ወ/ሮ አዳነች ሀቤቤ፣ በሕግ የመጀመሪያ ዲግሪ፤ ሁለተኛ ዲግሪያቸውን በትራንስፎርሜሽናል ሊደርሺፕ ወስደዋል፡፡ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ሦስተኛ ዲግሪያቸውን እየሰሩ ይገኛሉ። በአመራርነት በኦሮሚያ ሠራተኛና ማሕበራዊ ጉዳይ ኃላፊ፤ የኦሮሚያ ፕሬዝደንት ጽ/ቤት ኃላፊ፤ የሕዝብ ተወካዮች ምከር ቤት ጽ/ቤት ኃላፊ፤ የኦሮሚያ ፍትህ ቢሮ ምክትል ኃላፊ፤ የኦሮሚያ ልማት ማሕበር ዋና ሥራአስኪያጅ፤ የአዳማ ከተማ ከንቲባ ሆነው አገልግለዋል፡፡ በአሁን ሰዓት በምክትል ፕሬዝደንት ማዕረግ የኦሕዴድ ጽ/ቤት ኃላፊ ናቸው፡፡

 

ባሳለፍነው ሳምንት የአዲስ አበባ ከተማ ከንቲባ ሹመትን በተመለከተ በማሕበራዊ ሚዲያ እና በአንዳንድ የዜና ማሰራጫዎች የተለያዩ የድጋፍና የተቃውሞ አስተያየቶች ሲደመጡ ነበር። እንደሚታወቀው፤ የተሻሻለውን የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ቻርተር አዋጅ ለማሻሻል በቅርቡ ለሕዝብ ተወካዮች ምክርቤት ቀርቦ በጸደቀው አዋጅ መሠረት የአዲስ አበባ ከተማ ኢንጅነር ታከለ ኡማ በምክትል ከንቲባነት ሾሟል።


የተሻሻለው የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ቻርተር አዋጅን ለማሻሻል ሰሞኑን በፓርላማ የጸደቀው አዋጅ የአዲስ አበባ ከተማ ከንቲባ ከምክርቤቱ አባላት መካከል እንደሚመረጥ የደነገገ ሲሆን ምክትል ከንቲባው ግን ከምክርቤቱ አባላት ውስጥ ወይንም ከምክርቤቱ አባላት ውጭ ሊሾም እንደሚችል መደንገጉ ይታወሳል። በዚሁ መሠረት በቀጣይ ዓመት ምርጫ እስከሚካሄድ ድረስ ኢንጂነር ታከለ የአዲስ አበባ ከተማን በምክትል ከንቲባ ይመራሉ።


በከንቲባው ሹመት ሁለት የክርክር ነጥቦች ተነስተዋል። አንደኛው፣ ከአዲስ አበባ ምክር ቤት አባላት መካከል ሰዎች ጠፍተው ነው፣ ሕጉን አሻሽሎ መሾም የተፈለገው። ሆን ተብሎም ከኦሕዴድ ለመሾም ተፈልጎ ነው። አንዳንዶቹ እንደውም፣ የከንቲባው ቦታ ለኦሮሞ ተመራጭ ብቻ ያደረገው ማነው ሲሉም ጠይቀዋል?


በሌሎች ወገን የተንጸባረቀው፣ አዲስ አበባን ማስተዳደር ያለበት የአዲስ አበባ ተወላጅ ነው። የከንቲባውም ሹመት ለአዲስ አበባ ልጅ መሆን አለበት የሚሉ መከራከሪያዎች ናቸው። ለዚህ ምላሽ ለመስጠት የአዳማ ከተማን ተሞክሮ መውሰድ ይቻላል።


አዳማ ቢያንስ ከ18 ከንቲባዎች በላይ አስተዳድረዋታል። በአዳማ ከተማ ነዋሪ የነበሩ በኢትዮጵያ ሠራተኞች ፓርቲ (ኢሠፓ) የተሾሙ አስተዳድረዋታል። ኢሕአዴግ ሀገሪቷን ከተቆጣጠረ ጀምሮም የገዢው ፓርቲ አባላት አዳማን አስተዳድረዋል። በሁለቱም መንግስታት የተሾሙት ኃላፊዎች የራሳቸው ጠንካራ እና ደካማ ጎኖች አሏቸው። ባለፈው መንግስት የኢሠፓ አባል በመሆን፤ በኢሕአዴግ የድርጀት አባል በመሆን ሹመቶች ተሰጥተዋል። አዲስ አበባም ከዚህ በተለየ መልኩ ያስተዳደራት የለም። በሁለቱም መንግስታት የፖለቲካ ፓርቲ አባላት መሆን መስፈርት ነው። በወንዜ ልጅ ምርጫ ሀገር ያስተዳደረ የለም። መስፈርቱ ምን መሆን አለበት የሚለውን ለመመለስ ይረዳን ዘንዳ የቀድሞ የአዳማ ከንቲባ የነበሩትን የወ/ሮ አዳነች ሀቤቤን የሥራ ተሞክሮዎች መውሰድ መልካም ነው።


የአዳማ ከተማ ዋና መገለጫዎች ተደርጎ የሚወሰደው ገዢው ፓርቲ እንደሚለው የኪራይ ሰብሳቢ ፖለቲካ ኢኮኖሚ ዋነኛው ነው። በተለይ በአዳማ መሬት ከፍተኛ የኪራይ ሰብሳቢዎች ዋሻ መሆኑ አሻሚ አይደለም። በጣት የሚቆጠሩ የከተማው ባለሃብቶች የሚዘውሩት የመሬት አቅርቦት አሰራር የነገሰበት ከተማ ስለመሆኑ ከዚህ ጸሃፊ በላይ ምስክር የለም። በአዳማ መሬት ሽያጭ በአንዴ ወደ ከፍተኛ የሃብት ማማ ላይ የደረሱ፣ የከተማው ባለሃብቶች አሉ።


በተለይ የአዳማ የኪራይ ሰብሳቢ ሰንሰለት ከአስተዳደሩ፣ ከፍርድ ቤቱ፣ ከፖሊስ ተቋማት እና ከቀበሌ ሹመኞች ጋር በእጅጉ ቁርኝት ያለው በመሆኑ፣ አቅሙ በቀላሉ የሚሽመደመድ አይመስልም። በርካታ የከተማው ከንቲባዎች ይህንን ግዙፉ የኪራይ ሰብሳቢ ሰንሰለት ለመበጠስ የሚችሉትን አድርገዋል። አልሰሩም ባይባሉም፤ ትርጉም ያለው ለውጥ አላመጡም።


በአዳማ የተዘረጋውን የኪራይ ሰብሳቢዎችን ሰንሰለትና ዋሻ ትርጉም ባለው መልኩ የተዋጉት፣ ወ/ሮ አዳነች ሀቤቤ ናቸው። ልብ ልንለው የሚገባው አንድ እውነታ፣ ወ/ሮ አዳነች ተወልደው ያደጉት በአርሲ ዞን፣ አሰኮ ወረዳ፣ ጨፌ ቀበሌ ውስጥ ነው። ከአዳማ ከተማ ጋር ግንኙነታቸው እንደአንድ ኢትዮጵያዊ እንጂ የተለየ ቁርኝት የላቸውም።


ማሳያዎችን በማቅረብ ሥራቸውን እንመልከት። በአዳማ ከኪራይ ሰብሳቢ ኃይል መሬት ነጥቆ መውሰድ የማይታሰብ ነበር። ወይም ከተራራ ጋር መጋፋት ተደርጎ በየመሸታው ቤቶች የሚወራ ተረክ ነበር። ከተማው ኪራይ ሰብሳቢነት መገለጫ ነው። ሕገወጥ የመሬት ወረራ ዋናው የገቢ ምንጭ ነው። ዝነኞቹ የከተማው ስጋ ቤቶች በከተማው ባለስልጣኖች፣ ዳኞች፣ ትራፊኮች ፖሊሶች፣ የቀበሌ ሹመኞች እና ደላሎች የሚያጨናንቋት ከተማ ናት። ይህንን የኪራይ ሰብሳቢዎች ሰንሰለትና ዋሻ ላይ እርምጃ ለመውሰድ ግን ሴትየዋ አላመነቱም።


በእነዚህ ኪራይ ሰብሳቢዎች በኢንቨስትመንት በሪል እስቴት ስም ተይዘው የነበረውን 250 ሔክታር መሬት ወደ መንግስት ካዝና እንዲገባ ያደረጉት፤ ወ/ሮ አዳነች ናቸው። ወደ መንግስተ ካዝና የተመለሰው መሬት በፍጥነት ወደ ሕብረተሰቡ ተጠቃሚነት ነው የዋለው። ከ250 ሔክታር መሬት ውስጥ፤ 47 ሔክታር ለከተማ ሥራአጥ ወጣቶች፤ 100 ሔክታር ላለፉት አስራ ሁለት ዓመታት ተገቢውን ካሳ እና ጥቅማጥቅሞች ሳይከበርላቸው በኪራይ ሰብሳቢዎች ሰንሰለት ከመሬታቸው በነፃ በሚባል ደረጃ እንዲለቁ ለተደረጉ በአዳማ ዙሪያ ለሚገኙ አርሶ አደሮች ነው የተሰጠው፤ 35 ሔክታር ከሶማሌ ክልል በግፍ ለተፈናቀሉ አባዎራዎች እና እማወራዎች ለቤት መስሪያ እና ለንግድ አገልግሎት ነው የዋለው፤ ቀሪው ሔክታር መሬት የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት ባስተላለፈው መመሪያ መሰረት ለመምህራን እና ለአስተማሪዎች የቤትመስሪያ እንዲውል ነው፤ ከንቲባዋ ያደረጉት።


በተጨማሪም በከንቲባዋ አመራር ሰጪነትም፣ ከሕግ አግባብ ውጪ የተያዙ 350 የቀበሌ ቤቶችን በኤችአይቪ ለተጠቁ እና በዝቅተኛ ኑሮ ደረጃ ላይ ለሚገኙ ለከተማ ነዋሪዎች እንዲተላለፉ አድርገዋል።


እነዚህን ኪራይ ሰብሳቢዎች ለመዋጋት ድፍረት ባለው መልኩ፣ ተራ የከተማ ሴት መስለው መስሪያቤቶችን ፈትሸዋል። አዳማ ውስጥ በሚገኝ በአንድ መስሪያቤት መዝገብ ለመክፈት እስከ 500 ብር ክፍያ እንዲከፍሉ ተጠይቀው፤ ክፍያ ፈጽመዋል። ክፍያ ከተከናወነ በኋላ በመስሪያቤቱ ላይ እርምጃ እንዲወሰድ አድርገዋል። ኪራይ ሰብሳቢውን ተግባር እራሳቸው ኃላፊነት ወስደው አጋልጠዋል።


ከንቲባዋ በከተማ ውስጥ በዘረጉት የፀረ-ኪራይ ሰብሳቢ ዘመቻ ፍተሻ ባለቤት አልባ የኪራይ ሰብሳቢዎች ፎቆች ተገኝተዋል። ይህም በመሆኑ፣ በመንግስት ንብረትነት እንዲወረሱ አድርገዋል። አሁን ላይ ከተወረሱት ፎቆች መካከል አንዱ የከተማው ኮሙንኬሽን ቢሮ በመሆን አገልግሎት እየሰጠ ይገኛል።


ይህ ብቻ አይደለም። አዳማ ከተማ የኖረ የክረምት ጎርፍ ምን እንደሆነ በሚገባ ያውቃል። ለዘመናት ሲንከባለል የነበረ ችግር ነው። በክረምት ነዋሪዎች ቤታቸውን እስከመልቀቅ ይደርሳሉ። ይህንን የነዋሪዎች የዘመናት ችግርን ለመቅረፍ የአዳማ ነዋሪ መሆን አላስፈለጋቸውም። የከተማውን ሕብረተሰብ ነጋዴውን በማንቀሳቀስ ፕራይቬት ፕብሊክ ፓርትነርሺፕ በማቋቋም በአንድ ገቢ ማሰባሰቢያ 110 ሚሊዮን ብር እንዲሰበሰብ ከፍተኛውን የአመራር ሚና ተጫውተዋል። የከተማው ጎርፍ ወደአንድ አቅጣጫ እንዲፈስ ተደርጎ ሰው ሰራሽ ሃይቅ እንዲፈጠር እና ችግሩ ትርጉም ባለው ሁኔታ እንዲቀረፍ አስችለዋል።


ከንቲባዋ በዚህም ሳያበቁ የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስትን በመጠየቅ በ500 ሚሊዮን ብር በሚጠጋ የገንዘብ መጠን በአዳማ አባገዳ ሥር በሚገኘው ተራራ ዙሪያ ሰው ሰራሽ ሃይቁ እንዲያርፍ አድርገዋል። በቀጣይ በሚዘረጉ መሰረተ ልማቶች ከአካባቢው የሚነሳ ጎርፉ ወደዚህ ሰው ሰራሽ ሐይቅ እንዲፈስ በማድረግ ሙሉ ለሙሉ ችግሩ ይቀረፋል። እንዲሁም ወደሀረር መውጫ አማራጭ መንገድ በአባገዳ ተራራ አቅራቢያ 22 ኪሎ ሜትር ርዝመት እና 50 ሜትር ስፋት ያለው መንገድ እንዲገነባ አድርገዋል።


በከፍተኛ ሁኔታ የሚጠቀስላቸው ሌላው ሥራቸው፤ የአዳማ ከተማ ለአስር ዓመታት የሚሆን መዋቅራዊ የማስተር ፕላን እቅድ በበላይነት አመራር በመስጠት ውጤታማ አድርገው ፈጽመዋል። ማስተር ፕላኑ ለማዘጋጀት 53 ሚሊዮን ብር ወጪ ተደርጎበታል። ይህን ገንዘብ ከሕብረተሰቡ፣ ከነጋዴዎች እና ከመንግስት ተቋማት ከዩኒቨርስቲዎች ጋር በጋራ ጥምረት በመፍጠር ተግባራዊ ያደረጉት፤ ከንቲባ አዳነች ሀቤቤ ናቸው።


ከአዳማ ከተማ ከንቲባነት ውጪ ያላቸውን የስራ አፈፃጸምም ከተመለከትን የሹመት መመዘኛው ችሎታ ብቻ መሆኑ ለመስማማት አንቸገርም። ይኸውም፣ የኦሮሚያ ልማት ማሕበር ከተመሰረተ ከሰላሳ ዓመት በላይ እድሜ ቢኖረውም የሕብረተሰቡን ማሕበራዊና ኢኮኖሚያው ችግሮችን ትርጉም ባለው ሁኔታ መፍታት የጀመረው፣ አለማጋነን በወ/ሮ አዳነች አመራር ሰጪነት ስራ ከጀመረ በኋላ ነው። ቁጥሮችን በማሳያነት ማስቀመጥ እንችላለን፤ በኦሮሚያ ውስጥ በእሳቸው አመራር ሰጪነት ከ500 የማያንሱ አንደኛ ትምህርት ቤቶች፣ 30 ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች፣ 3 የቴክኒክና ሙያ ኮሌጅ፤ 103 ቅድመ አንደኛ ደረጃ ልዩ ትምህርት ቤቶች፤ በኦሮሚያ ከፍተኛ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ውስጥ ከፍተኛ ውጤትና ልዩ ተሰጥኦ ያላቸው ከዘጠነኛ ክፍል በላይ ተማሪዎች የሚማሩበት በአዳማና በሙገር፤ እንዲገነቡና አገልግሎት እንዲሰጡ አድርገዋል።


በተለይ ከውጤት አንፃር ጥሩ ማሳያ የሚሆነው፤ በኦሮሚያ ልማት ሥር በሚገኘው በአዳማ ልዩ ትምህርት ቤት ከአሠራ ሁለተኛ መልቀቂያ ፈተና ከወሰዱት 314 ተማሪዎች መካከል፤ 310 ተማሪዎች አራት ነጥብ በማምጣት ወደ ከፍተኛ ትምህርት እንዲገቡ እገዛ አድርገዋል። ሌሎቹም ወደ ከፍተኛ ትምህርት ተቋም ገብተዋል።


በተጨማሪም ለልማት ማሕበሩ ገቢ ማስገኛ እንዲሆን፣ በአዲስ አበባ ኦዳ ታዎር፣ ጅማ፣ ሻሸመኔ፣ እንዲሁም በአዳማ የገበያ ማዕከል ተገንብቶ ወደስራ ገብቷል። 15ሺ ሼዶች ሥራ ጀምረዋል።


በዚህ ጹሁፍ የከንቲባ ወ/ሮ አዳነች አበቤ በአዳማ ከንቲባ በነበሩ ጊዜ የሥራ ተሞክሮዎችን ማሳየት የተፈለገው ከአዲስ አበባ ከንቲባ ሹመት ጋር በተያያዘ ለተነሱ ክርክሮች የተወሰነ ምላሽ ይሰጣል በሚል ነው። ይኸውም፣ ከላይ እንደሰፈረው ወ/ሮ አዳነች ተወልደው ያደጉት በአርሲ ዞን፣ አሰኮ ወረዳ፣ ጨፌ ቀበሌ ውስጥ ነው። ከአዳማ ጋር የነበራቸው ግንኙነት ከአዳማ ውጪ እንዳሉ ዜጎች ነው። አዳማን ግን ለማገልገል የግድ ተወላጅ መሆን አላስፈለጋቸውም።


ሁለተኛ፣ ወ/ሮ አዳነች የኦሕዴድ አባል ናቸው። አዲስ አበባ ከተማን ከወሰድን ከአቶ ተፈራ ዋልዋ ከአቶ አርከበ የዕቁባይ እና ከአቶ ብርሃነ ደሬሳ ውጪ የኦሕዴድ አባሎች ናቸው ያስተዳደሩት። ኦሕዴድ አባሎች አዲስ አበባን ያስተዳድሩት እንጂ የኦሮሞ አርሶ አደር ከአዲስ አበባ ዙሪያ ከመፈናቀል አላዳኑትም። በሽርፍራፊ ክፍያዎች አርሶ አደሮች ከቀያቸው እንዲነሱ ነው የተደረገው። ይህንን መከላከል ያልቻሉት የፍላጎትና የአቅም ችግር ብቻ ስለነበራቸው ሳይሆን፣ የገዢው ፓርቲ ፖሊሲ በመሆኑም ጭምር ነበር። ስለዚህም የአዲስ አበባ ከተማ ከንቲባ የኦሮሞ ልጅ ተመራጭ በመሆኑ የኦሮሚያ አርሶ አደሮች የተለየ ተጠቃሚ አያደርጋቸውም። ተጠቃሚነት ከፖሊሲ የሚመነጭ እንጂ፣ በግለሰብ ችሮታ የሚለገስ አይደለም።


ስለዚህም የአዳማ ከንቲባ ወ/ሮ አዳነች አዳማን በተገቢው ሁኔታ ያስተዳደሩት፤ የአዳማ ልጅ ስለሆኑ አይደለም። የድርጅት ተሿሚ በመሆናቸው ብቻ የተለየ አገልግሎት ለአዳማ ሕዝብ አላቀረቡም። በዚህ ፀሐፊ እምነት ለሕዝብ መቅረብ ስላለበት አገልግሎት ጠንቅቀው በመረዳታቸውና ለመስጠት የተዘጋጁ በመሆናቸው ነው። በተጨማሪም፤ በተገቢ ሁኔታ የትምህርት ዝግጅት ቀደም ብለው በማድርጋቸው ነው።


ለማጠቃለል፤ ሕዝብን ለማገልገል ቁርጠኛና አገልግሎት ለመስጠት የተዘጋጀ ከሆነ እንዲሁም የትምህርት ዝግጅቱ ከፍተኛ የሆነ ማንኛውም ዜጋ የትም ቦታ ቢመደብ ውጤታማ ይሆናል። ከዚህ አንፃር የአዲስ አበባ ከንቲባን ሹመትን መመልከት እንጂ፤ በብሔር፣ በተወላጅነትና በድርጅት አባልነት መዝኖ ትንታኔ ማቅረብ ሁላችንንም አትራፊ አያደርገንም።

 

በይርጋ አበበ


ዶክተር አብይ አህመድ ወደ ስልጣን መምጣታቸውን ተከትሎ በመላው ኢትዮጵያ በሚያስብል መልኩ አብዛኛው አገሪቱ ክፍል ድጋፍ ሰጥቷቸዋል። ህዝቡ ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ድጋፉን ለመስጠት የቻለበትን ምክንያት ሲናገርም ሁለት መሰረታዊ ምክንያቶችን በዋናነት ያስቀምጣል። በመጀመሪያ ደረጃ የሚቀርበው የድጋፋቸው ምክንያት ጠቅላይ ሚኒስትሩ ከብሔርና ከነገድ የተለየ አመለካከትን ይዘው መቅረባቸው ሲሆን በተከታይነት የሚቀርበው ምክንያት ደግሞ እስረኛን ከማስፈታት ጀምሮ በተለያዩ መስኮች የዴሞክራሲ ምህዳሩን ለማስፋ የሚያስችሉ ተግባራትን መፈጸማቸው ነው ሲሉ ይናገራሉ።


ሆኖም ይህ የዶክተር አብይ አህመድ ከአገር ውስጥ እስከ ጎረቤት አገርና ገልፍ ባህረ ሰላጤ ድረስ የዘለቀው ዲፕሎማሲያዊ ስኬቶችና የአገር ውስጥም የህዝብ ድጋፍ ዘላቂነቱን የሚጠራጠሩ ምሁራንና ፖለቲከኞች አሉ። ለዚህ ስጋታቸው የሚቀርቡት ቀዳሚ ምክንያት ደግሞ የዶክተር አብይ አካድ ተቋማዊ መልክ አልተላበሰም በማለት ነው። ተቋዊ መልክ ያተላበሰ ለውጥ ደግሞ ውጤቱ ዘላቂነት አይኖረውም ሲሉ የሚሰጉ ሲሆን አያይዘውም በከፍተኛ አመራች የተካሄደው የለውጥ ጅማሮ ወደታችኛው የስልጣን ተዋረድ አልዘለቀም ሲሉ ያቀርባሉ። የምሁራኑንና የፖለቲከኞችን ሃሳብ ከዚህ በታች እናቀርበዋለን።

 

የለውጥ ጅማሮውና የህዝብ ጥያቄ

 

ከ1997 ዓ.ም ብሔራዊና አገር አቀፍ ምርጫ ማግስት ኢህአዴግ ከተቃዋሚ ፓርቲዎችና ከኢትዮጵያ ህዝብ ጋር ደም የተቃባበት ዘመን ነው ሲሉ ፖለቲከኞቹ ይናገራሉ። በአንጻሩ ኢህአዴግ በአገሪቱ ላይ ተጨባጭ የኢኮኖሚና ማህራዊ ስኬቶችን አስመዝግቤያለሁ ሲል ይናገራል። ለዚህ ስኬቱ ጠቋሚ ውጤቶች ብሎ የሚቀርባቸው ደግሞ እንደ ህዳሴ ግድብ፣ የባቡር ሀዲድ ዝርጋታ እና የመሳሰሉትን የኮንስትራክሽኑን ዘርፍ ውጤቶች ነው።


ይህን የልማት ጅማሮና ውጤቶች መቀበል አይከብደንም የሚሉ ምሁራንና ፖለቲከኞች ደግሞ ኢህአዴግ ከዴሞክራሲ ጋር ዐይን እና ናጫ ሆኗል ሲሉ ይወነጅሉታል። ለዚህ መከራከሪያቸው አስተማማኝ አስረጂ አድርገው የሚቀርቧቸው ምስክሮች ደግሞ የመገናኛ ብዙሃን፣ የጸረ ሽብርተኝነት እና የበጎ አድራጎት አዋጆችን በማንሳት ነው። እነዚህ አዋጆች ህዝብን ለማፈን ተቃውሞን ደግሞ ለማጥፋት የታቀዱ ስልታዊ ማጥቂያዎች ናቸው ብለው ይናገራሉ።


በተለይ በጸረ ሽብርተኝነትና በጋዜጠኝነት ላይ ወጡ አዋጆች በርካቶችን ለእስርና ለስደት የዳረጉ ሲሆን የአካል ጉዳት የደረሰባቸው መኖራቸውን ደግ መንግስታዊ መገናኛ ብዙሃን ዘግበዋል። በዚህ በኩል ዶክተር አብይ ወደ ስልጣን ሲወጡ የወሰዷቸው እርምጃዎች ሁሉም በሚያስብል መልኩ የህዝብ ጥያቄዎች ነበሩ ይላሉ አስተያየት ሰጪዎች። ዶክተር ተፈሪ ብዙነህ በዚህ ሃሳብ የሚስማ ምሁር ናቸው። እንደ ምሁሩ አረዳድ ‹‹በርካታ ዜጎች ወላቻቸውና ቤተሰባቸው ለእስር ተዳርጎ በመቆየቱ ህዝብ የታሰሩበት ወገኖቹ እንዲፈታ ሲጠይቅ ቆይቷል›› ሲሉ ንግግራቸውን ይጀምራሉ።


በዚህ የተነሳም ኢህአዴግ ውስጥ የተፈጠረው የአመራር ለውጥ ለህዝብ ይዞ ቀረበው ተስፋም ሆነ ጅማሮ ለህዝብ ጥያቄ መልስ የሰጠ መሆኑን የሚምኑት ምሁሩ፤ ለውጡና የተገኘው ምላሽ ግን ከህዝብ ጥያቄ ጋር ሲነጻጸር ገና መሆኑን ይናገራሉ። በተለይም ለውጡ ወደታችኛውና መካከለኛው የገዥው ፓርቲ አመራር ያልወረደ መሆኑ ህዝብ አሁን በስጋት ውስጥ እደሚገኝ አጽንኦት ሰጥተው ተናግረዋል።


አቶ ቴዎድሮስ መብራቱ የተባሉት የአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ሲቪክስ መምህር በበኩላቸው የአመራር ለውጡ እና የለውጡ ጅማሮ ተስፋ ሰጪ መሆኑን ቢጋሩትም ስጋት እንዳሏቸው ሳይሸሽጉ ተናግረዋል። ለዚህ ደግሞ የሚያቀርቡት ምክንያት ህዝቡ ለለውጥ የተዘጋጀ እና ነጻነትን ለመሸከም ዝግጁ ሆኖ እንዳላገኙት ይናገራሉ። አሁን አሁን በህዝቡ ላይ የሚዩት የመለያየት ስሜትና በየአቅጣጫው እየፈነዳ ያለው ግጭት ለውጡን በእንጭጩ ለማስቀረት ይችላል ብለው እንደሚምኑ ገልጸዋል። ነገር ግን ህዝቡ መተባበር ካሳየና አንድ ከሆነ ይመጣል ብለው የሚስቡት ስጋት እንደማይደርስ በልበ ሙሉነት ይናገራሉ። ለዚያ ስኬት ደግሞ ዶክተር አብይም ሆኑ ካቢኔያቸው በቅድሚያ ሊያከናውኑት የሚገባቸው የቤት ስራዎች መኖራቸውን የሚናገሩት አቶ ቴዎድሮስ፤ ተቋማዊ በሆነ መልኩ ለውጡ ሊመራ ይገባ ሲሉ ይናገራሉ።


በአሜሪካን አገር የሚኖሩትን አንጋፋው ምሁርና ፖለቲከኛ ዶክተር አክሎግ ቢራራ “ድርጅታዊ ምርመራ” በሚለው መጽሃፋቸው፤ ኢህአዴግ በብድርና በእርዳታ ሰራኋቸው ከሚላቸው የልማት ስኬቶቹ በተጓዳኝ በአገሪቱ ሙስናን እና የዘር ጥላቻን፣ የአንድ ፓርቲና የአንድ ብሔርን የኢኮኖሚና የፖለቲካ የበላይነት ያጎናጸፈ ነው›› ሲሉ ይገልጹታል። አያይዘውም አሁን በአገሪቱ የተፈጠረው ለውጥ በኢህአዴግ ውስጥ ከተፈጠረው የአመራር ለውጥ ጋር የተገናኘ መሆኑን ይናገራሉ። በዚህ በኩል ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ የሚወስዱት ድርሻ ከፍተኛ መሆኑንም ገልጸዋል።

 

የዴሞክራሲ ለውጥ እና የመንግስት ውሳኔ

 

የኢትዮጵያ መንግስት ከዚህ ቀደም በምህረት እና በይቅርታ መልክ የታሰሩ የፖለቲካ እስረኞችን መፍታቱ ይታወሳል። ሆኖም እስካሁን የተደረገው እስረኛን የመፍታት ስራ ግን በህግ እና በስርዓት መልክ ሳይሆን በአገሪቱ ሰላምና መረጋጋት እንዲፈጠር ሲባል በመንግስት መልካምነት የተደረጉ ነበሩ ማለት ይቻላል። ከትናንት በስቲያ ለአገር ውስጥ መገናኛ ብዙሃን ጋዜጣዊ መግለጫ የሰጡት የፌዴራል ጠቅላይ ዐቃቢ ሕግ አቶ ብርሀኑ ፀጋዬ ያረጋገጡትም ይህንኑ ነው።


መንግስት ደግሞ በቀጣይ አገሪቱን ወደዘላቂ ሰላምና መረጋጋት ይመራታል ብሎ ያሰበውን ተቋማዊ አሰራር ተግባራዊ ለማድረግ “የምህረት አዋጅ” ማውጣቱን የገለጹት ጠቅላይ አቃቢ ህጉ፤ እስከ ግንቦት 30 ቀን 2010 ዓ.ም የተፈጸሙ ጥፋቶችን መንግስት ምህረት እንደሚደርግ ጨምረው ተናግረዋል። ምህረት የተደረገላቸው ግለሰቦችና ህጋዊ ሰዎች (የፖለቲካ ድርጅቶች) በምህረት አዋጁ ተጠቅመው ከእስር ይፈታሉ፣ ክሳቸው ይቋረጣል እንዲሁም በውጭ አገር የሚኖሩም ወደ አገራቸው እንዲገቡ ይደረጋል ብለዋል።


የተቋማዊ ለውጥ ናፍቆት

 

አቶ ቴዎድሮስ መብራቱም ሆኑ የስነ ትምህርት ምሁሩ ዶክተር ተፈሪ ብዙአየሁ የሚናገሩት በአገሪቱ የተፈጠሩ ለውጦች ተስፋ ሰጪ ቢሆኑም ፈጽሞ እንከን አልባ አይደሉም። ለዚህ ደግሞ የመንግስት ውሳኔ በተቋማዊ አደረጃጀትና መዋቅር ሊታገዝ ይገባዋል።


ኢትዮጵያ ከአጼ ቴዎድሮስ እስከ ዶክተር አብይ ድረስ ስትመራ የመሪ ብቃት ችግር የለባትም›› የሚሉት አቶ ቴዎድሮስ ችግሩ የተቋማት ግንባታ ላይ ስላልተሰራ ለውጦች ቀጣይነት ሳይኖራቸው ይቀርና በእንጭጩ ይቀጫሉ ብለዋል። አሁንም ዶክተር አብይ በአትዮጵያ መሪነት ታሪካቸው ሲወሳ የሚኖረው በፈጠሩት ለውጥ ሳይሆን በሚፈጥሩት ተቋማት ግንባታ ነው ሲሉ ሃሳባቸውን ያጠናክራሉ። ለዚህ ደግሞ የፍትህ ስርዓቱ፣ ምርጫ ቦርድ፣ የሰብአዊ መብት ኮሚሽንን ጨምሮ ሁሉንም የዴሞክራሲ ተቋማት በተጠና መልኩ ሊዋቅሩ ይገባል ብለዋል።


ዶክተር ተፈሪ ብዙአየሁ ደግሞ በተቋማት ግንባታ ላይ ከአቶ ቴዎድሮስ ጋር ተመሳሳይ ሃሳብ ቢኖራውም በዋናነት ትኩረት ሊደረግባቸው የሚገቡት ተቋማት ግን የደህንነት፣ የመከላከያ እና የፖሊስ ተቋማት ገለልተኛ ሆነው ሊዋቀሩ ይገባል ይላሉ። አያይዘውም በአገሪቱ የተፈጠሩ ለውጦች መልካም ቢሆኑም ከእስር የተፈቱ እና ሰዎቹን ወደ እስር ቤት የላኩት ሰዎች አሁን በአንድ ሜዳ ላይ የሚገኙ በመሆናቸው በበቀል መልኩ ችግር ሊፈጠር ይችላል ሲሉ ስጋታቸውን ገልጸዋል። በተለይ በኦሮሚያ እና አማራ ክልል አስተዳዳሪዎች ላይ በላይኞቹ እርከን በኩል ለውጥ መፈጠሩን አስታውሰው ሆኖም በታችኛውና በመካከለኛው አመራር በኩል ግን የተፈጠረ ለውጥ አለመኖሩን በጥንቃቄ ሊታይ ይገባዋል ይላሉ።

 

አበበ ተክለሃይማኖት (ሜጄር ጄኔራል)

 

የመጀመርያው “የጫጉላ ሽርሽር” (honeymoon) ከ1983-1990 የነበረውና ወደ ጦርነት ያመራው ነው። ኤርትራዊያን ነፃነታቸውን በትግል አረጋግጠዋል። እውቅና መስጠት የመርህ እና የቁርጠኝነት ውሳኔ ነበር። ኤርትራ በሌሎች ሀገሮች እና የተባበሩት መንግስታት እውቅና እንድታገኝ ኢትዮጵያ ቀድማ እውቅናም በመስጠት ሚናዋ የላቀ ነበር። “የጫጉላው ሽርሽር” እዚህ ይጀመራል (ቀደም ሲል በሻዕቢያ እና በኢህዴግ በተለይም ከህወሓት ጋር አንዴ ሞቅ ሌላ ግዜ ወደ ግጭት የሚያመራ የሚመስል ግንኝነት ነበር)።


በቀዳሚዎቹ የነጻነት አመታት ኢትዮጵያና ኤርትራ የነበራቸው ግንኙነት ለሌሎቹም በምሳሌነት እንደሚሆን ሲደነቅ የነበረ ነው። ምንም እንኳን በርካታ ኢትዮጵያዊያን ግንኙነቱ ለኤርትራ ጥቅም ያደላ ነው የሚል ቅሬታ ቢኖራቸውም። ከ1988 ዓ.ም እስከ መጀመሪያዎቹ 1989 ዓ.ም ድረስ ባለው ጊዜ ኢትዮጵያ በአገራቱ መካከል የነበረውን ልቅ እና ቁጥጥር አልባ ግንኙነት ማጥበቅ ስትጀምር የነበረው ግንኙነት ብዙ ሊዘልቅ አልቻለም። በኤርትራ በኩል የነበረው የኢትዮጲያን ሃብት የመዝረፍ ፍለጎት እና ሲመካበት የነበረው ወታደራዊ አይበገሬነት (military invincibility) በመመሰረት በግንቦት 1998 ኢትዮጵያ ወረረች።


ኤርትራ ኢትዮጵያን የወረረው በድንበር ጉዳይ አልነበረም:: የሁለቱ አገር የድንበር ኮሚሽነሮች የድንበር መካለሉ እንዴት ይሁን? ብለው በውይይት አዲስ አበባ ተቀምጠም እያሉ ነበር፤ የኤርትራ ታንኮች ሉዓላዊ መሬታችንን የወረሩት። እንደተለመደው የተዛባ ግመግማ (mis-calculation) የኢትዮጵያ መንግስትን ፍትሃዊ የሆነውን ፖለቲካዊ እና ኢኮኖሚያዊ ዝምድና እንዲፈጠር የማስተካከያ እርምጃ እንዳይወስድ ለማስፈራራት እና ብሎም ለማምበርከክ ነበር። ለኤርትራ ሕዝቦች ጭምር ያልረባው ሻዕቢያ ለቡድናዊ ጥቅሙ ሲል በድንበር ስም ኢትዮጵያን ወሮ የሁለቱን ህዝቦች አንድነት አደፈረሰው። ኢትዮጵያም ኤርትራ ወታደሮቿን እንድታስወጣ በመጠየቅ ነገሮች ወደነበሩበት እንዲመለሱ ጠየቀች። “ከባድመ መውጣት ማለት ፀሀይ ጠልቃ ትቀራለች ማለት ነው” በሚል ትዕቢት አሻፈረኝ አለ። ከዚያም በሁለተኛው የዓለም ጦርነት የናዚ ኃይል ግብጽን ለቆ ከወጣ በኋላ በአፍሪካ ምድር በተደረገ ከፍተኛ የሁለት አመት ጦርነት በ2000 ዓ.ም ኢትዮጵያ የኤርትራን ሰራዊት በከፍተኛ ደረጃ በመደምሰስ ሁሉንም የተያዙ አካባቢዎች ነጻ አወጣች።ኋላም ኤርትራ በአልጀርስ ስምምነት መሰረት በራሷ ይዞታ ነጻ ቀጠና እንዲቋቋም እና የተኩስ አቁም ስምምነትን ሳይወድ በግድ ለመቀበል ተገደደች። ፊቱን ነበረ እንጂ መጥኖ መደቆስ አሁን ምን ያደርጋል ድስት ጥዶ ማልቀስ እየተባለ ወደ ባሰ የከበባ ስነልቦና (siege mentality) ውስጥ ተዘፈቀ።


በኢትዮ ኤርትራ ጦርነት ማን ያሸንፍ ማንም ሁለቱም ህዝቦች ተጠቃሚ አልነበሩም። ሊሆኑም አይችሉም። በኢትዮጵያ ተፈጥሮ ነበረው ኢኮኖሚያዊ እና ማህበራዊ መነቃቃት ለጊዜውም ቢሆን ተቀዛቅዞ ነበር። በአስር ሺዎች የሚጠጋ የኢትዮጵውያን ወጣቶች ህይወት መቀጠፍ፣ የተፈናቀለው ህዝብ፣ የጠፋው ንብረትና ግዙፍ ነው። መመለስ የማይቻል ነው። ለአገር ሉዓላዊነት ሲባል የጠፋ ቢሆንም።


ከኤርትራ መንግሰት ባህሪ ተነስቶ የኢትዮጵያ መንግሰት መዘጋጀት ነበረበት። “የጫጉላ ሽርሽር” ሊያሞኘው አይገበም ነበር። ምናልባትም በዓለም ላይ ምንም ዓይነት ህገ መንግስታዊ ስርዓት የሌላት ብቸኛ አገር፤ በጣም ጨቋኝ ስርዓት የኤርትራ ህዝቦችን እያተራመሰ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተቃወሱ እና እየተደቆሱ ብቸኛ አማራጭ ይመስል ወደ ስደት እያመሩ ሀገሪቷ ከመንገዳገድ አልፋ ለመሆኑ እንደ ሀገር ትቀጥላለች ወይስ አትቀጥልም ወደሚል ደረጃ የሚያደርስ መንግሰት ተማምኖ እንዝህላልነት ማሳየት አይገበም ነበር።


ግጭት የማስወገድ ተፈጥሯዊ ባህሪውን ያጣ ስምምነት መረጋጋት እና መቋጫ ሊያመጣ አይችልም። መረጋጋት ሊመጣ የሚችለው ሊፈፀም የሚችልበት ሁኔታ ሲኖር ነው። ተፈፃሚነቱ ደግሞ የቀረበውን ስምምነት ለመፈፀም አቅሙና ተነሳሽነቱ ያላቸው ተዋናዮች መኖርን በቅድሚያ ይፈልጋል። አሁን ያለው የኤርትራ መንግስት በሌሎች ሀብት ለመኖር የሚፈልግ መዥገር ነው:: በሌላ መልኩ ኢትዮጵያ ልማት እንዳትጐናፀፍ ከሚፈለጉ ሀይሎች ጎን በመሰለፍ ተመፅዋች ሆኖ የተላለኪ ሰራ የሚሰራም ነው። በገለፍ ቀወስ (Gulf Crisis) አሰላለፉ እንዴት እንደተገለበጠ የቅርብ ግዜ ትዝታ ነው። ሰላም የማይፈልግ በሁከት ንግድ የተሰማራ ተላላኪ መንግስት ራሱ በድርጊቱ የሻረዉን የአልጀርስ ስምምነት ተግባራዊ በማድረግ ሰላም ይመጣል ብሎ ማስብ ቂልነት ነው። የባህር በር መብት አስረክቦ ባድመና ኤሮኘ ሰጥቶ ሰላም እናገኛለን ማለት ሞኝነት ነው። በቂ ጥናት እና ዝግጅት የሚያስፈልገው ጉዳይ ነው።


"የኢትዮጵያ ብሄራዊ ራስ ምታት" ተበሎ የሚጠራው የባህር በር አልባነት ኣባዜ (syndrome) በየግዜው በውስጥ ፖለቲካዊ ትኩሳት ኣንዴ ሲደፈጠጥ ሌላ ግዜ መቃዎሚያ ሲሆን ኖረዋል። አሁን የአልጀርስ ስምምነት ተግበራዊ ከሆነ መብታችንን እስከወዴኛው የማጣት ሁኔታ ሊፈጠር ይችላል። የውስጥ ፖለቲካዊ ስልጣን ከዘለቂ የኢትዮጲያ ጥቅም የሚፃረር በሚየስመስል መልኩ ሁሉም መንግሰታት በአንዴ ወይም በሌላ መልኩ መበታችንን የራሳቸው ስልጣን ለማደለደል ሲገፈትሩት ኖረዋል። ኤርትራ ነፃ አገር ስትሆን የባህር በር በማጣታችን ኢትዮጵያ አንገቷ ተቆርጧል ብለው ሲጮሁ የነበሩት አንዳንድ ሙሁራን በወቅቱ ባለው ፖለቲካዊ ትኩሳት ታውረው እርግፍ አድርገው ትተውታል። ትግራይን እስከ አዳከመ ድረስ (በአልጀርስ ስምምነት ወደ ኤርትራ የተካለሉት በኢትዮጵያ መሬቶች በአብዛኛው ትግራይ ነው የሚገኙት) የባህር በር ጉዳይ ትተውታል። በትግራይ መድከም የኢትዮጵያ መድከም እንደሆነ በሚያሳፍር ሁኔታ የዘነጉት ይመስላል። “መደመር” ይሉሃል ይሄ ነው። የባህር በር በማጣት ጉዳይ በኢትዮጵያ የህልውና ጉዳይ እንዳልሆነ ጉዳይ እርግፍ አድርገው ትተውታል። በፖለቲከኞች እና ሙሁራን ግዚያዊ ፖለቲካዊ ትኩሳት የምትነዳ አገር ዘለቂ መብትንና ጥቅማ ልታጣ ትችላለች። ከታሪክ ተጠያቂነት እጃችን እናውጣ።


አገራችን የጀመረችው አቃፊ ፖለቲካ፤ ፍቅር፤ ይቅርታና መደመር መሰረት ያደረገ የህዳሴ ጉዞ ይደግ ተመንደግ መባል ያለበት ነው። ከተወስነ አመታት በኋላ የአገራችን ህልውና አደጋ ውስጥ ሊከተን የሚችለውን የባህር በር እጦት በቸለልተኝነት ዘላቂ ማድረግ የህዳሴ ጉዞውን ማደናቀፍ ነው። ከኤርትራ መንግሰት ጋር ያለው “ሁለተኛው የጫጉላ ሽርሽር” (honeymoon) ሳያዘናጋን ኳታር (Qatar) የባህር በር ባይኖረት ምን ትሆን ነበር? ብለን ዴሞክራሲ እንደ ጠላት የሚፈርጀው፤ ቀይ ባህርን ሙሉ በሙሉ የመቆጣጠር ፍለጎት ያለው፤ የኢትዮጵያ ትልቅነት እንደ ስጋት የሚመለከት፡ ፔትሮ ዶላር (petro dollar) ያሰከረውና በወታደራዊ አቅሙ ተማምኖ የመንን የወረረ የቅንጅት ሓይል ባለበት የመካከለኛ ምስረቅ ተዝረክረከን መቆየት ይቅርታ የማይሰጠው ነው።


የኢትዮጵያ ሉዓላዊ የባህር በር መብት


በዚህ ፅሑፍ ከዓለም ህግ ኣካያ ኢትዮጵያ ሉዓላዊ የባህር በር መብት እንዳላት እና የአልጀርስ ስምምነት የሃገራችን መብት እና ጥቅም የሚያሳጣ መሆንና ስምምነቱን ለመሻር ሕጋዊ መበት እንዳለን የሁለተኛ ድግሪ መመረቅያ ቴሲስ (1999) መሰረት በማድረግ አቀርባለሁ። የተያይዝነውን የለውጥ ሂደት ለማስፋትና ጥልቀት እንዲኖረው ለማድረግ ሉዓላዊ የባህር በር መብት ወሳኝ መሆኑን በማመን።


ኢትዮጲያ እና ፈረንሳይ እንደ ኣ.ኣ በ1897 ባደረጉት ስምምንነት በጂቡቲ በኩል ሊኖረን የሚችለውን የባህር በር ጥያቄ በይፋ (officially) ኣሳልፈን ሰትጠናል። በተለያዩ የውጭ ሓይሎች ተፅእኖ ምክንያት በኤርትራ በኩል ባሉት ወደቦች እንደፈለግነው ባንጠቀምባቸውም ኢትዮጲያ ሉዓለዊ የባሕር በር መበት የይገበኛል ድመቆ የሚነገርለት ነበር። በቅኝ ኃይሏ ጣሊያን እና ኢትዮጵያ መካከል እንደ አ.አ አቆጣጠር 1900፣ በ1902 እና በ1908 የተደርጉ ስምምነቶች ግን አትዮጲያ ለመጀመሪያ ግዜ ያውም ጦርነት አሸነፋ ሉዓላዊ የባሕር በር መብት ኣሳልፋ ሰጥታለች።


ኤርትራ በፌደሬሽን ወደ ኢትዮጲያ ከተቀላቀለች በኋላ እንደገና ሉዓለዊ የባሕር በር መበት ማረጋገጥ ችለን ነበር። ከአርባ ኣመታት ባለመብትነት በኋላ ኤርትራ ነፃነትዋ ስትጎናፀፍ አገራችን እንደገና ያለ አግባብ ወደብ የለሽ ተባለች። በጦርነት አሸንፈን መብታችንን አሳለፍን መስጠት ባህላችን እስኪመስል ድረስ የኤርትር ወረራ ከቀለበስን በኋላ የሃገራችን መብት እና ጥቅም የሚያሳጣውን የአልጀርስ ስምምነት ተዋዋልን። አገራችን እስከ ወዲያኛው የባህር በር በምታጣበት ጫፍ ላይ ትገኛለች። በኢትዮጵያ ህልውና ውስጥ የባህር በር የማግኘት ጉዳይ መፍትሔ የሚሻ ወሳኝ ነገር ነው። ጉዳዩም በስልጣን ላይ ካለው መንግስት ባሻገር ሊታይ ይገባዋል። የኤርትራ ህዝቦች የራስን እድል በራስ የመወሰን መብትና ነፃነትም እውቅና እሰጣለሁ። ነገር ግን የኤርትራ ነፃነት እና የኢትዮጵያ የባህር በር የማግኘት ሉዓላዊ መብት አንዱ ሌላውን የሚተካ (exclusive) እንዳልሆነ አምናለሁ።

 

የ1900፣ 1902 እና1908 ስምምነቶችች ጣልያን የጣሳቸው ኢትዮጵያ በሕግ የሻረቻቸው ናቸው


የአልጀርስ ስምምነት የተሻረውን በ1900 ፣በ1902 እና በ1908 የተደርጉ ስምምነቶች መስረት ያደረገ ነው።


በነዚህ ስምምነቶች መሰረት በኢትዮጵያ በኩል ይቀርብ የነበረው ተደጋጋሚ የድንበር መዋሰን ጥሪ በጣሊያን በኩል ሰሚ አላገኘም። ይልቁንም በተለያዩ አካባቢዎች ጦሯን ታደራጅ ነበር። ጣሊያን ስምምነቶችን በቀና መንፈስ ለመፈፀም ዝግጁ አልነበረችም። በዚህም በ1928 ዓም ኢትዮጵያን ስትወር የነበራት ድብቅ ዓላማ ተጋለጠ። ኢትዮጵያን መውረር ብቻ ሳይሆን የጣሊያን ምስራቅ አፍሪካን ቅኝ ግዛትን ለመመስረት በነበራት እቅድ የሶማሊያ፣ ኤርትራ፣ እና ኢትዮጵያን ድንበሮች ደባልቃ አምስት ግዛቶች ያሉት የጣሊያን የምስራቅ አፍሪካ ቅኝ ግዛት ተመስርተ። በዚህ አረመኒያዊ ውሳኔ ጣሊያን ኢትዮጵያን እንደ ሀገር የማጥፋት እና ስሟንም ከታሪክ ማህደር እንዲቀረፍ ፈልጋ ነበር። በአምሰቱ ዓመታት የጣልያን ወረራ ዘመን እነዛ የ1900 ውሎች የሚያስፈፅም አንዱ ወገን (ኢትዮጵያ) ህልውና እንዳይኖረው ተደርገዋል። የቬይና ድንጋጌ የስምምነቶች ህግ በአንቀጽ 60 በሁለትዮሽ ስምምነት ውስጥ በአንዱ አካል የሚፈፀም የህግ ማፍረስን የተመለከቱ ጉዳዮች በሌላኛው አካል ስምምነቱን ለማቋረጥ ወይም ተፈፃሚነቱን በከፊልም ሆነ በሙሉ ለማቆም መብት ይሰጣል ይላል። በሌላ አነጋገር አንዱ ወገን ስምምነት በመጣሱ ምክንያት ተግባራዊነቱ እንዲቆም ወይም እንዲቋረጥ ሲደረግ የስምምነቱን ዋነኛ ጥሰት ስለሚያሳይ ሌላው ወገን ሊሽረው (Null and void) ይችላል ማለት ነው።


የሁሉም ስምምነቶች መሰረት የሆነው የ1900 ውል አንቀፅ2፤ “የጣሊያን መንግስት ቀጥሎ በተዘረዘሩት አካባቢዎች ለየትኛውም ሌላ ኃይል ላለመሸጥ፣ ላለመስጠት ራሱን ያስገዛል” ይላል። በዚህ መስረትም ጣልያን በሁለተኛ ዓለም ጦርነት ሲሸነፍ ግዛቶቹ ለኢትዮጵያ ማስረከብ ነበረበት። በአፄ ሃይለስላሴ የሚመራው የኢትዮጵያ መንግሰት ኤርትራ በፌዴሬሽን ኢትዮጵያን ሰትቀላቀል (የኤርትራና ኢትዮጵያ ፌዴሬሽን አይደለም) ግዜ ጣሊያን ያፈረሰቻቸውን ስምምነቶች እንደማይሰሩ አውጆው ውድቅ አድርገዋል።


በወቅቱ ተረቆ በታወጀው የኤርትራ ህገመንግስት መሰረት የ1900፣ 1902ዎቹ እና 1908 የኢትዮጵያና ጣሊያን ስምምነቶች ውድቅና የማይሰሩ እንዲሆኑ አድርገዋል። እነዚህ የ1900 ውሎች በ1947ቱ የፓሪሱ የሰላም ጉባኤ እና የተባበሩት መንግስታት ጠቅላላ ጉባኤ ውሳኔ ሀሳብ መሰረት የማይሰሩ ሆነዋል። ውልን ኣንድኛው ወገን ሲጥሰው ሌላኛው ተዋዋይ ያለው ውድቅ የማድረግ መብት በሚመለከት የሙኒክ ስምምነት እና የሪጋ ውል በሚል የሚታወቁት ዓለማቀፍ ውሎች ህያው ምስክሮች ናቸው። የሙኒክ ስምምነት የታላቅዋ ብሪታንያ፣ ጀርመን፣ ፈረንሳይ እና ጣሊያን ከቀድሞዋ ቺኮስላቫኪያ የሱድተን ላንድ ግዛቷን ወደ ጀርመን መቀላቀል በተመለከተ መስከረም 29/1938 በጀርመኗ ሙኒክ ከተማ ያደረጉት ስምምነት ነው።


ስምምነቱ ቺኮዝላቫኪያን ከጀርመን ወረራ ለመታደግ ለተፈጠረው አዲስ ወሰኖች አለማቀፍ እውቅና (ማረጋገጫ) በመስጠት የሁለተኛው የአለም ጦርነትን ለማስቀረት የተደረገ ነበር። ይሁን እንጂ ጀርመን ቺኮዝላቫኪያን በመውረር ሀገሪቱን በሙሉ ያዘች። ጀርመን ሆን ብላ ስምምነቶችን በመጣሷ የፈረንሳይ የታላቅዋ ብሪታንያ መንግስታት የሙኒክ ስምምነት የማይሰራ እና ውድቅ መሆናቸውን አውጇል። ከዚያ ስምምነት ጋር የተያያዘ የትኛውም ተግባር የሚያስከትለው ውጤት (ለውጥ) በሙሉ ውድቅ ማድረጋቸውን ገልፀዋል። በመሆኑም የሀገሪቱ ድንበር ከመስከረም 1938 በፊት በነበረው የቺኮዝላቫኪያ ሪፐብሊክ ወሰን እንደሚሆን አረጋግጠዋል።


የ1921 ሪጋ ስምምነት ሶቪየት ህብረት ከጥቅምት አብዮት እና ከፖላንድ ጦርነት በኋላ ተዳክማ በአስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ ነበረች። ወታደራዊ ኃይሏንም ከድንበር አካባቢ የመለሰች በመሆኑ በአወዛጋቢ የድንበር አካባቢዎች የግዛት ማካካሻ ለመስጠት ከፖላንድ ጋር በ1921 የሪጋ ስምምነት ተፈራርመች። በመስከረም 28/1939 ሶቪየት ህብረት የሪጋ ስምምነትን በተናጥል በመጣስ ከጀርመን ጋር ፖላንድን ለመቀራመት ተስማሙ። በሰኔ 22/1941 የጀርመን ወታደራዊ ኃይል ሶቪዬት ህብረትን ወረረ። በሰኔ 30/1941 ደግሞ ሶቪዬት እና ፖላንድ ጀርመንን ለመውጋት ሲስማሙ። የ1921 ሪጋ ስምምነትንም ታደሰ። ሆኖም ከጥር 11,1944 በኋላ ሶቪየት ህብረት ከአሜሪካ እና ከእንግሊዝ ጋር ገብታው በነበረው ውል እንደገና ታድሶ የነበረው የሪጋ ስምምነት በፖላንድ ጭምር ውድቅ እንዲሆን ተደርጎ ተጠናቋል።


ሶቪዬቶች ይጠይቁት የነበረው የኩርዘን መስመር የፖላንድና ሶቪዬት ድንበር እንዲሆን እንግሊዞች ባቀረቡት ምክረ-ሀሳብ የሪጋ ስምምነትን ሻሩት። ኢትዮጵያ በ1928 በጣሊያን ወረራ ሲፈፀምባትና ስትያዝ የ1900ዎቹ ስምምነቶች ውድቅ የማድረግ መብት በሚገባ የሚገልፁ ሲሆን የሁለተኛው የአለም ጦርነት ለማስቀረት እንዲሁም ሰላምና መረጋጋትን ለማስፈን የወሰን መብቶችን ለድርድር ስለማቅረብ እንዲሁም ከጦርነቱ በኋላ በወሰን አከላለል ስራዎች ውስጥ ወታደራዊ ኃይል ያለውን ሚና እና ለፖሊሲ አላማዎች እንደ ሁኔታዎች የታየው መለሳለስ ከላይ ካነሳናቸው ተግባራት ትምህርት የሚወሰድባቸው ናቸው።

 

የ1900ዎቹ ውሎች ውድቅ ከሆኑ ኤሪትራ ነፃ ስትወጣ ድንበሩ በየትኛው ዓለማዊ ህግ ይገዛል?


በየካቲት 10/1947 ከጣሊያን ጋር የተደረሰው የሰላም ውል ስምምነት ጣሊያን በአፍሪካ ያሏትን ግዛቶች ማለትም ሊቢያ፣ ኤርትራ እና የጣሊያን ሱማሌላንድ ሙሉ መብትና ባለቤትነት እንድትለቅ የሚያደርገው ይገኝበታል። ኢትዮጲያ ከአምስት ዓመት ትግል ነፃነትዋን በማረጋገጥዋ ጣሊያን በግዛቶቿ ላይ የነበሯትን መብቶች እና ኃላፊነቶች በሰላም ስምምነቱ አንቀፅ 23 መሰረት ሰጥተው በኢትዮጵያና ጣሊያን መካከል የነበረው ውል ማብቂያ ሆነዋል።


በኢትዮጵያ እና ኤርትራ መካከል ያለውን ግንኙነት የሚመለከተው ሌላ አዲስ ሕጋዊ ማዕቀፍ (Legal Regime) ተመስረተ። አቃፊው ሕግ ”በተባበሩት መንግስታት እና በኢትዮጵያ መካከል የተደረገ ስምምነት” ሆነ። በግልፅ ለማስቀመጠም በ1952 ኤርትራን በፌደሬሽን ከኢትዮጵያ ያዋሃደው” የሁለተኛው የዓለም ጦርነት አሸናፊ ኃያላን መንግሰታት እና የኢትዮጵያ ስምምነት” ነው። የተባበሩት መንግስታት ጠቅላላ ጉባኤ ምክረ ሃሳቦች ከራሱ ከመንግስታቱ ድርጅት ውጭ አስገዳጅ ህጋዊ ውጤት ያላቸው አይደሉም። ይሁን እንጂ ጣሊያን በቅኝ ግዛቶቿ ላይ ያላትን መብት የወረሱት አሸናፊዎቹ ኃያላን መንግስታት ለጠቅላላ ጉባኤ ስለወከሉት (delegate)ና ሃሳቡን በመቀበል ስለተገበሩት ነው። በመሆኑም በተባበሩት መንግስታት ጠቅላላ ጉባኤ ውሳኔ - ኤርትራ 390A መሰረት ኤርትራ ራስ ገዝ ሆና በኢትዮጵያ ዘውድ ስር በፌዴሬሽን እንድትቀላቀል የተደረገበትን የፌደሬሽኑን መሰረታዊ መርሆዎችና እምነቶች ናቸው አቃፊው ሕግ የሚሆኑት።


የውሳኔ የፍላጎት መንፈስ (intent) ለመረዳት የተባበሩት መንግስታት ጠቅላላ ጉባዔ በመስከረም 24/1948 ባካሄደው 143 ኛው ስብሰባ፣ የቀረቡ አስተያየቶች በዋናነት ኤርትራን ከኢትዮጵያ ጋር ማቀላቀል ላይ ያተኮሩት ማየት ተገቢ ነው። ነገር ግን በትክክል የትኞቹ ግዛቶች እንደሚካተቱ ሠፊ አለመግባባት ነበር።"


ሀ/ የኤርትራ ምስራቃዊ ክፍል ከኢትዮጵያ ጋር መቀላቀል አለበት፣ ቀሪው የምዕራቡ ክፍል ሌላ መፍትሄ ይፈለግለታል። (ታላቅዋ ቢሪታንያ እና አሜሪካ)


ለ/ ሁሉም የኤርትራ ክፍል በፍጥነት ወደ ኢትዮጵያ መተላለፍ አለበት። (ላይቤሪያ እና ኢትዮጵያ)


ሐ/ በባለ አደራ ምክር ቤት በሚሾም አስተዳደር በተባበሩት መንግስታት ባለአደራነት ስር ሆኖ በአማካሪ ኮሚቴ ድጋፍ ይደረግ። ኢትዮጵያ በአሰብ በኩል የባህር በር እንድታገኝ የግዛት ማካካሻ ይደረግላት። (ሶቪየት ህብረት፣ ዩጎዝላቪያ፣ ቺኮዝላቫኪያ፣ ፖላንድ፣ ቤይሎሩስያን፣ ዩክሬን)


መ/ የስሜን ኤርትራ ክፍል በጋራ (በህብረት) ባለ አደራ አስተዳደር ስር ሆኖ ጣሊያን ባላአደራ አስተዳደር ትሁን። የደቡብ የሀገሪቱ ክፍል ወደ ኢትዮጵያ ይጠቃለል (አርጀንቲና ቱርክ)።


ሠ/ የባህር በር የማግኘት ጉዳይ እንዳለ ሆኖ ዘርን እና ኃይማኖትን መሰረት በማድረግ የተወሰነው የኤርትራ ክፍል ወደ ኢትዮጵያ መጠቃለል አለበት። ቀሪው የሀገሪቱ ክፍል ጣሊያን አስተዳዳሪ ሆና በተባበሩት መንግስታት ባለ አደራነት ስር መሆን አለበት። (ቤልጂየም፣ ቺሊ፣ ኮሎምቢያ፣ ኮስታሪካ፣ ዶሚኒካን ሪፐብሊክ፣ ኢኳዶር፣ ኤልሳቫዶር፣ ጓቲማላ፣ ሆንዱራስ፣ ፓናማ፣ ፓራጓይ፣ ፔሩ፣ የደቡብ አፍሪካ ህብረት፣ ቬንዙዌላ)።


የጣሊያን ግዛቶችን በተመለከተ ኃላፊነት የወሰዱት ኃያላን መንግስታት በተጠቀሱት ግዛቶች መለቀቅ ዙሪያ ድርድር የማድረግ እና መፍትሄ የማምጣት ኃላፊነት ነበር የወሰዱት ። ነገር ግን በማስለቀቁ ጉዳይ ላይ መስማማት አልቻሉም።

 

ታላቅዋ ብሪታንያ


(1) ኢትዮጵያ ለአስር አመታት ያህል ኤርትራን ለማስተዳደር መመደብ አለባት።
(2) ከአስር አመት በኋላ የኢትዮጵያ አስተዳደር በምን ሁኔታ ለዘለቄታው መቀጠል እንደሚችል የተባበሩት መንግስታት ጠቅላላ ጉባዔ ይወስናል።
(3) የኢትዮጵያን አስተዳደር የሚደግፍ የአማካሪዎች ምክር ቤት ይመደባል። ምክር ቤቱ ኤርትራዊያንን፤ የአራቱ ኃያላን ወኪሎችን እንደዚሁም ከጣሊያን፣ ሲውዘርላንድ፣ አንድ የስካንድኔቪያን አገር እና አንድ የሙስሊም አገርን ያካተተ ይሆናል።


ፈረንሳይ


(1) ከዙላ ባህረሰላጤ እስከ ፈረንሳይ ሱማሌላንድ ካለው ግዛት ውጭ ያለው የኤርትራ ክልል በጣሊያን ሞግዚትነት መያዝ አለበት።
(2) ከዙላ ባህረ ሰላጤ እስከ ፈረንሳይ ሱማሌላንድ ያሉት ግዛቶች ከሙሉ ሉአላዊነት ጋር ለኢትዮጵያ መሰጠት አለበት።
(3) ለኢትዮጵያ በተሰጡት ግዛቶች እና በጣሊያን ሞግዚትነት ስር ባሉት ግዛቶች መካከል ያለው ድንበር የአካለ ጉዛይ ምስራቃዊ አስተዳደራዊ ወሰንን ተከትሎ ከዙላ ባህረ ሰላጤ እስከ አሁኑ የኢትዮጵያ ድንበር ያለውን የያዘ መሆን አለበት። ከኢትዮጵያና ጣሊያን ወገን በዕኩል በሚወከሉ ሰዎች አማካኝነት ወሰን የማካለል ስራው ከመስከረም 15/1949 በፊት መጠናቅቀ አለበት።
አሜሪካ የደቡባዊ ኤርትራ ክፍል ወደ ኢትዮጵያ እንዲጠቃለል ሀሳብ ታቀርባለች። ይህ አካባቢ የደናክል ዳርቻ የአካለ ጉዛይ እና ሰራይ ግዛቶችን በማካተት አዲሱ ድንበር ከዙላ ባህረ ሰላጤ የአካለ ጉዛይ እና ሰራይ ሰሜናዊ ድንበርን ተከትሎ እስከ ኢትዮጵያ ድንበር ያለውን ይይዛል።


ጣሊያንም ብትሆን ይሄንን መብት እውቅና መስጠት ነበረባት። የመጀመሪያው የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሮች ጉባዔ በለንደን ከመደረጉ አስቀድሞ የጣሊያን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ለአሜሪካ አቻቸው ተከታዩን መልዕክት ፅፈው ነበር። "በሶማሊላንድ ሞግዚትነት (የባለአደራ ስርዓት) ላይ የሚመከር እንኳ ቢሆን የረጅም ጊዜ ቅኝ ግዛታችን በሆነችው ኤርትራ የጣሊያን ሉአላዊነት መጠበቅ ተገቢ ነው። ይህ የኢትዮጵያን የባህር በር የማግኘት ጥያቄ የሚያካክስ ነው። ለዚያ ብለንም ከደሴ ወደ አሰብ የሚወስድ መንገድ ገንብተናል። ይህ መብት ሊረጋገጥ የሚችለው በጣሊያን ግዛት ውስጥ አሊያም ጥያቄው ከቀረበ ደግሞ በድንበር ማካለል (rectifications) ነው።


በኢትዮ-ኤርትራ ጉዳይ የተባበሩት መንግስታት ውሳኔ 390 v መግቢያ እንደሚከተለው ይላል። ከዚህ የሚከተለውን ከግምት በማስገባት፤


ሀ/ በኤርትራ የተለያዩ ብሄረሰቦች፣ የሀይማኖትና ፖለቲካ ቡድኖች አስተያየት እና የህዝቡ ራስን የማስተዳደር አቅምን ጨምሮ የኤርትራ ነዋሪዎች ፍላጎትና ደህንነት
ለ / የምስራቅ አፍሪካ ሠላምና ፀጥታ ሁኔታዎች
ሐ/ ከመልክአምድር፣ ከታሪክ፣ ከብሄረሰቦች እና ኢኮኖሚያዊ ምክንያቶች በመነሳት በተለይም የኢትዮጵያን ህጋዊ የባህርበር የማግኘት ጥያቄ እና መብቶች።
መ/ የውጭ ሀይሎች ለኤርትራ ኢኮኖሚ ልማት የሚኖራቸውን ቀጣይነት ያለው ትብብር የማረጋገጥ ጠቀሜታን ከግምት በማስገባት
ሠ/ የኤርትራ መለቀቅ ከኢትዮጵያ ጋር ቅርበት ያለው ፖለቲካዊ እና ኢኮኖሚ ውህደትን መሰረት ማድረግ እንዳለበት እውቅና በመስጠት
ረ/ የዚህ የውህደት ስምምነት ፍላጎት ለኤርትራ ነዋሪዎች፣ ተቋማት፣ ሀይማኖት፣ ቋንቋዎች እና ልማዶች ሙሉ ክብር እና ጥበቃን ለማረጋገጥ ብሎም ስፋት ያለው ራስን የማስተዳደርና በተመሳሳይ የኢትዮጵያን ህገመንግስት፣ ተቋማት፣ ልማድ እና አለማቀፍ እውቅና እና ተቀባይነት በማክበር ነው ይላል። የተባበሩት መንግስታት ጠቅላላ ጉባዔ በኤርትራ ኮሚሽን ሪፖርት ላይ የጠቅላላ ጉባዔው ጊዜያዊ ኮሚቴ ሪፖርት መሰረት 390-A(V) የውሳኔ ሀሳብን አሳለፈ። በዚህ ውሳኔም ኤርትራ ራስገዝ ሆና ከኢትዮጵያ ጋር በፌዴሬሽን እንድትቀላቀልና በኢትዮጵያ ዘውድ ሉአላዊነት ስር እንድትሆን ውሳኔ አሳለፈ።


የውሳኔ ሀሳቡ (390v) በአጠቃላይ አለማቀፍ ህግን ተከትሎ እና በተለይ ደግሞ የቬይና የውሎች ህግ ድንጋጌን መሰረት ተደርጎ ሊተረጎም ይገባዋል። የቬይና ድንጋጌ የውሎች ህግ አንቀፅ 31(1) እንደሚያትተው "አንድ ውል በመልካም ጎኑ መተርጎም ይኖርበታል። የውሉ ቃላቶች በመደበኛ የአውድ ይዘታቸው እንዲሁም ጭብጥ እና ፍሬ ነገር መሰረት በማድረግ ሊታይ ይገባል። "በአንቀፅ 31(1) የሰፈሩት መሰረታዊ መርሆዎች የቀናነት መርህ፣ መደበኛ ትርጉም፣ አውድ፣ ጭብጥ እና ፍሬ ነገር ናቸው።


ከላይ የተጠቀሱት ምሳሌዎች በቬይና ድንጋጌ የውሎች ህግ አንቀፅ 31 መሰረት የኤርትራን ሁኔታ በተመለከተ በአራቱ ኃያላን እና ኢትዮጵያ መካከል የተደረሰው ውል ዋና ዓላማ እና ተግባር የኢትዮጵያን ሰላም ለማስጠበቅ እና የባህር በር ባለቤትነት መብቷን ያረጋግጣሉ። ኤርትራ ከኢትዮጵያ ጋር በፌዴሬሽን እስከተቀላቀለችበት ጊዜ ድረስም በወቅቱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ኋላም ጠቅላይ ሚኒስቴር በነበሩት አክሊሉ ሀብተወልድ የሚመራ የኢትዮጵያ ልዑክ ኤርትራ ለማስመለስ ካልተቸለም የሀገሪቱን የባህር በር መብት ለማረጋገጥ ታግሏል። የአዲሱ ስምምነት ተዋዋዮች ማለት ኢትዮጵና የአሸነፊዎቹ ኃያላን መንግሰታት ኤርትራን ወደ ኢትዮጵያ በፌዴሬሽን ሲቀላቅሉ አንዱ ታሳቢ የተደረገው የኢትዮጲያ ሉዑላዊ የባህር በር የማግኝት መብት ነው። ከእንግዲህ ወዲህ ከኤርትራ ጋር የሚድረግ ማናቸውም ድንበር ማእከል የሚያደረግ ድርድር የኢትዮጲያ ሉዑላዊ የባህር በር የማግኝት መብት ማእከል ያደረገና በድንብር አከባቢ የሚኖሩት የሁለቱ አገር ህዝቦች ፍትሓዊ ውሳኔ የሚገኙበት ሊያሠራ የሚያስችል ዓለማዊ ሕግ (applicable international law) መስረት መሆን ይገበዋል።


የአልጀርስ ስምምነት ለመሰረዝ ሕጋዊ መበት አለን


ይህ ስምምነት ወራሪ እና ተወራሪ አሸናፊ እና ተሸናፊ እኩል የሚያደርግ መሆኑ አሳፈሪ ቢሆንም የአገራችንን መብት አሳልፎ የሰጠ በመሆኑ ዘላቂ ሰላም ሊያረጋግጥ አይችልም:: በኢትዮጵያ አጠቃላይ ደህንነት በተለይም በኢኮኖሚ ደህንነት አደጋ ውስጥ የሚያስገባ ነው። የኢትዮጵያ ታሪክ እና ክብር የማይመጥን ስምምነት ነው። የኤርትራ መንግስት ጦርነትን ጫረ፤ ተሸነፈም። ኤርትራ ያደረሰው ጥፋት ጦርነቱን በመጀመሩ ተጠያቂ መሆን ነበረበት፣ ወራሪ በመሆኑም ሰራዊቱ ለመወረር በማያስችለው መገደብ ነበረበት ከዛ በላይ ለስምምነቱ መነሻ ሃሳብ ሲቀርብ ማእከሉ የሉዑላዊ ባህር በር ጉዳይ መሆን ነበረበት።ካልተቀበለ ቅጣቱ ከፍተኛ ይሆን ስለነበር የኤርትራ መንግሥት ከመቀበል ውጭ ሌላ አማረጭ አልነበረውም።

 

የአልጀርስ ስምምነት ሕጋዊ ውል ነው ወይ?


በፌዴራል ነጋሪት ጋዜጣ አዋጅ ቁጥር 225/1993 “የኢትዮጲያ ፌዴራለዊ ዴሞከራሲያዊ ሪፐብሊክ ና በኤርትራ መንግሰት መካከል የተደረገው የሰላም ስምምነት ለማጽደቅ የወጣ አዋጅ” የሚል ሲሆን የታወጀበት ወቅት ሕዳር 29 ቀን 1993 (8/Dec/2000) ነው። የአልጀርስ ስምምነት የተፈረመው ግን ታሕሳስ 3 ቀን 1993 (12/Dec/2000) ከአራት ቀን በኋላ ነው። እንደሚታወቀው በአልጀርስ ስምምነቱ እስኪቋጭ ድረስ ድርደር ነበረበት። በሕገ-መንግስታችን አንቀጽ 55 (12) “የሕግ አስፈጻሚው አካል የሚዋዋላቸውን ዓለም አቀፍ ስምምነቶች ያጸድቃል ይላል” ሕገ መንግስታችንን ይፃረራል። ከሕገ-ፍልስፍናም (Jurisprudence) አኳያም ሕግ- አወጭው ስልጣኑን አሳልፎ መስጠት የተከፋፈለ መንግስትን መርህ ይፃረራል። ተዋዋዮች ሁሉ ስምምነቶቹ በየሃገሩ ባሉት ስርዓቶች መሆኑን ማረጋገጥ አለባቸው። በዚህም ምክንያት ሕጋዊነቱ ላይ ጥያቄ ያስነሳል።


ውሉ ሕጋዊ ቢሆን እንካን ገና ከመጀመሪያው የኤርትራ መንግስት ማፍረስ በመጀመሩ ኢትዮጲያ ለመሰረዝ (Null and Void) ለማድረግ ሕጋዊ መሰረት አላት። የአልጀርስ ስምምነት አንፃር በአንቀጽ I (1 እና 2) ናቸው። ዋና ዓለማው በሁለቱ አገሮች ስላም ማስፈን ነው። የድንበር፣ የካሣ ወ.ዘ.ተ ጉዳዮች የመጨረሻ ግባቸው ስላም ማረጋገጥ ነው።

 

Article I


1. The parties shall permanently terminate military hostilities between themselves. Each party shall refrain from the threat or use of force against the other.


2. The parties shall respect and fully implement the provisions of the Agreement on Cessation of hostilities.


በንኡስ አንቀጽ ሁለት የተጠቀሰው ተፃብኦን ለማቋረጥ (Cessation of hostilities) የ25 ኪሎሜትር ጊዜያዊ የደህንነት ቀጠና (Temporary Security Zone) የጦርነት ኣደጋ ለመቀነስ (buffer zone) ተመስርቶ ይህንን የሚጠብቅ የ ተባበሩት የስላም እስከባሪ ይጠበቀዋል ይላል። የኤርትራ መንግሥት ከተወሰኑት ወራት በኋላ የስላም እስከባሪ ሓይሉን በማበረር ጊዜያዊ የደህንነት ቀጠናውን አፈርሶ ወታደሮችን አሰፈረ።


ንኡስ አንቀጽ አንድን በመፃረር የኤርትራ መንግሥት ኢትዮጵያን ለማተራመስ በማስብ እና በመንቀሳቀስ ለኢትዮጵያ ከፍተኛ ስጋት ሆነዋል። በኤርትራ ውስጥ ፀረ- ኢትዮጲያ ኃይሎችን በማሰበሰብ፤ በማሰልጠን፤ በማስታጠቅ እና በማሰማራት ቀጣይነት የለው ትንኮሳ እየፈፀመ ይገኘል። በሶማልያ በኩል-----(proxy war) በተደጋጋሚ በመክፈት ኢትዮጵያን የማተራመስ ዕቀዱን እስከ ቅርብ ጊዜ ያካሂደው ነበር። የቀድሞ ጠ/ሚኒስተሮች በየጊዜው በህዝብ ተወካዮች ምክርቤት ሲየሰሙት የነበረት ስሞታዎች እና የተባበሩት መንግስታት ሪፖርቶች እና እነሱን መሰረት አድርጎ የጣለው ማዕቀቦች በቂ ማስረጃዎች ናቸው። አንድ ምሳሌ ብንወስድ፤ በፀጥታው ምክር ቤት የውሳኔ ሀሳብ 1676 (2006) መሰረት የቀረበው የተባበሩት መንግስታት የሶማሊያ ተቆጣጣሪ ቡድን ሪፖርት እንደሚከተለው ይላል።


" ጅቡቲ፣ ግብፅ፣ ኤርትራ፣ ሊቢያ፣ እና የተወሰኑ የመካከለኛው ምስራቅ አገሮች የተባበሩት እስላማዊ ፍርድ ቤትን በተለያዩ የፀረ ታንክ፣ ፀረ አውሮፕላን፣ እና ሌሎችም መሳሪያዎች በማስታጠቅ እንዲሁም በሎጅስቲክስ (ቁሳቁስ) ድጋፍ እና ማማከር እያገዙ ናቸው። የቡድኑን ድጋፍ በማስተባበር እና ማስተላለፍ ዋነኛ ድልድይ ሆኖ እያገለገለች ያለችውም ኤርትራ ነች።


እላይ በዝርዝር እንደተገለፀው አንዱ ተዋዋይ ወገን ውሉን ካፈረስ ሌላኛው ወገን የመሰረዝ መብት በመኖሩ ኢትዮጵያ ስምምነቱን የማፍረስ ሕጋዊ መብት ስላላት ሰሪዣለሁ ብላ ማወጅ አለባት።


መጠቃለያ


ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ የምስራቅ አፍሪካ የፖለቲካና ኢኮኖሚክ ሕብረት አስተሳሰብዎ የሚደነቅ ነው። ይህ ግን በረዥም ጊዜ የሚፈጸም ስራ ነው። ከአሁኑ መጀመር ቢኖርበትም ብዙ ውጣ ውረድ አለበት የአካባቢያችንን ሀብትና ወታደራዊ አቅማችንን እያፈረጠሙ ያሉት ሀገራት ብዙ መሰናክል ይፈጥራሉ። አብዛኛው በአካባቢያችን ያሉ አገሮች በነሱ ተጽዕኖ ስር የወደቁ ናቸው። በራሳቸው የሚወስኑ አይደሉም።ኢትዮጵያ የባህር በር ጉዳይ ከኤርትራ ብቻ ሳይሆን ከጂኦ ፖለቲክስ መታየት አለበት።


የአልጀርስ ስምምነት ኢትዮጵያን ከድል መንጋጋ ሽንፈት እንድትወስድ አድርጓል። ያረጁ የወደቁ እና የተተኩ የ1900ዎቹ ውሎች በኢትዮጵያና በኤርትራ መሃከል የድንበር ጉዳየ መደራደሪያ ሊሆኑ አይችሉም። አቃፊው ሕግ “በተባበሩት መንግስታት እና በኢትዮጵያ መካከል የተደረገ ስምምነት” ሆነ። በግልፅ ለማስቀመጠም በ1952 ኤርትራን በፌደሬሽን ከኢትዮጵያ ያዋሃደው ” የሁለተኛው የዓለም ጦርነት አሸናፊ ኃያላን መንግሰታት እና የኢትዮጵያ ስምምነት” ነው። የአልጀርስ ስምምነት ሕጋዊ ውል አይደለም።


ኤርትራም በተዳጋጋሚ የጣሰችው በመሆኑ ኢትዮጲያ የመሰረዝ መብት አላት። በርካታ ምሁራን ኢትዮጵያ ሉዑላዊ የባህር በር መብት በሚመለከት በጥናታቸው አረጋግጠዋል። ለጊዜውም ቢሆን ሉዓላዊ የባህር በር የማግኘት መብቷን እና ሌሎች የውስጥ ግዛቶቿን አጥታለች ከእንግዲህ ወዲህ ከኤርትራ ጋር የሚደረግ ማናቸውም ድንበር የማካለል ድርድር የኢትዮጵያ ሉዑላዊ የባህር በር የማግኝት መብት ማዕከል ያደረገና በድንብር አካባቢ የሚኖሩት የሁለቱ አገር ህዝቦች ፍትሓዊ ውሳኔ የሚገኝበት ሊያሠራ የሚያስችል በዓለም ዓቀፍ ሕግ (applicable international law) መስረት መሆን ይገባዋል። ለጊዚያዊ ፖለቲካ የአገራችንን ዘላቂ መብትና ጥቅም ኣናጥፋው። የአልጀርስ ስምምነት ለማሽቀንጠር ግዜው አሁን ነውና!!!

“በፈረሰ አገር ውስጥ ዴሞክራሲ ከሚኖር

ባልፈረሰ አገር ውስጥ አምባገነንነት ይሻለኛል”

አቶ ቴዎድሮስ መብራቱ

በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ መምህር

በይርጋ አበበ

አቶ ቴዎድሮስ መብራቱ የመጀመሪያ ዲግሪያቸውን ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በህግ የተመረቁ ሲሆን ሁለተኛ ዲግሪያቸውን (ማስትሬታቸውን) ደግሞ ከዚሁ አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በአፍሪካን ፖለቲካል ጥናት (African Political Studies) ተምረዋል። በደቡብ ሱዳን ግጭት ከዳራው እስከ መፍትሔው ትኩረት ባደረገ መልኩ ጥናታቸውን አካሂደዋል። በአሁኑ ወቅት በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የሲቪክስ ትምህርት በማስተማር ላይ ሲሆኑ በወቅታዊ ጉዳዮችና በኢትዮ ኤርትራ አዲስ ግንኙነት ዙሪያ ለሰንደቅ ጋዜጣ ሰፋ ያለ ቃለ ምልልስ ሰጥተዋል። የቃለ ምልልሱን ሙሉ ክፍል ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

 

 

ሰንደቅ፡- የኢትዮጵያ እና ኤርትራ መሪዎች አዲስ ግንኙነት ጀምረዋል፤ ለ20 ዓመታት ተዘግቶ የነበረው የኤርትራ ኤምባሲም በአዲስ አበባ ተከፍቷል። ከዚህ በኋላ በሁለቱ አገራት ሊኖራው የሚችለው ግንኙነት ምን መልክ ይኖረዋል? የሚያገኙት ጥቅምስ ምን ሊሆን ይችላል?

አቶ ቴዎድሮስ፡-የሁለቱ አገራት ግንኙነት ሊኖረው የሚችለውን መልክ ከማየታችን በፊት የሁለቱን አገራት ተጠቃሚነት እንመልከት። የኤርትራ መንግስት ከዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ተገልሎ የኖረና በአካባቢው አገራትም ጠብ አጫሪነት ተለይቶ የሚታወቅ ነው። ለኢትዮጵያ መንግስትም የጎን ውጋት መሆኑ ነው የሚነገረው። ከኢትዮጵያ ጋር የኢኮኖሚ ትስስር ባለመኖሩም በኢኮኖሚ በጣም እየተጎዳ ያለ መንግስት ነው። ወደቦቹንም ቢሆን እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ ማንም የሚጠቀምበት ስላልነበረ ኢኮኖሚውን ማሳደግ አልቻለም ነበር።

ከኢትዮጵያ አንጻር የሚሰጠውን ጥቅም ካየነው ደግሞ አንድ አጭር ምሳሌ ብናነሳ ሲሚንቶ ከ300 ኪሎ ሜትር በላይ አጓጉዞ መሸጥ በማርኬቲንግ ስሌት ሲታሰብ ምንጊዜም ኪሳራ ነው። ከኤርትራ ጋር ሰላም ከሆንን መሰቦ ሲሚንቶ ቀጥታ ፋብሪካው ከሚገኝበት መቀሌ እስከ አስመራ 300 ኪሎ ሜትር ነው የሚርቀው። ስለዚህ አስመራን ጨምሮ የኤርትራ ከተሞችን መቆጣጠር የሚስችለውን አቅም ያገኛል ማለት ነው። ከመቀሌ ተነስቶ አዲስ አበባ ለመግባት የሚወስደበት ርቀት ግን አንድ ሺህ ኪሎ ሜትር ነው።

እንደዚህ አይነት የሰላም ግንኙነቶች የሚኖራቸው ጠቀሜታ ቀላል አይደለም። በምርቶችና ሸቀጦች ዋጋ ላይ ከፍተኛ ዋጋ የሚስከፍለው የትራንስፖርት ማጓጓዣ ዋጋው ነው። ከውጭ የሚመጡ እቃዎችን ከጅቡቲ መቀሌ ወይም ከጅቡቲ ወልድያ ኮምቦልቻ ለማጓጓዝ የሚወስደውን ጊዜና የትራንስፖርት ዋጋ ስታስብ በአሰብ በኩል በሚመጣበት ጊዜ የሚኖረውን ቅናሽ ቀላል አለመሆኑን ትረዳለህ። በኤርትራና በኢትዮጵያ መካከል ያለው የባህል፣ የቋንቋ እና ሌሎች ተመሳስሎሾች በኩልም የሚኖረው ግንኙነት ቀላል አይደለም።

በርግጥ ጥቅሙ ለማን ያጋድላል? ካልከኝ እርቅ ሲፈጸም እከሌ ተጠቀመ እከሌ ደግሞ በጣም ተጎዳ የሚል ባይገለጽም፤ ከኢትዮጵያ ይልቅ ኤርትራ ያገኘችው የዲፕሎማሲ ድል ከፍተኛ ነው። ቀደም ብዬ እንደነገርኩህ ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ‹ከመጀመሪያውም ጀምሮ እኛ ትክክል ነበርን፤ ማዕቀብ የተጣለብንም ባልተገባ ሁኔታ ነው እንጂ ለቀጠናው ሰላም መስፈን የምንፈልግ ነን› ሲሉ ራሳቸውን የሚያሳዩበት ይሆናል።

የአሰብን ወደብ ኢትዮጵያ እንድትጠቀምበት ተመጣጣኝ ክፍያ ብታስከፍል ራሱ ለኤርትራ የሚገባው ገቢም ቀላል አይሆንም። ጤፍን ጨምሮ እንደ ቡና ያሉ አገር በቀል ምርቶችም ከኢትዮጵያ ወደ ኤርትራ በስፋት ስለሚገቡ ለኤርትራዊያን ተጨማሪ ጥቅም ይሆናል።

ኢትዮጵያ ልታገኝ የምትችለው ሰላም መፍጠሩ እና በኢኮኖሚ በኩልም ቢሆን ከቅርበቱ አንጻር የአሰብን ወደብ መጠቀም ከቻለች ተጠቃሚ የሚደርጓት መስኮች ናቸው። ለኢትዮጵያ አስቸጋሪ የነበረው ከኤርትራ የሚነሱ ራሳቸውን የነጻነት ሀይሎች ብለው የሚጠሩ በኢትዮጵያ መንግስት ደግሞ አሸባሪ ተብለው የሚጠሩ ድርጅቶችን ማስጠጋቷ ነበር። አሁን ሰላም መፈጠሩ ይህን ስጋት ለኢትዮጵያ መንግስት ያስቀርለታል። በእርግጥ በኢትዮጵያ እና ኤርትራ ሰላም ባይፈጠርም አገር ውስጥ ዴሞክራሲ ከተፈጠረ የነጻነት ሀይሎች በኢትዮጵያ መንግስት ላይ የሚያደርሱበት ጫና ይቀራል። ምክንያቱም መጀመሪያም የነጻነት ሀይሎቹ ኤርትራ የገቡት በኢትዮጵያ ዴሞክራሲ ስላልነበረ ነውና።

 

 

ሰንደቅ፡- አቶ ኢሳያስ በሚሊኒየም አዳራሽ ተገኝተው ሲናገሩ ‹‹ያለፈውን ጥላቻ እና የተሰራብንን ሴራ ትተን..›› የሚል ሀረግ ተጠቅመዋል። ከዚህ ንግገራቸው ተነስተን የኢትዮጵያ ህዝብ አቶ ኢሳያስ አፈወርቂ ላይ ያለውን እይታ የተላበሰው በኢትዮጵያ መንግስትና ሚዲያዎች በተሴረባቸው ሴራ ነው ብሎ መውሰድ ይቻላል?

አቶ ቴዎድሮስ፡- ይህ እንግዲህ በአፍሪካ አገራት በተለይም አምባገነን የሆኑ መሪዎች ሰብዕናን በመግለጽ በኩል ሚዲያ የሚጫወተው ሚና ከፍተኛ ነው። በነገራችን ላይ አንድ መንግስት አምባገነን ነው ወይስ ዴሞክራት? የሚለውን ለመለየት ህዝብ መቶ በመቶ ካጨበጨበለት ስርዓቱ አምባገነን ነው ማለት ነው። ያ አምባገነንነት የሚፈጠረው ደግሞ ሲስተማቲክ በሆነ መንገድ ነው። ለምሳሌ ሳዳም ሁሴን ምርጫ አካሂደው 99 ነጥብ 9 ፐርሰንት አሸንፈው ነበር። በዴሞክራሲ ስርዓት መቶ ፐርሰንት የሚባል ድጋፍም የምርጫ ውጤትም የለም። ሚዲያዎች ደጋግመው ባቀነቀኑ ቁጥር ማንኛውም ህዝብ በጉዳዩ ላይ ጫና ውስጥ መግባቱ አይቀርም። አቶ ኢሳያስ ላይም ሚዲያው የፈጠረብን ተጽኖ መኖሩ አይቀርም። በእርግጥ አቶ ኢሳያስ አምባገነን መሆናቸው አያጠያይቅም። ኤርትራንም ቢሆን ምንም አላሸገሯትም።

ሰንደቅ፡- አቶ ኢሳያስ አገራቸውን በኢኮኖሚ ላለማሳደጋቸው የሚያቀርቡት ምክያት ‹‹ህወሓት ነው ማዕቀብ አስጥሎብኝ›› በማለት ነው። ማዕቀቡ አቶ ኢሳያስ ላይ ተጽዕኖ አላሳደረባቸውም ብሎ መውሰድ ይቻላል?

አቶ ቴዎድሮስ፡- የፈለገ ማዕቀብ ቢጣልብህ ህገ መንግስት ለማውጣት ምን ይከለክልሃል? ማዕቀብ እኮ ተጽእኖ ሊያሳድር የሚችለው እርዳታ በመቀበልና የንግድ ግንኙነቶች ላይ ተጽዕኖ ያሳድር ይሆናል እንጂ ዴሞክራቲክ ላለመሆን ማዕቀብ የሚያሳድረው ሚና የለም። ያለ ህገ መንግስት እና ያለ ምርጫ 27 ዓመት ሙሉ እንዴት አገር ይመራል? ባለስልጣኖቹን ስትመለከታቸው እኮ አብዛኞቹ ከአቶ ኢሳያስ የበለጠ ዕድሜ ያላቸው ናቸው።

በ1955 በአጼ ኃይለሥላሴ ዘመን የህገ መንግስት ማሻሻያ እንዲካሄድ የነበረው አስገዳጅ ሁኔታ ኤርትራን ወደ ኢትዮጵያ በፌዴሬሽን ማዋሃዱ ነው። በዚያ ወቅት ኤርትራ የተሻሉ ህገ መንግስት፣ ህጎች እና ስልጣኔዎች ነበሯት። እነዛ ነገሮች ተጽዕኖ አድርገው ነው ህገ መንግስቱ እንዲሻሻል ያደረገው። አሁን ደግሞ በተቃራኒው በኢትዮጵያ ያለው ከኤርትራ የተሻለ ነው። ይህንን ደግሞ አቶ ኢሳያስ በተመለከቱት ሁሉ ሲገረሙ ታይተዋል።

አሁን የኤርትራ ህዝብ መንግስታቸውን መጠየቅ ይጀምራሉ። ምክንያቱም በኢትዮጵያ ያለውን ለውጥ እና በዶክተር አብይ በራሳቸውም ላይ የሚመለከቱት ለውጥ ለአቶ ኢሳያስ ትምህርት የሚሆን ነው። በአንጻራዊነት ከኤርትራ የተሻለ የዴሞክራሲ ምልክት በኢትዮጵያ መኖሩንም ኤርትራዊያን ስለሚመለከቱ በመንግስታቸው ላይ ጥያቄ ማንሳታቸው አይቀርም። ለምሳሌ ተግባራዊ አይደረግ እንጂ ህገ መንግስት በኢትዮጵያ አለ በኤርትራ የለም፤ ምርጫ በኢትዮጵያ አለ በኤርትራ የለም።

 

ሰንደቅ፡- ምርጫንና ህገ መንግስትን በተመለከተ በአንድ ወቅት ከአልጀዚራ ጋር ቃለ ምልልስ ያደረጉት አቶ ኢሳያስ አፈወርቂ ‹‹ምርጫና ህገ መንግስትስ የምትሉን ወያኔ እንደሚካሂደው አይነት ነው?›› ሲሉ በኢትዮጵያ ያለውን ሂደት ተችተውት ነበር። ይህን እንደ ዴሞክራሲ ማየት ይቻላል ወይ?

አቶ ቴዎድሮስ፡- እንግዲህ አምባገነንነት ሲስተማቲክና የወጣለት አምባገነንነት አለ። በኢትዮጵያ ያለው አምባገነንነት ሲስተማቲክ የሚባለው አይነት ነው። በየአምስት ዓመቱ ምርጫ ይካሄዳል ህገ መንግስትም አይከበርም እንጂ አለ። ሲስተሞቹ ተዘርግተዋል ጥቅም ላይ አልዋሉም እንጂ። እዛ ደግሞ ምንም የለም። ህገ መንግስት ብለህ የምትጠቅሰው ወረቀቱም እንኳን የለም።

የአቶ ኢሳያስም በንግግራቸው ራሳቸውን ከህወሓት ጋር ማወዳደርም የለባቸውም። ይህ ምክንያት አይሆንም። በአጭር ጊዜ እንደ ቦትስዋና እና ሞሪሺየስ በአፍሪካ ተጠቃሽ የሆኑ አርዓያዎች አሉ። ለምን እነዛን ተጠቃሽ አላደረጉም? ህገ መንግስት እንዳይኖርህ ህወሓት እንዴት ምክንያት ይሆናል? ህወሓት “ህገ መንግስት አያከብርም”፤ እሳቸው ደግሞ ማክበር፡ ህወሓት “ምርጫ ያጭበረብራል” እሳቸው ደግሞ አለማጭበርበር እንጂ የህወሓትን ድክመት እያነሱ ማነጻጸሪያ ማቅረብ መፍትሔ ሊሆናቸው አይችልም።

 

 

ሰንደቅ፡- አቶ ኢሳያስ ልጃቸውን ለስልጣን እያጩት እንደሆነ ይነገራል። ከሳዋ ወታደራዊ ማሰልጠኛ በኋላ ከስራቸው እንዳይጠፋ አድርገውታል ይባላል። በቅርቡም ዶክተር አብይ አህመድ የአቶ ኢሳያስን ቤት ሲጎበኙ ልጃቸው በአባቱ ቤት ታይቷል። ቀጣዩ የኤርትራ መሪ ከኢሳያስ ቤት የሚወጣ ይመስለዎታል?

አቶ ቴዎድሮስ፡- አሁን ባለው ሁኔታ ህገ መንግስት እና የምርጫ ስርዓት ከሌለ ልጃቸውን የማይተኩበት ምክንያት አይኖርም። ስልጣን እንዴት እንደሚተላለፍ የሚገልጽ ነገር የለም። ግን በእርግጠኝነት መናገር የሚቻለው በኤርትራ ለውጥ እንደሚኖር ነው ልጃቸው ስልጣን ያዘም ሌላ ሰው ተረከበው። ለምሳሌ በኩባ ፊደል ካስትሮ ሲደክሙ ስልጣኑን ወንድማቸው ራውል ካስትሮ ሲረከቡ ከአሜሪካ ጋር የነበረውን የሻከረ ግንኙነት ለማስተካከል ሞክረዋል። የሰሜን ኮሪያም በተመሳሳይ ነው ያደረጉት።

እኔ ተስፋ የማደርገውም አቶ ኢሳያስና ካቢኔያቸው ይህን ዘመን ነበር የሚናፍቁት። ስለዚህም ስልጣናቸውን ለሌላ አሳልፈው ይሰጣሉ ብዬ ነው የምጠብቀው።

 

ሰንደቅ፡- ኤርትራ እና ኢትዮጵያ ወዳጅነታቸውን በአዲስ መልክ ቢጀምሩም በጦርነቱ ወቅት በሁለቱም ወገን የወታደር ምርኮ ነበር። እስካሁን በምርኮኛ መመለስ ዙሪያ የተነገረ ነገር የለምና ወደፊት ምርኮኛን በመመላለስ ዙሪያ የሚኖር ለውጥ ይኖር ይሆን?

አቶ ቴዎድሮስ፡- ከቀናት በፊት ጽንፈኛ አክቲቪስቶች ይናገሩ የነበሩት እስካሁን የተካሄደው እርምጃ ምን ጠቀመ? በተለይ አቶ ኢሳያስ አማርኛን እና አማራን ይጠላሉ የሚሉ ነገሮች ነበሩ። በቀደም በሚሊኒየም አዳራሽ የተደረገው ነገር ቀደም ሲል በጽፈኞች የተነገረውን ‹‹ፉርሽ›› ነው ያደረገው። ምርኮኛንና አስረኛን በመመላለስ ዙሪያ በስምምነታቸው ስድስት ነጥቦች ላይ ብዙም አልተጠቀሰም። ትልልቅ ቁም ነገሮች ስለተፈቱ እንደዚህ አይነት ነገሮችን መፍታት ቀላል ነው ብዬ ነው የማስበው። የታሰሩትም ሆነ የተማረኩት ሰዎች በህይወት ካሉ ወይም ደግሞ በመጥፎ ሁኔታ ስር ታስረው ከሆነም በቅድሚያ አዕምሯቸውን መመለስ ይኖርባቸው ይሆናል። ምክንያቱም በዚህ ሰዓት ቢለቀቁና የደረሰባቸውን ሁሉ ቢናገሩ ግንኙነቱ ላይ ሌላ ጥላ የሚያጠላ ይመስለኛል።

እርግጠኛ መሆን ባይቻልም ሰዎቹ ጠላት ተብሎ በተለየ ቡድን ውስጥ የተማረኩ በመሆናቸውና ሁለቱም መንግስታት የጉሬላ ተዋጊ ባህሪ ስላላቸው በሰብአዊ መብት አያያዝ ላይ ብዙ ትችት የሚቀርብባቸው መንግስታት ናቸው። የራሳቸውን ዜጋ የሚያሰቃዩ መንግስታት ስለሆኑ የጠላታቸውን ወታደርም በአሰቃቂ ሁኔታ የማይዙበት ምክንያት አይኖርም ብሎ መገመት ይቻላል። ስለዚህ እስረኞቹና ምርኮኞቹም ላይ እንደዚህ አይነት አሰቃቂ አያያዝ ተደርጎባቸው ሊሆን ይችላል። ለምሳሌ ኮሎኔል በዛብህ ሁለትና ሶስት ጊዜ ነው የኤርትራን መንግስት በጀት የደበደቧቸው።

 

ሰንደቅ፡- ወደ ኢትዮጵያ ጉዳይ እንመለስ። ዶክተር አብይ እየሄዱበት ያለውን መንገድ በኢህአዴግ ውስጥ ተቃውሞ ገጥሟቸዋል ይባላል። በሌላ በኩል ደግሞ ህዝቡ የነጻትንና የዴሞክራሲን ዋጋ አልተረዳም የሚሉ አስተያየቶች አሉ። እነዚህ ሁለት አካሄዶች ወዴት ያመሩናል?

አቶ ቴዎድሮስ፡- በመጀመሪያ ከውስጣቸው የገጠማቸውን ተቃውሞ እንመለክት። አብዮት በሚካሄድባቸው ሁሉም አገራት አደናቃፊዎች መኖራቸው አያጠያይቅም ከዚህህ በፊትም ነበሩ ወደፊትም ይኖራሉ። የተሳኩ አብዮቶች የመኖራቸውን ያህል የተቀለበሱ አብዮቶችም አሉ ምክንያቱም አደናቃፊዎች ስላሉ። ለምሳሌ ደርግ ስልጣን ሲይዝ ‹‹መሬት ላራሹ›› የሚለው ሀሳብ የሁሉም ሃሳብ ቢሆንም መሬታቸው የተቀማባቸው ሰዎች የአብዮቱ አደናቃፊዎች ነበሩ።

እኩልነት ይስፈን፣ ዶላር በጓሮ በኩል የሚወጣው ይቁም፣ ኮንትሮባንድ ይቅር የሚሉ በዶክተር አብይ የሚነገሩ ነገሮች አሉ። እነዚህ ሃሳቦች ትክክኛ ናቸው። ነገር ግን ኮንትሮባንድ ሲነግዱ የነበሩ የመንግስትን ውሳኔ መቃወማቸው አይቀርም ምክንያቱም ተፈጥሯዊ ነው። ይህን ጊዜ ነው የመንግስት ብልህነትም የሚያስፈለገው። ቀድሞ ይህኛውን ነገር ማክሸፍ ነው የሚያስፈልገው እንጂ ከአብዮቱ ጋር አደናቃፊ መነሳቱ በኢትዮጵያ ብቻ የተፈጠረ አድርጎ መውሰድ አይቻልም።

የህዝቡን ስሜት በተመለከተ ግን ጠቅላይ ሚኒስትሩ ገና ከአሁኑ ስለትልቋ አገር እየተናገሩ አሁንም ከጎጥ አስተሳሰብ ያልወጣ እና የጎሳ አክቲቪስት የሚነዳው ማህበረሰብ አለ። ይህ ነገር ውጤቱ የዶክተር አብይን እቅድ በዜሮ እንዳያባዘው ጥንቃቄ ማድረግ ይገባል። ዴሞክራሲን ተጠቅመው የራሳቸውን እኩይ አስተሳሰብ ህብረተሰቡ ላይ የሚያሰርጹበት እድል ከተፈጠረ በጣም አደገኛ ነው። ምክያቱም አካሄዳቸው አገር ያፈርሳልና። እኔ በግሌ በፈረሰ አገር ውስጥ ዴሞክራሲ ከሚኖር ባልፈረሰ አገር ውስጥ አምባገነንነት ይሻለኛል። ይህን ማንም እንዲያውቀውና እንዲሰመር እፈልጋለሁ። ዶክተር አብይም እየፈረሰች ባለች አገር ውስጥ ዴሞክራት መሪ ከሚሆኑ ባልፈረሰችና አንድነቷ በተጠበቀች አገር ውስጥ አምባገነን መሪ ቢሆኑ እመርጣለሁ። ከምንም በላይ የአገር አንድነት ይቀድማልና ነው። አስተሳሰባቸውን ይዘው ዴሞክራሲን ተጠቅመው እንደዚህ አይነት አገር አፍራሽና ተገንጣይ የሆኑ አስተሳሰቦች ህዝብ ውስጥ የሚሰረስሩት እና የሚረጩት ነገር አለ።

የመደመር ሃሳብ ሲነሳ ቀመር ውስጥ እንድንገባ ሳይሆን ነገሮችን በቅንነት እንድንረዳ ነው እየተላለፈ ያለው መልእክት። ዞረም መጣም የተለያየ ብሔረሰብ ብንሆንም አንድ ህዝብ ነን የሚባለው ነገር የሚጠቅመን ሃሳብ ነው እንጂ በባንዲራ ነገር መነታረክ፤ ትልቁ የኢትዮጵያና ኤርትራ ጉዳይ እያለ ስለ ሁለት አርቲስቶች እያነሳን የምንነታረክበት ነገር በጣም አሳዛኝ ነው።

ዘረኝነቱ የትም ቦታ ገብቷል። ስለዚህ ይህን በጥበብ ማለፍ ካልቻልን አንድ ሰው ብቻውን ሊያመጣ የሚችለው ነገር አይኖርም። ለውጡን እንደግፍ ሲባል እኮ ሰልፍ እንውጣ ማለት አይደለም። ሃሳቡን መደገፍ ማለትም ከዘረኝነት እንውጣ ማለት ነው። እንደመር ሲባል እንደስካሁኑ በብሔር ከማሰብ ይልቅ ኢትዮጵያ እንበል ለማለት ነው። አንድ ኢትዮጵያ ሲባል ደግሞ እንደቀድሞው ዘመን አንድ ሀይማኖትና አንድ ቋንቋ ማለት አይደለም። በእርግጥ ይህም በጊዜው ትክክል ነበር። በዚህ ሃሳብ ተመርተው የተገነቡ አገራት አሉ። ለምሳሌ አሜሪካኖች ሬድ ኢንዲያኖችን አጥፍተው ነው የተገነቡት፤ እንግሊዝም አንግሎ ሳክሶችን አጥፍተው ነው አገር የሆኑት። ፈረንሳይ፣ ጃፓን ሌሎችም እንዲሁ። ያ ግን በድሮ ዘመን ይሰራበት የነበረ ነው ትክክል ነው ብሎ ያሰበውን ሰርቶ አልፏል። አሁን ያንን እያነሱ እገሌ ለምን ተነሳ? እገሌ ለምን ተረሳ? እያሉ ማላዘን ቆሞ ቀርነት ነው እንጂ ሌላ ምንም አትለውም። ያለፈን ነገር ብታነሳውም ብትጥለውም ምንም ልታደርገው አትችልም። መፍትሔው በታሪክ አጋጣሚ በተፈጠርንበት፣ በምንኖርበትና በምንሰራበት አገር እንዴት እንኑርና እንለውጥ ነው።

ከዚህ በኋላም ቋንቋን መሰረት አድርጎ በዘር ምክንያት መድሎ የሚያደርግብንን እና የመሳሰሉትን አሰራሮች ለመሸከም ማንም የሚፈቅድ የለም። ነጻነት ሲመጣ ዴሞክራሲ ሲመጣ እያንዳንዱ ጥያቄ በሰላማዊ መንገድ በህገ መንግስቱ መሰረት በምርጫ በኩል የሚፈቱባቸው መንገዶች በርካታ ናቸው። ለምሳሌ የቋንቋ ጉዳይን እንመልከት። ከዚህ በኋላ ፋብሪካ ማቃጠል፣ መንገድ መዝጋት፣ ሕዝብ ማፈናቀል፣ እከሌ የሚባል ቋንቋ የፌዴራል የስራ ቋንቋ አደርጋለሁ የሚል ተደራጅቶ ይምጣና ተመርጦ ይህን ሃሳቡን ያራምድ። እስካሁን እኮ ዴሞክራሲ ስላልነበረ ነው ነገሮችን በአመጽ መንገድ እንዲፈቱ ይደረግ የነበረው እንጂ አሁን ነጻነት በመጣበት ጊዜ ህዝብን እንዴት ታስፈርድበታለህ? ከዚህ በኋላ መንገድ በመዝጋት፣ ፋብሪካ በማቃጠል በብሔር እየተደራጁ እና ስም እየሰጡ ጥቃት መፈጸም አገር ያፈርሳል እንጂ ምንም የሚፈይደው ነገር የለም።¾

“ከህወሓት አንዳንድ አመራሮች በላይ

ለትግራይ ህዝብ ጠላት የለም”

አቶ ታደለ ደርሰህ የቪኢኮድ ዳይሬክተር

በይርጋ አበበ

አቶ ታደለ ደርሰህ የቪዥን ኢትዮጵያ ኮንግረስ ድርጅት (ቪኢኮድ) ዋና ዳይሬክተር ሲሆኑ በአገራዊ ጉዳዮች ላይ ሃሳባቸውን በግልጽ በመስጠት ይታወቃሉ። ለአገር እድገት ሶስት መሰረታዊ ነገሮች መሟላት አለባቸው የሚሉት አቶ ታደለ፤ የሶስቱን ተቋማት ማንነት ሲገልጹም ‹‹ነጻ ሚዲያ፣ የማህበራት ጠንካራነት እና ነጻ የፍትህ ስርዓት›› ናቸው ይላሉ። አቶ ታደለ በወቅታዊ ጉዳዮች ላይ ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጡትን አጠር ያለ ቃለ ምልልስ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

ሰንደቅ፡- ከ1990 ዓ.ም ወዲህ በኢትዮጵያ እና ኤርትራ መካከል ያለው ግንኙነት ፍጹም ሰላም የራቀውና የሻከረ ሆኖ ቆይቷል። በቅርቡ የተጀመረውን የመሪዎችን ግንኙነትና የአገራትን የግንኙነት እንቅስቃሴ እንዴት ያዩታል?

አቶ ታደለ፡- በመጀመሪያም አላስፈላጊና ምክንያት የሌለው ጦርነት ነበር የተካሄደው። የአንድ እናት ልጆች ሁለት ወንድማማችና እህትማማች ህዝቦች መካከል የተካሄደ የመጠፋፋት ጦርነት ነበር። በዚያ ‹‹ምክንያት አልባ ጦርነት›› የህይወት እና አካል መስዋዕት እንዲሁም አላስፈላጊ የንብረት ውድመት ያስከተለ ሲሆን ለዚያ ጦርነት መነሻ ምክንያት የነበሩ ሰዎች በታሪክም በህግም ተጠያቂ መሆናቸው አይቀርም። ከ70ሺህ በላይ ሰዎችን ያጠፋው ጦርነት ምንም እንኳን ለጊዜው የሁለቱን ህዝቦች ግንኙነት ቢያቋርጠውም ሁለቱ አገራትና ህዝቦቻቸው ግን ፈጽሞ የሚለያዩ አይደሉም።

ሁለቱ የማይነጣጠሉ ህዝቦች እንዲነጣጠሉ የተደረገው ከጦርነቱ በፊት ነው። ወደ ስልጣን እንደወጡ ለኤርትራዊያን ከኢትዮጵያ መገንጠል የቀረበላቸው የህዝበ ውሳኔ ምርጫ “ከነጻነትና ከባርነት” የሚል ነበር። በየትኛውም መመዘኛ ስናስበው አእምሮው የሚያገናዝብ ማንኛውም ሰው ከእነዚህ ጥያቄዎች “ባርነትን” ሊመርጥ አይችልም። ይህን ስንመለከት ከመጀመሪያውም ሁለቱ ህዝቦች እንዲለያዩ ሆን ተብሎ የታሰበ እና ኋላ ቀር ቃላትን ነበር የተጠቀሙት። ይህ የተደረገው ደግሞ ከጀርባው መሰሪ ተንኮሎች ስለነበሩ ያንን ለማስፈጸም የተደረገ ሴራ ነው።

ሰንደቅ፡- በሁለቱ አገራት መካከል የተካሄደውን ጦርነት ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድን ጨምሮ በርካታ ሰዎች ያወግዙታል። ነገር ግን ከማውገዝ በዘለለ በህይወት ያሉትን ለጦርነቱ መነሻ ምክንያት የሆኑ ሰዎችን በህግ ተጠያቂ ለማድረግ አይቻልም? በህይወት የሌሉትስ በታሪክ ተጠያቂ ከመሆን አያመልጡም ሲሉ ምን ማለትዎ ነው?

አቶ ታደለ፡- አንደኛ ምንም ቢሆን ምንም ታሪክን ማዛባት አይቻልም። የሁለቱ አገራት ጦርነት ሲካሄድ በወቅቱ የሚጠቀሙ አካላት ነበሩ፤ እነዚህ አካላት ደግሞ የሚጠቀሙትን ያህል ተጠቅመዋል። በታሪክ ግን ምን ጊዜም ቢሆን ተወቃሾች ናቸው። በታሪክ ተወቃሽ የሚሆኑበት ምክንያት ደግሞ እነዛ ለአገራቸው ሲሉ ህይወታቸውን የከፈሉ የ70 ሺህ ኢትዮጵያዊያን አጽም ይፋረዳቸዋል። አላግባብ የወደመው ኢኮኖሚ ይፋረዳቸዋል፤ የኢትዮጵያ እና ኤርትራ ህዝብ አንድ መሆኑ ስለማይቀር የሁለቱ ህዝቦች በታሪክ ይፋረዷቸዋል። ይህ መሰሪ ተግባራቸው እስከመጨረሻው ድረስ የክፋት አሻራውን ይዞ ይቀጥላል።

ነገር ግን በህይወት ያሉት ለዛ ወንጀላቸው ማሰሪያ የሚሆናቸው ዘመኑ የይቅርታ እና የፍቅር ስለሆነ ማንም ሰው በታሪክ ይሳሳታል። እነዚህ ሰዎች የተሳሳቱት ስህተት፣ ከስህተት ሁሉ የገዘፈ ቢሆንም ለሰሩት ስራ ተጸጽተው የኢትዮጵያንና ኤርትራን ህዝብ በግልጽ ይቅርታ ከጠየቁ የሁለቱም አገራት ህዝቦች የይቅርታ ህዝብ ስለሆኑ ይቅር ይሏቸዋል። ነገር ግን እነዚህ ሰዎች ለመጸጸትና ይቅርታ ለመጠየቅ ወኔ ሊኖራቸው ይገባል። ምንም ሳይደረግና የተፈጸመ ነገር ሳይኖር መስቀል አደባባይ ላይ አስወጥተው በሀሰት ያስጨፈሩን ሰዎች ናቸው። እነዚህ የህወሓት መሪዎች በህግም በታሪክም ተጠያቂ መሆን ያለባቸው ለዚህ ሁሉ ጥፋታቸው ነው። እዚህ ላይ ግን በጥንቃቄ ሊታይ የሚገባው የትግራይን ህዝብ ከህወሓት መሪዎች ለይቶ ማየት እንደሚኖርብን ነው።

ሰንደቅ፡- ህወሓትን እና የትግራይን ህዝብ ለይተን ማየት አለብን ብለዋል። ቀደም ሲል ዶክተር አብይ አህመድም ይህንኑ ብለውታል። ህወሓቶች ደግሞ የትግራይ ህዝብ እና ህወሓት አይነጣጠሉም ሲሉ ተናግረዋል። እርስዎ ሁለቱ ይለያያሉ ያሉበትን ምክንያት ያብራሩልን?

አቶ ታደለ፡- የትግራይ ህዝብ ትልቁ ጠላት ማንም ሳይሆን ህወሓት ነው። ከህወሓት መሪዎች በላይ ለትግራይ ህዝብ ጠላት የለም። ለዚህ ነው የትግራይ ህዝብን እና ህወሓትን ለይተን ማየት አለብን የምለው። ምክንያም ጥቂት የህወሓት አፈጮሌዎች እና ካድሬዎች ወይም ደካሞች ሰሩት ብለን የትግራይን ህዝብ አንጠላም። እንደመር ስንል የትግራይን ህዝብ ጨምረን ነው፤ እንደመር ስንል ትናንት ህዝቡን ያናከሱት የህወሓት መሪዎች ተጸጽተው ህዝብን ይቅርታ መጠየቅ አለባቸው እያልን ነው። እነዚህ የህወሓት መሪዎች ለዚህ ጥፋታቸው በመጀመሪያ ደረጃ የትግራይን ህዝብ ይቅርታ መጠየቅ ይኖርባቸዋል።

ሰንደቅ፡- ኢትዮጵያ እና ኤርትራ ደም አፋሳሽ ጦርነት በኋላ አዲስ የግንኙነት ምዕራፍ ለመጀመር በመሪዎች ደረጃ ጥረት እየተካሄደ ነው። ዛሬም (ቃለ ምልልሱ በተካሄደበት እለት) ዶክተር አብይ ወደ አስመራ ተጉዘዋል። ነገር ግን ይህን የዶክተር አብይ እንቅስቃሴ የሚተቹ ፖለቲከኞች ‹‹ግንኙነቱ ትግራይን ያላካተተ ስለሆነ ትርጉም አልባ ነው›› ይሉታል። ትግራዮች ያልተሳተፉበት ግንኙነት ሲባል ምን ማለት ነው?

አቶ ታደለ፡- ቀደም ብዬ እንደነገርኩህ እኮ ነው። ‹‹ዛሬም ቢሆን ህወሓት የበላይ ነው። ስለዚህ የህወሓት መሰሪ ተግባር መቀጠል አለበት›› እያሉን ነው ያሉት። የኢትዮጵያ ህዝብ ደግሞ የህወሓት መሰሪ ተግባር ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ መቆም አለበት ነው እያለ ያለው። እነዚህ የህወሓት መሪዎች መሰሪነት የጀመረው እኮ አሁን አይደለም። በመጀመሪያ ደረጃ ገና በ1968 ዓ.ም ወደ ደደቢት በርሃ ሲወርዱ ባወጡት ማንፌስቶ ገጽ አራት ላይ ‹አማራ ጠላታችን ነው› ብለው አማራንና ትግራይን ያናከሱ ናቸው። ስለዚህ ያ መሰሪ ተግባራቸው ዛሬም እንዲቀጥል ነው የሚፈልጉት። ነገር ግን ያ መሰሪ ተግባራቸው የተቃጠለ ካርታ ነው፤ የትም ቦታ ሄዶ ሊሰራላቸው አይችልም። የትግራይ ህዝብ ዛሬ የሚፈልገው ከሌሎቹ የኢትዮጵያ ወንድምና እህቶቹ ጋር በጋራ ሆኖ በዚህች አገር ላይ ሁሉም እኩል ተጠቃሚ ሆኖ መኖርን እንጂ፤ በጥይት መደባደብን እና በሌላው ጉዳይ መወነጃጀልን እንዲሁም አድማ እና የህወሓትን መሰሪ ተግባር መፈጸም እና ሰለባ መሆንን አይደለም።

የትግራይ ህዝብ እንደሌላው የኢትዮጵያ ህዝብ መብቱን ያጣና በህወሓት መሰሪዎች ጭቆና የተረገጠ ህዝብ ነው። ንጹህ ውሃ ለማግኘት የተቸገረ እና የትምህርትም ሆነ የጤና አቅርቦት ያጣ ህዝብ ነው። እነዚህ የህወሓት መሰሪዎች ‹‹የትግራይን ህዝብ እንወክላለን›› የሚሉት ህዝቡን እንደዚህ እየበደሉ ነገር ግን የትግራይን ህዝብ ከሌሎቹ ወንድምና እህቶቹ ጋር እንዲለያይ እያደረጉት ነው። ስለዚህ የትግራይ ህዝብ እነዚህን ሰዎች በጽኑ ታግሎ ከትከሻው ላይ ሊያወርዳቸውና ላደረሱበት በደልም በህግ ሊፋረዳቸው ይገባል።

እነዚህ በትግራይ ህዝብ ትከሻ ላይ ተቀምጠው 27 ዓመት ሙሉ በደልና ግፍ ሲፈጽሙብን የከረሙት የህወሓት አንዳንድ መሪዎች ለፈጸሙት ግፍ ተጽጽተው ይቅርታ ሊጠይቁ ብቻ ሳይሆን እነሱ ለጨቆኑት ህዝብ ነጻ እንዲወጣ የተመረጠው ዶክተር አብይም በፈርኦን ቤት ያደገ ሙሴ መሆኑን ሊያውቁት ይገባል።

ሰንደቅ፡- ዶክተር አብይ አህመድ በፈርኦን ቤት ያደጉ ሙሴ ናቸው ለማለት ያስደፈረዎት ምንድን ነው?

አቶ ታደለ፡- ዶክተር አብይ ገና ከ15 ዓመታቸው ጀምረው ያደጉት በጨቋኝና መሰሪ ከሆኑት ከህወሓት መሪዎች ጋር ቢሆንም፤ እሳቸው ግን ለህዝባቸው ነጻነት፣ ፍቅርና ሰላም መስበክ የቻሉ ሰው ስለሆኑ ነው። ገና ከ15 ዓመታቸው ጀምረው እነዚህን ሰዎች በሚገባ አይተዋቸው መሰሪነታቸውንም ተረድተው እና ይህ አካሄዳቸውም ለኢትዮጵያ እንደማያዋጣ ተረድተው ጊዜውን ጠብቀው የተነሱ ሰው ናቸው። እሳቸውን ለዚህ ህዝብ የላካቸውም እግዚአብሔር ነው።

በነገራችን ላይ ዶክተር አብይ የሚያስፈልጉት ለኢትዮጵያ ብቻ አይደለም፤ ለምስራቅ አፍሪካ እና ለአፍሪካም የሚያስፈልጉ ሰው ናቸው። እኛም ብንሆን እኒህን ጠቅላይ ሚኒስትር በማንኛውም በምንችለው መንገድ ሁሉ ልናግዛቸውና ልንተባበራቸው ይገባል ብዬ አስባለሁ። እነዚህ ሰዎች ግን (የህወሓት መሪዎችን) ይህን እውነታ መቀበል ካልቻሉ ሰውነታቸውም ያጠራጥረኛል። ስለዚህ እነዚህ ሰዎች ይህን መሰሪነታቸውን ካላቆሙ እንኳን ለኢትዮጵያ እና ለትግራይ ህዝብ ቀርቶ ለራሱ ለህወሓት እና ለራሳቸውም አይበጁም። ጊዜው መሽቶባቸዋል።

ሰንደቅ፡- ዶክተር አብይ አህመድና አቶ ኢሳያስ አፈወርቂ የጀመሩት ግንኙነት ለቀጠናውና ለሁለቱ አገራት የሚኖረው ትርጉም ምንድን ነው?

አቶ ታደለ፡- በመጀመሪያ ደረጃ በዚህ ጉዳይ ይኖራል ብዬ የማስበው ጥቅም የሰው አእምሮ ሰላም ይሆናል። እናት ከልጇ፤ ባል ከሚስቱ፤ ወንድም ከወንድሙና እህት ከእህቷ ጋር ተለያይቶ ነው ላለፉት 27 ዓመታት የቆዩት። ስለዚህ እነዚህ መለያየት ያልነበረባቸው ህዝቦች አለመለያየታቸውን ያመጣል።

በሌላ ጎን ደግሞ ‹‹የውሃ እናት›› እየተባለች የምትጠራውን አገር (ኢትዮጵያን ለማለት ነው) ወደብ አልባ ማድረግ በታሪክ ማንም ይቅር ሊለው የማይችል ወንጀል ነው። ስለዚህ አሁን የሁለቱ መሪዎች ግንኙነት ይህንን ወንጀል እንዲቀር ያደርገዋል። አሰብ የእኛ ንብረት ሆኖ ሳለ በንብረታችን መጠቀም እየቻልን በሌላ ቦታ እንድንጠቀም የተደረገው በኢትዮጵያ ላይ ከፍተኛ የሆነ ኢኮኖሚ አሻጥር በመፈፀሙ ነው። ይህንንም ስለሚቃልል የመሪዎቹ መገናኘት ጠቀሜታ አለው።

ከዚህ በተጨማሪ ደግሞ ቦታው ስትራቴጂክ ነው። በዚህ ስትራቴጂክ ቦታ ላይየድርሻውን ለማግኘት የማይጠቀም አካል የለም። ብዙዎቹም አሰፍስፈው እየተጠባበቁ ነው። ስለዚህ ይህን የመሰለ ስትራቴጂክ ቦታ ሰላም እንዲሆን ማድረግ ለቀጠናው ሰላም ይሆናል። ምስራቅ አፍሪካ ሰላም ከሆነ ደግሞ መላ አህጉሩ ሰላም ይሆናል። ቀይ ባህር ሰላም ከሰፈነበት ዓለምም እንዲረጋጋ የራሱን ሚና ይጫወታል።

ከጦርነት ያተረፍነው ነገር ቢኖር ኪሳራችንን ማብዛት ብቻ ነው። እኛ ስንጣላ እነሱ (ምዕራባዊያንን) ለእኛ መሳሪያ ያቀብላሉ። እኛ በእነሱ ዘመን ያለፈበት መሳሪያ ስንተላለቅ ‹‹የሰላም ኮንፈረንስ›› ብለው ይጠሩንና በሌላ አቅጣጫ አዳዲስ የጦር መሳሪያዎችን እያመረቱ እንደገና እንድንጫረስ ያደርጉናል። ስለዚህ ይህ እኩይ ተግባር በምስራቅ አፍሪካ እንዲቆም የሚያደርግ የግንኙነት ጅማሮ ነው ብዬ አስባለሁ።

ሰንደቅ፡- የወደብ ጉዳይ ካነሱ አይቀር ኢትዮጵያ ወደብ እንዲኖራት ከኢህአዴግ ውጭ ያሉ ፖለቲከኞች ደጋግመው ይናገራሉ። በኢህአዴግ በኩል ግን ከአቶ መለስ ዜናዊ ጀምሮ የፓርቲው ከፍተኛ መሪዎች የወደብ ጥያቄን የሚያነሱትን ሰዎች ‹‹ጦርነት ናፋቂዎች›› ሲሉ ይወቅሷቸዋል። ቀደም ሲል የኢህአዴግ መሪዎች ወደብን ይገልጹበት ከነበረው እይታ ወጣ ባለ መልኩ ዶክተር አብይ የወደብን አስፈላጊነት ማቀንቀናቸው የኢህአዴግ እምነት ተቀይሯል ብለው ያስባሉ?

አቶ ታደለ፡- ይህ የኢህአዴግ እምነት ነው ብዬ አላስብም፤ አላንምም። የወደብ ጉዳይ የኢህአዴግ እምነት ቢሆንማ ኖሮ ታሪክ ወደፊት ዝርዝር ሁኔታውን ቢያወጣውም ሰኔ 16 ቀን 2010 ዓ.ም መስቀል አደባባይ ላይ በተጠራ ሰላማዊ ሰልፍ ላይ እንደዛ አይነት የህዝብን ስሜት የሚነካ ተግባር አይፈጸምም ነበር (ዶክተር አብይን ኢላማ ያደረገ የቦንብ ጥቃት መፈጸሙን)። የወደብ ጥያቄም የኢህአዴግ ፍላጎት አይደለም። የወደብ ጥያቄ ከኢህአዴግ ውጭ ያሉ ከመቶ ሚሊዮን በላይ ዜጎች የሚጠይቁት ጥያቄ ነው። ይህን የህዝብ ጥያቄ ደግሞ ኢህአዴግ መቀበል አለበት። ኢትዮጵያ ላይ ወደብ እንዳይኖራት የተፈረደባትም በኢህአዴግ በተለይም በህወሓት መሪዎች አማካኝነት ነው።

 

የኢትዮ-ኤርትራ ጦርነትን ተከትሎ ሁለት አስርት ዓመታት የፈጀው “ምንም ሰላም፤ ምንም ጦርነት የሌለበት” የመፋዘዝ ፖሊሲ በሰላም ለመቋጨት በሚያስችል ሁኔታ ውስጥ እንዳለ ፍንጭ የሚሰጥ ጉዳይ ባሳለፉነው ሳምንት ተስተውሏል።

በተለይ ጠቅላይ ሚኒስተር ዐብይ አሕመድ ሐምሌ 1 ቀን 2010 ዓ.ም. በአስመራ ያደረጉት ይፋዊ የሥራ ጉብኝት በሁለቱ ሕዝቦች መካከል የነበረውን የምንም ሰላም የምንም ጦርነት ፖሊሲን ወደ ዘላቂ ሰላም ሊቀይረው ይችላል ተብሎ ተስፋ ተደርጎበታል። ፕሬዚደንት ኢሳያስ አፈወርቂም በበኩላቸው የጠቅላይ ሚኒስትር ዐብይ አህመድ የወሰዱት ተነሳሽነት ከግቡ እንዲደርስ አስፈላጊውን ሁሉ እናደርጋለን ማለታቸው፤ በቀጣይ በሁለቱ ሀገሮች የሰላም ስምምነት ላይ ይደርሳሉ የሚል ተስፋ በባለድርሻ አካላት አሳድሯል።

የኤርትራ ሕዝብ ለጠቅላይ ሚኒስተር ዐብይ አሕመድ ያሳየው አቀባበል በሁለት መልኩ የሚታይ ነበር። አንደኛው፣ ጠቅላይ ሚኒስትር ዐብይ ለሚከተሉት የ”ፍቅር ዲፕሎማሲ” እውቅና መስጠት ሲሆን፤ ሁለተኛው፣ የኤርትራ ሕዝብ በሁለቱ ሀገሮች መካከል በማንኛውም ዋጋ ሰላም እንዲሰፍን ያለውን ቁርጠኝነትና ፍላጎት ከፍ አድርገው ለማሳየት የተጠቀሙበት መድረክ ነው።

በፕሬዝደንት ኢሳያስ አፈወርቂ የሚመራው ገዢው ፓርቲ የጠቅላይ ሚኒስትር ዐብይን ጉብኝት የተቀበለበት መንገድ አስገራሚ ነው። አንደኛው፣ ፕሬዝደንት ኢሳይያስ ለሃያ ዓመታት በይፋ ለኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት በብቸኝነት ሕወሓት ተጠያቂ ሲያደርጉ መሰንበታቸው ቢታወቅም፣ የሰላሙን ጥሪ ለመቀበል በምክንያትነት ያስቀመጡት የዶክተር ዐብይን የሰላም ዝግጁነትና ቀናነትን ነበር። ሁለተኛው፣ ፕሬዝደንት ኢሳያይስ በንግግራቸው ያራመዱት አቋም አሸናፊ መሆኑን ከመግለፃቸውም በላይ ንብረታችንም አላጣንም ብለዋል። የአስመራ ገዢውም ፓርቲና የኤርትራ ሕዝብ በትዕግስት የፈለጉትን ማግኘታቸውን አሳውቀዋል።

በኢትዮጵያ በኩል በገዢው ፓርቲ ውሳኔ መሰረት፣ ነፍጥ ላነሱ የፖለቲካ ኃይሎች እና ለሕግ ታራሚዎች ምህረት መስጠቱ የሚታወቅ ነው። በሁለተኛ ደረጃ ከኤርትራ መንግስት ጋር ስምምነት ለማውረድ፤ የአልጀርስ ስምምነትን ያለምንም ቅድመ ሁኔታ ለመተግበር በወሰነው መሰረት ወደ ተግባር የተሸጋገረበት ክዋኔ ተደርጎ የሚወሰድ ነው። ይህም በመሆኑ ገዢው ፓርቲ በአስመራ ላይ በተከተለው ውሳኔ በአብዛኛው ሕዝብ ቅቡልነት አግኝቷል።

እንደመንግስት ስንመለከተው፣ የኢትዮጵያ እና የኤርትራ መንግስታት የተለያዩ የሰላምና የወዳጅነት ስምምነትን ተፈራርመዋል። በዚህ ስምምነት ቁልፍ ውሳኔ ተደርጎ የሚቀመጠው ሁለቱ ሀገሮች በይፋ የነበሩበት ጦርነት ማብቃቱን ማወጃቸው ነው።

የኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ እና የኤርትራው ፕሬዚዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ በሁለቱ ሃገራት መካከል የተደረሱ በርካታ የሰላምና ወዳጅነት ስምምነቶችን ፈርመዋል። እነሱም፤ በሁለቱ ሃገራት መካከል ያለውን ጦርነት በይፋ ማስቆምና ወደ አዲስ የግንኙነትና ወዳጅነት ምዕራፍ መሸጋገር፤ በፖለቲካ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበራዊ፣ ባህላዊና የፀጥታና ደህንነት ጉዳዮች ላይ በትብብር መስራት፤ የአየርና የየብስ ትራንስፖርትን ማስጀመር፣ የተቋረጠውን የመደበኛ ስልክ አገልግሎት እንዲሁም የንግድ ግንኙነታቸውን ማስጀመርም ናቸው። በተጨማሪም፣ በሁለቱ ሃገራት መካከል ተቋርጦ የነበረውን ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ለማስጀመር፣ የኢትዮጵያ ኤምባሲ በአስመራ የኤርትራ ኤምባሲ ደግሞ በአዲስ አበባ አበባ እንዲከፈት ተስማምተዋል።

የስምምነታቸው ማሰሪያ ነጥብ ተደርጎ የሚወሰደውን፣ በአልጀርሱ ስምምነት የገቧቸው የድንበር ስምምነቶች ገቢራዊ ለማድረግ እና ሁለቱ ሃገራት በቀጠናው ሰላም፣ ልማትና ትብብርን ለማምጣት በጋራ ለመስራት ከስምነት ላይ ደርሰዋል። በውጭ መገናኛ ሚዲያዎችና በማሕበራዊ ሚዲያ ውስጥ ተወሽቀው በሁለቱ ሀገሮች መካከል ሲካሄዱ የነበሩ የጥላቻን ፕሮፖጋንዳ በሮችን ለመዝጋት ተስማምተዋል።

የአፍሪካ ህብረት እና አውሮፓ ህብረት ኢትዮጵያ እና ኤርትራ የሰላምና የወዳጅነት ስምምነት መፈራረማቸውን አዎንታዊ እርምጃ ብለውታል። የአፍሪካ ህብረት ኮሚሽን ሊቀመንበር ሙሳ ፋቂ መሃመት ባወጡት መግለጫ፥ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ እና ፕሬዚዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ የፈረሙትን የሰላምና የወዳጅነት ስምምነት አድንቀዋል፤ የሁለቱ ሀገራት የህዝባቸውን የጋራ ተጠቃሚነት በማስቀደም ግንኙነታቸን ለማሻሻል የወሰዱትን እርምጃ ተገቢ ነው ብለዋል።

አያይዘውም፣ ኢትዮጵያ እና ኤርትራ በአሁኑ ወቅት የጀመሩት የሰላም ሂደትም እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር በ2020 አፍሪካን ከጦር መሳሪያ ድምጽ ነፃ ለማድረግ ለተያዘው እቅድ መሰረት የሚጥል ነው ሲሉም አወድሰዋል። ኢትዮጵያ እና ኤርትራ በቀጣይም ግንኙነታቸውን ለማሻሻል ለሚያነናውኑት ተግባራት የአፍሪካ ህብረት አስፈላጊውን ድጋፍ ለማድረግ ዝግጁ መሆኑንም ሊቀመንበሩ ሙሳ ፋቂ መሃመት አስታውቀዋል።

በተመሳሳይ የአውሮፓ ህብረት ባወጣው መግለጫ፣ ኢትዮጵያ እና ኤርትራ የተፈራረሙት የሰላምና የወዳጅነት ስምምነት ታሪካዊ እና የሚደነቅ ነው ሲሉ ድጋፋቸውን አሳይተዋል። የአውሮፓ ህብረት ምክትል ፕሬዚዳንት ፌድሪካ ሞግሄሀርኒ ባወጡት መግለጫ፣ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ እና ፕሬዚዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ የፈረሙት ስምምነት የሁለቱን ሀገራት ግንኙነት የሚያሻሽል ነው ብለዋል እንደሚያምኑ ገልጸዋል።

አክለውም ም/ፕሬዝደንት ፌድሪካ፣ ኢትዮጵያ እና ኤርትራ ላለፉት 20 ዓመታት በመካከላቸው የነበረውን ችግር በመፍታት ግንኙነታቸውን ለማሻሻል መስማማታቸው በአፍሪካ ቀንድ አካባቢ ቀጠናዊ ትብብር እንዲጠናከርና ሰላም እንዲሰፍን የሚያደርግ ነው ሲሉ ተስፋቸውን አስቀምጠዋል። እንዲሁም የአውሮፓ ህብረት በኢትዮጵያ እና በኤርትራ መካከል ያለው ግንኙነት አስተማማኝ ደረጃ ላይ እስከሚደርስ ድረስም አስፈላጊውን ሁሉ ድጋፍ ለማድረግ ዝግጁ መሆናቸውን ሕብረቱን ወክለው ገልፀዋል።

በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ የእጅ አዙር ጦርነት የምታካሂደው ግብፅ በበኩሏ፣ የኢትዮጵያ እና የኤርትራ መሪዎች አስመራ ላይ ተገናኝተው ታሪካዊውን የሰላም ስምምነት መፈራረማቸውን አደንቃለሁ ብላለች። የግብፅ ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር አያይዞም በመግለጫው እንደገለጸው፣ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ እና የኤርትራው ፕሬዝዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ ተገናኝተው መወያየታቸውም ለሀገራቱም ሆነ ለአካባቢው የሚኖረው አስተዋጽዎ ከፍተኛ ነው ብለዋል። በሁለቱ ሀገራት መካከል አዲስ ምዕራፍ ከመክፈት አልፎ በአፍሪካ ቀንድ ፀጥታ እና መረጋጋትን ከማስፈን አንጻር ያለ ጥርጥር ከፍተኛ አስተዋጽኦ ይኖረዋል ብሏል።

የሲዊዲን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማርጎት ዎሊስትሮም በበኩላቸው፣ ኢትዮጵያና ኤርትራ የፈረሙትን የሰላምና የወዳጅነት ስምምነትን እንደሚደግፉ ገልፀው፤ ሲዊዲን ለሁለቱ ሀገራት አስፈላጊውን ትብብር ለማድረግ ዝግጁ መሆኗን አስታውቀዋል።

የወቅቱ የአፍሪካ ህብረት ሊቀመንበር የሩዋንዳው ፕሬዚዳንት ፖል ካጋሜ እና የኬንያው ፕሬዚዳንት ኡሁሩ ኬንያታም ስምምነቱን ተከትሎ የእንኳን ደስ ያላችሁ መልዕክታቸውን ማስተላለፋቸው ይታወሳል። እንዲሁም፣ የተባበሩት አረብ ኤሚሬቶች የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሼክ አብዱላሂ ቢን ዛይድ አል ነኸያንም ስምምነቱን በማድነቅ፤ ሀገራቸው ሁለቱ ሀገራት በትብብር ሰላምና ብልፅግናን ለማምጣት የሚያደርጉትን ጥረት እንደምታግዝም አረጋግጠዋል።

ከምስራቅ አፍሪካ ሀገሮች የሰላምና የደህንነት አንፃር በባለድርሻ አካላት ከፍተኛ ድጋፍ የተቸረው የሰላም እርምጃ ነው። የኬኒያው ፕሬዝደንት ዑሁሩ ኬኒያታ የሰላም ስምምነቱን አስመልክተው፣ “እንኳን ደስአላችሁ፤ ጎረቤታችሁ በመሆናችን እንኮራለን” ካሉ በኋላ ለሰላም ስምምነቱም መተግበር እገዛ እንደሚያደርጉ አሳውቀዋል። ኢጋድ በበኩሉ ኢትዮጵያ ለሰላም ስምምነቱ የወሰደችውን ተነሳሽነት አድንቋል። ኤርትራም ወደ ኢጋድ አባልነቷ እንድትመለስ ጥሪ አቅርቧል።

ኢትዮጵያ የመንግስታቱ ድርጅት የፀጥታው ምክር ቤት በኤርትራ ላይ የጣለውን ማዕቀብ እንዲያነሳ ይፋዊ ጥያቄ ማቅረቧ ታውቋል። ጠቅላይ ሚኒስትሩ አዲስ አበባ ከተመለሱ በኋላ ከመንግስታቱ ድርጅት ዋና ፀሃፊ አንቶኒዮ ጉተሬዝ ጋር ከተወያዩ በኋላ ተመድ በኤርትራ የጣለውን ማዕቀብ እንዲያነሳ ለዋና ፀሃፊው ይፋዊ ጥያቄያቸውን አቅርበዋል። ጥያቄው የቀረበላቸው የመንግስታቱ ድርጅት ዋና ፀሃፊ አንቶኒዮ ጉተሬዝ በበኩላቸው፥ ኤርትራ ላይ የተጣለው ማዕቀብ ከዚህ በኋላ ብዙ ጊዜ ተግባር ላይ እንደማይቆይ ተናግረዋል።

ዋና ፀሃፊው ኢትዮጵያና ኤርትራ መደበኛ ግንኙነታቸውን ለመጀመር መስማታቸውን ተከትሎ፥ ምክር ቤቱ በኤርትራ ላይ የጣለው ማዕቀብ ከዚህ በኋላ ተግባር ላይ የሚቆይበት ምክንያት የለም ብለዋል። አያይዘውም ዋና ፀሐፊው፣ ሁለቱ ሃገራት ከድንበር ጋር በተያያዘ የደረሱት የድንበር ማካለል ጉዳይ እንዲሳካም ተመድ ሁኔታዎችን ለማመቻቸት ዝግጁ መሆኑንም ገልጸዋል።

የትግራይ ክልላዊ መንግስት እና የትግራይ ህዝብ የኢትዮ-ኤርትራ ሁኔታ በዘላቂነት ለመፍታት በሚደረገው ሁሉን አቀፍ ጥረት ከኤርትራ ህዝብ ጎን እንደሚቆሙ አረጋግጠዋል።

ምክር ቤቱ ባወጣው መግለጫ፣ በሁለቱ ሀገራት መካከል ለ20 ዓመታት የዘለቀው ሰላምም ጦርነትም የሌለበት ሁኔታን በዘላቂነት ለመፍታት በኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ የቀረበውን ወሳኔ ተከትሎ ህወሓትና የትግራይ ክልል መንግስትም በተመሳሳይ አኳኋን የትግራይ እና የኤርትራ ህዝቦች ወንድማማችነት ወደነበረበት ሁኔታ ለመመለስ ጠንክረው እንደሚሰሩ መወሰናቸውንና ውሳኔያቸውም ለመላው የትግራይ ህዝብ፣ ለሁሉም የኢትዮጵያ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች እንዲሁም ለኤርትራ ህዝብ ይፋ ማድረጋቸውን አስታውሷል።

መግለጫው የትግራይ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት የኢትዮጵያ እና የኤርትራ መንግስታት የሁለቱ ህዝቦች ሰላም በዘላቂነት ለመፍታት እያሳዩት ያለው ዝግጁነትና ተነሳሽነት የክልሉ መንግስት እንደሚያደንቅ አስታውቋል። በተለይ የኤርትራ ህዝብ ለ20 ዓመታት የዘለቀውን ሁኔታ በመፍታት የአትዮ-ኤርትራ ወንድማማችንትና ወዳጅነትን ለማጠናከር ያሳየው ፍላጎት፣ ጉጉትና ፍቅር እጅግ የሚያስደስትና ከፊት ለፊታችን ብሩህ ተስፋ እንዳለም የሚገለፅ ነው ብሏል። በመሆኑም የትግራይ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት ለኤርትራ ህዝብ ያለው ወንድማዊ አድናቆት ከፍ ያለ መሆኑን መግለፅ ይፈልጋል ብለዋል። የሁለቱ ሀገራት ህዝቦች የተጀመረውን ሰላም የማረጋገጥ ስራ ይበልጥ ለማጠናከር በአጭር ጊዜ ውስጥ ቀጥተኛ የሆነ የህዝብ ለህዝብ ግንኙነት በመጀመር ወንድማማችነታቸውንና ወዳጅነታቸውን እንዲያጠናክሩ ጥሪው አቅርቧል።

ኢትዮጵያ ቴሌኮሚኒኬሽን በበኩሉ ወደሥራ ገብቻለሁ ብሏል። አያይዞም፣ ወደ ኤርትራ ስልክ መደወል ለምትፈልጉ በሙሉ አጭር ማብራሪያ ይህንን ይመስላል፤ “በመደበኛ ስልክ ለመደወል ሲፈልጉ በመጀመሪያ +291ን መጻፍ ቀጥሎ 1ን በመጫን የደንበኛዉን ስልክ ቁጥር መጻፍ፤በሞባይል ለመደወል ደግሞ በመጀመሪያ +291ን መጻፍ ቀጥሎ 7ን በመጫን የደንበኛውን ቁጥር መጻፍ፤ ለሁለቱም /ለመደበኛና ለሞባይል/ስልኮች ታሪፍ ተመሳሳይ ሲሆን በደቂቃ 10 ብር ከ29 ሳንቲም ነው።”

 

ተቃውሞ

ላለፉት 26 ዓመታት ኤርትራን ያስተዳደሩት ፕሬዝደንት ኢሳይያስ ብቻ ናቸው። በኤርትራ ምድር ሕገ-መንግስት የለም። የሲቪል ሶሳይቲ የለም። በግል ይዞታ የሚተዳደር ሚዲያ የለም። ነፃ ፍርድ ቤት የለም። የሃይማት ነፃነት ለተወሰኑ እምነቶች ብቻ የተፈቀደ ነው። አስራ ስምንት ዓመት የሞላው ወጣት የብሔራዊ ውትድርና አገልግሎት እንዲሰጥ ይገደዳል። በሲቪል አገልግሎት የሚሰጡ ተቋማት በወታደራዊ ተሿሚዎች ይያዛል። በአስገዳጅ ሁኔታ ዜጎች በነፃ ጉልበታቸውን እንዲሰጡ ይገደዳሉ።

ከአጠቃላይ የኤርትራ ሕዝብ አስራ ሁለት በመቶ የሚሆነው ከሀገር ተሰደው ወጥተዋል። በተባበሩት መንግስታት ከፍተኛ የስደተኞች ኮሚሽን (United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) report) ሪፖርት መሰረት በእ.አኤ. በ2016 ብቻ 52ሺ ኤርትራዊያኖች ከሀገራቸው ተሰደው ወጥተዋል። በ2012 የኤርትራ ፕሬዝደንት ኢሳያስን በመቃወምና ሂስ በማድረግ ከኤርትራ መንግስት ሸሽቶ የወጣ የአንድ ሚኒስትር ቤተሰቦች አሜሪካዊ ዜግነት ያላት የአስራ አምስት አመት ልጁን እና የሰማንያ ዓመት እድሜ ያላቸውን አያቱን እና የሰላሳ ስምንት ዓመት ወንድ ልጁን ወደ እስር ቤት መወርወራቸውን ሪፖርቱ ያሳያል። እስካሁንም ድረስ አለፍርድ እስር ቤት ውስጥ ናቸው ተብሏል። በሃይማኖት ረገድም ሱኒ ኢስላም፣ ኦርቶዶክስ፣ ካቶሊክ እና ሉተራን እምነቶች ብቻ ነው የሚፈቀደው።

ከላይ የሰፈሩትን ወቅታዊ የኤርትራ ፖለቲካ ኢኮኖሚ ማሳያዎችን እያነሱ በተለይ በስደት ሀገር የሚገኙ ኤርትራዊያን፣ “ለስደት ለውርደት ለእንግልት” ከዳረገን ፕሬዝደንትና ከሻዕቢያ ጋር፤ ጠቅላይ ሚኒስተር ዐብይ አሕመድ እንዴት ስምምነት ያደርጋሉ ሲሉ በዩቲዩብ እና በሌሎች ማሕበራዊ ሚዲያዎቸች ተቃውሞቸውን እያሰሙ ይገኛሉ።

በኤርትራ መንግስት ላይ ነፍጥ አንስተው እየታገሉ ያሉ ኃይሎች በበኩላቸው፣ የኢትዮጵያ መንግስት እኛን በተመለከተ ምንም ዓይነት ውይይት ሳያደርግ ወይም የእራሳችን አማራጭ እንድንወስድ ሳንማከር ከኤርትራ መንግስት ጋር የሰላምም ስምምነት ለማድረግ መወሰኑን ተከትሎ፣ ሕልውናችን አደጋ ውስጥ ወድቋል ሲሉ ስጋታቸውን አስቀምጠዋል።

ስማቸው እንዲጠቀስ ያልፈለጉ የኤርትራ መንግስት ተቃዋሚ ኃይሎች አመራር ለሰንደቅ እንደገለጽት፤ “የኢትዮጵያ መንግስት ነፍጥ ላነሱበት ኃይሎች ምህረት በማድረግ ወደ ሰላማዊ ትግል እንዲገቡ ሲፈቅድ፣ የኤርትራ ተቃዋሚ ኃይሎች እጣፈንታ ምን ሊሆን ይገባዋል ብሎ አልመከረም። በጋራ የኤርትራ መንግስትን የሽብር ፖለቲካ ኢኮኖሚን ስንመክት ከርመን፣ አሁን ላይ የኢትዮጵያ መንግስት በተናጠል የወሰደው የሰላምም ስምምነት፣ የኢትዮጵያ መንግስትን ለሰብዓዊ መብት፣ ለዴሞክራሲ እና ለነፃነት ያለውን ታማኝነት ጥያቄ ውስጥ የሚጥል ነው” ብለዋል።

አያይዘውም፤ “ከዚህ በፊት በጀበሃ አመራሮች ላይ በኢትዮጵያ ግዛት ውስጥ በመግባት የሻዕቢያ ቡድን የፈጸመው ግድያ፤ ነገ እኛ ላይ እንደማይደገም ዋስትናችን ምንድን ነው? ሲሉ ለኢትዮጵያ መንግስት ጥያቄያችን አድርሱልን” ብለዋል።

ሰኔ 24 ቀን 2010 ዓ.ም ባሕርዳር ከተማ የ“መደመር ቀን” በሚል መሪ ቃል በመቶ ሺዎች በሚቆጠሩ የከተማውና የአካባቢው ሕዝቦች በአንድ ላይ ተሰባስበው በተለያዩ ዝግጅቶች አክበርዋል። አምስት መቶ ሜትር ርዝመት በስድሰት ሜትር ስፋት አረንጓዴ ቢጫ ቀይ ባንድራ ይዘው በውጣት ዝግጅቱን አድመቀውታል።

የሰለፉ መሰረታዊ ዓላማ የጠቅላይ ሚኒስትር ዐብይ አሕመድ የ“መደመር” ፖለቲካዊ መርህን ለመደገፍና፤ ለመደመር ያለመ መሆኑን ከአዘጋጆቹ ተደምጧል። ጠቅላይ ሚኒስትሩ በአካል በስብሰባው ላይ ባይገኙም “ለባሕርዳር ከተማ እና አካባቢው ነዋሪዎች የከበረ ሰላምታ እና መልካም የለውጥ ምኞታቸውን” በምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ደመቀ መኮንን ለታዳሚው አስተላልፈዋል።

በባሕርዳር ስታዲየም ዝግጅት ላይ በርካታ ሰዎች ተጋብዘው ንግግር አድርገዋል። ንግግር ካደረጉት መካከከል አቶ ደመቀ መኮንን፣ አቶ ገዱ አዳርጋቸው፣ ብርጋዴን ጀነራል አሳምንው ፅጌ፣ ወ/ሮ እማዋይሽ አለሙ እና አቶ ሽባባው የእኔአባት ይገኙበታል። በቀረቡት ንግግሮች ላይ ተንተርሰን ፖለቲካዊ ትንታኔዎች ከማቅርብ፤ የመረጥነው እንዳለ ማቅርብ ነው። ምክንያቱም ንግግር ካቀረቡት ሰዎች አውድ ውጪ፣ ትንታኔ ከማቅረብ ለመቆጠብ ነው።

በድጋፍ ሰልፉ ላይ ለየት ያለና ወደፊት ብዙ ሊያነጋግር የሚችል ሃሳብ የተሰነዘረው ከወ/ሮ እማዋይሽ አለሙ ነው። ይኸውም፤ ወ/ሮ እማዋይሽ ለድጋፍ ሰልፈኛው ያቀረቡት ጥያቄ “የአብረን እንስራ ጥሪ ሲቀርብልን በተቀደደልን ቦይ ለመፍሰስ ነው ወይንስ የሽግግር መንግስት ለማቋቋም?” የሚል ነው። ይህ ሃሳብ ብዙ ጉዳዮች የታጨቁበት ብዙ ገጽ ወሬ መልዕክት ያለው መሆኑን ብንገነዘብም፤ እሳቸው ካሉት በላይ ብዙ ዕርቀት መሄድ አልፈለግንም።

ሆኖም ግን የድጋፍ ሰልፉ ገዢ ሃሳብ ይሆናሉ በማለት የብአዴን ሊቀመንበር የአቶ ደመቀ መኮንን እና የምክትል ሊቀመንበሩን የአቶ ገዱ አዳርጋቸውን ንግግሮች በተቻለ መጠን ሙሉውን አስፍረነዋል። በሊቀመናብርቱ ሊተላለፉ የተፈለጉትን መልዕክቶች፣ አንባቢዎቻችን በተረዳችሁበት አግባብ እንድትወስዱት ለእናንተው ተውነው። የአውዱን ፍቺ ነፃነት ለመጠበቅ በማሰብ ነው። መልካም ንባብ።

 

 

ም/ጠ/ሚ አቶ ደመቀ መኮንን

ባህርዳር ላይ ያስተላለፉት መልዕክት

 

በቅድሚያ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አህመድ . . . በአካል በዚህ ታሪካዊ ሰልፍ ላይ ባይታደሙም፤ በመንፈስ ግን አብረውን እንደሆኑ በመግለጽ ለባህርዳር ከተማ እና የአካባቢዋ ነዋሪዎች የከበረ ሰላምታ እና መልካም የለውጥ ምኞታቸውን በክብር አስተላልፈዋል።

እነሆ ዛሬ! እንደዚህ በደመቀ አብሮነት እና ባሸበረቀው ህዝባዊ ሰልፍ በመካከላችሁ ተገኝቼ ይሄን ንግግር ሳደርግ የተሰማኝ ልባዊ ደስታ እና የፈጠረብኝን ውስጣዊ ፍሰሃ ምንኛ ትልቅ እንደሆነ እኔ ብቻ ነኝ የማውቀው።

ይህ ታሪካዊ ቀን ቀጣዩን ጊዜ የተሻለ እና ክልላችንን እና ሀገራችንን ተመራጭና ተወዳጅ፣ የሰላምና የልማት ምድር ለማድረግ ብሩህ ዕለት የወገገበት ነው። ለዚህ ዕለት ዕውን መሆን በየፈርጁ የታገሉ፣ የደሙና የቆሰሉ፣ ከዚያም አልፎ ክቡር ሕይወታቸውን የሰው በዚህ አደባባይ ክብርና ሞገስ ለእነሱ ይሁን። እናመሰግናለን።

ባህርዳር የክልላችን መናገሻ ከተማ ብቻ ሳትሆን፤ በለሱ ቀንቷቸው ጎራ ያሉ የሃገራችን እና የሌሎች ዓለም ሰዎች በፍቅር የሚማረኩላት፤ ስለውበቷና ስለምቹነቷ ደጋግመው የሚመሰክሩላት፤ የሃገራችን ከተሞች ፈርጥ ነች።

ባህርዳር - ጣናን ተንተርሳ፣ ጊዮንን እንደመቀነቷ አገልድማ ታላላቅ ጥበቦችን በማህፀኗ ያቀፈች ድንቅ ሃብታችን ነች። አሁን. . .አሁን! በሃገር አቀፍ ደረጃ የዘመናዊነትና የብልፅግና ማሳያ ምልክት ከሆኑ ውብ ከተሞች መካከል አንዷ ባህርዳራችን ነች። እንኳን በዚች ውብ ከተማ በሚካሄደው ደማቅ ህዝባዊ ሰልፍ ላይ በጋራ ለመታደም አበቃችሁ፤ አበቃን።

ይህ ትዕይንት፣ የለውጥ ጥማት፣ የዴሞክራሲና የሠላም ፍላጐት ብቻ አይደለም። ኃይልም ነው። ጉልበትም ነው። ሁሉንም ዕውን የሚያደርግ አቅም ነው። ዛሬ እዚህ ፊት ለፊታችሁ ቆሜ በአይበገሬነትና በተስፋ የሚደልቀው ልባችን ዓለት ሲያንቀጠቅጥ፣ ድህነትን ሲንጥ ይሠማኛል። ለዓለም ሁሉም ይሰማል።

ይህ አስደማሚ የጥምረታችን ኃይል የትኛውንም መሰናክል ገርስሶ፣ እንቅፋቶችን ሁሉ አፍርሶ ድህነትና ኋላቀርነትን ታሪክ እንደሚያደርግ አልጠራጠርም። ይህ እንዳለላ ሙዳይ፣ እንደ ህብር ሙካሽ የተንቆጠቆጠ ውበታችን የኢትዮጵያዊነት ፈርጥ ሆንነ፤ ሕዝቦቿን በውበት ሠድረንና ደምረን ለሀገራችን ድምቀት እንደምንሆን ይሄው ያየን ሁሉ ይመሰክራል። አብረን ቆመን አንጀታችን እንደክራር፣ ልባችን እንደከበሮ ተዋህዶ እየፈጠረ ያለው ዜማ ልዩ ኀብረ ዝማሬ ነው። ለሁሉም የሚጥም፣ ሁሉም የሚሰማው፣ ሰሞቶ የሚያበቃው ብቻ ሳይሆን አብሮ የሚደመርበት የፍቅር ቅኝት ነው። ፍቅራችን ሁሉንም ያሸንፋል።

የዛሬው የምስጋናና የድጋፍ ትዕይንት እያደር በየፈርጁ የሚገለጥ የአደራ ጥራዝ የብርታት ስንቅ ነው። አደራው የሁሉም፤ አቅሙም የጋራ ነው። ይህን ለውጥ ከዳር ለማድረስ ስንበረታ እንደዛሬው ተመሰጋግነን፣ ስንሰንፍ ተወቃቅሰን፣ ተግሳፃችሁን ሰምተን ልንታረምና ልናገለግላችሁ ቃል የምንገባበት መድረክም ነው።

በዘመን ቅብብሎሽ አያቶቻችን እና አባቶቻችን . . . በአገር ፍቅር የነደደው ነፍስ፤ በነፃነት ጥማት የተሞላው መንፈስ፤ ለችግር የማይንበረከክ ነፃና ኩሩ ህዝብ፤ በፈተናዎች ፊት ፀንታ ሳትበገር የምትቆይ ሃገር አቆይተውናል።

ገና ከጥንቱ! አገርና ህዝብ ሲደፈር "ከራስ በላይ ንፋስ!" የሚል አስተሳሰብን አሽቀንጥረው "ከራስ በላይ ሃገር!" መኖሩን በታላቅ ጀግንነት ወድቀው፤ ተዋድቀው ክብሯን የጠበቀች እና ነፃነቷን ያስጠበቀች ሃገር በአደራ አውርሰውናል።

በቀደሙት የታፈረችውን ሃገር፤ በእኛ ደግሞ . . . የለውጥ ጉዟችን ፈተና ቢበዛውም ሃገራችን ከስኬት ማማ ላይ እንድትታይ በቁጭት እና በስስት ለውጥን በምኞት ሳይሆን በተግባር ለማምጣት የምንታትርበት ምዕራፍ ላይ እንገኛለን።

እነሆ ዛሬ! ያለማንም ቀስቃሽ እና ጎትጓች በገዛ ፍቃዳችን በዚህ ታላቅ ስቴዲየም የተገናኘነው በተጀመረው ሃገራዊ አዲስ የለውጥ ስሜት አጋርነታችንን ለመግለፅና ይኸው ለውጥ በክልላችን ግለቱን ጠብቆ እንዲቀጥል ባለቤትነታችንን ለማሳየት ነው።

ባለፉት ዓመታት በአገር ደረጃም ሆነ በክልላችን ለለውጥ መነሻ የሆኑ ስራዎች ተመዝግበዋል። ነገር ግን ከሚጠበቀው ለውጥ አኳያ የሰራነው ትንሽ፤ የወቃነው ደግሞ ዕፍኝ እንደማይሞላ እንገነዘባለን።

ዛሬ የሰጣችሁን ድጋፍ እና የለገሳችሁን ምስጋና የከረሙ ችግሮችን በሙሉ ጠራርገን ስላስወገድን እንዳልሆነ በሚገባ እንረዳለን። ዋናው ነገር ጅምር የለውጥ አያያዛችን "የሚያጠግብ እንጀራ ከምጣዱ ያስታውቃል!" የሚል መነሻ መሆኑን አንዘነጋም።

ለውጡን በሚጠበቀው ከፍታ ለማስቀጠል በየደረጃው ያለን መሪዎች ካለፈው ጉድለታችን ተምረን ቃላችንን ለማደስና ህዝባችንን ለመካስ ከፊታችሁ ቆመናል። ንቅናቄው ጥቂቶች የሚዘውሩት፤ ብዙዎች የሚታዘቡት ሳይሆን ሁሉም በባለቤትነት ሊተውንበት የሚገባ ነው።

በዚህ መስተጋብር መሪዎች ስናጠፋ እየተቆነጠጥን፤ በጎ ስንሰራ እየተበረታታን እንድንቀጥል ዛሬ ብቻ ሳይሆን ሁሌም ከጎናችን ታስፈልጉናላችሁ።

ህዝቡ ባልተሸበበ አዕምሮ በነፃነትና በሃላፊነት መንፈስ ድጋፍና ተቃውሞውን የመግለፅ ባህሉ መጠናከር አለበት።

ህዝቡ እንደ ንስር ዓይን ችግሮችን ነቅሶ የሚያወጣበት እና እንደ ዶ/ር አዲስ አለማየሁ የተባ ብዕሩ ስንዴውን ከእንክርዳዱ የሚለይበት አቅሙን ከመቼውም ጊዜ በላይ በእጅጉ እንሻለን።

በፓለቲካ አስተሳሰባችን እዚህ ወይንም እዚያ ልንቆም እንችላለን። የአንደኛው ወይም የሌላኛው አስተሳሰብ አራማጅ ልንሆን አንችላለን። የ”እኔ ሃሳብ የተሻለ ነው፣ የበለጠ ይጠቅማል“ ብለንም ልንፎካከርም እንችላለን። መሠረታዊው ጉዳይ ሁላችንም ለዚህች ሀገር ጥቅምና የተሻለ ነገር ፍለጋ የተሰማራን መሆናችን ነው፤ እርግጠኝነትና ልባዊነት የሚያስፈልገው እዚህ ላይ ነው።

ብዕራችሁ የተባ፣ አዕምሯችሁ የሰላ እንዲሁም ተሳትፏችሁ ደግሞ የነቃ መሆን ዘመኑ ራሱ ይጠይቃል። መንግስት ይሄን ድባብ እንዲፈጠር አቅሙ የፈቀደውን ጠጠር መወርወር እንጂ የዜጎች ባላጋራና የዲሞክራሲ ስርዓት ደግሞ ደንቀራ መሆን አይገባውም። ይሄ ያፈጀበት አካሄድ ነው።

በምንገነባው ስርዓት በዴሞክራሲ ግንባታ እና በሰብዓዊ መብት አያያዝ ያለፉትን ስርዓቶች መርገምና መውቀሳችን ሳያንስ በዚህ ዘመንም አሳፋሪና አሳዛኝ ድርጊቶች ተፈፅሟዋል። ብዙ ዋጋም አስከፍለውናል።

ከዚህ በኋላ ፀረ-ዴሞክራሲ በቃ ብለናል፤ እያንዳንዱን ድርጊታችንና ስራችንን በንቃት ተከታታሉ። አካሄዳችንና ሁኔታችን ከዴሞክራሲ ያፈነገጠና የዜጎችን መብት የሚጋፋ ሆኖ በተገኘበት ጊዜ ሁሉ ልትታገሉን እና አደብ ልታስገዙን ይገባል።

በዚህ አያያዝ ኢትዮጵያውያን በነፃ አገራቸው፣ በነፃነት የሚያስቡባት፣ በነፃነት የሚፅፉባት፣ ያለ ገደብ የሚመረጡባትና የሚመርጡባት፣ የዴሞክራሲና የፍትህ ስርዓትን የሚመሩና የሚያስተባብሩ የጋራ ተቋማት የተገነቡቧት፤ ዴሞክራሲያዊ አገር ባለቤት ይሆናሉ።

ይህ የህዝብ ጎርፍ፣ ሚሊዮኖች ያላንዳች ልዩነት በተባበረና ከፍ ባለ ድምፅ እየዘመሩለት ያለውን ኢትዮጵያን የዳበረና የተረጋጋ ዴሞክራሲ ባለቤት የሆነች አገር የማድረግ ጉዞ ነው።

ነገር ግን ዕዚህ ላይ ሊጤን የሚገባው አንድ ታላቅ ቁም ነገር አለ። ዲሞክራሲ እንደፈለግን እንድንሮጥ እንደሚያስችለን፤ ሁሉ ልጓምንም ያበጃል። ልጓሙ የየግል ሩጫችንን በህግ ጥበቃ የተበጀላቸው የሌሎች የዜጎችን መብቶች እንዳይጋፋ ሲባል የተበጀ ነው። እናም የዲሞክራሲ ስርዓት ግንባታ ነፃነትንና ሃላፊነትን በሚዛኑ ያያዘ መሆን ይገባዋል።

ፍቅራችንና አብሮ የመኖር ዕሴታችን ዕንዲሁ በምስጋና ቀንና በሰላሙ ጊዜ ብቻ የምናሳያቸው ሳይሆኑ በችግርና በፈታኝ ወቅትም ቢሆን ፀንተው የሚቆዩ ሃብቶች ናቸው። በዚህ የአብሮነትና የአካታችነት ባህሪያችንን የሚሸረሸሩ አዝማሚያዎችን በጽናት ማውገዝ ይጠይቀናል።

የአማራ ክልል ህዝብ በአገራችን ቀደምት የገናናነት ታሪክ የበኩሉን ወሳኝ ሚና የተጫወተ ባለታሪክና ኩሩ ህዝብ ነው። አለመታደል ሆኖ ያ! የገናናነት አገራዊ ቁመና ተቀይሮ የከፋ ድህነትና ኋላቀርነት ቸነፈር ውስጥ ብዙ ዋጋ የከፈለ ነው። የአማራ ብሄር በታሪክ፣ በባህልና በቋንቋ እንዲሁም በሌሎች እሴቶች በአገር ግንባታ ሂደት ትልቅ ቦታ ያለው ነው።

ይህ በእንዲህ እንዳለ ባለፉት ስርዓቶች ጥቂቶች ከሌሎች አካላት ጋር በጥቅም ተሳስረው በፈፀሙት ስህተት፤ በአማራው ላይ በተካሄደ የተሳሳተ አስተምህሮ ሰፊው የአማራ ህዝብ በሌሎች ህዝቦች በዳይ፣ ዕዳ ከፋይና የተለየ ተጠቃሚ መስሎ እንዲታይ አድርጎታል። በዚህ ብዙ መፈናቀል፤ ተጠርጣሪ እና ለሌሎች ችግሮች እንዲጋለጥ ሆኗል።

ከዚህ አኳያ የነበሩ ስህተቶችን በማረም የብሄራችንን እና የሃገራችንን ክብር ተመልሶ ገናናነታችንን ለማረጋገጥ መረባረብ ይገባናል። "ትልቅ ነበርን፤ ትልቅም እንሆናለን!" ይለዋል እንዲህ ነው።

ይህን ታላቅ ክልላዊና አገራዊ ራዕይ እውን ለማድረግ መሪ ድርጅቱ ብአዴን/ኢህአዴግ ላስመዘገባቸው ጅምር ስራዎች እንደሚመሰገን ሁሉ ላጠፋውና ላጎደለው ሃላፊነቱን ይወስዳል።

አሁን የተጀመረው የለውጥ ማዕበል ካለፈው ጉድለት ተምሮ በፅናት መጓዝን ይጠይቃል። ይህን የለውጥ ማዕበል በሙሉ ልብ ተቀብሎ ድርሻን መወጣት የግድ ይላል። ከዚህ ውጭ በእኔ አውቅልሃለሁ ፈሊጥ መንታ መንገድ መወጠን አይቻልም። መፍትሄው የህዝብን የለውጥ ፍላጎት አድምጦ ከእሱ ጋር በመሰለፍ ለውጡን በትክክለኛ አቅጣጫ መምራት ብቻ ነው።

ኢትዮጵያ አንዳንዶቻችን የቅንጦት ህይወት የምንገፋባት እና እንዳሻችን የምንፈነጭባት፤ ሌሎቻችን ደግሞ ባይተዋር የምንሆንባት ሀገር መሆን የለባትም። እናም በእናት አገርና በጋራ ጎጇችን በእኩልንትና በፍቅር እንኖራለን።

አገራችን በተያያዘችው የለውጥ መንፈስ አስቀድመው ለተፈፀሙ እኩይ ታሪኮች ዳግም እንዳይፈፀሙ ትምህርት ወስደንባቸው፤ አዲስ ታሪክ ለመስራት ደግሞ የተለኮሰውን መነሳሳት ሂደቱን በአግባቡ ልንመራውና ልንገራው ይገባል።

በቅርቡ በመዲናችን አዲሳ አበባ በንፁሃን ዜጎቻችን ላይ የደረሰው ጉዳት በአገራችን የሚደረገው የዴሞክራሲ ስርዓት ምንም እንኳን በወሳኝነት በፍጥነት መጓዝ እንደሚቻል ከወዲሁ አፋችን ሞልተን ለመናገር ቢያስችለንም ሂደቱ የአልጋ ባልጋ ጉዞ እንደማይሆን ፍንትው አድርጎ የሚያሳይ ክስተት ነው።

በዚህ አጋጣሚ እኔና ባልደረቦቼ ክልላችንና ኢትዮጵያን የተረጋጋና የዳበረ ዴሞክራሲ ባለቤት የማድረግ የቤት ስራን ዳር ለማድረስ ከህዝባችን ጋር በመሆን በፅናት እንደምንዘልቅ ላረጋግጥላችሁ እወዳለሁ።

በታሪካችን አንዳችን በሌላችን ላይ ተነስተናል። ሲከፍም ቃታ ስበን አንዳችን የሌላችንን አካል አቁስለናል። አልያም አጉድለናል። ምንም እንኳ ትናንት የተከሰቱ መጥፎ ታሪኮችን መዘንጋት ሰዋዊው የማስታወስ ችሎታችን የማይፈቅድልን ቢሆንም ለወደፊት የጋራ ጥቅምና ጉዞ ሲባል ሆን ተብሎ እኩይ ትዝታዎችን መቀየር በእጅጉ ያስፈልጋል።

እናም እንደዚህ ዓይነቱን ቅስቀሳና ውትወታ የሚያስተላልፉት ሃይሎች ጆሮ ዳባ ልበስ ልንላቸው ይገባል። አማራ የሚታወቅበት መለያ ባህሪው አካታችነቱና አቃፊነቱ ነው። አማራ የሚታወቅበትን እሴቶችን ጠብቆ መቀጠል የሚገባው ሲሆን፤ ተናጥል ችግሮች እንኳ ቢያጋጥሙ ህዝብን እና ግለሰብን ለይቶ እንዲታረም እና እንዲስተካከል ማድረግ እንደሚገባ፤ ከዚህ ውጭ የጥላቻ፣ የዘረኝነት፣ የበቀል እና የጎጠኝነት አረሞችን በማስወገድ ብቻ ሳይሆን ይህው ለትውልድ እንዳይተላለፍ ተግተን መስራት ይኖርብናል።

እኛ ኢትዮጵያውያን ከይቅር ባይነት በላይ የምናከብረውና ዋጋ የምንሰጠው ነገር የለም። “ ይቅርታ” በልባችንም በመሐላችንም ትልቅ ቦታ አለው። ዛሬም ይህንን ቦታውን ልናሰፋ መሐላችንም ይቅርታ እርስት እንዲሆን እንውደድ። ይቅር አንባባል። ለየአካባቢው የሚታየውን ግጭትና መቃቃር ከመሠረቱ አክስመን በይቅርታችን እንደይመለስ አድርገን እንጠበው።

ኢትዮጵያውያን ነንና ይሄ አያቅተንም። በትንሹም ሆነ በትልቁ ሆድ መባባስ ቀርቶ አንዳችን ለሌሎችን የፍቅር ማዕድና አውድ እንሁን።

በሚሊዮኖች ተደግፎ የተቀጣጠለው ለውጥ ወደ ኋላ መመለስ ቀርቶ ማዝገምን አይታገስም። መፍትሄው በህዝብ ባለቤትነት እና በወጣቱ መሪነት በፍጥነት መጓዝ ነው። ካሁን በኋላ ሃገራችን ለሁሉም በእኩል የተመቸች፤ ዜጎቿ እኩል የሚደመጡባት፤ እኩል የሚሳተፉባት የጋራ ማዕዳችን ሆና ትቀጥላለች። ለዚህ እውን መሆን በፅናት መታገል ይኖርብናል።

ከዚህ አኳያ የስራ ባልደረቦቼ እና እኔ ቴዎድሮስና ገብርዬ ሆነን ተጋግዘን፤ አለቃ እና ምንዝር ሳንሆን፤ የአንድ አላማ ተሰላፊዎች በመሆን ህዝባችንን የሰላም፤ የዴሞክራሲ እና የልማት ፍላጎት ዳር እናደርሳለን።

በዚህ አጋጣሚ አበክሬ ላነሳ የሚገባ አንድ ቁም ነገር አለ። በኛ በአመራሮቹ በኩል፤ ህዝቡን በሚፈለገው ደረጃ ያለማዳመጥ፤ ያለማቀፍ፤ ያለማቅረብ፤ እና ለያይቶ ማየት ችግር አለ። እንዲሁም በምሁራኑ እና በወጣቱ እንዲሁም ባለሃብቱ የዳር ተመልካች የመሆን እና በራስ አገር ላይ ባይትርነቱ ተስተውሏል።

ክልላችንም ሆነ ሃገራችን ወደ ፊት ሊገሰግሱ የሚችሉት እና በለውጡ ዘልቀው ተጠቃሚነታቸውን የሚያረጋግጡት እኛ አመራሮቹ ችግራችንን ቀርፈን አቃፊና ደጋፊ ስንሆን ወጣቱ፤ ምሁሩ እና ባለሃብቱ ደግሞ ባይተዋርነቱን ትቶ የሃገሬ እና የክልሌ ጉዳይ ያገባኛል ደግሞም አመራሮቹ፤ የኔ ክፋይ ናቸው ብሎ አብሮ ሲሳተፍ እና ወደ ተግባራዊ እንቅስቃሴ ሲገባ ብቻ ነው።

እርግጠኛ ሆኜ የምነግራችሁ ከእንግዲህ እንደማንሳሳት ሳይሆን እንደምናደምጣችሁ፣ እንደከዚህ ቀደሙ ዘግይተን ሳይሆን ፈጥነን እንደምንመልስላችሁ እና በዚያው ፍጥነት እንደምንስተካከል ነው። ምስጋናችሁን ብቻ ሳይሆን ተግሳፃችሁን ከልብ ሰምተን ፈጥነን ለመታረም ዝግጁ መሆናችንን በልበ ሙሉነት አረጋግጥላችኋለሁ።

በተቻለን መጠን ባለን አቅም ሁሉ በህዝባዊነት እንደምናገለግላችሁ፣ ደከመን ሠለቸን ሳንል ሃላፊነታችንን ለመወጣት ጥረት እንደምናደርግ ላረጋግጥላችሁ እወዳለሁ።

"የተናገሩት ከሚጠፋ የወለዱት ይጥፋ!" በሚል ዕሴት ታንፆ ለቃሉና ለማዕተቡ ታማኝና ሟች ከሆነ የታላቁ ህዝባችን ክፋዮች ነንና ይህንን ቃል እንጠብቃለን።

በዚህ አጋጣሚ ብአዴን በአማራው ስም በውጭ አገር የተደራጁና ለሱ የሚታገሉ የፖለቲካ ድርጅች፣የተለያዩ ማህበራዊ የሚዲያ ተቋማት በሰላም ለመንቀሳቀስ እስከወሰኑ ድረስ ወደ ክልላችን መጥተው እንዲቀሳቀሱ ጥሪ እያስተላለፈ እኛም ከግማሽ መንገድ ድረስ ተጉዞ ለህዝባችን ጥቅም መከበር አብሮ ለመስራት ዝግጁ መሆናችንን አረጋግጣለሁ።¾

አቶ ገዱ አንዳርጋቸው

በባህር ዳር በተደረገው የድጋፍ ሰልፍ

 

ከሁሉ በማስቀደም በሚያለያዩንን ጉዳዮች ላይ ጊዜያችንን ማባከኑን ትተን አንድ በሚያደርጉን ጉዳዮች ለመተሳሰር በመፈለግ ቃል ወደምንገባበት የ“መደመር” ቀን ሁላችንም እንኳን አደረሰን!

ሃገራችን ከአመታት የሰላም እጦት በአጭር ጊዜ ውስጥ ወጥታ አንፃራዊ ሰላም የሰፈነባት ናህዝቦቿ አንድ መሆን የጀመሩበት ጊዜ ላይ እንገኛለን። የጥይትድምፅና ለቅሶ ያደነቁራቸው የነበሩ ከተሞቻችን ሰላምንና ፍቅርን ከፍ አድርገው መዘመር ጀምረዋል።

ልጀ እንደወጣ ይቀራል ብለው ሰቀቀን ውስጥ ወድቀው የነበሩ የእናት አንጀቶች በሰላም ማረፍ ጀምረዋል። ይህ ለኛ ለኢትዮጵያዊያን የትናንቱ ገናና ታሪካችንና የነገው ታላቅ ተስፋችን ማስተሳሰሪያና ማረጋገጫ ማህተምነው።

የአማራ ህዝብ ከሌሎች የኢትዮጵያ ህዝቦች ጋር አንድ በመሆን በሀገራችን ጠንካራ መንግስት እንዲመሰረት፣ ታሪክ እንዳይበላሽና ነፃነት እንዳይገፈፍ ጥንትም ጀምሮ የሰራና የታገለ ጀግና እና ባለ ታሪክ ህዝብነው። የእንግሊዝ ወራሪ ኃይልን ፊት ለፊት ከመጋፈጥ እስከ አድዋ ድል፣ ከኢትዩጵያ አንድነት ምስረታ እሰከ አፍሪካ ዉህደት ጥሪና ገቢር ድርስና ከዚህም በኋላ ሃገራዊና አህጉራዊም ገድል እየፈፀመ የመጣ ህዝብ ነው።

የኢትዮጵያ ታሪክና ትውፊት ከትውልድ ትውልድ ሳይዛባ እንዲተላለፍ ከመፃፍ ከትቶ እስከ ማስቀመጥ የዘለ ቀሃገራዊ ውለታ ያለው ህዝብ፣ ለተራበ ፈትፍቶ አጉራሽ፣ ለተጠማ ቀድቶ የማይበቃው፣ ለወደደው ማርና ለጠላውም ኮሶነው።

ዛሬ በሀገራችን እየታየ ያለው የለውጥ ተሰፋ ደርዝ ያለው እንዲሆን የአማራ ህዝብ ተደራጅቶም ሆነ በተናጠል የሰራው ታሪክ ዘመን የማይሽረው ነው ብለን ብንናገር መታበይ አይሆንም። ሁላችሁንም የዚህ አንጸባራቂ ታሪክ ባለቤቶች ናችሁና እንኳን ደስ አላችሁ እንኳን ደስ አለን ስላችሁ በኩራት ነው።

ሃገራችን ከወደቀችበት እንደገና መነሳት ጀመረች እንጅ ገና በቅጡ መራመድ አልተቻላትም። አሁን ያሳየነውን አንድነትና ፍቅር በማይናወጥ መሰረት ላይ አንፀንየኔን፣ የእናንተን፣ የልጆቻችንንና የልጅልጆቻችንን እድል ተሰፋ እንዲበቅልበት ማድረግ ካልቻልን በዚህ የታሪክ ምዕራፍ ውስጥ በአጋጣሚ መገኘታችን ትርጉም የለውም። በስራችን ውጤት ዛሬ እንዲህ አምሮብንና ተውበን ብንታይም ልንሻገራቸው የሚገባ በርካታ ወንዞችና ሰበርባራ መንገዶች ከፊት ለፊታችን ይጠብቁናል። እንደጀመርነው ሁሉንም እናልፋቸዋለን። ግን ስንቅያስፈልገናል። ስንቁም ፍቅር፣ አንድነትና ተሰፋ ነው። አንድስንሆን የማይደፈሩ መስለው ይታዩ የነበሩ ተራሮችን መናድ እንደምንችል ተምረናል። ስንደመር ብረትን ማቅለጥ እንደምንችል አይተናል። ስንፋቀር በሃገራችን የይቅርታና የምህረት ዝናብ እንደሚዘንብ ተገንዝበናል።

ዛሬ ሃገራችን ደስታና ፍቅር ብቻ የሚታይበት ሃገር አይደለችም። የኛ አንድ መሆን የእግር እሳት የሆነባቸው ያልታደሰውና የአሮጌው ዘመን ቁማርተኞች ከእግር እግራችን ስር እየተከተሉ መንገዳችንን በስጋት ድርሊ ያሰናክሉት ሲሞክሩ እየታዩ ነው። ሰላም የዋለው ሃገር ሰላም እንዳያድር፣ ለሰላም የተዘረጉ እጆች ሳይጨባበጡ እንዲቆረጡ ስራ ውለቴ ብለው የሚደክሙ ሽንፈትን ያልተቀበሉ ደካሞች ከዙሪያችን አልጠፋም። ድል መንሻው ዘዴ የታወቀና የተለየ ነው። አንድ መሆን፤ መደመር።ተለያይተን ሞክረነዋል አልተሳካልንም። ተነቃቅፈንና ተጠላልፈን አይተነዋል፤ የጅብ እራት ነው የሆን። እናም አንድነትን በጥብቅ እንሻለን። አንድነት የሚጀምረው ከቤት ነው። የአማራ ህዝብ ራሱ አንድ ሳይሆን ኢትዩጵያን ያህል ትልቅ ሃገር አንድ ለማድረግ አይቻለውም።

ከደጃችን ያለውን ቆሻሻ ሳናፀዳ ንፁህና የፀዳ ችሃገር መፍጠር ያዳግተናል። ረጅሙን የፍቅርና የአንድነት ጉዞ ከአጠገባችን ካሉ ቤተሰቦቻችን ጋር እጅ ለእጅ በመያያዝና በመተሳሰብ እንጀምረው።

ለክልላችን ወጣቶች

የክልላችን ህዝብ አፍላጉልበትን ከእውቀትና ከአስተዋይነት ጋር የተላበሰ ቆፍጣና ወጣት ይፈልጋል። እርምጃችሁ ሁሉ በማስተዋልና በጥበብ እንዲሆን፣ ሰሜትንትታችሁ ምክንያታዊነትን፣ ጥላቻን ትታችሁ ፍቅርን፣ መገፋፋትን ትታችሁ አንተ ትብስ አንተ ትብስ መባባልን ሂወታችሁ በማድረግ በክልላችሁ የተጀመረው አንድነትና ተሰፋ እንዳይጨናገፍ ትታደጉት ዘንድ ጥሪ አቀርብላችኋለሁ። አሁን አንገት የምንደፋበትና ሙሾ እምናዎርድበት ወቅት አይደለም። ያለፈውን ረስተን በአዲስ ተስፋና ጥንካሬ ወደፊት እንራመድ።

ለሀይማኖት አባቶች

በሀገራችን ወንድማማችነትና እህትማማችነት መሰረቱ ሰፍቶ ታላቅ ታናሹን በተለመደው ኢትዩጵያዊ ባህል እንዲያከብርና ሰላም በሀገራችን እንዲበዛ ተግታችሁ ታስተምሩን ዘንድ እንደልጅነቴ በክብር እጠይቃችኃለሁ።

ለጥበብ ሰዎች

ትናንት ለሰላምና ለሰው ልጅ ክብር ያልተመለሰው ብዕራችሁ ዛሬም በምድራችን ፍቅርና መተሳሰብ እንዲሰፍን፣ ዲሞክራሲ እንዲስፋፋ፣ የተተባተበው እንዲፍታታ፣ የደበዘዘው እንዲተባ፣ የአማራ ህዝብ ታሪክ እንዳይዛባና እንዳይጠፋ አቅማችሁና የሞያ ደረጃችሁ በሚፈቅደው መጠን ሁሉ ከጐናችን ቁማችሁ እንድንተጋገዝና እንድንደመር ጥሪ አቀርብላችኋለሁ።

ለተፎካካሪ ፖርቲዎች

በሀገር ውስጥም ሆነ ከሀገር ውጭ የአማራን ህዝብ በልማትና በዲሞክራሲ ተጠቃሚ እና ደርጋለን የሚል ሀሳብ ይዛችሁ የምትሰሩ ተፎካካሪ ፖርቲዎች እንዳላችሁ እናውቃለን።

አላማችሁና ፍላጐታችሁ የአማራን ህዝብ መጥቀም እስከሆነ ድረስ በፍቅር አይን እንመለከታችኃለን። ከፊታችን ያሉ ትልልቅ ችግሮችን ተራርቀን በመቆምልና ሽንፋቸው እንደማንችል ተገንዝባችሁ ከሀገርውጪ ያላችሁተመልሳችሁ፣ ኢትዩጵያ ውስጥ ያላችሁም ተቀራርበን አንድ በሚያደርጉን ነገሮች ላይ ተመስርተን አብረን እንስራ።

አንድ የሚያደርጉን ነገሮች ሁል ቆመሳፍርት የላቸውምና በሚያለያዩን ጥቃቅን ነገሮች ጊዜ ሳንጨርስ በጊዜ ወደቤታችን እንሰብስብ።

ለአጐራባች ክልል ህዝቦችና ድርጅቶች

ዘመኑ አለም አንድ እየሆነ ያለበት ነው። አንዳችን የጐደለንን ሌላችን ሞልተን፣ የአንዱ ቤት የሌላውም ጭምር ይሆን ዘንድ ማንነታችን ጠብቀንና አክብረን በመካከላችን በማይገባ ያጠርነውን አጥር በጊዜ አፍርሠን በጋራና በመተባበር በመስራት አንዲት ጠንካራ ኢትዩጵያን ለመገንባት እንረባረብ።

ለክልላችንና ለፌዴራል መንግስት የፀጥታ አባላት

ለክልላችንና ለመላ ኢትዩጵያ ሰላምና አንድነት እየከፈላችሁት ያላችሁትን ዋጋ አሳምሬ እገነዘባለሁ። ሀገራችን ሰላሟ የተጠበቀና እኩልነት የተረጋገጠባት ሆና እስክትዘልቅ ክንዳችሁ ሳይዝል፣ ነፃና ገለልተኛ ሆናችሁ የሰላም ምልክትነታችሁን መሰረት እንድታስይዙት አሳስባችኋለሁ። ኢትዩጵያ ንፁህ ደም ሳይሆን ፍቅር የሚፈስባት፣ በስጋት ሳይሆን በራስ መተማመን የተሞሉ ልጆች ያሏት ሃገር ትሆን ዘንድ የጀመራችሁትን ጀግንነት አበርትታችሁ እንድትቀጥሉ ጥሪ ቀርቦላችኋል።

ለሚዲያ ባለሞየወችና ጦማሪያን

በሃገራችን እየታየ ያለው ተስፋ ፍሬ ያፈራ ዘንድ እውነቱን ለህዝቡ አሳዉቁ። ከመላው ህዝባችን የምንደብቀው ጉዳይ የለንም። ስኬታችንም ሆነው ድቀታችን በልክ በልኩ እየተቆጠ ለህዝብ ጀሮ ይደርስ ዘንድ ሙያችሁ የሚጠይቀውን ዲስፕሊን ጠብቃችሁ ስሩ። ማዛባት ሁላችንንም ያጠፋናልና አሁን እንደጀመራችሁት ጣፋጭ ስኬትን ከመራራ እውነት ጋር አጣጥማችሁ ተራመዱ።

መጪው ጊዜ የአማራ ህዝብ የሚሰደድበት፣ የሚሸማቀቅበት፣ አንገት የሚደፋበት ሳይሆን በኩራት ቀና ብሎ የሚሄድበትና ከቁዘማ የሚላቀቅበት ነው። ከእንግዲህ ሆድ ሊብሰን አይገባም። ከእንግዲህ የትናነቱን እያነሳን መብሰልሰል ሳይሆን አንገታችንን ቀና አድረገን በተስፋ ወደፊት መራመድ ነው መለያችን። ሁላችንም ለዚህ እውን መሆን ተቀራርበንና ተደምረን እንስራ።¾

በይርጋ አበበ

የኢህአዴግ አስተዳደር በአገሪቱ ለተነሱ ግጭቶችና ብጥብጦች ራሱን ተጠያቂ ማድረጉን ጠቅላይ ሚኒስትሩ ዶክተር አብይ አህመድ ተናግረዋል። ቀደም ባሉት ዓመታት አሸባሪ ተብለው በፓርላማ የተፈረጁ ድርጅቶችን በተመለከተም ዶክተር አብይ ሲናገሩ፤ ለስልጣን ማስጠበቂያ ወይም ስልጣን ለማግኘት ሲባል ሰውን መግደል፣ ማሰር እና ማሰቃየት የእኛ ተግባር ነው በማለት ነበር ኢህአዴግ እንጂ ሌላ አሸባሪ ድርጅት እንደሌለ የገለጹት። ይህን ተከትሎም በጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚመራው የሚኒስትሮች ምክር ቤት ባሳለፍነው ቅዳሜ ባደረገው መደበኛ ስብሰባ አርበኞች ግንቦት ሰባት፣ ኦነግ እና ኦብነግ የተባሉ ድርጅቶችን በሽብርተኝነት የሚያስፈርጃቸው አዋጅ እንዲነሳ ወስኖ ለፓርላማ አቅርቧል።

በሌላ በኩል ደግሞ የጸረ ሽብርተኝነት አዋጅን ጨምሮ በኢትዮጵያ የፖለቲካ ብዝሃነትን እና የዴሞክራሲ ምህዳሩን ያጠበቡ ናቸው የተባሉ የተወሰኑ የህግ ክፍሎችን ለማሻሻል በጠቅላይ አቃቤ ህግ አስተባባሪነት ኮሚቴ ተዋቅሯል። በሽብርተኝነት ስም በተፈረጁ ድርጅቶች አባልነትና ግንኙነት አላቸው ተብለው የታሰሩ ሰዎች እስካሁን ሲፈቱ ቢቆይም ገና ያልተፈቱ መኖራቸውን ተከትሎ አዋጁ ከተሻሻለ እና አሸባሪ ተብለው የተፈረጁ ድርጅቶችም ፍረጃው ከተነሳላቸው የታሰሩት የማይፈቱበት ምክንያት የለም ሲሉ ምሁራንና ፖለቲከኞች ይናገራሉ። በጸረ ሽብርተኝነት አዋጁ ዙሪያ ከምሁራን እና ፖለቲከኞች ጋር ያደረግነውን ቃለ ምልልስ ለአንባቢያን በሚመች መልኩ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

…….

 

የጸረ ሽብር አዋጁ እና የምሁራን እይታ

 

የህግ ባለሙያውና በሽብርተኝነት ወንጄል የተከሰሱ ፖለቲከኞችን ጉዳይ ጥብቅና በመቆም የሚታወቁት አቶ ተማም አባቡልጉ ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው የጸረ ሽብርተኝነት አዋጁ ሙሉ በሙሉ መወገድ አለበት ብለው ያምናሉ። የህግ ባለሙያው ሃሳባቸውን ሲያቀርቡም ‹‹በሁለት መንገድ አዋጁ መወገድ አለበት። የመጀመሪያው ነገር ኢትዮጵያ በሽብርተኝነት የተጋላጭነት ደረጃዋ ዝቅተኛ ቦታ ላይ የምትቀመጥና የሽብር ስጋት የማያሰጋት ሲሆን፤ በሌላ መልኩ ደግሞ አዋጁ ውስጥ ያሉ አብዛኞቹ ክፍሎች በወንጀለኛ መቅጫ ህጉ ላይም የተካተቱ ናቸው›› ብለዋል። የኢትዮጵያ መንግስት አዋጁን የስልጣን ማስጠበቂያው አድርጎታል ብለው የሚናገሩት አቶ ተማም ‹‹በጸረ ሽብር አዋጁ እኮ የማያስከስስ ነገር የለም። አሁን አንተ ጋዜጠኛ በመሆንህ ብቻ ልትከሰስና ልትታሰርም ትችላለህ። እስካሁን በዚህ አዋጅ የተቀጡትም ሆነ የተከሰሱት ሙሉ በሙሉ ኢትዮጵያዊያን ብቻ እንጂ አሸባሪ ሲቀጣ አላየንም። ይህ ደግሞ የሚያሳይህ በፖለቲካ ልዩነት የሚመጣበትን ሀይል አፍኖ ለመያዝ ገዥው ፓርቲ ያወጣው እንደሆነ ነው›› ብለዋል።

የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ጉባዔ (ኢሰመጉ) ስራ አስፈጻሚ አባል እና የህግ ባለሙያው አቶ አመሃ መኮንን በበኩላቸው ‹‹አዋጁ ሲወጣ አገራችን በተለይ በምስራቅ አፍሪካ ቀጠና የምትገኝ ከመሆኑ አንጻር ለሽብር የተጋለጠች ስለሆነች ህዝቧንና አገሪቱንም ከሽብር ለመጠበቅ በሚል ነው መግቢያው ላይ የተቀመጠው። ሆኖም በተግባር እንደምናየው ከአዋጁ አፈጻጸም ጋር በተያየዘ የተከሰሱ ሰዎችን ጥብቅና በመቆም እንዳየሁት ሙሉ በሙሉ ዓላማውን የሳተ እና አዋጁ በሚወጣበት ወቅት ተፎካካሪ ፓርቲ አባላት እንዲሁም ምሁራን አዋጁ አስፈላጊ አይደለም፣ በኢትዮጵያ ላይ ተጋርጦባታል የተባለውን የሽብር ስጋትም በነበረው መደበኛ ህግ ማስተካከል ይቻላል ብለው ይከራከሩ ነበር። አሁን ያየሁትም የምሁራኑና የፖለቲከኞቹ ስጋት ትክክል እንደነበረ ነው። በእኔ ግምት በአዋጁ ከተከሰሱት ውስጥ 95 በመቶ የሚሆኑት እውነትም ሁላችንም በምንስማማበት ሽብርተኛ ተብለው ሊቀጡና ሊወገዙ የሚገባቸው ሰዎች ሳይሆኑ ይልቁንም ለህዝብ መብት የሚታገሉ፣ የመንግስት አስተዳደር ይስተካከል እና የተለየ የፖለቲካ አስተዳደር ያስፈልጋል ብለው የታገሉ ፖለቲከኞች፣ ጋዜጠኞች እና ጦማሪያን ናቸው። መከሰሳቸውም ብቻ ሳይሆን በማረሚያ ቤት እጅግ አሰቃቂ አያያዝ ይፈጸምባቸው ነበር። አዋጁ ባለፉት ዓመታት መንግስት የተለየ አመለካከት ያላቸውን ዜጎች ለመጨፍለቅ፣ ለማሳደድ፣ ለማፈን እና ለማሸማቀቅ ጥቅም ላይ ካዋላቸው ህጎች አንደኛውና በጣም አደገኛው ነው ብዬ ነው የማየው›› ሲሉ አዋጁ ለምን ዓላማ እንደዋለ ተናግረዋል።

አቶ አመሃ አክለውም ‹‹አዋጁ ሲወጣ አንዳንዶቻችን በቅንነት አይተነው ነበር። አገራችንን ከሽብርተኝነት ለመጠበቅና ለመከላከል ያስፈልጋል ብለን ነበር።›› ሲሉ በወቅቱ የነበራቸውን ስሜት ገልጸዋል። ከዚሁ ጋር አያይዘውም አዋጁ ለዜጎች አፋኝና አሸማቃቂ በመሆኑ ቅድሚያ ተሰጥቶ ሊስተካከል ይገባል የሚል እምነት እንዳላቸው ገልጸው፤ ሊሻሻል ዝግጅት መኖሩንም አድንቀዋል።

‹‹የጸረ ሽብር አዋጁ የፍርሃት ፕሮጄክት ነው›› የሚሉት የቀድሞው የአንድነት ለፍትህና ለዴሞክራሲ ፓርቲ ስራ አስፈጻሚ አባል የነበሩት ፖለቲከኛው ዶክተር ንጋት አስፋው፤ ከአቶ ተማም አባቡልጉ አስተያየት ጋር ይስማማሉ። ዶክተር ንጋት ሃሳባቸውን ሲስብራሩም ‹‹አዋጁ ህዝብን አፍኖ ለመግዛት የታለመ ፕሮጄክት ነው። በአንድ አገር ምንም አይነት የዴሞክራሲዊ መብቶች በሌሉበት ውስጥ አፋኝ አዋጆች ይወጣሉ ከአፋኝ አዋጆች አንዱ ደግሞ ይህ የጸረ ሽብር አዋጅ ነው›› ብለዋል። ምሁሩ አያይዘውም አዋጁን ከመመልከታችን በፊት አዋጁን ያጸደቀውን አካል መመልከት ይበጃል ይላሉ። ‹‹የአገራችንን አጠቃላይ የፖለቲካ ሂደቱን እንመልከት። በእኔ እምነት የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ውስጥ የኢትዮጵያ ህዝብ አልተወከለም ብዬ ነው የማምነው። ምክር ቤቱ የኢህአዴግ ተወካዮች ምክር ቤት እንጂ የኢትዮጵያ ህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት መባል የለበትም። አስፈጻሚዎቹም ሆኑ ህግ ተርጓሚው በሙሉ በኢህአዴግ ሰዎች ተይዞና የኢትዮጵያ ህዝብ ከፖለቲካ ውክልና ተገልሎ የሚወሰን ውሳኔ የህዝብን ጥቅም ያስከብራል ብሎ ማሰብ አይቻልም። ስለዚህ ይህ አዋጅም ይህን ህዝብ ረግጦ ለመግዛትና እንደፈለጉት ለማገላበጥ እንዲመቻቸው ካወጧቸው አፋኝ አዋጆች አንዱ ነው›› በማለት አዋጁ አስፈላጊ አይደለም ሲሉ ሃሳባቸውን ሰጥተዋል።

 

 

ጸረ ሽብር አዋጁ ማዕከል ያደረገው ክፍል

የህግ ባለሙያዎቹ አቶ ተማም አባቡልጉም እና አቶ አመሃ መኮንንም ሆኑ ፖለቲከኛው ዶክተር ንጋት አስፋው በጋራ የሚስማሙበት ነጥብ ‹‹ጸረ ሽብር ህጉ የተወሰነ የህዝብ ክፍልን ማዕከል አድርጎ ለማጥቃት ተግባር ላይ ውሏል›› ይላሉ። ከአረና ሊቀመንበሩ አቶ አብርሃ ደስታ እስከ ሙስሊም መፍትሔ አፈላላጊ ኮሚቴዎች ድረስ በሽብርተኝነት የተከሰሱ ሰዎችን ጥብቅና የቆሙት አቶ ተማም አባቡልጉ ሲናገሩ በዚህ አዋጅ ዋጋ የከፈለችው ኢትዮጵያ ናት። በርካታ የፖለቲካ ተሳትፎ ያላቸው ንቁ ምሁራንን፣ ጋዜጠኞችን እና ጦማሪያንን ለማሰር የወጣ አዋጅ በመሆኑ በእነዚህ ዜጎች መታሰር ደግሞ አንደኛ የቤተሰብ አስተዳዳሪዎች በመታሰራቸው ቤተሰብ ዋጋ ከፍሏል፤ አገር እንደ አገር መብቱን ተግባራዊ ለማድረግ የሚፈልግ ምሁርና ንቁ ተሳታፊው ክፍል ሲሸማቀቅ ዋጋ ከፍላለች›› ሲሉ በፀረ ሽብርተኝነት አዋጁ ትኩረት የተደረገባቸውን አካላትና አገር የከፈለችውን ዋጋ ጭምር ገልጸዋል።

ፖለቲከኛው ዶክተር ንጋት በጸረ ሽብር አዋጁ ምክንያት ‹‹ኢትዮጵያ በተለይም የአዲስ አስተሳሰብ ፈላጊው ትውልድ ዋጋ ከፍሏል‹‹ ይላሉ። ‹‹ጋዜጠኛ እስክንድር ነጋ ለምን የታሰረ ይመስልሃል? አንዷለም አራጌስ ለምን ታሰረ? እነዚህንና መሰል የዚህ ዘመን ለውጥ አራማጅ ወጣቶች ለእስር የተዳረጉት በኢህአዴግ የተቀነባበረ የስልጣን ማስጠበቂያ አፋኝ አዋጅ የተነሳ ነው›› ይላሉ። ለዚህ ደግሞ ይላሉ ፖለቲከኛው ዶክተር ንጋት፤ ‹‹ለዚህ ደግሞ ኢህአዴግ አፋኝ፣ ገራፊና አሳሪ ሆኖ ህዝቡንና ንቁ ተሳትፎ የሚያደርጉ ፖለቲከኞችን ባሸበረበት ተግባሩ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ በይፋ ይቅርታ ጠይቀዋል እኮ። ይህ ሁሉ የሆነው ለስልጣን ሲባል የታሰበ እና ዓላማ አድርጎ ሊያጠቃ የተነሳውም ለስርዓቱ አስተዳደር የማይመቹ ሰዎችን ለማጥፋ ነው›› ሲሉ ሃሳባቸውን አቅርበዋል።

 

 

ቀጣይ ጉዞ

በዶክተር ብርሃኑ ነጋ የሚመራው አርበኞች ግንቦት ሰባትም ሆነ ኦነግና ኦብነግ ከሽብርተኝነት መዝገብ እንዲሰረዙ የሚኒስትሮች ምክር ቤት መወሰኑን ተከትሎ በህግ ስርዓቱ መሰረት ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቀርቦ ውሳኔ ይሰጥበታል ተብሎ ይጠበቃል። ሆኖም በእነዚህ ድርጅቶች ስም የታሰሩ ፖለቲከኞችና የአገሪቱ ዜጎች አሁንም እስር ቤት መኖራቸው ይነገራል። ጸረ ሽብር አዋጁ ከመነሳቱም ሆነ ከመሻሻሉ በፊት በሽብርተኝነት የታሰሩ ሰዎች ከእስር የተፈቱም ነበሩ። እንደ አቶ አንዳርጋቸው ፅጌ ያሉ የአርበኞች ግንቦት ሰባት አመራር በዶክተር አብይ አህመድ ግብዣ ቤተመንግስት ገብተው የተነጋገሩ ሲሆን ከእስር ለመፈታታቸውም ዶክተር አብይ ስልጣናቸውን ለድርድር አቅርበው እንዳስፈቷቸው ራሳቸው አቶ አንዳርጋቸው ተናግረዋል። ሆኖም አሁንም ድረስ እስር ቤት ውስጥ ያሉ በሽብርተኝነት የተከሰሱ ሰዎች እጣ ፈንታ ምን ሊሆን ይችላል? ስንል ሶስቱንም ምሁራን ጠይቀናቸው ነበር። የታሰሩት በሙሉ መፈታት እንዳለባቸው ተናግረው በዚህ ህግ ምክንያት ዋጋ ለከፈሉ ዜጎች መንግስት የህሊና እና የሞራል ካሳ እንዲከፍል ጠይቀዋል። በስራ ላይ የነበሩ ደግሞ ወደ ስራቸው እንዲመለሱ በተጨማሪም ህጉ ለዜጎች ጥቅም እንጂ ለስልጣን መጠበቂያ እንዳይሆን ተማጽነዋል።

 

 

በምሁራኑ የተነቀፉ የአዋጁ ክፍሎች

ዶክተር ንጋት አስፋው እና አቶ ተማም አባቡልጉ አዋጁ ሙሉ በሙሉ አያስፈልግም ሲሉ አቶ አመሃ መኮንን ግን የአዋጁን መሻሻል የሚደግፉ ምሁር ናቸው፡ ሶስቱም ምሁራን ታዲያ ከአዋጁ ክፍል ውስጥ በተለየ መልኩ ለዜጎች ተስማሚ አለመሆናቸውን የሚናገሩባቸው ክፍሎች በርከት ያሉ ናቸው። በሽብርተኝነት ስለመሰየም እና ሽብርተኛ ተብሎ በተጠረጠረ ሰው ላይ ስለሚወሰድ ናሙና፣ ለፖሊስ መረጃ የመስጠት ግዴታና ፖሊስ ከተጠርጣሪው መረጃ ለመውሰድ የሚጠቀመው ሀይል፣ የምርመራ ጊዜ እና በሽብር ተግባር ስለመሳተፍ የሚሉ አንቀጾች ይገኙበታል።

በምሁራኑ ከተጠቀሱት የአዋጁ ክፍሎች መካከል በተለይ ‹‹መረጃ የመስጠት ግዴታ እና ናሙናዎችን የመስጠት ግዴታ›› የሚሉትን ክፍሎች በትኩረት ተናግረውባቸዋል። አንቀጽ 21 እና 22 ሲሆኑ ከአዋጁ የተጠቀሱትን ቃል በቃል አስፍረናቸዋል።

 

 

ናሙናዎችን የመስጠት ግዴታ (አንቀጽ 21)

ፖሊስ በሽብርተኝነት ወንጀል ጉዳይ የተጠረጠረ ሰው የእጅ ጽሑፉን፣ የጣት አሻራውን ፣ ፎቶግራፉን፣ የፀጉሩን፣ የድምፁን፣ የደሙን፣ የምራቁንና ሌሎች በሰውነቱ የሚገኙ ፈሳሽ ነገሮችን ናሙናዎች ለምርመራ እንዲሰጥ ሊያዝ ይችላል። በተጨማሪም የህክምና ምርመራ እንዲያደርግ ሊያዝ ይችላል። ተጠርጣሪው ለምርመራው ፈቃደኛ ካልሆነ ፖሊስ አስፈላጊ የሆነ ተመጣጣኝ ሀይል ተጠቅሞ ከተጠርጣሪው ናሙና ሊወስድ ይችላል።

 

መረጃ የመስጠት ግዴታ (አንቀጽ 22)

የሽብርተኝነት ወንጀል ለመከላከል ወይም ምርመራ ለማከናወን ፖሊስ ለምርመራው የሚረዳው መሆኑን በሚገባ የሚያምንበትን መረጃ ወይም ማስረጃ ከማናቸውም የመንግሥት መሥሪያ ቤት፣ ባለሥልጣን፣ ባንክ፣ የግል ድርጅት ወይም ግለሰብ እንዲሰጠው ሊጠይቅ ይችላል። መረጃ ወይም ማስረጃ የተጠየቀው ወገን መረጃውን ወይም ማስረጃውን የመስጠት ግዴታ አለበት።

“የሰላም ድርድሩ በኢትዮጵያ የፖለቲካ ሽግግር ላይ

አሉታዊ ሚና እንዳይኖረው ጥንቃቄ ያስፈልጋል”

ፕሮፌሰር መድሃኔ ታደሰ

 

የኢትዮጵያ መንግስት በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት መነሻ የተላለፈውን የአልጀርስ ስምምነት አለምንም ቅድመ ሁኔታ ለመተግበር መወሰኑን ይፋ አድርጓል። የኤርትራ መንግስት በበኩሉ በኢትዮጵያ መንግስት የቀረበለትን የሰላም ጥሪ መቀበሉን አስተውቋል።

ማክሰኞ ከቀኑ አራት ሰዓት የኤርትራ መንግስት የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የሚመራ ልዑክ አዲስ አበባ ገብቷል። ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድም ለልዑካን ቡድኑ አቀባበል አድርገውለታል።

በዚህ አምድ በሁለቱ ሀገሮች መካከል የሚተገበረው የአልጀርስ ስምምነት በምን ደረጃ የሚገለጽ ነው? የኤርትራ መንግስት ለሰላም ድርድሩ የሰጠው ምላሽ አንደምታዎች ምን ይመስላሉ? ፕሬዝደንት ኢሳያስ አፈወርቂ ስምምነቱን ከመቀበላቸው ጋር አያይዝው ሕወሓትን ለመጎንተል ለምን አስፈለጋቸው? በድርድሩ የሁለቱ ሕዝቦች ተሳትፎ እንዴት ይታያል? እና የመደመር ፖለቲካን በተመለከተ ከፕሮፌሰር መድሃኔ ታደሰ ጋር፤ ፋኑኤል ክንፉ ቆይታ አድርጓል።

ፕሮፌሰር መድሃኔ ታደሰ በአሁን ሰዓት በለንደን ኪንግስ ኮሌጅ የዓለም አቀፍ የፀጥታና ደህንነት ፕሮፌሰርና መምህር ናቸው። በአፍሪካ ቀንድ የደህንነትና የፀጥታ ተመራማሪ በመሆን ላለፉት ሃያ አመታት ሰርተዋል። በአፍሪካ ሕብረት የደህንነትና ፀጥታ አማካሪና ተመራማሪ በመሆን አገልግለዋል።

 

ሰንደቅ:- የኢትዮጵያና ኤርትራ የአልጀርሱ ስምምነት ለመተግበር ፈቃደኛ መሆናቸውን እየገለጽ ነው። ወደተግባር ይለወጣል የተባለውን ስምምነት እንዴት ያዩታል?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡-በመጀመሪያ ሁለት ነገሮች በግልጽ መቀመጥ አለባቸው። ይህም ሲባል፣ ኢሕአዴግ እየተዘጋጀ ያለው ለሁሉም አቀፍ የሰላም ስምምነት ነው? የተቀበለው የአልጀርሱን ሙሉ ስምምነት ነው? ወይንስ የድንበር ኮሚሽኑን ውሳኔ ነው? የአልጀርሱ ስምምነት ከሆነ ሁሉን አቀፍ የሰላም ስምምነት ነው። ለሰላም ቅድሚያ መሟላት ያለባቸውን ቅድመ ሁኔታዎች ያስቀደመ የስምምነት ማዕቀፍ ነው። ይህንን ስምምነት ሙሉ ለሙሉ አለምንም ቅድመ ሁኔታ ለመተግበር ከሆነ ያስኬዳል።

የድበር ኮሚሽኑ ውሳኔን ብቻ ከሆነ የስምምነቱ አንዱን አካል ወስዶ መተግበር ነው የሚሆነው። ይሄ ድንበርን ብቻ ስለሚጐላ ብዥታ ይፍጥራል። አነስ የሚል ስምምነት ነው የሚሆነው። ስለዚህም በግልጽ ማስቀመጡ ተገቢነቱ ከፍ ያለ ነው የሚሆነው።

ሰንደቅ:- አሁን ካለው ተጨባጭ ሁኔታ የተሻለ ተደርጎ የሚወሰደው የትኛው ነው?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- የአልጀርሱን ስምምነት ሙሉ ለሙሉ መተግበር የተሻለ ውጤት ያመጣል። ምክንያቱም በዚህ ሙሉ የስምምነት ሰነድ ውስጥ የሰፈሩትን ነጥቦች መመልከቱ ጠቃሚ ነው። ይኸውም፣ የጦርነቱን መንስኤዎችን ማየት፤ ድንበር ማካለል፤ የካሳና ቅሬታ ጉዳዮችን ዕልባት መስጠት፤ እነዚህ ሁኔታዎች ወደተግባር ገብተው እስከሚጠናቀቁ ድረስ በሁለቱ ሀገሮች መካከል የሰላም አስከባሪና የፀጥታ ቀጠና መመስረት፤ ሁለቱን ሀገሮች እያነጋገሩ ስምምነቶችን መጨረስ ያጠቃልላል።

ስለዚህ የሚደረገው የሰላም ስምምነት ድርድር ነው። ይህም በመሆኑ፣ ከኤርትራ ጋር የሚደረገው ማንኛውም ዓይነት ድርድር ማዕከሉ ሰላም መሆን አለበት፤ ይገባልም። ሰላም ሲባል በድንበሩ ጉዳይ፤ በሕዝቡ እንቅስቃሴ፤ የንግድ እንቅስቃሴ፤ የፀጥታ ጉዳይ፤ በሁለቱም የፀጥታ ሓይሎች የሚደረግ ትብብር፤ ይህንን ሁሉ ነው የሚያጠቃልለው። ለሰላም ዝግጁነት ከሌለ የአልጀርስን ስምምነት መፈጸም አይቻልም።

አንዷን የአልጀርስ ስምምነት ውሳኔ ብቻ ነጥሎ ወደ ስምምነት ውስጥ ለመግባት መሞከር ውጤት አያመጣም። ምክንያቱም የኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት መነሻው ድንበር አልነበረም። የግጭቱ መንስኤ የፖለቲካ ኢኮኖሚ ጉዳይ ነው፤ የፀጥታ ጉዳይ ነው፤ በአካባቢው ባለው የኃይል አሰላለፍ ጉዳይ ነው፤ ስለዚህም የግጭቱ መሰረት ሰፊ ነበር። ይህንን በሚፈታ መልኩ ነው የሰላም ስምምነቱ መቃኘት ያለበት። የውይይቱ መድረክ በዚህ መልክ ከሆነ፣ ረጀም ርቀት መጓዝ ያስችላል።

ሰንደቅ:- የኤርትራ መንግስት ለቀረበለት የሰላም ድርድር የሰጠውን ምላሽ እንዴት ይመለከቱታል?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- የኢትዮጵያ መንግስት የአልጀርስ ስምምነትን አለቅድመ ሁኔታ ለመተግበር ያቀረበውን የሰላም ድርድር፣ የኤርትራ መንግስት የተቀበለበትን ሁኔታ አፅንዖት ሰጥቶ መመልከቱ ጥሩ የሚሆን ይመስለኛል። ይህም ሲባል፣ ከኤርትራ መንግስት ይጠበቅ የነበረው ምላሽ እናንተ (የኢትዮጵያ መንግስት) ከተቀበላችሁት ጥሩ፤ በተመረጠ ቦታ፣ ሸምጋዮች በተገኙበት፣ ቅድመ ሁኔታዎች ተነስተው፣ ለመወያየት ዝግጅት እናደርጋለን የሚል ነበር። ይህ ማለት የመቀበል የመጀመሪያው ምላሽ ነበር የሚጠበቅበት። የኤርትራ መንግስት ያደረገው ዘሎ ወደ አዲስ አበባ ልዑክ እንልካለን ነው ያለው።

እዚህ ላይ መታየት ያለበት፣ በየትኛው ማዕቀፍ ውስጥ ሆኖ ነው ወደ አዲስ አበባ ልዑክ እልካለሁ የሚል ምላሽ ያቀረበው። ወደ አዲስ አበባ የሚመጣው የኤርትራ ልዑክ፣ በኢትዮጵያ ወቅታዊ ፖለቲካ ለውይይት ነው? ወይንስ ለድንበር ኮሚሽኑ ውሳኔ ነው? ወይንስ ለአልጀርሱ ሙሉ ስምምነት ነው? ለዚህም ነው ምላሹ ጥያቄ የሚያጭረው።

ለምን ቢባል፣ የኤርትራ መንግስት በድንበር ግጭቱም ሆነ በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ በአካባቢው ፀጥታ ጉዳይ የነበረው አቋም ይታወቃል። ከነበረው አቋም አንፃር የኤርትራ ልዑክ ወደ አዲስ አበባ ሲመጣ ሁለቱም ሀገሮች እንደሁለት ሉዑላዊ ስልጣን እንዳላቸው አካሎች ቆጥረው በኢትዮጵያ በኤርትራ ጉዳይ ሰላም ሊያመጣ የሚችል የአልጀርስ ስምምነት መፈተሽና መነጋገር ላይ ነው ማተኮር ያለባቸው። ይህ ጉዳይ በግልፅ መቀመጥ አለበት። ለነገሩ አሁን የመፈታተሽና የመጠናናት ጊዜ ብቻ ነው። በኢትዮጵያ በኩል ጊዜ ወስዶ ሃሳቦችን ቀምሮ ለመደራደር ትንሽ እርጋታ ያስፈልጋል። አሁን አስፈላጊ የመፈተሻ ጥያቄዎች ከተጠየቁም በቂ ናቸው።

ኢትዮጵያ ውስጥ የመጣው ለውጥ ኢሕአዴግ ውስጥ ባሉ እና ከኢሕአዴግ ውጪም ባሉ ኢትዮጵያዊ ኃይሎች ብቻ የመጣ ለውጥ ተደርጎ መሰመር አለበት። ኢትዮጵያ ውስጥ የሚመጣን በጐ ለውጥ የኢትዮጵያውያን ባለቤትነት ብቻ የተረጋገጠበት ሆኖ መውጣት አለበት። ሌሎች የለውጥ አካል ነን ብለው ተደርበው ባይገቡ፣ ይመረጣል። አይጠቅምም። ሌሎች ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ለውጥ ይመለከተናል ብለው ለመደራደር ለመነጋገር እንመጣለን ሲሉ፣ የኢትዮጵያ መንግስትና ሕዝብ የእራሱን አቋም በግልጽ መያዝና ማስቀመጥ አለበት። ምክንያቱም የትኛውም ድርድር በኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅምና ደህንነት ላይ የተንጠለጠለ መሆኑን መገንዘብ ተገቢ ነው። በነፃነት የሚካሄድ ድርድር መሆን አለበት። የቅርብ ጊዜ የመጐዳት ታሪካችንም የሚያስተምረው ይሄን ነው።

ሰንደቅ:- ፕሬዝደንት ኢሳያስ አፈወርቂ የሰላም ድርድሩን መቀበላቸው ባሳወቁበት ንግግራቸው፣ የሕወሓት ጉዳይ ያበቃለት ጨዋታ ነው ሲሉ የሰላም ጥሪውን ለመቀበል እንደአንድ ምክንያት አስቀምጠዋል። ይህ በኢትዮጵያ የውስጥ ፖለቲካ ጣልቃ መግባት ተደርጎ ሊወሰድ ይችል ይሆን?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- የኢትዮጵያ የውስጥ ፖለቲካ ባለቤቱ ኢትዮጵያዊያን ናቸው። ኢትዮጵያዊያን የጣልቃ ገብ ፖለቲካ ፈጽሞ መፍቀድ የለባቸውም። የኢትዮጵያ መንግስት ያቀረበው ጥሪ የአልጀርስ ስምምነቱን ዓለምን ቅድመ ሁኔታ ለመተግበር ዝግጁ መሆኑን ብቻ ነው። ከዚህ ውጪ በሀገር ውስጥ ፖለቲካ የኤርትራ መንግስት መፈትፈት የሚጠበቅበት አይመስለኝም። በኢትዮጵያም በኩል እንዲሁ። በተመሳሳይ ሁኔታም፣ በኤርትራ የውስጥ ፖለቲካም ማን ስልጣን ያዘ፣ ማን ወረደ፣ ቀጣይ የኤርትራ ፖለቲካ ዕጣ ፈንታ ምን ይሆናል የሚሉት ጉዳዮች ለኤርትራውያን መተው ብቻ ነው። በኤርትራ ጉዳይ ሶስተኛ ወገን ገብቶ ቢፈትፈት ተገቢ አይደለም።

ፕሬዝደንት ኢሳያስ የፖለቲካ ጨዋታው አልቋል ማለታቸው ቢያንስ በኢትዮጵያ ውስጥ የፖለቲካ ጨዋታ መኖሩን አምነዋል። በአስመራ ውስጥ የፖለቲካ ጨዋታ ፈጽሞ የሚታስብ አይደለም። ስለዚህ በአሉታዊ መልኩ የፖለቲካ ጨዋታ የሚለውን አስቀመጡት እንጂ ፕሬዝደንት ኢሳያስ፣ ለፖለቲካ የሚሆን ከባቢያዊ ሁኔታዎች በኢትዮጵያ ውስጥ መኖሩን ማመናቸውን መውሰዱ ጠቃሚ ነው። በኤርትራ ውስጥ፣ የምጣኔ ሃብት ደረጃውም የዜጎችም ነፃነት መፈናፈኛ በሌለበት የመጨረሻው ደረጃ ይዘው ነው የሚገኙት። የዜጎች መፍለስ እንደሕዝብ ኤርትራን ሊያጠፋት ከጫፍ ደርሷል። ሕገመንግስት የሌለበት ሀገር ነው። በአንፃራዊነት ከወሰድነው በኢትዮጵያ ያለው የፖለቲካ ሽግግር ቢያንስ እንደ ሂደት የተሻለ ነው።

ስለዚህም ኢትዮጵያ ውስጥ ባለው ፖለቲካ ላይ ተንተርሶ ከኢትዮጵያ ጋር እንነጋገራለን፤ እንዲሁም ኢትዮጵያ ወደ አዝቅት እንዳትገባ የድርሻችን እንወጣለን ተብሎ በአንድ ሉዐላዊ ሀገር የውስጥ ጉዳይ ለመግባት መሞከር፤ የኢትዮጵያን የፖለቲካ ሽግግርን ያበላሸዋል። ዴሞክራሲውን ያበላሸዋል። ከኤርትራ ጋር የሚደረገውን ድርድር ሙሉ ለመሉ ያበላሸዋል። ከመጀመሪያው ነገሮቹን ለያይቶ ማየት የግድ ነው።

ሰንደቅ:- ፕሬዝደንት ኢሳያስ የሕወሓት የፖለቲካ ጨዋታ አብቅቷል የሚለው አገላለፃቸው፤ ከኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት መጀመር ምክንያቶች ጋር እንዴት ነው የሚታየው? ወይም ዝምድናው ምን ይመስላል?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- ጦርነቱ በኤርትራ በኩል እንደተጀመረ የካሳ ኮሚሽኑም አረጋግጧል። ከታሪክም ከፖለቲካም አንፃር ውሃ የሚቋጥር መከራከሪያ አይደለም። እንዳውም በኤርትራ ጉዳይ ሕወሓት የተወቀሰው፣ ሕዝባዊ ግንባር ሐርነት ኤርትራ ኢትዮጵያ ውስጥ እንደፈለገ እንዲፈነጭ አድርጓል በሚል ክስ ነው። ይኸውም፣ ለኤርትራ ነፃነት ድጋፍ ሰጥቷል፤ ተሽቀዳድሞ ዕውቅን ሰጥቷል፤ ከስሜት አንፃር ለኤርትራ ያዘነብላል የሚሉ ክሶች ናቸው ሲቀርቡበት የነበረው። ከዚህ ጋር በተያያዘም በተለይ በኢትዮጵያ ተቃዋሚ ኃይሎች ከፍተኛ ክሶች ይቀርቡበት ነበር።

አሁን ይህንን ገልብጠው፤ የኤርትራ መንግስት ሕወሓት በሌለበት ነው ብሔራዊ ጥቅማችን የምናስከብረው ማለታቸው አስገራሚ ነው። በኢትዮጵያ ሁኔታ እንደፈለግን መንቀሳቀስ የምንችለው ‘የሕወሓት ተፅዕኖ በቀነሰበት ወቅት’ ነው ማለታቸው፣ ለኢትዮጵያ ሕዝብ ምን ዓይነት መልዕክት እንደሚሰጥ ግልፅ ነው። የኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት መነሻም ምን እንደነበረ በግልጽ ያሳያል። የጦርነቱ መነሻ፣ አለከልካይ በኢትዮጵያ የፖለቲካ ኢኮኖሚ ውስጥ የመሳተፍ ስትራቴጂ ነበር። ኢትዮጵያ ውስጥ አንጋሽና አውራጅ መሆን። ይሄ ምኞት ተቀይሯል አሁን? መረጋገጥ አለበት። የኤርትራ ፖለቲካ ኢኮኖሚ የተመሰረተው፣ በቀንዱ ሀገሮች ባሉ ኃያላን ሀገሮች የውስጥ ጉዳይ ገብቶ የኤርትራን ብሔራዊ ጥቅም በሚያስጠብቅ መልኩ ተንቀሳቅሶ የሀገራቱን ዝምድና መቀየር ነው። ይህ በሱዳን፣ በደቡብ ሱዳን፣ በየመን፣ በኢትዮጵያም ተሰርቶበታል። ለቀጠናው መረበሽ ከፍተኛ አስተዋጽዖ የነበረውም፤ ይኸው የኤርትራ ብሔራዊ ጥቅም ለማስከበር የነደፉት ፖሊሲያቸው ነው።

በዚህ ፖሊሲያው መነሻ ኢትዮጵያና ኤርትራ ወደ ጦርነት ውስጥ ገብተዋል። ምንም ሰላም ምንም ጦርነት የሌለበት ቀጠና ፈጥረው ተቀምጠዋል። ለሁለቱም ሕዝቦች የማይበጅ ሁኔታዎች ተከስተዋል። ይህንን ወደሰላም እናምጣው ስንል፣ የጦርነቱ ምንጭ ምን ነበር? የመሬት ጉዳይ ጦርነቱ እንዲነሳ በትክክል አስተዋፅዖ ነበረው ወይ? የጦርነቱን መነሻ ረስተን ችግሩን ሳንፈታ ኢትዮጵያና ኤርትራ ዘላቂ ሰላም ማስጠበቅ እንችላለን ወይ? ብለን ወደኋላ መመለስና ማየት አለብን። ይህንን የምናደርገው፣ ለመካሰስና አንዱ አጥፊ ሌላው ተበዳይ የሚል ዳኝነት ለመስጠት አይደለም፤ ወይም ቂም ቁርሾ ለመተው አይደለም። የፈለግነውን ሰላምም ለማበላሸት አይደለም። በትክክል ችግራችን ምንድን ነው ብለን ለመወያየት ከስሩ ለመፍታት እንዲያግዘን ነው።

የጦርነቱ መነሻ ለጊዜው የሰላም መዝሙር ሲባል ገሸሽ ማድረጉ ጠቃሚ ቢሆንም፣ እውነተኛ የሰላም ድርድር ውስጥ ሲገባ እነዚያ የጦርነት መነሻው የነበሩ ምክንያቶች ናቸው የኢትዮጵያና የኤርትራ መፃዒ እድሎችን አቅጣጫ የሚወስኑት። ጥያቄዎችን ከጦርነት ይልቅ በሰላም እንዴት እንፍታቸው ነው? ተሳስተን በጦርነት የፈታናቸው ለጦርነቱ መነሻ የነበሩ የፖለቲካ ኢኮኖሚ የአካባቢው ፀጥታ እና የኃይል አሰላለፍ የበላይነት ጉዳዮችን በሰላም በንግግር እንዴት እንፍታቸው ነው? ይህም ሲባል እንደ ሁለት ልዑላዊ ሀገሮች ማለት ነው። ወደዚህ ነው መምጣት ያለብን።

አሁን በኤርትራ በኩል ያለው ዕሳቤ በሰላሙ ላይ ከኢትዮጵያ መንግስት ጋር እደራደራለሁ ግን የተወሰነ ተፅዕኖ የሚፈጥሩ ኃይሎች ስለተዳከሙ ይህንን እድል ልጠቀምበት እችላለሁ፣ ይህንን አጋጣሚ መጠቀም አለብኝ፣ ከሚል መነሻ ከሆነ በግልፅ ጉዳዩን አውጥቶ እንደማይሰራ፣ ሁለቱን ሕዝቦችንም እንደማይጠቅም ማስመር ያስፈልጋል። ምክንያቱም ሰላምም አያመጣም፤ በኢትዮጵያ የፖለቲካ ሽግግር ላይም አሉታዊ ተፅዕኖ ያስከትላል።

ሰንደቅ:- በሁለቱ አገራት ድንበር አካባቢ ያሉትን ሕዝቦች ማሳተፉስ እንዴት ነው ታሳቢ የሚደረገው?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- የአልጀርሱ የሰላም ስምምነት ሙሉ ለሙሉ በሁለቱ ሀገሮች መተግበር ከተቻለ ምላሽ አለው። በነገራችን ላይ ከአስመራ ወደ አዲስ አበባ የሚያመጣ መንገድ የሚያልፈው በጎንደርና በትግራይ ነው። የሰላሙም መስመር የሚያንጸባርቀው ይሄንኑ ነው። እንደው ዘለህ በአውሮፕላን ከሚኒልክ ቤተመንግስት ጋር በተሳሰሩ ጉዳዮች ላይ ብቻ ተመስርተህ ሰላሙን አመጣዋለሁ ማለት ሰላሙን ከማበላሸቱ ውጪ የሚፈይደው ነገር አይኖርም።

ሰንደቅ:- ያለፈው አልፏል፤ ኢትዮጵያና ኤርትራ አዲስ ምዕራፍ መጀመር አለባቸው የሚሉ ወገኖች አሉ። በዚህ ላይ ምን አስተያየት አልዎት?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- ያለፈው አልፏል ማለት እኔ እስከሚገባኝ፣ በጦርነትና በግጭት አንቀጥልም እንጂ ምንም ስላለፈው ነገር አይነሳ ማለት አይመስለኝም። ያለፈውን ሳናነሳ እንዴት መደራደር እንችላለን? አዲሱ ምዕራፍ የሚሆነው፣ የሁለቱ ሀገሮች ግንኙነቶች ምን መምስል አለባቸው? በድንበር ዙሪያ ያሉ ሕዝቦች እንዴት ይንቀሳቀሱ? ነፃ እንቅስቃሴ እንዴት ይሁን? የኢኮኖሚ ግንኙነቶች እንዴት ይሁኑ? የስልጣኔና የባህል ሽርክናችን እንዴት ነው የምናበለፅገው? መዳበር ያለበት በአካባቢው ፀጥታ ላይ በትብብር እንዴት ነው የምንሰራው? እነዚህን የመሳሳሉ ጥያቄዎችን አሁን ካለው ተጨባጭ ሁኔታዎች ጋር በመነሳት ምላሽ መስጠት ነው።

ሰንደቅ:- የመደመር ፖለቲካ መርህን እንዴት አገኙት?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- መደመር የሚባለው አስተሳሰብ እኔ የሚገባኝ፤ ሰፋ ያለ ሀገራዊ መግባባት ቅርጽ አድርጌ ነው የምወስደው። ይህ ማለት፣ በወሳኝ ሀገራዊ ጉዳዮች ላይ ኢትዮጵያዊያን ተመሳይይ አቋም እንድንይዝ እንዲኖረን ማድረግ ነው። የክፍፍል፣ የጥላቻ፣ የቂም፣ የመጠላለፍ፣ የመጠላላት በተለይ በዘር በሃይማኖት በፖለቲካ አቋም ሊሆን ይችላል፤ ይህንን አስወግደን እንደአንድ ሀገር ማሰብ አለብን ነው።

ከዚህ በፊትም በተደጋጋሚ ሳነሳው የነበረው፣ ከብሔር ይልቅ ወደ ዜግነት ማድላት አለብን። ምክንያቱም ሁሉም ዜጋ ሲሆን፤ ይደመራል። የዜግነት መብትና ግዴታችን ሁላችንም ላይ በአንድ ዓይነት መፈጸም አለበት። ይህንን አስተሳሰብ ማስረጽ ይገባል። አንድ ሀገር ነው ያለን፤ ስለዚህም ከልዩነታችን ይልቅ አንድነታችን ማተኮር አለብን። መደመር ማለት በዚህ መልኩ ነው የሚገባኝ።

ከዚህ ውጪ ግን በምንወስዳቸው ርዕዮተዓለምና የፖለቲካ አቋሞች ላይ፤ ሁሉም የፖለቲካ ኃይሎች መደመር አለባቸው ማለት አይደለም። ምክንያቱም የፖለቲካ ብዝሃነት ይቀንሳል። ዴሞክራሲያዊ ሂደቶችንም ይደፈጥጣል። ከገዢው ፓርቲ በተቃራኒ የፖለቲካ አስተሳሰብ ላይ ያሉ የፖለቲካ ኃይሎችን የመቀነስ፣ የማግለል ሁኔታዎች እንዳይፈጠር በጥንቃቄ መያዙ ጠቃሚ ነው። መደመሩ ሌሎችን እንዳይቀንስ ማስተዋል ይጠይቃል። በመደመር ፖለቲካ፤ ሁሉም ኢትዮጵያዊያን በዜግነታቸው የሚመስላቸውን የፖለቲካ አቋም አደረጃጀት ይዘው፣ የኢትዮጵያን ብሔራዊ ጥቅምና ልዑላዊነትን በሚያስከብር መልኩ በሕገመንግስታዊ ሥርዓት በሕግ የበላይነት ላይ አንድ ዓይነት ጥላ ሥር ይሰባሰባሉ ነው። ሁሉም በሕግ ፊት እኩል ኢትዮጵያዊ ነው፤ እንደማለት ነው።

ዋናው መደመር ማለት የተለያየ አቋምና ዳራ ያለው የአንድ አገር ዜጋ በአንድ የረዥም ጊዜ የብሔራዊ ደህንነት ስትራቴጂ ጥላ ስር ሲቀመጥ ነው።

ሰንደቅ:- የጠቅላይ ሚኒስትር ዐብይ የለውጥ እርምጃ ፍጥነት የተፎካካሪ ፓርቲዎችን አጀንዳ ጨርሶ ወስዶታል፤ በገዢው ፓርቲ ውስጥም መንገራገጭ ፈጥሯል የሚሉ ወገኖች አሉ። በዚህ ነጥብ ላይ ምን አስተያየት አልዎት?

ፕሮፌሰር መድሃኔ፡- ከዚህ በፊት የተቃዋሚ ጎራውን የፖለቲካ ካርድና አጀንዳ ጠቅልሎ የመወስድ እድላቸው ሰፊ መሆኑን አንስቼዋለሁ። የጠቅላይ ሚኒስትሩ ፍጥነት ተቃዋሚ ጎራውን ብቻ ሳይሆን፣ ኢሕአዴግ ውስጥ ይኸው ፍጥነት የፓርቲውን ባሕሪ በሚቀይር መልኩ እየተጓዘ ይመስለኛል። በኢሕአዴግ ውስጥም፣ በተቃዋሚው ጎራም መደናበር መፈጠሩ አይቀርም።

ጠቅላይ ሚኒስትሩ አሁን በያዙት ፍጥነት ሲታይ፣ በአንድም በሌላ መልኩ ተቃዋሚ ኃይሎች አብረዋቸው እንዲሰሩ እድል የሚፈጠር ነው። ይህ ማለት አጀንዳው እየተወሰደ በሄደ ቁጥር የተወሰነው ወደ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ክልል ውስጥ መግባት ሀገራዊ ፓርቲ ክልል ውስጥም መግባት የምናይበት ሁኔታ ሊፈጠር ይችላል። አዲስ የፖለቲካ ኃይል አሰላለፍ የሚፈጥር ሁኔታ በኢትዮጵያ ውስጥ ተፈጥሯል። አዲስ የፖለቲካ ካርታም (political trajectory) ተፈጥሯል። የኃይል አሰላለፉ ጠርቶ መልክ እስኪይዝ ድረስ፣ እንዲሁም የመደመር ፖለቲካ ተጨምሮበት ኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ የፖለቲካ ኃይሎች እነማን ናቸው? እራሳቸውን ችለው የቆሙ ጠንካራ፣ ደካማ የምትላቸው መልኩ መለየት በሚያስቸግር መልኩ ለተወሰነ ጊዜ ሊቀጥል ይችላል። አጠቃላይ በሀገር ደረጃ ግን የኃይል አሰላለፉን እየቀረው ነው።

ሌላው የጠቅላይ ሚኒስትሩ የለውጥ ፍጥነት የፖለቲካ መነቃቃቱን እንዲጨምር አድርጓል። በኢትዮጵያ ፖለቲካ ያገባናል የሚሉ ዜጎች ኃይሎች በተለያየ መልኩ እንዲንቀሳቀሱ እድል ፈጥሯል። በአንድ መልኩ ለዴሞክራሲው ማበብ ጠቃሚ ነው። ሁሉም ዜጋ ፖለቲካ ያገባኛል የፖለቲካ መድረኩን ተጠቅሜ ድምፅን ማሰማት እችላለሁ የሚል እምነት እንዲይዙ አስችሏል። በሰላማዊ መንገድ ስልጣን ለመያዝ እድሉ አለ የሚል ተስፋም እንዲያጭር አድርጓል። ይሄ በጣም በጐ ነገር ነው።

ከኢህአዴግ አንፃር ከወሰድነው፣ ከደረስንበት የማንነት ቀውስ ጋር በተያያዘ መልኩ አዲስ የኃይል አሰላለፍ የመፈጠር እድሉ እየጨመረ ነው። አንዱ ትልቁ ለውጥ በገዢው ፓርቲ ውስጥ የዴሞክራሲያዊ ማዕከላዊነት ሙሉ ለሙሉ መዳከም ነው ያመጣው። ቀደም ባሉት ጊዜ በአንድ ጉዳይ ላይ አራቱም ፓርቲዎች ተወያይተው አንድ አቋም ይዘው በተባበረ ድምጽ ይሰሩ ነበር። አሁን ግን በአንድ ውሳኔ ባገኘ ጉዳይ ላይ ተቃውሟቸውን ማሰማት መጀመራውን ነው። ቅሬታው የሚገለጸው በውስጣዊ የድርጅቱ መስመር ቢሆን አንድ ነገር ነው። ቅሬታዎቹ እየቀረቡ ያሉት በመገናኛ ብዙሃን አማካኝነት ነው። ሙሉ ለሙሉ ዴሞክራሲያዊ ማዕከላዊነት በሌለበት መልኩ ተደርጎ የሚወሰድ ነው።

ይህ ማለት ዴምክራሲያዊ ማዕከላዊነት ሲዳከም ለአዲስ ግልጽ የወጡ የፖለቲካ ሹኩቻዎች በር ይከፍታል። በአራቱ ድርጅቶች ጭምር። የፖለቲካ ልጓም የሚይዘው ነገር የለም። ከዚህ አንፃር የጠቅላይ ሚኒስትሩ ፍጥነት ከሌሎች አጋር ፓርቲዎች ፍጥነት እኩል አይሆንም። ፍጥነቱ በጨመረ ቁጥር ልዩነቶቹ እየሰፋ ነው የሚሄዱት። ኢሕአዴግ ከማንነት ቀወስ ወደ መሰንጠቅ መሸጋገሩ አይቀርም። ከዛ ወደ አዳዲስ ስብስቦች ሊሸጋገር ይችላል። ለምሳሌ የተወሰኑት የኢህአዴግ አባል ድርጅቶች ከሌሎች የብሔር ድርጅቶች ጋር መቀናጀትና መተባበር በሚያስችል መልኩ አዳዲስ ጥምረቶች እየተሰሩ የሚፈርሱበት ሂደት ሊፈጠር ይችላል። ዶ/ር አብይና ዋነኛው የኢህአዴግ ክፋይም ተቃዋሚዎችን በተወሰነ ደረጃ ባካተተ መልኩ አንድ ጣምራ አገራዊ የፖለቲካ ፓርቲ ለመፍጠር ሊገደድ ይችል ይሆናል። የገዢ ፓርቲና የተቃውሞው ጐራ መደባለቅና ፍጥነቱን ስትረዳ አዳዲስ የልሂቅ ድርድሮችና ውሎች (Elite Bargain & Elite Pact) የሚመጣበት እድልም ሰፊ ነው። ለዚህ ሁሉ ዋናው ተቋማዊ የሆነና አሳታፊ በሚባል መልኩ ሂደቱን ማስኬድ ነው።¾

 

በይርጋ አበበ

ዘርፈ ብዙ ችግርና ሰቆቃ በዜጎቹ ላይ የሚጭነው የምስራቅ አፍሪካ ፖለቲካ በተለይም የኤርትራና ኢትዮጵያ ገዥዎች ግጭት አካባቢውን የሰላም አየር እንዳያገኝ አድርጎታል። በዚህ ክፍለ አህጉር ከሚገኙት አገራት ኬንያ ብቻ የተሻለ ሰላምና መረጋጋት ሲኖራት ቀሪዎቹ ስደት፣ ረሃብ፣ የዜጎች ስቃይ፣ የገዥዎች ፈላጭ ቆራጭነትና የእርስበርስ ጦርነት ሰለባዎች ናቸው።

ከሚያዝያ 29 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በጦርነትና በመደባበር ውስጥ የቆዩት ኢትዮጵያ እና ኤርትራ ከዶ/ር አብይ ወደ ሥልጣን መምጣት በኋላ ግንኙነታቸው እየተቀየረ ይመስላል። በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ሳይቀር “የምድራችን አሰቃቂ ጦርነት እና በርካታ የህዝብ እልቂት የታየበት” የሚል ስያሜ የተሰጠው የኢትዮጵያና ኤርትራ መንግሥታት ጦርነት ከተጠናቀቀ 16 ዓመት ቢያልፈውም አካባቢው ሰላም ርቆት ቆይቷል። በአልጀሪያው ፕሬዝዳንት አብዱላዚዝ ቦቶፍሊካ አደራዳሪነት የተኩስ አቁም ስምነት ላይ የደረሱት የሁለቱ አገራት መንግሥታት በድንበር አከላለል ጉዳይም ተስማምተው በኢትዮጵያ በኩል አቶ መለስ ዜናዊ በኤርትራ በኩል ደግሞ አቶ ኢሳያስ አፈወርቂ ተፈራርመዋል። ሆላንድ ዘሔግ ላይ በተደረሰው የፍርድ ውሳኔ መሠረት አልጀርስ ላይ የስምምነት ፊርማ የተፈራረሙት ሁለቱ መሪዎች በስምምነታቸው መሠረት አካባቢውን ከጦርነት ቀጠና አላቀው ሰላም ወደ ነበረበት ሁኔታ መመለስ አልቻሉም።

ኤርትራ “የድንበር ኮሚሽኑ ውሣኔ ተግባራዊ ይሁንልኝ፣ የተፈረዱልኝ መሬቶች ይሰጠኝ” ስትል፤ በኢትዮጵያ በኩል ደግሞ ኢህአዴግ መራሽ መንግሥት ስምምነቱን ባይክድም ነገር ግን ከስምምነቱ ውጭ የሆነ ሌላ “ሰጥቶ መቀበል” የሚባል ባለ አምስት ነጥብ መስፈርት አስቀመጠ።

ሁለቱም መሪዎች የኮምዩኒዝም አስተሳሰብ ቅኝት መሆናቸውን ተከትሎ ተቀራርቦ ከመስማማት ይልቅ በሁለቱም ጽንፍ ነገሩ እየከረረ ሄዶ በመጨረሻም ያለ ስምምነት 16 ዓመት ቆዩ። በእነዚህ 16 ዓመታት ውስጥ ደግሞ ኤርትራ ላይ የኢኮኖሚ ማዕቀብ የተጣለ ሲሆን በዚህ ማዕቀብ መጣል ደግሞ “የኢትዮጵያ ሴራ አለበት” ሲሉ ኤርትራዊያን ገዥዎች ይናገራሉ።

ከአቶ መለስ ዜናዊ ህልፈት በኋላ የሁለቱ አገራት ግንኙነት የተሻለ መልክ ሊባባስ እንደሚችል ተስፋ ተጥሎ የነበረ ቢሆንም የኤርትራ መንግሥት ከአቶ ኃይለማርያም የቀረበለትን ጥያቄ ውድቅ አድርጎት ቆይቷል። አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ በአንድ ወቅት ኢትዮጵያ ቴሌቭዥን ሲናገሩ “ተደጋጋሚ ጥያቄ አቅርበነል። ከ50 ጊዜ በላይም ጥያቄ ብናቀርብም ፈቃደኛ አይደሉም” ሲሉ ተናግረው ነበር። አቶ መለስም ቢሆኑ የሁለቱ አገራት ግንኙነት ወደነበረበት የሰላም እና የፍቅር መስመር ሊመለስ የሚችለው አስመራ ያለው መንግስት ከስልጣን ሲወገድ ብቻ ነው ሲሉ ተናግረው ነበር።

ዶ/ር አብይ አህመድ መጋቢት 24 ቀን 2010 ዓ.ም በህዝብ ተወካዮች ም/ቤት ባደረጉት ንግግር ከኤርትራ መንግሥት ጋር በልዩ ሁኔታ ግንኙነታችንን እናጠናክራለን ብለው ሲናገሩ ብዙዎች አምነው መቀበል ተቸግረው ነበር። ሆኖም ሰኔ 12 ቀን 2010 ዓ.ም የኤርትራው ፕሬዝዳንት ኢሳያስ አፈሰወርቂ የዶ/ር አብይን ጥሪ ተቀብለው አገራቸው ለድርድር ፈቃደኛ መሆኗን ገለፁ። በቅርቡም አንድ የልዑካን ቡድን ወደ አዲስ አበባ እልካለሁ ሲሉ ተናገሩ። ይህን መግለጫቸውን ተከትሎ ዶ/ር አብይ አህመድ በአፀፋው “አመሰግናለሁ” ሲሉ ወልቂጤ ላይ ተቀምጠው መግለጫ አስተላለፉ። ትናንት ሰኔ 19 ቀን 2010 ዓ.ም ደግሞ በሶስት ከፍተኛ ባለስልጣናት (አቶ የማነ ገብረ-አብ፣ አቶ ኡስማን ሳልህ እና አምባሳደር አርአያ ደስታ) የተመራ የልዑካን ቡድን አዲስ አበባ ገባ። ቦሌ ዓለም አቀፍ አየር ማረፊያ ሲደርስም ዶ/ር አብይ አህመድና ሌሎች ከፍተኛ ባለሥልጣናት (ዶ/ር ወርቅነህ ገበየሁና የጦር ኃይሎች ም/ል ኢታማዦር ሹም ጀኔራል ብርሃኑ ጁላ) አቀባበል አደረጉላቸው።

ይህን ተከትሎም የሁለቱ አገራት ግንኙነት ወደየት ሊሄድ ይችላል? የሚሉ ጥያቄዎች አብረው ሊነሱ ይችላሉ። ኢትዮጵያዊያን ፖለቲከኞችና አብዛኛው ህዝብ “የአሰብ ወደብ ይገባናል” የሚል ጥያቄ የሚያነሳ ሲሆን የኢህአዴግ ባለሥልጣናት ግን በዚህ ጉዳይ ከማንም ጋር ለመነጋገር ፈቃደኛ አይደሉም። በተለይ አቶ መለስ ዜናዊ የወደብን ጉዳይ በተመለከተ በፓርላማቸው ሲናገሩ “ወደብ እንደማንኛውም ሸቀጥ ስለሆነ ከሚስማማን አገር ገዝተን ልንጠቀም እንችላለን። የሻዕቢያ መንግስት ግን አሰብን ሊጠቀምበት የሚችለው ለግመል ማጠጫ ነው” ሲሉ ተናግረው ነበር። አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝም ይህንኑ አመለካከት ይጋራሉ። ገና የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር በነበሩበት ወቅት ለአንድ የአገር ውስጥ ጋዜጣ በሰጡት ቃለ ምልልስ “ተቃዋሚዎች የአሰብን ወደብ የኢትዮጵያ ናት ብለው የሚናገሩት የህዝብ ድጋፍ ለማግኘት እንጂ ወደቡ እንደሚገባን ስለሚያውቁ አይደለም” ብለው ነበር። አቶ በረከት ስምኦንም “የወደብ ጥያቄ የሚያነሱት ጦርነት ናፋቂዎች ናቸው” ሲሉ መናገራቸው ይታወሳል።

አሁን ሁለቱ አገራት ግንኙነት መልኩን ቀይሮ ሰላማዊ ጉርብትና የሚታይበት ከሆነ ኢትዮጵያ ምን ትጠቀማለች? ኤርትራስ የምታገኘው ምንድን ነው? የሚለው ጥያቄ መነሳቱ አይቀርም። ኤርትራዊያን ለ16 ዓመታት በፅኑ ሲያነሱት የቆየው የድንበር ኮሚሽኑ ውሳኔ ተግባራዊ እንዲሆን ነበር። ይህን ጥያቄያቸውን ደግሞ የኢህአዴግ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ በማያዳግም መልኩ እንደሚመለስላቸው አሳውቋል። የኢትዮጵያ መንግሥት እዚህ ውሳኔ ላይ የደረሰበትን ምክንያት ሲገልፅም “ለሰላም ሲባል” እንዲሆን አስታውቋል።

በዚህ ጉዳይ ላይ ለሰንደቅ ጋዜጣ አስተያየታቸውን የሰጡት የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግረስ (ኦፌኮ) ሊቀመንበር ዶ/ር መረራ ጉዲና “የሁለቱ መንግሥታት ውይይት እስካሁን ምን መልክ እንዳለው ባላውቅም በግሌ ግን ኢትዮጵያ ልትጠቀም በምትችልባቸው ነጥቦች ላይ ውይይት ይደረጋል ብዬ አስባለሁ” ብለዋል።

ዶ/ር መረራ ኢትዮጵያ መጠቀም አለባት የሚለውን አመለካከታቸውን ሲያብራሩም “ወደብ ፍለጋ የምትዞረው ኢትዮጵያ የአሰብን ወደብ እንድትጠቀም የሚያስችል ስምምነት ሊደረስ ይችላል። ይህ ከሆነ ደግሞ ኢትዮጵያ ለወደብ ኪራይ የምትከፍለውን መጠን ሰፊ ገንዘብ ይቀንስላታል። ከዚህ በተጨማሪም በሁለቱ አገራት ድንበር ላይ ላሰፈረችው ከፍተኛ ቁጥር ያለው የጦር ሰራዊት የምታወጣውን ወጭ ስለሚቀንስላት የሁለቱ አገራት ስምምነት ለሁለቱም ጠቀሜታ አለው” ብለዋል።

አቶ ኢሳያስ የዶ/ር አብይ አህመድን የሰላም ጥሪ መቀበላቸውን ባሳወቁበት ወቅት በሰጡት መግለጫ ኢትዮጵያ ውስጥ አዲስ የፖለቲካ ለውጥ አለ። ቀደም ሲል ህወሓትና የእሱን አመለካከት የሚያራምዱ አጋሮቹ ለለውጥ ዝግጁ አልነበሩም” ሲሉ መግለፃቸውን በርካታ የኤርትራ መንግሥት ጋዜጦችና ቢቢሲ አማርኛው ክፍል ለንባብ አብቅተዋል። ይህን ንግግራቸውን በተመለከተ አስተያየት የሚሰጡ ምሁራን የህውሓት መራሹ ኢህአዴግ አስተዳደር እየተዳከመ መምጣቱን ተከትሎ የኢሳያስ የሰላም ፍላጎት ማደጉን ይናገራሉ።

ባሳለፍነው ቅዳሜ ረፋዱ ላይ በመስቀል አደባባይ በተከናወነው የድጋፍ ሰልፍ ላይ በዶ/ር አብይ አህመድ ላይ ያነጣጠረ የግድያ ሙከራ ማድረጉን አቶ ኢሳያስ አፈወርቂ እና መንግሥታቸው “በፅኑ” እንደሚያወግዙት ተናግረዋል። ቀደም ባሉት ዘመናት ኢትዮጵያ ውስጥ የሚፈጠሩ ግጭቶች፣ ፍንዳታዎችና የሽብር ድርጊቶች በሙሉ “የኤርትራ መንግስት ተላላኪዎች ተግባር” እየተባለ ሲነገር እንደመቆየቱ፤ ሰሞኑን በዶ/ር አብይ ላይ የተደረገውን የግድያ ሙከራ የኤርትራ ባለሥልጣናት ማውገዛቸው የሁለቱን አገራት ግንኙነት እውነትም ወደ ሰላማዊ መንገድ እየተሸጋገረ ነው እንዲባል ተስፋ ሰጭ መሆኑን ፖለቲከኞች ይናገራሉ።

“ከኤርትራ ጋር በሰላምና በፍቅር ተሳስቦና ተረዳድቶ መኖሩ ተገቢ ነው” ሲል የገለፀው ሰማያዊ ፓርቲ በበኩሉ፤ “ኢህአዴግ የሚመራው መንግስት ተረጋግቶ እንዲያስብና ኢትዮጵያ ከኤርትራ ጋር በሚያዋስኑን ድንበር ጉዳይ በዓለም አቀፍ ፍርድ ቤት በወቅቱ በነበሩ መሪዎች የተፈጠረውን ክፍተት መድፈን የሚያስችል የህግ አግባብ ካለ ከምሁራን ጋር በአግባቡ መወያየት እና በመምከር ሌሎች መፍትሄዎችን መፈለግ እንዳለበት ማሳሰብ እንሻለን። የስምምነቱ አፈፃፀምም ቢሆን ለህዝብ በዝርዝር ያልተቀመጠ እና የአሰብን ጉዳይ ማካተት አለማካተቱ ያልተጠቆመ በመሆኑ ይህን ለህዝብ መግለፅ ተገቢ ነው እንላለን” ሲል የሁለቱ መንግስታት ግንኙነት በጥንቃቄ መታየት እንዳለበት አስታውቋል።

ከ1998 ዓ.ም ጀምሮ ከምስራቅ አፍሪካ የልማት በይነ መንግሥታት ድርጅት (ኢጋድ) የተገለለችው የኢሳያስ አፈወርቂ አገርስ ወደ ማህበሩ ተመልሳ ለቀጠናው ሁለንተናዊ ለውጥ የበኩሏን ትወጣለች ወይስ በአቋሟ ፀንታ ትቆያለች? የሚለውም የሚታውቀው ወደፊት በሚኖረው የውይይት ውጤት ይሆናል። በአጠቃላይ ግን የሁለቱ መንግስታት መስማማት የሁለቱንም አገራት ዜጎችና የቀጠናውን ፖለቲካል ኢኮኖሚ ተጠቃሚ እንደሚያደርገው አያጠያይቅም። በዚህ መካከል ግን የኢትዮጵያ መንግስት በኤርትራ ላይ እየቀረፅኩ ነው ሲለው የነበረው የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ሳይዘነጋ ማለት ነው።

  

Page 1 of 27

ድርጅትዎ ያስተዋውቁ!

  • Advvrrt4.jpg

እዚህ ያስተዋውቁ!

  • Aaddvrrt5.jpg
  • adverts4.jpg
  • Advertt1.jpg
  • Advertt2.jpg
  • Advrrtt.jpg
  • Advverttt.jpg
  • Advvrt1.jpg
  • Advvrt2.jpg

 

Advvrrt4

 

 

 

 

Who's Online

We have 992 guests and no members online

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us