና ማስተላለፍ ጋር በተያያዘ የተነሱ ተያያዥ ችግሮች አሉ። እነሱም፣ በከፍተኛ የይዞታ መደራረብ በሶስት መቶ ሰማንያ አንድ ሰነዶች ላይ ችግር አስከትሏል። አሰራሩ ለኪራይ ሰብሳቢነትና ለደላላ ትስስር የተጋለጠ በመሆኑ ለብልሹ አሰራር መፈጠር ከፍተኛ አስተዋፅዖ አበርክቷል። የአቅም ውስንነት እና የደንና ጥብቅ ቦታዎች ጉዳት አድርሷል። የሚሰጠው ውል መብትና ግዴት ያልጣለ መሆኑ በችግርነት ተነስቷል። 

በዚህ ዘርፍ በጣም አስገራሚው የይዞታ ካርታ አሰጣጥ ስርዓትን በተመለከተ የቀረበው የጥናት ውጤት ነው። ይኽውም የካርታ አሰጣጥ ስርዓት የለም። ይህም በመሆኑ ከ623 ባለሃብቶች ውስጥ 508 ባለሃብቶች የይዞታ ካርታ ያላቸው፤ 104 ባለሃብቶች የመሬት ይዞታ ካርታ የሌላቸውና 11 ምንም የሌላቸው ናቸው። ይህም ሆኖ፣ ካርታው የሚሰራው በቢሮ ሳይሆን በመኖሪያ ቤትና ጫት ቤት ውስጥ መሆኑ ይፋ ተደርጓል።

በመኖሪያ ቤትና በጫት ቤት የሚፈበረኩት ካርታዎች መዘዛቸው ቀላል አልነበረም። ይህም ሲባል፣ የ381 ባለሃብቶች 45,531.11 ሄ/ር መሬት ተደራርቦ ተገኝቷል። ከባለሃብቶች መሬት ከወረዳ ወረዳ መደራረብ ተከስቷል። በአንፃሩ ሲታይ፣ የአካባቢ ተወላጅ ባለሀብት ወደ ልማት ማስገባት የክልሉን ባከሃብቶች ለማበረታታት የሚያስችል የህግ ማእቀፍ የተሰራ የለም። ለክልሉ ባለሃብቶች በቂ የካፒታል ችግር አይቀርብላቸውም። የባንክ ብድር አይመቻችላቸውም። አመራሩ ለክልሉ ባለሃብቶች የሚሰጠው ድጋፍ አናሳ ነው ወይም የለም። ከሌላ ክልል የመጡ ግን በጣም ተጠቃሚዎች ናቸው።

 

3.  መሬቱን ወደ ልማት ማስገባት

በጋምቤላ ክልል ጥናቱ ካረጋገጠው እና የብዙዎቹን ትኩረት የወሰደው የተወሰደው መሬት ወደ ልማት አለምግባቱ ነው። ለዚህ ነጥብ በቂ ማሳያ የሚሆነው፣ 623 ባለሃብቶች 630,518 ሄ/ር መሬት ተረክበው ከወሰዱት መሬት ይለማል ተብሎ የተጠበቀው 405,572.84 ሄ/ር ቢሆንም የለማው መሬት መጠን 64,010.62 ሄ/ር ወይም 15.78 በመቶ ብቻ  መሆኑ፣ የመሬት ወረራ ከሚባለው አተረጓጓም ውጪ ለትርጉም አዳጋች የሆነ አሰራር ተደርጎ ቀርቧል።  የሚገርመው 369 ባለሃብቶች ማልማት ያልጀመሩ ሲሆኑ ከነዚህ ውስጥ 140 ምንጣሮ የጀመሩ መሆናቸው ነው።

እንዲሁም ልማት ከገቡት 254 ውስጥ 216 በውላቸው መሰረትና 38 ከውል ውጭ ያለሙ ናቸው፤ 152 ባለሃብቶች 3969.796 ሄ/ር መሬት ከይዞታቸው ውጭ አልምተዋል፤ በ2007 እና 2008 ዓ/ም 172 ባለሃብቶች መሬት የተረከቡ ሲሆኑ 31 በምንጣሮ ደረጃና 16 ልማት የጀመሩ ሲሆን ቀሪ 125 እንቅስቃሴ የላቸውም።

በእርሻ ቦታዎች የሚገነቡት ካምፖች አደረጃጀት ራሱን የቻለ አንድ የችግሩ ማሳያ ሆኖ ቀርቧል። ይህም ሲባል፣ ከ623 ባለሀብቶች 179 የተሟላ ካምፕ አላቸው፤ 95 ባለሀብቶች ዝቅተኛ የካምፕ አደረጃጀት ያላቸው ሲሆን 349  ባለሃብቶችምንም ካምፕ የላቸውም። እንዲሁም የካምፕ አደረጃጀታቸው በቆርቆሮና በሳር ጭምር የተሰሩ በመኖራቸው ጥራት የላቸውም ተብሏል።

ሌላው ለልማት ተብለው የእርሻ መሳሪያዎችን እንዲገዙ መንግስት ከፍተኛ እገዛ እንደሚያደርግላቸው የሚታወቅ ቢሆንም የጥናቱ ውጤት ግን አሳዛኝ ነው። ይኽውም፣ 226 ባለሀብቶች የእርሻ መሳሪያ ያላቸው ሲሆን 397 ባለሀብቶች (11 በቡና ልማትና 1 በንብ ማነብ የተሰማሩ ባለሃብቶችን ጨምሮ) የእርሻ መሳሪያ የሌላቸው ናቸው።

የስራ እድል ፈጠራ በተመለከተ የክልሉ ሕዝብ ተጠቃሚ አይደለም ማለት ይቻላል። ምክንያቱም ለ4776 ቋሚ ሠራተኞች የሥራ ዕድል የተፈጠረ ቢሆንም ከነባሩ ብሔረሰብ  483 (10.11 በመቶ) ብቻ ተጠቃሚ የሆኑት። ከሌላ ብሔር የመጡት 4293 ተጠቃሚ መሆን ችለዋል። ለዚህ መፋለስ በምክንያትነት የቀረበው የነባር ብሄረሰብ ተወላጆች በውስን ስራ ላይ የሚቀጠሩ መሆናቸውን ብቻ ነው።  

ባለሃብቱን ወደ ልማት እንዲገባ የሚደረገው ክትትል አነስተኛ መሆኑም ተጠቅሷል። ይሄውም፣ ለባለሃብቱ የሚደረግ ድጋፍና የክትትል አናሳ መሆን፤የባለድርሻ አካላት የቅንጅት ጉድለት ልማታዊ የሆኑትንና ያልሆኑትን ባለሃብቶች እየለዩ የማስተካከያ ርምጃ አለመውሰድ፤ በባለሃብቱ የሚታዩ ክፍተቶችን ለይቶ አለመፍታት ተጠቅሰዋል።

መሬቱን ወደ ልማት ለማስገባት የተለያዩ ችግሮች መኖራቸውም ተንስቷል። እነሱም፤ ከመሬት ይዞታቸው ጋር ተመጣጣኝ የሆነ የእርሻ መሳሪያዎች ዝግጅት አይታይባቸውም። የአካባቢው ብሄረሰብ ተወላጅ ሰራተኞች ቁጥር እጅግ በጣም ዝቅተኛ ነው። ከ623 ባለሃብቶች ውስጥ 369 ባለሃብቶች ወደ ተጨባጭ ልማት አለመግባታቸውና የማስተካከያ እርምጃ አለመወሰዱ፤ ወደ ልማት የገቡትም አፈጻጸማቸው 15 በመቶ ብቻ መሆኑ ተጠቅሷል።

መሬቱን ወደ ልማት ማስገባት አለመቻል ያስከተለውን ችግር በማጠቃላያ ሃሳብ ተካቶ ቀርቧል። ይኽውም፣ በሀገር ደረጃ የሚጠበቀው የግብርና ምርት በመጠንና በጥራት ካለመመረቱ ባሻገር ከኢንቨስትመንቱ በክልል ደረጃ የሚጠበቁ የስራ ዕድል ፈጠራ፣ የአካባቢ ገቢ ማዳበር የቴክኖሎጂ ሽግግር ማረጋገጥ አንጻር ኢንቨስትመንቱ ውጤታማ አለመሆኑን  ታውቋል።

 እንዲሁም በፌዴራልና በክልል እስከ ወረዳ የሚገኘው ሰፋፊ ግብርና ኢንቨስትመንትን የሚከታተልና የሚደግፍ መንግስታዊ መዋቅር የማስፈጸምና የመፈጸም አቅም ደካማ እንደሆነ በጥናቱ ተመላክቷል።

 

4.  ባለሃብቱ የቀረጥ ነፃና ታክስ ተጠቃሚነት

የባለሀብቱ የቀረጥ ነፃና ታክስ ተጠቃሚነትን በተመለከተ ከእውቀት ማነስ ይሁን ሆን ተብሎ ለኪራይ ሰብሳቢነት በር ለመክፈት ግልፅ ነገር የለም። ምክንያቱም፣ የወጣውን ደንብ ለማስፈጸም ከተሽከርካሪ በስተቀር ለሌሎች እቃዎች የአፈጻጸም መመሪያ አለመዘጋጀቱን ጥናቱ ይፋ በማድረጉ ነው።

ሌላው ከቀረጥ ነፃ ያስገቡ ባላሀብቶች ብዛት 242 ቢሆኑም በመስክ የተገኙ የቀረጥ ነፃ ተጠቃሚ የባለሀብቶች ብዛት 225 መሆናቸው አነጋጋሪ ነጥብ ነው። እንዲሁም የቀረጥ ነጻ የገቡ መሳሪያዎችና ተሽከርካሪዎች ውስጥ በመስክ ያልተገኙ አሉ፤ ከያዙት መሬት መጠን በላይ ትራክተር ያስገቡ አሉ። በፌደራል ኢንቨስትመንት ኮሚሽን፣ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣንና በክልል ኢንቨስትመንት ኤጀንሲ የቀረጥ ነፃ አሰራር፤ የክትትል፣ የቁጥጥር እና የመረጃ አያያዝ ችግሮች ታይተዋል። የቀረጥ ነጻ ድጋፍ ደብዳቤ ወጥነት የሌላቸው መሆኑ የአሠራር ክፍተት ፈጥሯል።

የቀረጥ ነፃና ታክስ ጋር በተያያዘ የተለያዩ ችግሮች መኖራቸው በጥናቱ ቀርቧል። እነሱም፣ አሰራሩ ለኪራይ ሰብሳቢነት የተመቻቸ እንዲሆን ዳርጎታል። በቀረጥ ነፃ ፈቃድ የገቡ የካፒታል እቃዎች ከታለመለት ዓላማ ውጭ መዋላቸው ተረጋግጧል።

የባለሀብቱን የቀረጥ ነፃና ታክስ ተጠቃሚነትን በተመለከተ በጥናቱ ላይ የቀረበው የማጠቃላያ ሃሳብ እንደሚያሳየው፣ የታክስና ቀረጥ ማበረታቻ ደንብ ከተሽከርካሪ በስተቀር ግልፅ የሆነ የአፈጻጸም መመሪያ የተዘጋጀለት ባለመሆኑ ለኪራይ ሰብሳቢነት የተመቻቸ እንዲሆን አድርጎታል። ከቀረጥ ነፃ የገቡ እቃዎች ከኤጀንሲው ከተወሰደና በመስክ ከተገኘ ቁጥር ልዩነት ያለው ሲሆን ይህም የቀረጥ-ነፃ ተጠቃሚዎች መረጃ አያያዝ ስርዓት ክፍተት እንዳለበት አሳይቷል። ከቀረጥ ነፃ የገቡ የተወሰኑ እቃዎች በክትትል ማነስ ምክንያት በእርሻው ውስጥ ያልተገኙና ለታለመለት ዓላማ እየዋሉ አለመሆናቸው ተረጋግጧል።

 

 

5.  የባንክ ብድር አሰጣጥ

በጋምቤላ ክልል የባንክ ብድር አሰጣጥ ስርዓት የተቀራማች ቢሮክራሲ (patronage bureaucracy) ነጸብራቅ ዋነኛ ማሳያ መሆኑን ጥናቱ በግልፅ አመላክቷል። ይህም ሲባል፣ የብድር አሠጣጡ ስርዓት የተዘረጋለት ቢሆንም መንግስት ተገቢውን ውጤት ማግኘት አለመቻሉ በማሳያነት ቀርቧል። ለምሳሌ ጥናቱ እንደሚያሳየው፣ ለ200 ባለሃብቶች (12 በንግድ ባንክና 188 በልማት ባንክ) ብድር ተሰጥቷል። በአሃዝ ሲቀመጥም 4.96 ቢሊዮን ብር ተፈቅዶ 4.27 ቢሊዮን ብር ለባለሃብቶች ተለቋል።  

መንግስት ባለሃብቶችን ለማገዝ ይህንን ያህል እርቀት ቢሄድም ውጤቱ ዝቅተኛ ነው። ወይም ከሚጠበቀው በታች ነው። ለዚህ ውጤት መውደቅ የሚሰጡ ምክንያቶች፣ የፖሊሲ መቀያየርና የደንበኞች መጉላላት፤ አቀባባይ ደላሎች መበራከት፤ የባለሙያዎች የስነ-ምግባር ብልሹነት፤ ለብድር የተሰጠው ገንዘብ ስራ ላይ መዋሉን አለመዋሉን አለመከታተል፤ የግምት ሥራዎች በተለይም “Land Development Cost Estimation” እጅግ የተጋነነ መሆን ከቀረቡት ምክንያቶች ተጠቅሽ ናቸው።

እዚህ ላይ መታየት ያለበት ቁልፉ ነጥብ የባንክ ብድር እና የመሬት ልማት እንዴት ይገለፃሉ የሚለው ነው። ወይም የተለቀቀው ብድር እና የለማው መሬት በተነፃፃሪነት እንዴት ይቀመጣሉ? ጥናቱ እንደሚያሳየው፤ የባንክ ተበዳሪ ለሆኑት 194 ባለሃብቶች 1 ቢሊየን 994 ሚሊየን 408 ሺህ 174 ብር ተለቆላቸው 314,645 ሄ/ር መሬት እንዲለማ ሲጠበቅ የለማ መሬት 55,129 ሄ/ር (18 በመቶ) ብቻ መሆኑን ነው። እንዲሁም 47,139 ሄ/ር መሬት በምንጣሮ ደረጃ ላይ ይገኛል። ምንጣሮን ጨምሮ 33 በመቶ ይሆናል። የባንክ ተበዳሪ ከሆኑት ውስጥ 30 ባለሃብት በጣም ደካማ ናቸው። እንዲሁም የ104 ተበዳሪዎች 27,155.89 ሄ/ር መሬት የካርታ መደራረብ ታይቶባቸዋል። በየትኞቹ ካርታዎች ብድሩ ከባንክ እንደወጣ የጥናት ሰነድ አይገልፅም።    

ከዚህም በተጨማሪ የባንክ ብድርና ካምፕ አደረጃጀት በተመለከተ አሳዛኝ መረጃ ነው የቀረበው። ይኽውም፤ ለ175 ባለሃብቶች የተለቀቀው የገንዘብ መጠን ብር 326 ማሊየን 876 ሺህ 702 ሲሆን ከእነዚህ 200 ተበዳሪ ባለሃብቶች መካከል 180 ቋሚ፤ 19 ጊዜያዊ ካምፕና አንድ ምንም ካምፕ የሌለው ተገኝተዋል። ሆኖም ዝቅተኛ ካምፕ ያላቸው በእንጨትና ቆርቆሮ፣ በእንጨትና በሳር የተገነቡ ሲሆን በቂ አገልግሎት የማይሰጡ ናቸው።

በተመሳሳይ ሁኔታም የባንክ ብድርና የእርሻ መሳሪያዎችን የተመለከተው ጥናት አስገራሚ ነው። ይህም ሲባል፤ 112 ከልማት ባንክና 11 ባለሃብቶች ከንግድ ባንክ ለትራክተር/ማሽነሪ መግዥያ ብር 592 ሚሊየን 474 ሺህ 521 ተለቆላቸዋል፤ 251 ትራክተሮች የተገዙ ሲሆን በመስክ ምልከታ 244 ትራክተሮች ተገኝተዋል። 6 ከልማት ባንክና 1 ከንግድ ባንክ በድምሩ 7 ትራክተሮች በመስክ እይታ ያልተገኙ ናቸው።

 የባንክ ብድርና ተሽከርካሪ በተመለከተም ተመሳሳይ ሲሆን፤ ለ110 ባለሃብቶች ለተሸከርካሪዎች ብር 191 ሚሊየን 673 ሺህ 038 በባንኮች ብድር  ተለቆላቸዋል። 184 ተሸከርካሪዎች ተገዝተው 159 በመስክ የተገኙ ሲሆን 25 በመስክ ያልተገኙ ናቸው። በተያያዘም የተለያዩ ችግሮች መኖራቸው ተጠቅሷል። እነሱም፤ ኪራይ ሰብሳቢነት መኖር፤ብድሩ በሚፈለገው ደረጃ ለታለመለት ዓላማ አለመዋሉ፤ በባለሃብቶች ለልማት ሳይሆን የባንክ ብድር ለማገኘት ወደ ዘርፉ የመግባት አመለካከት መያዝ፤ የመሬት ይዞታ ካርታ መደራረብ፤ አድሎአዊነት (የክልል ተወላጆችን ተጠቃሚ አለመሆን) ከሚጠቀሱት መካከል ናቸው።

በባንክ ብድር አሰጣጥ ላይ የጥናት ሰነዱ ያስቀመጠው ማጠቃለያ የልማት ባንኩ የሥራ ኃላፊዎች ከተጠያቂነት እንደማያመልጡ አመላካች ነው። ይኽውም፣ በክትትልና ድጋፍ ጉድለት በአንዳንድ ባለሀብቶች ለመሬት ልማት፣ ለህንፃ ግንባታ፣ ለማሽነሪ፣ ለተሽከርካሪና ለስራ ማስኬጃ የወሰዱት ብድር ለታለመለት ዓላማ እንዳልዋለ ተረጋግጧል፤ የኢትዮጵያ ልማት ባንክ የብድር አሰጣጥ ለኪራይ ስብሳቢዎች እና ለደላሎች የተጋለጠ በመሆኑ የብድር አሰጣጡ ፍትሀዊ አለመሆኑ ተረጋግጧል። እንዲሁም በመሬት የይዞታ ካርታ መደራረብ ችግር ምክንያት ባንኮች የተፈቀደውን ብድር በወቅቱ ለባለሀብቱ እንደማይለቀቅለት ጥናቱ ያሳያል።

እንደመውጫ በጠቅላይ ሚኒስትሩ ተነሳሽነት የተደረገው ጥናት በየትኛውም መመዘኛ ተቀባይነቱ ከፍ ያለ ነው። በተለይ በዚህ ጥናት የልማት ባንኩ የሥራ ኃላፊዎች፣ የጋምቤላ ክልል የፖለቲካ አመራሮች እና ባለሃብቶች በዘረጉት የቢሮክራሲ ሰንሰለት የሃገር ሃብትን እንዴት ሲቀራመቱት እንደነበር ቁልጭ አድርጐ የሚያሳይ ነው።

በተዘረጋው ተቀራማች የቢሮክራሲ ሰንሰለት ውስጥ ተሳታፊ የሆኑ ኃይሎችን ለሕግ ማቅረብ እና የሕዝብና የመንግስትን ሀብት ማስመለስ ቀጣይ ሥራ መሆን አለበት።

ከጋምቤላ የኢንቨስተሮች ማኅበር አመራር አባል የሆኑት አቶ የማነ አሰፋ የቀረበው የጥናት ሰነድ ባለሃብቶችን ያላካተተ በመሆኑ እንደማይቀበሉት አስታውቀዋል። ወደ ጋምቤላ የተጓዘው ባለሃብት የመንግስት ፖሊሲና ስትራቴጂን ተቀብሎ እንጂ ለመሬት ወረራ አለመሆኑ ሊታወቅ ይገባል ብለዋል።

አያይዘውም፣ “ከ2001 እስከ 2005 ድረስ የባንክ ብድር አልነበረም። ችግሮች እየተወሳሰቡ የመጡት ከ2005 በኋላ የባንክ ብድር ሲጀመር መሆኑ መታወቅ አለበት። ባለሃብቱ ከመንግስት ድጋፍ ውጪ ያለማው መሬት ዛሬ የመሬት ወረራ መባሉ ተቀባይነት የለውም። የሚወሰደውም ብድር በሔክታር 40 በ60 ነው። ሲጀመር በሔክታር 8ሺ ብር ሲሆን በሂደት በተደረገው ጥናት ከ43 እስከ 45ሺ ብር ደርሷል። ከሚወሰደው ብድር 80 በመቶ የሚሆነው ለቋሚ ንብረት ግዢ ነው የሚውለው። ትራክተር መግዣ፣ ለመሬት ልማት መኪና መግዣ፣ ካምፕ ግንባታዎች ላይ ነው የሚውለው። ቀሪው 20 በመቶ የሚሆነውም ብድር ስድስት ጊዜ ተከፋፍሎ ነው የሚሰጠው። ከ20 በመቶ ውስጥ ምን ያህሉ ገንዘብ ተርፎ ነው በአዲስ አበባ እና በመቀሌ ፎቅ ቤቶች የሚሰሩት ሲሉ” አቶ የማነ ጥያቄ አዘል አስተያየታቸውን ሰንዝረዋል።

አያይዘውም፤ ሕግ ባለበት ሀገር፣ ሥርዓት ባለበት ሀገር ውስጥ ያጠፋው ለይቶ መቅጣት እየተቻለ የአንድ ክልል ስም ለማጥፋት መሞከር ተቀባይነት የሌለው ተግባር መሆኑን ተናግረዋል።

ሌሎች ተሳታፊ ባለሃብቶችም ተመሳሳይ ቅሬታ በመድረኩ ላይ አቅርበዋል። መጀመሪያ የመንግስት ድጋፍ ይቅደም ሲሉም ጠይቀዋል። ¾

በይርጋ አበበ

በርዝመቱ ከዓለም አንደኛ ደረጃ ላይ የተቀመጠው ታላቁ የአባይ ወንዝ በግዝፈቱ ከአፍሪካ ቀዳሚ የሆነ የኤሌክትሪክ ማመንጫ ግድብ ሊሰራበት መሆኑ ከተነገረ ዘንድሮ አምስተኛ ዓመቱ ላይ ይገኛል። በቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ አማካኝነት የግድቡ ግንባታ የመሰረት ድንጋይ በተቀመጠበት ወቅት ግንባታው በአምስት ዓመት (በ2008 መገባደጃ ቢበዛ በ2009 ዓ.ም) ሊጠናቀቅ እንደሚችል አቶ መለስ ተስፋቸውን ገልጸው ነበር። ግንባታውን ገንብቶ ለማጠናቀቅም እስከ 80 ቢሊዮን ብር አስፈላጊ መሆኑ ተገልጿል። የግንባታው ሙሉ ወጭ በአገሪቱ ህዝብ እና መንግስት ብቻ የሚሸፈን መሆኑም በወቅቱ ከተገለጹት የመንግስት መግለጫዎች ይገኝበታል።

በአባይ ወንዝ ላይ እንኳንስ እስከ 74 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሊትር ውሃ ማጠራቀም የሚችል ግዙፍ ግድብ መገንባት ቀርቶ በተፈጥሯዊ የአየር ንብረት መለዋወጥ ምክንያት የዝናብ እጥረት በኢትዮጵያ ተከስቶ በአባይ ወንዝ የውሃ ፍሰት መጠን ላይ ተጽእኖ ቢያሳድር ህይወቱ በወንዙ ላይ የተመሰረተው የግብጽ መንግስት ጩኸት አያድርስ ነው። የኢትዮጵያ መንግስትም በዚህ ትልቅ ወንዝ ላይ ትልቅ ገንዘብ አፍስሶ ትልቅ ፕሮጄክት ሲጀምር ከግብጽ መንግስት ትልቅ ተቃውሞ እንደሚጠብቀው ሳይገነዘብ አይቀርም። የግብጽ መንግስት እና ህዝብ በአባይ ወንዝ ላይ የተመሰረተ ህልውና ያላቸው በመሆኑ የወንዙን የእለት ተዕለት ሁኔታ በንቃት መከታተል የጀመሩት ገና ከፍጥረተ ዓለም ጀምሮ ነው ማለት ይቻላል። አገሪቱ ገና በቅኝ ቅዛት ስር በነበረችበት ወቅትም እንኳ ግብጽ የአባይን ውሃ ለመጠቀም ከሱዳን ጋር ባደረገችው ልዩ ስምምነት (1929 እና 1959 እ.ኤ.አ) የውሃውን አብላጫ ክፍል መጠቀም የሚያስችላትን እድል አመቻችታ ወስዳለች። የወንዙን ውሃ ከ80 በመቶ በላይ የምታስተዋጻው ኢትዮጵያ ግን ውሃውን ለቅኔ መዝረፊያ የዘለለ እንዳይሆን ወስናባታለች።

በ2003 ዓ.ም የመሰረት ድንጋዩ የተጣለው እና በግንባታ ላይ ያለው “የህዳሴ” ግድብም በግብጽ እና በመጠኑም ቢሆን በሱዳን በኩል ከፍተኛ ተቃውሞ ገጥሞት ቆይቷል። የሶስቱ አገራት መንግስታትም ለበርካታ ጊዜያት በአዲስ አበባ በካርቱምና በካይሮ የሶስትዮሽ ውይይቶችን በውጭ ጉዳይ ሚኒስትሮቻቸው፣ በውሃ ሃብት ሚኒስትሮቻቸውና በመሪዎቻቸው ሳይቀር ውይይት አካሂደዋል። የሶስቱ አገራት የውሃ ዘርፍ ምሁራንም ሰፊ ውይይት ያካሄዱ ሲሆን በመጋቢት ወር 2007 ዓ.ም ካርቱም ላይ መሪዎቹ የመርህ ስምምነት (Declaration of Principle) ተፈራርመዋል።

የህዳሴ ግድብ ህዝባዊ ማስተባበሪያ ጽ/ቤት ሰሞኑን በሚዲያ አጠቃቀም ዙሪያ ከመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች ጋር ውይይት አካሂዶ ነበር። ለመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎቹ ጥናታዊ ጽሁፎችንም ምሁራን (ኢንጅነር ጌዲዮን አስፋው፣ አቶ አቤል አዳሙ እና ዶክተር ያዕቆብ አርሳኖ) ያቀረቡ ሲሆን የመገናኛ ብዙሃንም በጽሁፎቹ ላይ ውይይት አካሂደዋል። በቅርቡ በአቶ ኃይለማሪያም ከተሾሙት የፌዴራል መንግስቱ ካቢኔዎች መካከል አንዱ የሆኑት ዶክተር ኢንጅነር ስለሽ በቀለም የውይይት መድረኩን በንግግር ከፍተውታል። የውይይቱን ጭብጥም ጠቅለል ባለመልኩ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

 

 

“በግንባታ ላይ የሚገኝ ግድብ”

የሶስቱ አገራት ውይይት ጭብጥ

የኢትዮጵያ የግብጽ እና የሱዳን መንግስታት ለአራት ዓመታት ተኩል እና ከዚያ በላይ በአባይ ወንዝ እና በህዳሴው ግድብ ዙሪያ ሰፋ ያለ ውይይት አካሂደዋል። የሶስቱን አገራት ውይይት በተመለከተ ገለጻ ያቀረቡት ኢንጅነር ጌታሁን አስፋው በ2013 የግድቡን ጥናት የሚያጠናው ቡድን የጥናት ሪፖርቱን በ2005 ዓ.ም ማቅረቡን ገልጸው ሆኖም በወቅቱ ኢትዮጵያ የጥናቱን ሪፖርት አለመቀበሏን ተናግረዋል። ኢንጅነር ጌዲዮን የድርድሩን ዋና ዋና ሂደቶች ሲገልጹም “የዓለም አቀፍ ኤክስፐርቶች ፓናል መቋቋምና አንድ ዓመት የፈጀውን ጥናት ለሶስቱ አገራት ማቅረብ፣ የፓናሉን ምክረ ሃሳቦች ተግባራዊ የሚያደርጉ ከሶስቱ አገራት የተውጣጡ 12 አባላት ያሉት የሶስትዮሽ ኮሚቴ መቋቋም እና ሁለቱን ጥናቶች ለማከናወን ከፈረንሳይ አማካሪዎች ጋር ኮንትራት መፈራረም” የሚሉት እንደሆኑ ተናግረዋል። ሁለቱ ጥናቶች ያሏቸውን ሲያቀርቡም “የውሃ ፍሰቱን በተመለከተ እና የውሃ ፍሰቱ በታችኞቹ የተፋሰሱ አገራት ላይ የሚያስከትለውን ተጽእኖ የሚሉት ናቸው” ብለዋል።

የሶስቱ አገራት ድርድር ትልቅ ትኩረት የሚሻ ጉዳይ ሲሆን በተያያዘ እና በተለይም የሱዳን እና የግብጽ መንግስታት የሚሰጡት ትኩረት ከፍተኛ መሆኑ ይታወቃል። ይህን በተመለከተም በኢትዮጵያ በኩል በውይይቱ የሚሳተፉ አካላትን ኃላፊነት ምን መሆን እንዳለበት ኢንጅነር ጌዲዮን ሲገልጹ “በሶስቱ አገራት መካከል የሚካሄደው ውይይት የኢትዮጵያ ህዝብ የጋራ ንብረት በሆነው ውሃ ላይ መሆኑን ሁልጊዜና በማንኛውም ወቅት መገንዘብና ድርድሮች በጥንቃቄ መካሄድ አለባቸው” በማለት አሳስበዋል። ጥንቃቄ የተሞላበት ድርድር የሚለውን ሀረግ ሲያብራሩም “የተደራዳሪዎቸ አቅም (በእውቀት እና በችለሎታ) ማደግ አለበት” ብለዋል። 

ግድቡ መገንባት ከጀመረበት ጊዜ አንስቶ እስካሁን ድረስ በርካታ የሶስትዮሽ ድርድር መካሄዳቸውን ያስታወሱት ኢንጅነር ጌዲዮን ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ በተለይ የግብጽ ተወካዮች የመለሳለስ ስሜት እያሳዩ መሆናቸውን ገልጸዋል። ሆኖም ግን ግብጽ በኢትዮጵያ ላይ “በተለያዩ አቅጣጫዎች ተጽእኖ በማድረግ ላይ እንደሆነች ግልጽ ነው። ይህንን ለመቋቋም ግን የተቀናጀ ዝግጅት ማድረግ ያስፈልጋል” ሲሉ የገለጹ ሲሆን የግብጽን የተለያየ አቅጣጫ ተጽእኖ እና በኢትዮጵያ በኩል መደረግ አለበት ያሉትን ዝግጅት ሲገልጹም ግብጾች በዲፕሎማሲ በኩል ለመደራደር እንደሚፈልጉ ይህ አልሆን ሲላቸው ደግሞ የታችኞቹን ተፋሰስ አገራት ለመደለል እንደሚሞክሩ፣ ከዚህ ባለፈም ደግሞ ጉዳዩን ለዓለም አቀፉ ፍርድ ቤት እንደሚያቀርቡት ጭምር የሚዝቱ መሆናቸውን ገልጸዋል። ገፋ ሲልም ነፍጥ ለማንሳትና ቃታ ለመሳብም እንደማይመለሱ የገለጹት ኢንጅነር ጌታሁን የኢትዮጵያ መንግስትም እነዚህን የተለያዩ ጫናዎች መመከት የሚያስችለውን ዝግጅት ማድረግ እንደሚኖርበት ነው የተናገሩት። ሶስቱ አገራት ድርድር የሚያካሂዱት “በግንባታ ላይ ያለ ግድብ (The Dam under Construction) በሚል መነሻ ነጥብ መሆኑን ከጋዜጠኞች ለቀረበላቸው ጥያቄ ኢንጅነር ጌዲዮን አስፋው የሰጡት ምላሽ ነው።

መገናኛ ብዙሃን እንዴት ይዘግቡ?

በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የጋዜጠኝነትና ኮምዩኒኬሽን ትምህርት ቤት አስተማ የሆኑት አቶ አቤል አዳሙ የኢትዮጵያ መገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎችና ተቋማት የህዳሴውን ግድብ በተመለከተ እንዴት መዘገብ እንዳለባቸው የሚያሳስብ ጽሁፍ አቅርበው ነበር። ምሁሩ በጥናታዊ ጽሁፋቸው የግብጽ መገናኛ ብዙሃን በአባይ ዙሪያ የሚዘግቡት እና የእኛ አገር መገናኛ ብዙሃን በተመሳሳይ ጉዳይ የሚሰጡት ሽፋን እንደማይመጣጠን ገልጸዋል። በተለይ አንዳንድ የአገራችን ሚዲያዎች እንደዚህ አይነት ትልቅ አገራዊ ጉዳዮችን ትተው የአውሮፓ ተጫዋቾችን የጫማ ቁጥርና የሚስቶቻቸውን አልባሳት ምርጫ ሳይቀር ሲያወሩ መዋላቸው፤ የአንድን ሬዲዮ ጣቢያ ባለቤት ልጅ የሰርግ ፕሮግራም ሲያስተላለፉ በመዋል እንደሚጠመዱ ነው የገለጹት። “ሚዲያ ትልቅ አቅም አለው፣ በአሁኑ ሰዓት ዓለም ምን እየሆነ እንደሆነ የምናውቀው በሚዲያ ነው። ያለ ሚዲያ መኖር አይቻልም። ለህዝብ የሚጠቅም ነገር በመስራት አገራዊ ሚናውን መጫወት አለበት” ብለዋል።

የአገር ውስጥ መገናኛ ብዙሃን በህዳሴው ግድብ ላይ ሊጫወቱት የሚገባቸው ሚና ከፍተኛ እንደሆነ አሳስበዋል። ነገር ግን ጋዜጠኞች ይህን ጉዳይ ሽፋን ሲሰጡት ለህዝብ አዝናኝና ማራኪ በሆነ መልኩ፣ ሰፊ ጥናትና ጥረት አካሂደው፣ እንዲሁም ወጥነት ባለው መልኩ መሆን እንዳለባቸውም አስገንዝበዋል። የግድቡ ወቅታዊ የግንባታ ደረጃ ምን ላይ እንዳለ ተከታትለው መዘገብም አስፈላጊ መሆኑን ያሳሰቡት መምህሩ፤ ጋዜጠኞች ዘገባዎችን በእውቀት ታጅበው ማቅረብ እንዳለባቸውም ተናግረዋል።

በአባይ ወንዝ ላይ የመጠቀም መብታችን

የሰሜን ምስራቅ አፍሪካ ፖለቲካ

በዚህ ጽሁፍ መግቢያ ላይ እንደተገለጸው የአባይ ወንዝ በርዝመቱ የዓለም ቀዳሚ ነው። ይህ ማለት ወንዙ በርካታ አገራትን እየረጋገጠ የሚሄድ ሲሆን ወንዙም ዓለም አቀፍ ነው ማለት ነው። በዓለም አቀፍ ወንዞች የውሃ አጠቃቀምን በተመለከተ ሁሉም የተፋሰሱ አገራት ሳይጎዱ ወይም አንደኛው ብቻ ብቸኛ ተጠቃሚ እንዳይሆን የሚገድቡ ዓለም አቀፍ ህጎች አሉ። ግብጽ እና ሱዳን ግን በቅኝ ግዛት ዘመን የተዋዋሏቸው (የተማማሏቸው) ሰነዶች በማንሳት የውሃው ብቸኛ ባለመብት እነሱ ብቻ እንደሆኑ አድርገው ይጮኻሉ። ለመሆኑ ኢትዮጵያ ለአባይ ወንዝ ከ80 በመቶ በላይ ውሃ እያዋጣች በወንዙ የመጠቀም መብቷ ምን ያህል ነው ለሚለው ጥያቄ በአባይ ወንዝ ላይ ሰፊ ጥናት ያጠኑት ዶክተር ያዕቆብ አርሳኖ መልስ አላቸው።

ዶከተር ያዕቆብ “በአባይ ወንዝ የመጠቀም መብቷ ያለቀለት ነገር ነው። ከዛሬ 115 ወይም ከዚያ በፊት የኢትዮጵያ የውሃ መብት በአጼ ምኒልክና በእንግሊዞች መካከል በተደረገው ስምምነት ውሰጥ የተወሰነ መብት እንዳለን ተረጋግጧል” ሲሉ ተናግረዋል። ይህንን ጉዳይ ብዙ ምሁራን ለመተርጎም ቢሞክሩም ዋናው ጉዳይ “ኢትዮጵያ ጎረቤቶቿ ውሃውን እንዳይጠቀሙ አትከለክልም እንጂ የመጠቀም መብቷ የተጠበቀ መሆኑ ያኔ በደንብ የተጠቀሰ ነው” የሚሉት ዶክተር ያዕቆብ አያይዘውም “በ1940ዎቹ ውስጥ በተደረጉት የዲፕሎማሲ ልውውጦች የኢትዮጵያ ጎረቤቶቿ የሚኖራቸው የውሃ አጠቃቀም የኢትዮጵያን መብት የሚነካ ስለሆነ በመካከላችን የሚኖረው ስምምነት የእኛን መብት ዛሬም ሆነ ነገ ሊነካ አይችልም የሚል ጠንከር ያለ አገላለጽ ተናግራለች። ከዚያ በኋላም በ1970ዎቹ መጀመሪያ ላይ የኢትዮጵያ መንግስት በተባበሩት መንግስታት ስብሰባ ላይ ማናቸውንም አይነት የውሃ ጉዳይን የሚመለከት ህብረት ዪየሚኖረን መብታችንን የሚያከብር ስምምነት ሲኖር ነው የሚል ጠንካራ ምላሽ ሰጥተዋል” በማለት ኢትዮጵያ በአባይ ወንዝ የመጠቀም መብቷን ታሪካዊ ዳራ ዶክተር ያዕቆብ ገልጸዋል።

ዶክተር ያዕቆብ በጥናታዊ ጽሁፋቸው በተለየ መልኩ ትኩረት ያደረጉት ኢትዮጵያ የምትገኝበትን ጅኦ ፖለቲካ ሁኔታ የዳሰሱበት ነጥብ ነው። እንደ ዶክተር ያዕቆብ ገለጻ ኢትዮጵያ በሰሜን ምስራቅ አፍሪካ እምብርት (Epicenter) ነች። ይህ ቀጠና ደግሞ ባለው ተፈጥሯዊ አቀማመጥ የተነሳ ጅኦ ፖለቲካው የታመሰ ቀጠና ነው። በዚህ ቀጠና የምትገኘዋ አገራችን ልታደርገው የሚገባትን የቤት ስራ ሲገልጹም “የህዳሴው ግድብም ሆነ ሌሎች ግድቦችን ስንገነባ በጅኦ ፖለቲካው ትርምስ ውሰጥ የምንሰራው በመሆኑ ለዚህ የሚያስፈልገን ወሃ አለን የለንም ሳይሆን ውሃውን በምን ችሎታ፣ በምን ዝግጅት እና በምን ድርጅት ወይም ትብብር እንጠቀመዋለን? ቴክኒኩ ስራውን ይሰራል ፖለቲካው እና አመራሩ ግን ይህን የተገነዘበ መሆን አለበት። እውቀት፣ ችሎታ እና ቴክኒኩ ያስፈልገናል” ሲሉ ገልጸዋል።

ኢትዮጵያ የሰሜን ምስራቅ እምብርት ላይ ያለች አገር በመሆኗ በውሃ አጠቃቀማችን ዙሪያ በተመለከተ በተለይም በአባይ ወንዝ ላይ “ማነው መሪ ተዋናዩ? የሚለውን መለየት አለብን። ሱዳን፣ ኬኒ፣ ያ ግብጽ ወይስ ሳዑዲ አረቢያ ናት ወይስ የእነሱ ወዳጆች ናቸው የሚሉትን ማወቅ እጅግ አስፈላጊ ነው” ሲሉ በጉዳዩ ላይ ትኩረት የሰጡት ዶክተር ያዕቆብ፤ “ኢትዮጵያ የቀጠናው የውሃ ማማ ናት ነገር ግን ይህን ውሃ ለመጠቀም እውቀቱ ብልሃቱ እና ጥንካሬው ያስፈልገናል። ጥንካሬውን ለማምጣት ደግሞ ፖለቲካል ኢኮኖሚ የእውቀት ግንባታ ያስፈልጋል” ሲሉ ሃሳባቸውን አክለው ተናግረዋል። በፖለቲካው ኢኮኖሚ እውቀት ግንባታ ዙሪያ በተጠያቂነና በኃላፊነት መሰራት ወሳኝነት አለው።

የመገናኛ ብዙሃን በህዳሴው ግድብ ግንባታ ዙሪያ በሚሰሯቸው ዘገባዎች ቋሚ እና ወቅቱን ጠብቆ የሚካሄድ የምሁራን ቃለ ምልልስ መካሄድ እንዳለበት የገለጹት ዶክተር ያዕቆብ አርሳኖ ነገር ግን ቃለ ምልልሱ መካሄድ ያለበት የተለያየ አመለካከት ካላቸው አካላት ማለትም የተቃዋሚ ፓርቲ አመራሮችንም ያካተተ መሆን እንደሚገባው ተናግረዋል።

የህዳሴው ግድብ እውነታዎች

ü  800 ኪሎ ሜትር ከአዲስ አበባ ያለው ርቀት

ü  155 ሜትር ከፍታ

ü  1840 ካሬ ሜትር ስፋት

ü  246 ኪሎ ሜትር ከግድቡ ኋላ ውሃው የሚሸፍነው ስፋት

ü  10 ወረዳዎች ከግድቡ ጋር የሚዋሰኑ

ü  74 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሊትር ግድቡ የሚይዘው የውሃ መጠን

ምንጭ:- የህዳሴው ግድብ ህዝባዊ ማስተባበሪያ ጽ/ቤት¾

በ2008 ዓ.ም. ህዳር ወር ጀምሮ፤ በኢትዮጵያ ውስጥ በተለይ በኦሮሚያ እና በአማራ ክልሎች የተነሣሣው ሕዝባዊ ቁጣ ለበርካታ ሕይወት መጥፋትና ለንብረት መውደም ምክንያት መሆኑ የአደባባይ እውነት ነው። ቀውሱን ተከትሎ የተለመደው ህግ የማስከበር ሥርዓት አደጋ ላይ በመውደቁ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ እንዲታወጅ ሁኔታዎች አስገድደዋል። ዐዋጁ በሥራ ላይ በሚቆይባቸው ስድስት ወራት ሀገሪቱ በተቋቋመው ኮማንድ ፖስት እንደምትመራ ጠቅላይ ሚኒስትሩ አስታውቀዋል፣ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አቅርበውም አጸድቀዋል።

በወቅቱ በተፈጠረው ፖለቲካዊ ቀውስ የተደናገጠው ገዢው ፓርቲ የችግሩ ምንጭ የመልካም አስተዳደር እጦት እንደሆነ መግለጹ የሚታወስ ነው። ይህም በመሆኑ ‘ጥልቅ ተሃድሶ’ ለገዢው ፓርቲ እና ለሥርዓተ-መንግስቱ አስፈላጊ መሆኑ ተነገረ። በይፋም ገዥው ግንባር የተሃድሶ ክተት ዐውጆ የፓርቲ እና የመንግስት መዋቅርን ለማፅዳት እየተፍጨረጨረ ይገኛል።

‘ጥልቅ ተሃድሶ’ እየተባለ በፓርቲው ከፍተኛ አመራሮች በተለያዩ መድረኮች እና በመገናኛ ብዙሃን የሚለፈፈው፣ አነጋጋሪ ብቻ ሳይሆን፣ “ለምጣዱ ሲባል፣ አይጧ ትለፍ” እንዲባሉ፤ ልፈፋው የቀድሞውን ሊቀመንበር አገላለጽ የሚያስታውስ ሆኖ ነው ኅብረተሰቡ ያገኘው።

አብዛኞቹ የፓርቲው የፖለቲካ አመራሮች ስለጥልቅ ተሃድሶው መሰረታዊ አስተሳሰቦች ሲያብራሩ፣ “የአስተሳሰብ መታነጽ፣ የተንሸዋረረን አመለካከት መለየትና ማስተካከል፣ የሥርዓተ-መንግስትን ስልጣን እና የፓርቲን ስልጣን መለየትና እንደአግባቡ መጠቀም” የሚሉ ሐረጎች ሲጠቀሙ ይደመጣሉ። የጥልቅ ተሐድሶው አፈፃጸም ጓዶቻቸውን “የግድ መጠየቅ እና ማሰር ላይጨምር ይችላል፤ ዋናው የአመለካከት ለውጥ ማምጣት ነው፤ ሲሉ ተደምጠዋል።

ሆኖም ግን ከፖለቲካ አመራሮቹ የሚሰማው “የአመለካከት ለውጥ ማምጣት” የሚለው ፍሬ ነገር መነሻው ግልጽ አይደለም፤ ምክንያቱም የሚባለው ኪራይ ሰብሳቢነት ከዝንባሌም አልፎም  በተግባር ከገነገነ በኋላ ሁኔታውን እንደምን በተሐድሶ ለመቀየር እንደሚቻል አመራሮቹ ብቻ ነው የሚያውቁት። ከእነርሱም አንዳንዶቹ በዚሁ የአመለካከት እና የተግባር ንቅዘት ውስጥ የተነከሩ መሆናቸው ፀሐይ የሞቀው ጉዳይ ነው።

ራሳቸውን ያላጸዱ ወይም መፅዳት የማይፈልጉ የፖለቲካ አመራሮች፣ ጓዶቻቸውን እና ሌሎች የሲቨል ሰርቪስ ሠራተኞችን ወደ አመለካከት ጥራት ለማምጣት እንዴት ይቻላቸዋል?

ገዢው ግንባር አሁን በሚገኝበት ፖለቲካዊ ቁመና፣ በነጭ እና በጥቁር የሚመሰሉ ከፍተኛ የፖለቲካ አመራሮች ናቸው ያሉት፤ ብሎ መደምደም ይቻላል። የግራጫውን ማለትም የቀናውንና የሚበጀውን ቦታ የያዙ ተራማጆች እንዳሉ ለማሰብ ያዳግታል፤ አሉ ቢባል እንኳን የበላይነቱን ከተቆጣጠሩቱ ኪራይ ሰብሳቢ የሆኑት የፖለቲካ አመራሮች የሚደርስባቸውን ጫና ለመቋቋም ይሳናቸዋል፡፡ ስለዚህም ምርጫው የበላይነቱን ከያዙት ኪራይ ሰብሳቢ የፖለቲካ አመራሮች ጋር በግልጽ መቀላቀል አልያም ከውስጣዊው የፓርቲ ትግል ራሳቸውን አርቀውና የታዛቢነት ሚና ወስደው የለውጥ ሒደት እስኪጀመር በአማራጭነት መጠበቅ ብቻ ነው።

 በሚለፈለፈው “ጥልቅ ተሃድሶ” ምንአልባት ለውጥ ሊያመጡ ይችላሉ ተብለው ተስፋ የተጣለባቸው እነዚሁ ከውስጣዊ ትግል ራሳቸውን አርቀው የታዛቢነት ሚና ወስደው የሚበጀውን የለውጥ ሒደት በአማራጭነት እየተጠባበቁ ካሉ አመራሮች ነው። የንቅዘት ፈረስ ሲጋልቡ የነበሩቱ ግን ዛሬ ላይ በሀገር መከላከያ ሰራዊት እና በደህንነት ኃይሎች ዋጋ በተረጋጋ ሀገር የኪራይ ሰብሳቢ ፖለቲካ ኢኮኖሚን “ከእኛ” በላይ የሚደፍቀው የለም እያሉ በአደባባይ ቢለፈልፉም፣ በሕዝብ የተተፉ ኃይሎች ናቸው።

ለዚህም ነው፣ የጥልቅ ተሃድሶው ፍኖተ ሐሳብ በቀለም አልባ መስመሮች የተሰመረ ነው የሚባለው። ፍኖተ ሐሳቡ ከውስጣዊ የፓርቲው የፖለቲካ ትግል ወደ ሰፊው ሕዝብ መሰመር አለበት የሚባለው። ይህም ሲባል በ‘ጥልቅ ተሃድሶ’ ይቀጣጠላል የተባለው የፖለቲካ ትግል፤ በፓርቲው እና በሥርዓተ-መንግስቱ ውስጥ የኪራይ ሰብሳቢ ፖለቲካ ኢኮኖሚ ከዝንባሌም አልፎ በተግባር እንዲንሰፋራ ያደረጉትን አመራሮች ቆርጦ በመጣል መገለጽ አለበት ነው፤ እየተባለ ያለው። ከዚህ ውጪ ከአመለካከት ወደ ተግባር፤ ከተግባር ወደ አመለካከት እንቀይራለን እየተባለ የሚለፈፈው ከቃል ነቢብ በዘለለ ፋይዳ እንደማይኖረው ነው የሚታመነው፡፡

ቢያንስ ባለፉት አዐሥራ አምስት የዕድገት አመታት ውስጥ አንዳንድ ተጠቃሽ ከፍተኛ የፖለቲካ አመራሮች ዝቅጠት፤ ከአመለካከት ወደ ተጨባጭ ተግባር የገነገነውን የኪራይ ሰብሳቢ ፖለቲካ ኢኮኖሚን፣ “በሶስት ወር “የጥልቅ ተሃድሶ” ወደ ሕዝባዊ መስመር እንመልሰዋለን” መባሉ አመክንዮአዊ ያልሆነና ሕዝባዊነትን ያላስቀደመ ለፖለቲካ ፕሮፖጋንዳ ፍጆታ ብቻ የሚነገር ያስመስለዋል፡፡ የፓርቲውን ባለድርሻ አካላት ሳይቀር ውዥንብር ውስጥ መክተቱ አይቀርም፡፡

“ጥልቅ ተሃድሶ” የአመለካከት ለውጥ በማድረግ የሚመጣ መሆኑ ቢገለጽም በፓርቲ ውስጥ የመወሰን ስልጣንን ባላቸው ኃይሎች የሚወሰን ነው፡፡ የኪራይ ሰብሳቢ ፖለቲካ አራማጆችን በውስጠ ፓርቲ ትግል ከሥሩ ነቅሎ መጣል እስከአልተቻለ ድረስ፤  የሚካሄድ ማኅበራዊ አብዮት እንደሚኖር ነብይነት አይጠይቅም፡፡

በግልፅ ለመናገር፣ ኢትዮጵያ በአሁን ሰዓት የተረጋጋ የፖለቲካ አየር ያገኘችው፣ ሕገ-መንግስታዊ ሥርዓቱን የመጠበቅ ኃላፊነት በተጣለባቸው የሀገር መከላከያ ሰራዊት እና በደህንነት ተቋማት እንጂ የፖለቲካ አመራሩ በዘረጋቸው የሲቪል ተቋማት አለመሆኑ ግንዛቤ መውሰዱ ጠቃሚ ነው። ለዚህም ነው፤ ገዢው ፓርቲ ከሀገር መከላከያ ሰራዊት እና ከደህንነት ተቋማት ድጋፍ ውጪ፤ ሕዝባዊ መሰረት ባለው የፖለቲካዊ ቁመና ላይ ፈጥኖ መገኘት አለበት፤ የሚባለው፤ ወይም ግፊት እየተደረገበት ያለው።

ይህ እንዳይሆን ግን፣ በገዢው ግንባር ውስጥ አንዱ ሌላው ላይ ላለመደራረስ የወሰኑ የሚመስሉ ከፍተኛ የፖለቲካ አመራሮች ቁጥር፣ በግልፅ ለመፈታተሽ ፈቃደኛ ከሆኑት ከፍተኛ አመራሮች የበዙና የገዘፉ እንደሆኑ አሳማኝ ምልክቶች አሉ። ይህም በመሆኑ ነው፣ ከሥርነቀል ለውጥ ይልቅ ጥገናዊ ለውጥ ማድረግን በአማራጭነት ይዘው የቀረቡት። ለዚህም ነው፣ በተለያዩ የኃላፊነት ቦታዎች ላይ ሕዝባዊነትን የዘነጉ የፖለቲካ አመራሮች፣ በሌላ ቦታ እንደገንዘብ ታጥበው ብቅ እንዲሉ በፓርቲው ውስጥ በዘረጉት ኔትዎርክ የሚፈቀድላቸው። ለምን እንደዚህ ይሆናል ተብሎ ሲጠየቅም፣ የአመለካከት ለውጥ እንጂ ሰዎችን በማሰር ወይም በማሳደድ የሚመጣ ውጤት የለም፣ እየተባለ የኔትዎርኮቹን ቁልፍ በያዙ አመራሮች የሚገለጸው፡፡

በኪራይ ሰብሳቢ ፖለቲካ ኢኮኖሚ አመለካከትና ተግባር ውስጥ የተዘፈቁና ሕብረተሰቡ በአደባባይ የሚያውቃቸው የፖለቲካ አመራሮች፤ በተለያዩ ትንታኔዎች ሽፋን ሾልከው የሚያልፉበት አሰራር መዘርጋቱ አጠያያቂ ከመሆን አይዘልም፤ በአስቸኳይም መቆም ይኖርበታል፡፡ የሀገር መከላከያ ሰራዊት እና የደህንነት ተቋማትም፤ ገዢው ፓርቲ፣ ሕገ መንግስታዊ ሥርዓቱን መሰረት ባደረገ መልኩ ኪራይ ሰብሳቢ የፖለቲካ አመራሮቹን እንዲታገላቸው ጫና ማሳደር ይጠበቅባቸዋል። የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ የታወጀው፣ ሕገ መንግስታዊ ሥርዓቱን ለመጠበቅ እንጂ፣ ገዢው ፓርቲ ኪራይ ሰብሳቢ የፖለቲካ አመራሮቹን እንደተሸከመ ከመጣበት ፖለቲካዊ ቀውስ እንዲሻገር አይደለም። ገዢው ፓርቲ ለሕዝቡ ፍላጎት እንዲገዛ ማስገደድ ወይም በጎ ተፅዕኖ  ማሳደር ሕገ መንግስታዊ ተልዕኮ ተደርጎ ሊወሰድ የሚችል ተግባር ነው፤ ይገባልም።

ገዢው ፓርቲ፣ “በጥልቅ ተሃድሶ የአመለካከት ለውጥ” ትንታኔ ሽፋን፣ ኪራይ ሰብሳቢ የፖለቲካ አመራሮችን ተሸክሞ የተሃድሶ ጉዞውን ደምድሜያለሁ ካለ፤ በቀጣይ ለሚፈጠረው ማኅበራዊ አብዮት ከተጠያቂነት አያመልጥም፤ ለሚደርሰውም ጥፋት ግንባር ቀደም ተጠያቂ እንደሚሆን ሊታወቅ ይገባል፡፡ ማሕበራዊ አብዮቱ መከሰቱ አይቀሬ ከሆነ የሀገር መከላከያ ሠራዊትና የደኅንነት ተቋማት ከሕዝቡ ጋር በመሆኑ ሒደቱን ከግብ ለማድረስ ከወዲሁ ዝግጁ መሆን ይጠበቅባቸዋል።

ሊከሠት የሚችለው ማሕበራዊ አብዮት፣ የኪራይ ሰብሳቢ ፖለቲካ ኢኮኖሚ የተሸከመውን ሥርዓት አራግፎ፣ በተራማጅ ማኅበራዊ ሥርዓት የሚተካ ነው የሚሆነው። በምትኩም አዲስ የኢኮኖሚና የፖለቲካ ሥርዓት ነው የሚፈጥረው። ይኽውም የማሕበራዊ አብዮት ጥያቄ፣ የመንግስት ሥልጣን ጥያቄ በመሆኑ ነው። ለዚህም ነው፣ ማሕበራዊ አብዮት ከመፈንቅለ መንግስት የሚለየው። አሁን እየተከናወነ ያለው ‘ጥልቅ ተሃድሶው’ በመገለጫው፤ የፓርቲና የመንግስት ሰዎችን በሌላ መተካትና  በብዙሃን ዋጋ የጥቂት ኪራይ ሰብሳቢ ኃይሎችን ፍላጐት ይዞ ከማስቀጠል የዘለለ መሠረታዊ ለውጥ እስካላመጣ ድረስ የማኅበራዊ አብዮቱ መከሰት የጊዜ ጉዳይ ብቻ ነው የሚሆነው።

ከላይ የሰፈሩት ሁኔታዎች ከመከሰታቸው በፊት፣ ገዢው ፓርቲ እራሱን ሊያርም የሚችልበት እድሎች በጣም ሰፊ ናቸው።በመሰረታዊነት ግን፣ በፓርቲው ውስጣዊ ትግል ኪራይ ሰብሳቢው የፖለቲካ አመራር በተራማጅ ኃይሎች ሳይውል ሳያድር መተካት አለበት። ተራማጅ ኃይሎች እነማን ናቸው? ሕዝባዊ ወገንተኝነት ያላቸው፣ ሕዝብን ለማገልገል የተሰጡ፣ የጋራ ብልፅግናን የሚሹ፣ ኢኮኖሚያዊና ማሕበራዊ ፍትህን የሚደግፉ እና ለዚህም መሳካት ቁርጠኛ የሆኑ ናቸው። ከማሕፀን ኪራይ እስከ ሕዝባዊ ቁስ ኪራይ ሰብሳቢነት ኔትዎርክ ውስጥ የሌሉ ኃይሎች ናቸው። እነዚህን ሕዝቡ አጥብቆ ይሻል። “ለምጣዱ ሲባል፣ አይጧ ትለፍ” የሚለው ብሂል፣ ኪራይ ሰብሳቢ አመራሮችን ለመሸከም ከዋለ ምጣዱን መስበር ተገቢነቱ ምትክ አልባ ነው።

በይርጋ አበበ 

ከ80 በላይ ብሔረሰቦች እና ብሔሮችን የያዘው የኢትዮጵያ ግዛት ላለፉት 25 ዓመታት በኢህአዴግ እየተመራ ሲሆን 547 መቀመጫዎች ያሉት የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ደግሞ ላለፉት 14 ወራት በኢህአዴግ አባሎች ብቻ ተይዟል። በአገሪቱ የመድብለ ፓርቲ ስርዓት በህግ ደረጃ የጸደቀ እና እውቅና የተሰጠው ቢሆንም ከ1983 ዓ.ም ጀምሮ የአገሪቱን ሁሉንም ክፍሎች በትጥቅ ትግል የደርግን መንግስት አስወግዶ ስልጣን ከያዘው ከኢህአዴግ እና አጋር እያለ ከሚጠራቸው የአምስቱ ታዳጊ ክልሎች (ሶማሊያ፣ ሀረሪ፣ ቤኒሻንጉል ጉሙዝ፣ አፋር እና ጋምቤላ) ገዥ ፓርቲዎች ውጭ የፖለቲካ ስልጣን የተረከበ ሀይል አልታየም። ይህ ክስተትም ኢህአዴግን “ስልጣኑን ለማካፈል የማይሻ እና የፖለቲካ አመለካከት ብዝሃነትን መቀበል የሚከብደው” እየተባለ እንዲተች አድርጎታል። የመድረክ ማዕከላዊ ኮሚቴ አባሉ አቶ ጥሩነህ ገምታ “የፓርቲ ፖለቲካ በኢትዮጵያ” በሚለው መጽሃፋቸው “ህወሓት/ኢህአዴግ የሚከተለው አብዮታዊ ዴሞክራሲ አውራ ፓርቲነት የተለያየ አመለካከት ያላቸውን የኢትዮጵያ ህዝቦች በአገር ስሜት ማስተባበርና ማሳተፍ የማይችል ከቻይናው አዲሱ ዴሞክራሲ የተቋጬ ዲቃላ ርዕዮተ ዓለም የሚከተል ድርጅት ነው” ሲሉ ይገልጹታል። አቶ ጥሩነህ አያይዘውም “ኢህአዴግ በባህሪው የመድብለ ፓርቲ ስርዓትን (የፖለቲካ አመለካከት ብዝሃነትን) ለመቀበል የሚከብደው ነው” ይላሉ።

በ2008 ዓ.ም ኅዳር ወር ጀምሮ በኦሮሚያ ክልል በተቀሰቀሰው ህዝባዊ ቁጣ እና በኋላም በአማራ ክልል ከተፈጠረው ተመሳሳይ ሁነት በኋላ ገዥው ፓርቲ ወደ ውስጡ ተመልክቶ ችግሮቹን ለይቶ በማውጣት ከህዝብ ጋር በመወያየት በጥልቀት ተሃድሶ እንደሚያደርግ ቃል መገባቱ የሚታወቅ ነው። እንደተባለውም በአቶ ኃይለማሪያመ ደሳለኝ አማካኝነት በ2008 ዓ.ም መስከረም ወር ላይ የተሾሙት የገዥው ፓርቲ ጎምቱ ካቢኔዎች (የፌዴራል መንግስቱ ባለስልጣናት) ለአንድ ዓመት ስልጣን ላይ ከቆዩ በኋላ በሌላ ጓዶቻቸው ተተክተው እነሱ ደግሞ ወደ ሌላ ቦታ ተዘዋውረው እንዲሰሩ ሹመት ተሰጥቷቸዋል። ይህ የፌዴራል መንግስቱ ተሞክሮም የኢህአዴግ አባል ፓርቲዎች በሚያሰተዳድሯቸው ክልሎች ተፈጻሚ በመሆን በርካታ የክልል፣ የከተማ አስተዳደር፣ የዞን፣ የክፍለ ከተሞች እና የወረዳዎች ካቢኔ ሹም ሽሮች ተካሂደዋል። በዚህ ዝግጅታችን በአገራችን ሰፊ የቆዳ ሰፋት እና ከፍተኛ የህዝብ ቁጥር የያዘውን የኦሮሚያን ክልል ፖለቲካዊ ብዝሃነት (Political Diversity) ሁኔታ ለመመልከት እንሞክራለን።

 

የኦሮሞ ፖለቲካ በ25 ዓመታት ውስጥ

በአገሪቱ ፖለቲካ ላይ ተሳተፎ እያደረጉ ከሚገኙ ዘውጌ የፖለቲካ ፓርቲዎች መካከል የኦሮሚያን ክልል የሚያስተዳድረው የኦሮሞ ህዝቦች ዴሞክራሲያዊ ድርጅት (ኦህዴድ) እና በክልሉ የኦህዴድ ተቀናቃኝ የሆነው የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግረስ (ኦፌኮ) ይገኙበታል። እነዚህ ሁለት ፓርቲዎች በተለያዩ የፖለቲካ ግለቶች እና ውዝግቦች ታጅበው በክልሉ እየተንቀሳቀሱ ሲሆን በተለይ የአራት ኪሎውን ቤተ መንግስትም ሆነ የፍላሚንጎውን የኦሮሚያን ጬፌ (የኦሮሚያ ክልል መንግስት) ወንበር መጨበጥ ያልቻለው ኦፌኮ ከሚያቀርባቸው ፖለቲካዊ አቤቱታዎች መካከል ኦህዴድ እንዳልንቀሳቀስ ቀፍድዶ ይዞኛል የሚለው ክሱ ቀዳሚው ነው። በሌላ በኩል ደግሞ በክልሉም ሆነ በብሄረሰቡ ተመራጭ “እኔ ነኝ” ሲል በድፍረት ይናገራል። ለዚህም አንዱ ማሳያው አድርጎ ኦፌኮ የሚያቀርበው “ላለፉት 25 ዓመታት በኦሮሚያ ክልል የተረጋጋ ሁኔታ አለመኖሩን በተለይም በተደጋጋሚ ጊዜ በክልሉ የሚነሳው ህዝባዊ አመጽ እና ባለፈው አንድ ዓመት ሙሉ በክልሉ የነገሰው ውጥረት ምክንያቱ ኦህአዴድ በክልሉ ህዝብ ያለመፈለጉ ምክንያት የፈጠረው ነው። ለዚህ ደግሞ ኦህዴድ ለክልሉ ህዝብ መስራት ከሚገባው በታች መስራቱ ነው” ኦፌኮ አያይዞም ኦሀዴድን በሙስና እና በኪራይ ሰብሳቢነት ይከሰዋል።

የክልሉ ገዥ ፓርቲ ኦህዴድ በበኩሉ “ኦፌኮ ለኦሮሞ ህዝብ ሰላምና ልማት የሚያበረክተው አንዳች ረብ ያለው ፓርቲ እንዳልሆነ ደጋግሞ ይገልጻል። የራሱን ፕሮግራም ተመልክቶ ለክልሉ ህዝብ የሚበጀውን አጀንዳ ከመቅረጽ ይልቅ የተሰሩ ልማቶችን በመንቀፍ ጊዜውን ያጦፋል” በማለት ይተቸዋል። በኪራይ ሰብሳቢነትና በሙስና ላይ ያለውን አቋም በተመለከተም የቀድሞው የፓርቲው ሊቀመንበርና የክልሉ ፕሬዝዳንት አቶ ሙክታር ከድር የኦህዴድን 25ኛ ዓመት የምስረታ በዓል አስመልክቶ ለመንግስታዊ አዲስ ዘመን ጋዜጣ በሰጡት ቃለ ምልልስ “በፓርቲያችን ውስጥ ሙስና እና ኪራይ ሰብሳቢነት መኖሩን በግምገማችን ለማወቅ ችለናል። በዚህ ላይ በወሰድናቸው ተከታታይ እርምጃዎችም ኪራይ ሰብሳቢነትን በገጠሩ ክፍል ሙሉ ለሙሉ በሚያስችል መልኩ ማጥፋት ብንችልም በከተማዎች ግን ችግሩ ስር የሰደደ ከመሆኑ ጋር በተያያዘ ገና ብዙ ይቀረናል።” ሲሉ ተናግረው ነበር። 

 

 

የኦህዴድ ተሃድሶ

ከኢህአዴግ አባል ድርጅቶች መካከል ኦህዴድ በተደጋጋሚ ጊዜ የአመራር እና አባላት ግምገማ በማካሄድ ተስተካካይ የለውም። የቀድሞው የኢፌዴሪ ፕሬዝዳንት ዶከተር ነጋሶ ጊዳዳ “ዳንዲ የነጋሶ መንገድ” በሚለው መጽሃፋቸው በአንድ ወቅት “3000 የፓርቲው አባላት መባረራቸውን” አስታውቀዋል። ከዚያ ጊዜ በኋላም ቢሆን ኦህዴድ ከቀድሞው የክልሉ ፕሬዝዳንት ጁነዲን ሳዶ እና የፓርቲው ማዕከላዊ ኮሚቴ አባል አልማዝ መኮ ጨምሮ በርካታ ከፍተኛ አመራሮቹ በግምገማ ከመሰናበታቸውም በላይ በፖለቲካ አመለካከታቸው ልዩነት ምክንያት ከአገር ሲኮበልሉ እና አገር ውስጥ ሆነው ሲቃወሙ ይታያሉ።

ካለፈው ዓመት ጀምሮ አሁንም በአገሪቱ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ እንዲደነገግ ያደረገው በገዥው ፓርቲ ላይ የተነሳው ህዝባዊ ቁጣ የአንበሳውን ድርሻ የሚይዘው በኦሮሚያ ክልል ያለው ተቃውሞ መሆኑን ተከትሎ ኦህዴድም ራሱን ገምግሞ የመፍትሔ እርምጃዎችን ለመውሰድ እየተንቀሳቀሰ መሆኑን ቀደም ባሉት ሳምንታት አስታውቋል። ከዚህ የፓርቲው እርምጃዎች መካከል ደግሞ አንዱ የሆነው ከፓርቲ አመራሮቹ እና ከክልሉ የመንግስት ኃላፊዎች ላይ የካቢኔ ሹም ሽር ማድረጉ ይገኝበታል። በዚህ የካቢኔ ሹም ሽሩ መሰረትም የክልሉን ፕሬዝዳንት ሙክታር ከድርን በቀድሞው የክልሉ የጸጥታ ዘርፍ ኃላፊ በአቶ ለማ መገርሳ የተካ ሲሆን የፓርቲውን ምክትል ሊቀመንበር ወይዘሮ አስቴር ማሞን ደግሞ በውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ዶክተር ወርቅነህ ገበየሁ ተክቷል።

በወቅቱም አዲሱ የክልሉ ፕሬዝዳንት አቶ ለማ መገርሳ “በመንግስት መዋቅር ውስጥ የሚታየውን የኪራይ ሰብሳቢነት አመለካከት በህዝብ አገልጋይነት ለመተካት ልዩ ትኩረት እንሰጠዋለን። ወጣቱን በኢኮኖሚ ተጠቃሚ ማድረግ፣ የክልሉን ሰላምና ጸጥታ ማረጋጋት እና ከህዝቡ የሚነሱ የመልካም አስተዳደር እና የልማት ጥያቄዎችን ትኩረት ሰጥቶ መስራት ይኖርብናል” ሲሉ ተናግረው ነበር። 

የክልሉ መንግስት የኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ቢሮ ኃላፊ የነበሩት አቶ ፈቃዱ ተሰማ በበኩላቸው ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ “በክልላችን ለሚገኙ ወጣቶች የስራ እድል በመፍጠር ከኢኮኖሚው ተጠቃሚ ማደረግ፣ ለህዝብ የሚቀርቡ አገልግሎቶችን ማሻሻል፣ ህዝቡ ሲያነሳቸው የነበሩ ጥያቄዎችን መመለስ፣ ከድንበሮች ጋር ተያይዞ የሚነሱ ግጭቶችን መፍታት፣ በኢንቨስትመንት ስም የተፈናቀሉ አርሶ አደሮችን ማቋቋም እና ተገቢውን የህግ ማዕቀፍ ማዘጋጀት እና የክልሉን ሰላምና ጸጥታ ማረጋጋት” ሲሉ የአዲሱን ካቢኔ የመጀመሪያ የቤት ስራዎች መናገራቸው ይታወሳል።

ኦህዴድ ከክልሉ የመንግስት መዋቅር እና ከከፍተኛ የፓርቲ አመራሮች ሹም ሽር ማግስት ደግሞ ሰሞኑን (ባሳለፍነው ሰኞ) በምዕራብ አርሲ እና በጅማ ዞኖች እንዲሁም በጅማ እና ሻሸመኔ ከተሞች የካቢኔ ሹም ሽር አካሂዷል። ይህ እርምጃም ከህዝብ ለሚነሱ ጥያቄዎች አፋጣኝ መልስ ለመስጠትና የመልካም አስተዳደር ችግሮችን ለመፍታት እንደሚረዳ ኦህዴድ ገልጿል። በሌላ በኩል ደግሞ የካቢኔ ሹም ሽሮችና የፓርቲው የተሃድሶ ስራ በክልሉ ለሚነሱ የህዝብ ጥያዎችና አለፍ ሲልም ህዝባዊ ተቃውሞዎች የሚሰጡት ምላሽ ሊኖር አይችልም ሲሉ የኦፌኮ ምክትል ሊቀመንበር አቶ ሙላቱ ገመቹ ተናግረዋል።

 

 

የኦፌኮ አቤቱታ

ኦፌኮ ሊቀመንበሩ ዶከተር መረራ ጉዲና “ከሽብርተኛ ድርጅት አመራር (የአርበኞች ግንቦት 7 ሊቀመንበር ፕሮፌሰር ብርሃኑ ነጋ)” ጋር ተገናኝቶ በመወያየት የጸረ ሽብርተኝነት አዋጁን ተላልፈዋል ተብለው ታስረው ክስ ተመስርቶባቸዋል። ተቀዳሚ ምክትል ሊቀመንበሩ እና በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የውጭ ቋንቋዎች አስተማሪ የሆኑት አቶ በቀለ ገርባ ወደ አሜሪካ ሂደው “ከአሸባሪው” ኦነግ ጋር በመገናኘት የሽብር ተልዕኮ ለመፈጸም ተነጋግረው መጥተዋል በሚል ክስ ተመስርቶባቸው እስር ቤት ከገቡ ዓመት አልፏቸዋል። የፓርቲው ዋና ጸሃፊ አቶ በቀለ ነጋ ደግሞ ከማንኛውም የፖለቲካ ተሳትፎ እና ማንኛውንም ጋዜጣዊ መግለጫ እንዳይሰጡ በቤታቸው በቁም እስር ከዋሉ ዓመት አልፏቸዋል፤ የእሳቸው ምክትል አቶ ደጀኔ ጣፋም እስር ላይ ናቸው። ከዚህ በተረፈ ደግሞ ሌሎች በየደረጃው የሚገኙ የፓርቲው ከፍተኛ አመራሮች ለእስር መዳረጋቸውን ፓርቲው ይናገራል።

የኦፌኮ ምክትል ሊቀመንበር አቶ ሙላቱ ገመቹ “ፓርቲያችን ኦፌኮም ሆነ ሊቀመንበራችን ዶክተር መረራ እንደሚታወቀው ሰላማዊ የስልጣን ሽግግርን የምንመኝ ነን። በጠብመንጃ ስልጣን ይዞ የአገሩን ዜጋ ከሚጠራጠር የአገዛዝ ስርዓት ተላቀን የምንፈልገው ሰላምና ዴሞክራሲ የሁላችንም በሆነችዋ አገራችን ላይ እንዲሰፍን የምንታገል ሰዎች ነን” ብለዋል። በቅርቡ የኦሮሞ ህዝቦች ዴሞክራሲያዊ ድርጅት (ኦህዴድ) በአመራሮቹ ላይ ሹም ሽር አካሂዷል ተሃድሶ እያደረገም ይገኛል። ይህ የክልሉ ገዥ ፓርቲ እንቅስቃሴ በእናንተ እና በክልሉ ለሚንቀሳቀሱ የፖለቲካ ፓርቲዎች የሚኖረው ጠቀሜታ አይኖርም ወይ? ለሚለው የሰንደቅ ጋዜጣ ጥያቄ መልስ የሰጡት አቶ ሙላቱ “አዲሶቹ አመራሮች እኮ የሚሰሩት የቀድሞዎቹን እንጂ የስርዓት ለውጥ ወይም የሲስተም ለውጥ የሚያመጡ አይደሉም። የህዝቡ ጥያቄ እኮ እርቅ ይውረድ፣ ከአለአግባብ የታሰሩ ሰዎች ይፈቱ፣ የስርዓት ለውጥ ይምጣ እንጂ እናንተ እርስ በራሳችሁ እየተለዋወጣችሁ ታድሰናል አትበሉን አላልንም ነው። ስለዚህ የዚህ ፓርቲ ተሃድሶም አልኮው መለዋወጥ ይበልጥ አፈናውን እና እስሩን ያባብሰዋል እንጂ የተሻለ ዴሞክራሲ እና መረጋጋትን ሊያመጣ አይችልም” ሲሉ ገልጸዋል።

በቅርቡ ለእስር የተዳረጉትን የፓርቲውን ሊቀመንበር ዶክተር መረራ ጉዲናን የእስር ቤት ሁኔታ በተመለከተ ደግሞ “ዶክተር መረራ ተጠርጥሮ ቢታሰርም በወዳጆቹ እንዳይጠየቅ ተደርጓል። ይህ ደግሞ የግለሰቡን ሰብአዊና ህገ መንግስታዊ መብት መጣስ ነው። በሌላ በኩል ጠበቆቹ አቶ ወንድሙ ኢብሳ እና ዶክተር ያዕቆብ ኃይለማሪያም እንዲጠይቁት የተደረገውም እጆቹን በካቴና ታስሮ እና በፖሊስ ታጅቦ ሲሆን ለተወሰነ ደቂቃ ብቻ (30 ደቂቃ) ነው እንዲያነጋግሩት የተፈቀደው። ከዚህ በተረፈ ደግሞ ምንም እንኳ ሰውየው የጤና ችግር ቢኖርበትም በአሁኑ ወቅት ግን ጤንነቱ ደህና መሆኑን ጠበቆቹ ነግረውናል” ብለዋል።


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 1 of 18

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us