You are here:መነሻ ገፅ»ፖለቲካ

በይርጋ አበበ

          

ከ50 ዓመታት በላይ የአዲስ አበባ ነዋሪ ከየቤቱ እና ከየንግድ ድርጅቱ እንዲሁም መንግስታዊ ተቋማት በየመስሪያ ቤታቸው የሚለቁትን ቆሻሻ በሆደ ሰፊነት ሲያስተናግድ የቆየው የቆሻሻ ማራገፊያ ቦታ ወኔው ክዶት አቅሙ ተዳክሞ በመጨረሻም እጅ ሰጠ። መጋቢት 1 ቀን 2009 ዓ.ም ከአመሻሹ ላይ የቆሻሻ ክምሩ ተደርምሶ ወደ 120 የሚጠጉ ዜጎች ይህችን ምድር እስከወዲያኛው እንዲሰናበቱ ምክንያት ሆኗል። በዚህ አደጋ ምክንያት ህይወታቸው ላለፉ የዚህች አገር ምንዱባን ዜጎችም የተሰማቸውን ጥልቅ ሀዘን በመግለጽ በአዲስ አበባ የአሜሪካ እና የጀርመን ኤምባሲዎች ቀዳሚዎቹ ነበሩ። በጽ/ቤቶቻቸው በክብር ከፍ ብሎ የሚውለበለበውን ሰንደቅ ዓላማቸውንም ከሰንደቁ መስቀያ ዘንግ ግማሽ በላይ እንዳይውለበለብ በማድረግ ለአገሪቱ ዜጎች ያላቸውን አጋርነት አሳይተዋል። ኢትዮጵያን ወደ 26 ዓመታት ገደማ እየመራት ያለው ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ የመሰረተው መንግስት በበኩሉ ከአደጋው መከሰት አራተኛው ቀን ላይ ለሶስት ቀናት የሚቆይ ብሔራዊ የሀዘን ቀን አውጇል።

በቆሼ የደረሰውን አደጋ መከሰት ተከትሎ በአገር ውስጥ የሚንቀሳቀሱ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ሀዘናቸውን ከመግለጻቸውም በተጨማሪ ችግሩ የተፈጠረበትን ምክንያትና ሊወሰድ ስለሚገባው ቅድመ ዝግጅት በተመለከተ መግለጫዎችን እንደ ጉድ ማሽጎግዶደ ጀመሩ። በመግለጫዎቻቸውም አገሪቱን የሚመራትን ኢህአዴግ መራሹን መንግስት “ለችግሮች መልሰ ለመስጠት አቅመ ቢስ እና ለዜጎቹ ደህንነት ደግሞ ደንታ ቢስ ነው” ሲሉ ኮንነውታል። ኢህአዴግ መራሹ የአገሪቱ መንግስት በበኩሉ የመንግስትን አቋም በሚያስታውቀው በሳምንታዊው የመንግስት ኮመዩኒኬሽን ጉዳዮች ጸ/ቤት መግለጫው “አደጋን የመከላከልና የመቀነስ አቅማችንን እያጎለበትን ነው” ሲል ከተቺዎቹ በተቃራኒ መሆኑን ጥንካሬውን ገልጿል።

በአገሪቱ እየተከሰቱ ያሉ ሰው ሰራሽና የተጥሮ አደጋዎች በርካታ የአገሪቱ ዜጎች ህይወትና ንብረት ሲጠፋ እየታየ ነው ሲሉ የሚገልጹ ወገኖች የመኖራቸውን ያህል በተቃራኒው በአገሪቱ ያለፉት 50 ዓመታት ታሪክ ታይቶ የማይታወቅ ድርቅ ቢከሰትም አንድም የሰው ህይወት ሳይጠፋ ድርቁን መቋቋም ችያለሁ ሲል መንግስት ይገልጻል። ለመሆኑ መንግስት አደጋን መከላከል አልቻለም ሲሉ የሚገልጹት ወገኖች መነሻቸው ምንድን ነው? ኢህአዴግስ ጥንካሬዬን ከዕለት ወደ እለት እያሻሻልኩ መጥቻለሁ ሲል ምን ማለቱ ነው? በሚሉት ሀሳቦች ዙሪያ የተለያዩ የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮችን በማነጋገር ከዚህ በታች አስፍረነዋል። መልካም ምንባብ!!

 

 

አደጋ ሲያጋጥም የመንግስት ሚና

አደጋ በተፈጥሮም ሆነ በሰው ሰራሽ መልኩ በአንድ አገር ላይ ሊከሰት ይችላል። የሩቅ ጊዜውን ትተን ከፈረጆቹ 2000 ጀምሮ ባሉት 17 ዓመታት ውስጥ ብቻ እንደ ሱናሚ፣ ሃሪኬን፣ የምስራቅ አፍሪካ ድርቅ እና የመሳሰሉት ተፈጥሮ አመጣሽ አደጋዎች ዓለማችን አስተናገዳ በርካቶችን ለህለፈት ቢሊዮን ዶላሮችን ደግሞ ለውድመት ዳርገውባት አልፈዋል። በእነዚህ አደጋዎች ከዓለም አቀፉ ማህበረሰብና መንግስታት ድርጅት በተጨማሪ የየአገራቱ መንግስታት የተጫወቱት ሚና ቀላል አይባልም። አደጋ በሚያጋጥም ወቅት የመንግስታትን ሚና አስመልክቶ እኤአ በ1998 ለህትመት የበቃው “የፍሎሪዳ ዩኒቨርሰቲ” የጥናት ውጤት “አደጋ በሚያጋጥም ወቅት መንግስታት እጅግ ከፍተኛ ሚና (Critical role) ሊጫወቱ ይገባቸዋል። ይህም ሚናቸው አደጋው ከደረሰበት አካባቢ ያለው መንግስት (የክልል መንግስት ለማለት) ከፌዴራሉ መንግስት እና የፌዴራሉ መንግስት ደግሞ ከዓለም አቀፍ መንግስታት ጋር በጣምራ መስራትን ያካትታል” ሲል ይገልጻል። ጥናቱ አያይዞም “የመንግስታት ሚና ከአዳጋው በፊት ቅድመ ዝግጅት (scenario)፣ አደጋው ሲከሰትም እንዳይባባስ ጥረት ማድረግ እና ከአደጋው የተረፉትን በማቋቋም በኩል የመንግስት ሚና የላቀ መሆን ይገባዋል” ሲል ያስቀምጠዋል።

በዚህ መሰረት በቅርቡ በአዲስ አበባ የደረሰው የቆሻሻ መደርመስ፣ በጋምቤላ ክልል የሙርሌ ጎሳ የከፈተው ወረራ እና በተከታታይ ሁለት ዓመታት በአገሪቱ የተፈጠረው ድርቅ ያስከተለውን ዘርፈ ብዙ ችግር በተመለከተ የኢትዮጵያ መንግስት ያደረገው ቅድመ ዝግጅት፣ አደጋውን የመቀነስ ስራ እና ተጎጂዎችን የማቋቋመ ስራ ምን ይመስላል? ለሚለው ጥያቄ የመንግስት ኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽ/ቤት ሚኒስትር ዴኤታ ዛዲግ አብርሃን ጠይቀናቸው ነበር።

አቶ ዛዲግ “አገራችን የአደጋ መከላከል ዝግጁነት ፖሊሲ አላት። በኮሚሽን ደረጃ ተቃቁሞ ስራውን እያከናወነ ይገኛል። ለምሳሌ ባለፈው ዓመት በአገራችን የደረሰው ከባድ ድርቅ የከፋ ጉዳት እና በሰው ህይወትም ላይ አንድም ሰው ሳይሞት መከላከል የተቻለው መንግስት ባደረገው የመከላከል ስራ ነው” ያሉት ሲሆን፤ ሆኖም የአደጋ መከላከል ስራ ካለው ውስብስብነት የተነሳ በበለጸጉ አገራት መንግስታትም ቢሆን ፈታኝ እንደሆነ ተናግረዋል። በአዲስ አበባ የደረሰውን የቆሻሻ መደርመስ አስመልከቶም “አካባቢው ለኑሮ የማይመች መሆኑን መንግስት ተመልክቶ ነዋሪዎቹን ወደሌላ ቦታ ለማዘዋወር ሌላ አማራጭ ቦታ ለማዘጋጀት ቅድመ ዝግጅት እየሰራ ባለበት ወቅት ነው አደጋው የደረሰው” ሲሉ ተናግረዋል።

የመድረክ ስራ አስፈጻሚ ኮሚቴ አባል አቶ ጥላሁን እንደሻው በበኩላቸው “መንግስት አደጋ የመከላከልና የመቀነስ አቅማችን እያጎለበትን ነው” ሲል ያወጣውን መገለጫ “ፌዝ” ሲሉ ገልጸውታል። አቶ ጥላሁን ምክንያታቸውን ሲያስቀምጡ “አደጋን መከላከል ማለት እኮ ቅድመ ዝግጅት አድርጎ አደጋው እንዳይደርስ ማድረግ ነው። ኢህአዴግ የሚለው ግን አደጋው ከደረሰ በኋላ የሚያደርገውን ጥረት ነው መከላከል የሚለው። ለምሳሌ በአዲስ አበባ የደረሰው የቆሻሻ ክምር መናድ አደጋ ከመከሰቱ በፊት ነዋሪዎች የችግሩን አሳሳቢነት ተረድተው ተደጋጋሚ ጥያቄ ሲያቀርቡ እንደነበረ ቢገልጹም መንግስት ግን ጆሮ ዳባ ልበስ ብሎ ነው የቆየው። ቆሻሻው ለረጅም ዓመታት ያለምንም ጥንቃቄ በየጊዜው እየሄደ ሲጨመርበት ሊናድ እንደሚችል እኮ ግልጽ ነው። ነገር ግን ወይ በግንብ አልተከለለ ወይም ደግሞ ሌላ የመከላከያ ስራ ሳይሰራ ዝም ብሎ ቆሻሻ እየከመሩ ነው እኮ የኖሩት። ታዲያ ምኑ ላይ ነው አደጋውን ተከላከልኩ የሚለው?” ሰለሉ በጥያቄ ይመልሳሉ።

በድርቅ ምክንያት የደረሰውን አደጋ አስመልክቶም አቶ ጥላሁን “የድርቅ አደጋን መከላከል ማለት እኮ እርዳታ ማቅረብ ብቻ አይደለም። እርዳታ ማቅረቡ ለተጎጂዎች አስፈላጊ ሊሆን ይችላል ነገር ግን አደጋን መከላከል ማለት እርዳታን በማቅረብ ብቻ መግለጽ አይቻልም” የሚሉት አቶ ጥላሁን “የተፈጥሮ ጥበቃ ስራ መስራት ባለመቻሉ በዝናብ እጥረት ምክንያት የሚፈጠረው ድርቅ በእንስሳትና በሰው ላይ የውሃ እጥረት ሊከሰት ችሏል። ነገር ግን መንግስት ኃላፊነት ቢሰማው ኖሮ ድርቁ ቢከሰት እንኳ እንስሳት እና ሰው በመጠጥ ውሃ እጥረት ምክንያት ባልተጎዱ ነበር (እንስሳት ሲሞቱ ሰዎች ተፈናቅለዋል። ለከፋ ችግርም መዳረጋቸው ይታወቃል) ስለዚህ መንግስት በዚህ ጉዳይ ላይ ያሳየው ድክመት ለከፋ ችግር ዳርጎናል” በማለት ገልጸዋል።

የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ ደግሞ “እንደዚህ አይነት የቆሻሻ ክምር ተንዶ ጉዳት እንደሚያደርስ ምንም አይነት ሪሰርች የሚያስፈልገው ጉዳይ አልነበረም። ምክንያቱም የችግሩ አሳሳቢነት በግልጽ የሚታይ ከመሆኑም በላይ ተደጋጋሚ ጥቆማ ለመንግስት ሲቀርብለት ነበርና። ከዚህ ቀደምም ሶስት እና አራት ጊዜያት የመንሸራተት ምልክት አሳይቶ ነበር። ነገር ግን ከዚያ የመንሸራተት ሙከራ በኋላ ተገቢው የጥንቃቄ ስራ ባለመሰራቱ የደረሰው አደጋ እጅግ የሚያሳዝን ከመሆኑም በላይ አሳፋሪም ነው። መንግስት አደጋን የመከላከል አቅሜ እየጎለበተ ነው የሚለው እውነት ከሆነ ይህ አደጋ ከመከሰቱ በፊት መከላከል በቻለ ነበር። ነገር ግን ከወሬ ያለፈ በተግባር ያልተገለጸ የመግለጫ ጋጋታ ነው” ሲሉ የመንግስትን መግለጫ አጣጥለውታል።

አደጋው እንዳይደርስ ምን አይነት የቅድመ ዝግጅት ሰራ ሊሰራ ይገባ ነበር? ተብለው የተጠየቁት የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር “ሰዎቹ እኮ እዚያ ቦታ ሂደው የሰፈሩት መኖሪያ በማጣታቸው ነው። እንደ አገሪቱ ዜጋ እና ባለቤት እንደመሆናቸው መጠን ማረፊያ ያስፈልጋቸዋል ያንን ቦታ ማዘጋጀት የመንግስት ኃላፊነት ነው። ሰዎቹ በቆሻሻ መደርመስ ህይወታቸው ከማለፉ በፊትም እኮ ቆሻሻው በሚጥረው ሽታ ምክንያት ለተለያዩ በሽታዎች (የጉሮሮ መድማትና የፊት መላላጥ) ይጋለጡ እንደነበር በተደጋጋሚ ተገልጿል። ስለዚህ መንግስት ለዜጎቹ ያደረገው ምንም አይነት ጥበቃ ስላልነበረ የተከሰተ ነው” በማለት ገልጸዋል።

 

 

የመንግስት ቸልተኝነት ታይቷል?

መንግስት አደጋን የመከላከል እና የመቀነስ አቅሜ እየጎለበተ ነው ሲል ቢገልጽም የሰማያዊ እና የመድረክ ፓርቲዎች ኃላፊዎች ግን የመንግስት መግለጫ አይዋጥላቸውም። መንግስትን ወክለው ለሰንደቅ ጋዜጣ አስተያየታቸውን የሰጡት የኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ሚኒስትር ዴኤታው “ሀገራችን የአደጋ መከላከል ዝግጁነት ፖሊሲ አላት” ሲሉ የገለጹ ሲሆን በዚህም የተነሳ አደጋዎች የከፋ ጉዳት ከማስከተላቸው በፊት በህዝብና በመንግስት ትብብር በቁጥጥር ስር መዋል መቻላቸውን ነው የገለጹት። ድርቅም ቢሆን የሰው ህይወት ከማለፉ በፊት በቁጥጥር ስር መዋሉን ጨምረው ተናግረዋል። በተቻለ መጠንም መንግስት ዜጎቹ እንዳይጎዱ ያላሳለሰ ጥረት ማድረጉን አስታውቀዋል።

የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ ግን “ድርቁን በተመለከተ መንግስት ድብቅ ሆኗል” ብለዋል። አቶ የሽዋስ ሀሳባቸውን ሲያጠናክሩ “ድርቁን በተመለከተ አደጋውን መከላከል ቀርቶ ከተከሰተ በኋላም እንኳ በቂ መረጃ በመስጠት ረጂ አገራትም ሆኑ ድርጅቶች እርዳታ እንዲያቀረቡ ለማድረግ ጥረት አላደረገም። በሶማሌ፣ በኦሮሚያ እና በሌሎች ክልሎቸ በደረሰው የዝናብ እጥረት ምክንያት በተከሰተው ድርቅ በርካታ እንሰሳት እየሞቱ ሲሆን ሰዎችም እየተፈናቀሉ ነው። ድርቁ የተከሰተው በውሃ እጥረት ሲሆን በቅድመ ዝግጅት መቀረፍ የሚችል ቢሆንም ይህ ሁሉ ከመከሰቱ በፊት መንግስት መረጃውን እንኳን መስጠት አልፈለገም” ሲሉ መንግስት ቸልተኝነት እንዳሳየ ተናግረዋል።

አቶ ጥላሁን እንደሻው በበኩላቸው “ለድርቁም ሆነ በቆሻሻው መደርመስ ለደረሱ አደጋዎች ምክንያቱ የመንግስት ነው” ብለዋል። መንግስት ቸልተኛ ሆኗል የሚሉት የመደረኩ ስራ አስፈጻሚ አባል “ድርቁ የተፈጥሮ አደጋ ቢሆንም መከላከል የሚቻልበትን የቅድመ ዝግጅት ስራ ሊሰራ ባለመቻሉ ከፍተኛ ቁጥር ያለው እንሰሳ ለሞት ተዳርጓል። አንድ አርብቶ አደርም ሆነ አርሶ አደር እንስሳቱ ሞቱበት ማለት ህልውናው አደጋ ላይ ወደቀ ማለት ነው። ይህን የመታደግ ስራ በመንግስት በኩል አልተሰራም” ያሉ ሲሆን ለቆሻሻው መደርመስ ምክንያቱም “በመንግስት ቸልተኝነት የመነጨ እንጂ ነዋሪዎቹ ስጋታቸውን ደጋግመው ገልጸው ነበር” ብለዋል። በድርቁ የባሰ ጉዳት እንዳይደርስ ከመጠባበቂያ ክምችት ምግብ ወጪ ሆኖ ለተረጂዎች የተደረገው ድጋፍ መኖሩ ግን የአደጋውን ስጋት እንደቀነሰው አቶ ጥላሁን ተናግረዋል።

ሌላው አስተያየት ሰጪ በአዲስ አበባ ነዋሪ የሆኑት አቶ ዘላለም ሞላልኝ “እንደ ኢህአዴግ አይነት የራሱን ፖለቲካዊ ትርፍ ብቻ አስቦ የሚንቀሳቀስ መንግስት አላየሁም” ሲሉ ሀሳባቸውን መስጠት ይጀምሩና ሲቀጥሉም “ላለፉት 25 ዓመታት አንድም ጊዜ ችግሩን አምኖ ህዝብን ይቅርታ ከመጠየቅ ይልቅ ለሚፈጠሩ ችግሮች በሙሉ ውጫዊ ምክንያት እና ማምለጫ ቀዳዳዎችን ብቻ ይፈልጋል” በማለት ገልጸዋል። አቶ ዘላለም “የሩቆቹን ትተን በዚህ ዓመት ብቻ የተካሄዱትን ሶስት ጅምላ እልቂቶች ስንመለከት በኢሬቻ ክብረ በዓል፣ በቂሊንጦ ማረሚያ ቤት ቃጠሎ እና በቆሼ የደረሱ አደጋዎች ይዘታቸውና ቅርጻቸው የተለያዩ ቢሆንም መንግስት የሰጣቸው የማስተባበያ መልሶች ግን የተለመዱና ተመሳሳይነት ያላቸው ናቸው። የሟቾቹን ቁጥር መግለጽና የችግሩ ፈጣሪዎች ውጫዊ ሀይሎች (መንግስት በእኔ ድክመት የተፈጠሩ ናቸው ብሎ ያላመነባቸው) ናቸው። ሌላው ቀርቶ በቆሼ አደጋ በነፍስ አድን ስራው ስንት ሰው በህይወት ሊድን ችሏል? ተብሎ ቢጠየቅ እኮ መልስ የለም። ታዲያ ምኑ ላይ ነው አደጋን የመለካለከልና የመቀነስ አቅማችን ጎልብቷል ማለት? የሟቾቹን ቁጥር ጨምሮም ሆነ ቀንሶ መግለጽ እኮ አደጋን መከላከል ወይም መቀነስ ሊሆን አይችልም። ይህ የፖለቲካ ትርፍ የማሳደድ ስራ ነው” ሲሉ ተናግረዋል።

“የቆሻሻ መጣያ ቦታው ላለፉት 50 ዓመታት እና ከዚያ በላይ አገልግሎት ሲሰጥ ቆይቷል። ከእነዚህ 50 ዓመታት ውስጥ ደግሞ ወደ 26 ዓመት የሚሆነውን ጊዜ ያሳለፈው አሁን በስልጣን ላይ ያለው መንግስት ነው። አደጋው ከመድረሱ በፊት የተወሰደው እንቅስቃሴ የመንግስትን እርምጃ የዘገየ አይስብለውም ወይ? ተብለው ከሰንደቅ ጋዜጣ የተጠየቁት አቶ ዛዲግ “ዋናው ጉዳይ ዘገየ አልዘገየም የሚለው ሳይሆን ጉዳት የደረሰባቸው ዜጎች የተሻለ ኑሮ መኖር አለባቸው። ያም ሆነ ይህ ግን መንግስት ይህ አደጋ ከማጋጠሙ በፊት የቅድመ ዝግጅት ስራ እየሰራ ነበር” በማለት የመንግስት ቸልተኝነት ታይቷል የሚለውን ሀሳብ እንደማይቀበሉት ተናግረዋል።

 

ቀጣይ የቤት ስራዎች

ኢትዮጵያ ከተደጋጋሚ የድርቅ ስጋት መውጣት አልቻለችም። በ100 ዓመታት ውስጥ ብቻ ወደ 20 ጊዜ ለኤል-ኒኖ የተጋለጠችው ኢትዮጵያ በሌሎች የዓለም አቀፍ አየር ንብረት ለውጥ ምክንያት በሚፈጠሩ የድርቅ አደጋዎችን ተጋላጭ ሆና ቆይታለች። ይህ የድርቅ አደጋ ግን ወደ ስድስት ሚሊዮን የሚጠጉ ዜጎችን ለአስቸኳይ እርዳታ ፈላጊ የዳረጋቸው ሲሆን መንግስትም ችግሩን ለመቅረፍ ወደ 23 ቢሊዮን ብር እንደሚያስፈልገው ተናግሯል። ለጊዜውም አንድ ቢሊዮን ብር መመደቡን በፓርላማ ስብሰባ ላይ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማሪያም ተናግረዋል።

በቅርቡ በአዲስ አበባ ቆሻሻ ክምር ተደርምሶ ያስከተለው አደጋ ወደ 120 የሚጠጉ ዜጎችን የቀጠፈ ሲሆን በሺህ የሚቆጠሩትን ደግሞ ለስነ ልቦና፣ ለማህበራዊና ለኢኮኖሚያዊ ችግር ዳርጎ አልፏል። በእነዚህ ወቅታዊ አደጋዎች ዙሪያ ሊደረጉ የሚገባቸው ቅድመ ዝግጅቶች ምንድን ናቸው? ለሚለው ጥያቄ ሚኒስትር ዴኤታው አቶ ዛዲግ አብርሃ “ጉዳዩን የሚከታተሉት የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደርና የፌዴራል መንግስቱ ናቸው። መላው የአገራችን ህዝብ እየተባበረ ሲሆን የገቢ ማሰባሰቢያ የባንክ አካውንትም ተከፍቷል። መንግስት ደግሞ ዜጎቹ በዘላቂነት የሚደገፉበተንና የሚቋቋሙበትን ስራ እየሰራ ይገኛል” ያሉ ሲሆን፣ አቶ ዛዲግ “መንግስት ከፍተኛ እንቅስቃሴ እያደረገ ነው” የሚለውን እንዲያብራሩልን ላቀረብንላቸው ጥያቄ “ዜጎቻችን የተሻለ ህይወት እንዲኖራቸው የሚያደርግ ማንኛውም ስራ ነው” ብለዋል።

የመድረኩ ስራ አስፈጻሚ አባል አቶ ጥላሁን በበኩላቸው “መንግስት በዚህ ጉዳይ ላይ ህዝብን በይፋ ይቅርታ ጠይቆ ካሳ መክፈል አለበት” በማለት ገልጸዋል። አቶ ጥላሁን “ከዚህ በተጨማሪም እየደረሰብን ያለው አደጋ ሁሉ ከመንግስት አፋኝነት እና ተቆረቋሪነት ስሜት ማጣት ነው። ስለዚህም የህዝብን ይሁንታ ያገኘ ዴሞክራሲያዊ መንግስት ሊመሰረት ይገባል። ትልቁ መፍትሔ ይህ ነው” ሲሉ ተናግረዋል።

የሰማያዊው ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋሰ አሰፋ ደግሞ “የአየር ንብረት ለውጥ እንደሚፈጠር ዓለም አቀፍ እና አገር አቀፍ ትንበያዎች አሉ። ድርቁ እንዳይከሰት ማደረግ ባይቻል እንኳ ቅድመ ዝግጅት ማድረግ እና የከፋ ጉዳት እንዳይደርስ ማድረግ ግን ይቻላል። የአርብቶ እና የአርሶ አደር ዜጎችን አኗኗር ዘይቤ በወሬ ሳይሆን በተግባር መቀየር ያስፈልጋል። አገራችን የቦታም ሆነ የውሃ ሀብት ችግር የለብንም የአስተዳደር ድህነት እንጂ። በመሆኑም ችግር ላይ የወደቅነው በአከላለል ምክንያት ነው ብዬ አምናለሁ። በዚህ ዙሪያ ማስተካከያ ማድረግ ነው የሚያስፈልገው” ሲሉ በአገሪቱ ለሚከሰቱ በርካታ አደጋዎችና ዘርፈ ብዙ ችግሮች መፍትሔው የፖለቲካ አስተሳሰብ ማስተካከል እንደሆነ ገልጸዋል።¾   

“በየተቋሙ በሚመደቡ ካድሬዎች ዘበኝነት

የሚረጋገጥ ተሃድሶ የለም”፤

ኢሕአዴግ

-    ሒስና ግለሂስ በማዋጥና በመዋጥ ከተጠያቂነት እስከመቼ ይመለጣል?

 

ኢሕአዴግ መጋቢት 1 ቀን 2009 ዓ.ም. ለንባብ ባበቃው አዲስ ራዕይ መጽሔት በጠባብነት እና በትምክህት የፈረጃቸው ኃይሎች ውግንናቸው እና ሰልፋቸው ተፈጥሮያዊ ይዘቱን ሳይለቅ አጀንዳ በመቀያየር እየፈተኑት መሆኑን አስነብቧል።

ድርጅቱ በ1993 ዓ.ም. እና በ2008 ዓ.ም ያደረጋቸውን የጥልቅ ተሃድሶ ጉዞ አጀንዳዎችን ከፋፍሎ አቅርቧል። የትምክህት እና የጠባብነት ኃይሎች በመጀመሪያዊ ተሃድሶ ለመታገያ ያነሷቸው ሃሳቦች፣ “በፌደራል የመንግስት የመሰረተ ልማት ስርጭት፣ ለክልሎች የሚሰጥ የበጀት ድጎማ፣ በፌደራል ምክር ቤቶችና የካቢኔ አመራር ስምሪት እንዲሁም የቢሮክራሲው ተዋፅዖ ዙሪያ ብዥታ በመፍጠር ብሔር ብሔረሰቦች እራሳቸው የመሰረቱት ፌደራላዊ ዴሞክራሲያዊ ስርዓትን እንዲጠራጠሩ ማድረግ ብሎም ስርዓቱን ማፍረስ ዋነኛው አለማቸው ነበር” ብሏል።

አሁን በተፈጠረው ቀውስ ውስጥ ይዘውት ብቅ ያሉት አጀንዳዎች ሲል ድርጅቱ የዘረዘራቸው፣ “ፍትሃዊ የሀብት ክፍፍለ፣ የመከላከያ እና የፀጥታ ሃይላችን ብሔራዊ ተዋፅዖ” እንዲሁም በወሰን ማካለል የሚታዩ ናቸው። ያም ሆኖ አሁንም አላማቸው በፌደራላዊ ዴሞክራሲያዊ ስርዓቱ ላይ ጥርጣሬ መፍጠር መሆኑ ላይ ለውጥ የላቸውም” ሲል አቋሙን አንፃባርቋል።

ድርጅቱ በጥልቅ መታደስ ካልቻልኩ ይደርስብኛል ሲል ስጋቱን በሰነዱ በዚህ መልክ አስቀምጧል፤ “የአንድ ድርጅት ብቃት የሚገለጸው ስህተት ባለመስራቱ ሳይሆን ምንም አይነት ሰህተት ፈጸመ የሚለውን ስህተቱን ያረመበት አግባብ ነው። የማሕበራዊ መሰረቶቹን ጥቅም ፍላጎት ለማሟላት የሚያስችል ፕሮግራም ቀርፆ የሚታገል ድርጅት የሚፈጽመው ስህተት መሰረታዊ ፕሮግራሙን የሚፃረር መሆን የለበትም። ይህ ስህተት ብቻ ሳይሆን ክህደት መሆኑን ታላቅ ጥፋት ተደርጎ ይወሰዳል። ድርጅቱ ወደዚህ ደረጃ ከመድረሱ በፊት መስተካከል ካልተቻለ የሰልፍ ለውጥ ይከተላል። እንደዚህ አይነት ጥፋት ወደ መስራት ከተገባ ደግሞ ተሃድሶ አያድነውም፣ ጥያቄውም የተሃድሶ ጉዳይ አይሆንም። አብዮታዊ ድርጅቶች ስትሆን በሚመልከት መሠረታዊና ከፍተኛ ጉዳት የሚያደርስ ስህተት አለመስራት፣ መሰረታዊ ያልሆኑ ስህተቶች ሲፈጸሙም ፈጥኖ ማረም፣ አንዴ የተፈጸመና የታረመ ስህተት መልሶ የማይደገምበትን ሁኔታ ማረጋገጥ ሦስት መርሆችን ይከተላሉ” ብሏል።

የድርጅቱ ሰነድ ግን “ድርጅቱ ወደዚህ ደረጃ ከመድረሱ በፊት መስተካከል ካልተቻለ የሰልፍ ለውጥ ይከተላል።” ስላለው ነገር አላብራራም። አዲሱ ሰልፍ ከፓርቲው ውስጥ የሚወለድ ወይም ሌላ ሶስተኛ ተቀናቃኝ ኃይል የሚፈጥረው ሰልፉ ይሁን ወይም አይሁን ድርጅቱ ያለው ነገር የለም። አልያም ፓርቲው ለሁለት የመሰንጠቅ አደጋ ሊያጋጥመው ይችላል የሚል መላምትም አላስቀመጠም።

ድርጅቱ በአዲስ ራዕይ ካስነበበው ፍሬ ነገሮች መካከል በዚህ አምድ “የተሃድሶው አቅጣጫ ተስቷል” እየተባለ በድርጅቱም ውስጥ ከድርጅቱም ውጪ ስለሚናፈሱት ጉዳዮች ያነሳውን አቅርበነዋል። በተለይ በአንድም በሌላ ጉዳይ ትኩረት ውስጥ የገቡ የገዢው ፓርቲ ነባር አመራሮች ከጥልቅ ተሃድሶ በኋላ እንዴት በስልጣናቸው ሊቀጥሉ ቻሉ? በተፈጠረው ፖለቲካዊ ቀውስ ውስጥ ተጠያቂው ማንነው? ምሁራንን ወደ ኃላፊነት የመጡት በተወሰኑ የፓርቲው ከፍተኛ አመራሮች ፍላጎት ነው? መነሻ አስተሳሰቡስ ምንድን ነው? ለሚሉ ጥያቄዎች ድርጅቱ ከዚህ በታች ባስቀመጣቸው መከራከሪያዎች ይሞግታል። አንባቢያን የራሳችሁን ግንዛቤ እና መረዳት ከነበረው ፖለቲካዊ ቀውስ አንፃር በመውሰድ መገምገም ትችላላችሁ።

 

 

ተሃድሶው አቅጣጫውን ስቷል

በተጀመረው የተሃድሶ ንቅናቄ ላይ ከሚደመጡት የተሳሳቱ አስተሳሰቦች ሌላው ከወዲሁ አቅጣጫውን እየሳተ ስለሆነ የሚፈይደው ነገር የለም የሚለው ነው። ይህ በከፊል የተለወጠ ነገር የለም ከሚለው ጋር የተያያዘ ሲሆን ሌሎች መገለጫዎችም አሉት። በዚህ ረገድ የሚነሱት ሃሳቦች በዋኛነት በቅርቡ በፌዴራልና በክልል መንግስታት ከተሰጠው የአስፈፃሚ አካላት ሹመት ጋር የተያያዘ ነው። ሹመቱን አስመልክቶ ከተሾሙት ግለሰቦች ብሄራዊና ፆታዊ ተዋፅኦ እንዲሁም ብቃት ጋር በተያያዘ የሚነሳው ተናጠል ትችት በየትኛውም ወቅት ሊነሳ እንደሚችል ጉዳይ የሚወሰድ በመሆኑ እዚህ ላይ ማተኮር አይገባንም። ነገር ግን ተሃድሶው አቅጣጫ ስቷል በሚል የሚነሱ ሶስት የተሳሳቱ ሃሳቦች ላይ አስተያየት መስጠት አስፈላጊ ይሆናል።

የመጀመሪያው ባለፉት ዓመታት በፌዴራልም ሆነ በክልሎች በከፍተኛ አመራር ኃላፊነት ደረጃ የነበሩ ሰዎች በመልሶ መደራጀቱ በስልጣቸው ላይ መቀጠል አልነበረባቸውም የሚለው አመለካከት አንዱ ነው። ይህ አመለካከት ተሃድሶ ከተባለ ለውጥ መኖር አለበት። በኃላፊነት ላይ የነበሩ ሰዎች እስካልተቀየሩ ድረስ ደግሞ ለውጥ የለም የሚል፣ ተሃድሶው ለውጡን ከግለሰቦች ጋር አስተሳስሮ የሚመለከት በመሆኑ የተሳሳተ ነው። በመሠረቱ ተሃድሶው እንደ ድርጅትና እንደ መንግስት ያጋጠሙትን ድክመቶች በማስወገድ አገራዊና ክልላዊ ለውጥ ለማምጣት እንጂ ግለሰቦችን መቀያየር አይደለም ዋናው አላማው። በጉልቻ መቀያየር የሚጣፍጥ ወጥ የለምና። የተለወጡ ሰዎች የተለወጠ ሁኔታ ውጤቶች በመሆናቸው ድርጅቱን እንደድርጅት ማደስና መለወጥ ከተቻለ ችግር በነበረበት ሁኔታ ሲመሩ የነበሩ ሰዎችም ከተለወጠው ሁኔታ ጋር ራሳቸውን ለውጠው ልምዳቸውንና አቅማቸውን በመጠቀም ድርጅቱን በለውጡ ጎዳና መምራት የማይችሉበት አምክንዮ የለም። በሌላም በኩል ደግሞ ደርጅቱ ከስህተቱ እንደሚታረመው፣ በየደረጃው ያሉ አመራሮችና አባላትም ሂስና ግለሂስ አድርገው ታርመው እንደሚቀጥሉት ሁሉ በከፍተኛ አመራር ኃላፊነትም ላይ የነበሩ ሰዎች በሰሩት ስህተት ላይ ሂስና ግለሂስ አካሂደው ታርመው በአመራር ኃላፊነታቸው የማይቀጥሉበት ምክንያት አይኖርም፣ ይህንን የሚከለክል የድርጅት መርህም የለም።

በመሆኑም በከፍተኛ የአመራር ኃላፊነት ላይ የነበሩ ሰዎች የሚቀየሩትና መቀየርም ያለባቸው የድርጅቱ መተዳደሪያ ደንብና በመንግስት ህግ መሰረት ከኃላፊነት እንዲነሱ የሚያደርግ ሁኔታ ሲኖር ነው። ይህ ደግሞ ተቀባይነት ባገኘ የግል የመልቀቂያ ጥያቄና ለቦታው የተሻለ እጩ ሲገኝ እንዲሁም በኃላፊነት የማያስቀጥል ጥፋት መፈፀሙ ሲረጋገጥ የሚሉትን ያካትታል። ከዚህ ውጭ ግን እንደ ድርጅት የነበረውን ስህተትና ጉድለት ስለሚጋራ ወይም የተሟላ ግለሂስ ስላልወሰደ ወይም ደግሞ ብዙ ሂስ ስለቀረበበትና በአግባቡ ስላልተቀበለ. . . በመሳሰሉ መመዘኛዎች በየትኛውም አካል ላይ ያለን አመራር ከኃላፊነት ማውረድ ገንቢ አይደለም። መሰረታዊ የሆኑትን የአመራር ብቃት መለኪያዎች የሚያሟላና በድርጅቱ መተዳደሪያና በመንግስት መመሪያ ከኃላፊነት የሚያስነሱ ተብለው የተቀመጡት የማይመለከቱት እስከሆነ ድረስ ድክመቶቹን በሂደት እንዲያሻሽል ጊዜ መስጠትና በኃላፊነቱ እንዲቀጥል ማድረግ ጠቃሚ ይሆናል። በፌዴራልና በክልል በተካሄደው መልሶ ማደራጀት የተከናወነው ሹመት በዚህ አግባብ መገምገም ይኖርበታል። በነበራቸው ኃላፊነት እንዲቀጥሉ የተደረጉት በሙሉ ባለፉት የአመራር ዘመናቸው እንደ ድርጅት በተገመገሙት ድክመቶች ላይ የየራሳቸውን አስተዋፅኦ አድርገዋል። ሁሉም ግን ተመሳሳይና እኩል ስህተት ፈፅመዋል ማለት የሚቻል አይሆንም። እንደየስህተታቸው መጠንም የወሰዱት ሂስና ግለሂስ የተለያየ እንደሚሆን ይታመናል። በነበራቸው ኃላፊነት እንዲቀጥሉ ያደረጋቸው ግን ድርጅቱን መንታ መንገድ ላይ እንዲደርስ ያበቃው የአመራር ችግር አካል እንደነበሩት ሁሉ ድርጅቱ በጀመረው የተሃድሶ ንቅናቄ የመፍትሄው አካል ሆነው እንዲቀጥሉ የሚያስችል ብቃት ስላላቸው እንደሆነ መግባባት ያስፈልጋል።

በመልሶ መደራጀቱ በተደረገው ሹመት ላይ የሚነሳውና ከዚህ ጋር የሚያያዘው ሁለተኛው የተዛባ አመለካከት ደግሞ ተጠያቂነት የሚመለከተው ይሆናል። በጥልቀት ወደመታደስ ንቅናቄ እንድንገባ ያስቻለን ግምገማ ላይ በግልጽ እንደቀረበው ላጋጠመን ችግር ተጠያቂው አመራሩ፣ በዋነኛነትም ከፍተኛ አመራሩ ነው። የአመራሩ ተጠያቂነት ሲባል እንደአካልና በግለሰብ ደረጃ ያለው ተለይቶ መታየት ይኖርበታል። የጋራና የግል ኃላፊነትና ተጠያቂነትን በሚመለከትም ድርጅታችን ግልፅ መርህ አለው። ይህ የሚታወቅ ቢሆንም ተጠያቂነትን በሚመለከት ሁለት የተሳሳቱ አመለካከቶች ይነሳሉ። የመጀመሪያው የጋራ ኃላፊነት በሆነ ተግባርና ስልጣን ላይ ግለሰብ ተነጥሎ መጠየቅ አለበት የሚለው ነው። በድርጅታችን መርህ መሰረት ለአንድ አካል የተሰጠ ስልጣንና ተግባር የጋራ ኃላፊነት ሲሆን የአካሉን ኃላፊነት ለአንድ ግለሰብ አሳልፎ መስጠት አይቻልም። አንድን ተግባር እንዲፈፅም ተልዕኮ የተሰጠው የአካሉ አባል ስህተት ፈፅሞ ቢገኝ እንኳ የአካሉ ኃላፊነት ስለሆነ አካሉ ተጠያቂ ነው። ከአካሉ የኃላፊነት ክልል ውጭ በመሄድ በግሉ ስህተት የፈፀመ ወይም ደግሞ በግል በተሰጠው ኃላፊነት ክልል የተፈፀመ ስህተት ሲኖር ግን ግለሰቡ ተጠያቂ ይሆናል። ከዚህ የድርጅታችን መርህ ያፈነገጠና ከአመራሩ የተወሰነ ግለሰብን ለይቶ ተጠያቂ የሚያደርግ አመለካከት ሊስተካከል የሚገባው ይሆናል።

ተጠያቂነትን የሚመለከተው ሌላው የተሳሳተ አመለካከት ደግሞ ከቅጣት ጋር ተያይዞ የሚቀርበው ነው። የኢህአዴግና የየብሔራዊ ድርጅቶቹ ስራአስፈፃሚና ማዕከላዊ ኮሚቴዎች ባካሄዱዋቸው ግምገማዎች በነበሩ ድክመቶችና በተፈፀሙ ስህተቶች ላይ እንደአካል ግለሂስ ወስደዋል። ለተፈጠረው ችግርም እንደአካል ተጠያቂ መሆናቸውን ተቀብለዋል። በግል በነበራቸው ኃላፊነትም ግለሂስ የወሰዱና ሂስም የተደረጉ እንዲሁም ተጠያቂ የሆኑ ግለሰቦች እንዳሉ ይታወቃል። ነገር ግን ተጠያቂነትን ከኃላፊነት በማውረድና መሰል ቅጣት ክልል ብቻ የሚመለከት የተሳሳተ አስተሳሰብ ይታያል። በድርጅታችን መተዳደሪያ ደንብ ለደረሰ ጥፋት የሚያሰጡ የተለያዩ የቅጣት አይነቶች - ከቀላል ማስጠንቀቂያ እስከ ማባረር አሉ። ስለሆነም ተጠያቂነትን አምኖ መቀበልና ራስን መውቀስ ለመታረምም ዝግጁነትን ማረጋገጥ እንዲሁም በቀጣይ ኃላፊነቱን በትክክል እንዲወጣ ማስጠንቀቂያ መስጠት የመሳሰሉት በተሰራው ስህተት ተጠያቂ የማድረግ እርምጃዎች እንደሆኑ መረዳት ያስፈልጋል።

እዚህ ላይ በጥሞና ሊስተዋል የሚገባው ሌላ ጉዳይ ቢኖር ገና ተሃድሶው እየተጀመረ ባለበት ሁኔታ የታየው የከፍተኛ አመራሩ ከኃላፊነት መነሳትና ከተጠያቂነት አኳያ የመጨረሻ ነው ማለት እንዳልሆነ ነው። አሁን በተካሄደው ሂስና ግለሂስ እንደአካልም ሆነ እንደግለሰብ ብዙ ድክመቶች ተነስተዋል ማለት ይቻላል። ይሁንናም ያልተወሰዱ ግለሂሶችና ከቀረቡ ሂሶችም ተሸፋፍነው ያለፉ ወይም ደግሞ በቀጣይ የሚቀርቡ አይኖሩም ተብሎ አልተደመደመም። ንቅናቄው ወደ አባላትና ወደ ፐብሊክ ሰርቪሱ እንዲሁም ወደ ህዝቡ በገባ መጠን አዳዲስ ጉዳዮች ሊነሱና የተለወጠ ርምጃ ሊወሰድ የሚችልበት ሁኔታ ዝግ አይደለም። በበላይ አካላት የተካሄደው ሂስና ግለሂስ ወደ ታች በወረደ መጠን ከወዲሁ የታየውም ይህንን ያመለክታል። አሁን ገና ሁሉም ወደ ንቅናቄው ሜዳ እየወረደ ነው። በንቅናቄው ፈጥኖ የሚሮጠውና የሚያዘግመው ወይም ደግሞ የማይነቃነቀው በግልጽ ተለይቶ የሚታወቀው ወደፊት እንደሆነ መገንዘብ ያስፈልጋል። ያኔ የሮጠው አዝጋሚውንም የቆመውንም እያለፈ መድረስ የሚገባው ቦታ ላይ ይደርሳል፤ የሚያዘግመው ደግሞ ማዝገም እስከሚፈቀድበት ደረጃ ድረስ እንዲያዘግም፤ የማይነቃነቀው ደግሞ ቦታ እንዲለቅ ይደረጋል።

ከሹመቱ ጋር በተያያዘ ተሃድሶው አቅጣጫ ስቷል በሚል የሚነሳው ሶስተኛው የተሳሳተ አስተሳሰብ ደግሞ የምሁራን ወደ ኃላፊነት መምጣትን የሚመለከተው ነው። በዚህ ዙሪያ የሚነሱት በድርጅቱ የአመራር ደረጃ ምደባ ከፍተኛ አመራር ያልሆኑ ለከፍተኛ የመንግስት ኃላፊነት መመደብ የለባቸውም፣ የድርጅት አባላት ያልሆኑ የመንግስት ኃላፊነቱን በአብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ አቅጣጫ አይመሩትም ችግራችን የምሁራን በመንግስት ኃላፊነት ያለመመደብ ሳይሆን ፖለቲካዊ ነው። ምሁራንን ወደ አመራር ማምጣት መፍትሄ አይሆንም. . . የመሳሰሉ ናቸው። እነዚህ ሃሳቦች በአብዛኛው በድርጅት አባላት የሚነሱ ሲሆን በተወሰነ ደረጃም በፐብሊክ ሰርቪሱና በህዝቡም የሚነሱበት ሁኔታ አለ። የሃሳቦቹ ዋነኛ መነሻም እየተለመደ የመጣው የመንግስት ሹመት አሰጣጥ እንደሆነ ግልፅ ነው። ይሁንናም ከተሃድሶ ተልእኮዎች አንዱ ደግሞ በአስተሳሰብም ሆነ በተግባር ያሉ ድክመቶችን ማስተካከል፣ አዳዲስ አስተሳሰቦችንና ተግባራትንም ማስተዋወቅ ስለሆነ ይህ ያልተለመደ የሚመስል አሰራር ስራ ላይ እንዲውል ተደርጓል።

በመንግስት ከፍተኛ የኃላፊነት ቦታ መመደብ/ መሾም ያለባቸው የድርጅት ከፍተኛ አመራሮች ናቸው የሚለው አስተሳሰብ በጥልቀት የመታደሱን ንቅናቄ የግድ ካሉት መሰረታዊ ጉድለቶቻችን ቁልፉ የሆነው በመንግስት ስልጣን ላይ ከተፈጠረው የተዛባ አተያያ የሚመነጭ ነው። ቁልፉ ችግራችን ድርጅቱ የስልጣን ምንጭ መሆኑ ነው ብለናል። በድርጅቱ ወደ ከፍተኛ አመራር በመጣህ መጠን ወደ መንግስት ከፍተኛ ስልጣን መሸጋገር እየተለመደ ትክክለኛ መርህም ተደርጎ እየተወሰደ የመጣበት ሁኔታ የጥፋታችን ሁሉ መንስኤ ሆኗል። ይህ አካሄድ ግን በአስከተለው ጉዳት ብቻ ሳይሆን ከትክክለኛ የድርጅትና የመንግስት ኃላፊነት አመዳደብ መርህ አኳያ ሲታይም ቀልጥፎ መታረም ያለበት ስህተት ነው። ድርጅትና መንግስት ሁለት የተለያዩ ፍጡሮች ናቸው። በየራሳቸው መተዳደሪያ ደንብና ህግ የሚመሩ፣ የየራሳቸውም ተልዕኮ ያላቸው ሁለት አካላት እንደሆኑ ይታወቃል። በምርጫ አሸንፎ የመንግስት ስልጣን የሚይዝ ድርጅት የሁለቱን ልዩነት በሚገባ ጠብቆ መምራት ካልቻለ ስርዓቱን አደጋ ላይ የሚጥል ሁኔታ እስከመፍር የሚዘልቅ ችግር ሊያስከትል ይችላል። ድርጅቱ ለመንግስት ፖለቲካዊ አመራር ይሰጣል፣ መንግስት ደግሞ ከፓርቲው ፖለቲካዊ አመራር የሚመነጩ ፖሊሲዎችን መሰረት በማድረግ ይንቀሳቀሳል።ለስራው የሚኖረው ሙያዊና የአመራር ብቃት ሊሆን ይገባል። በልዩ ትኩረትም ሆነ በሙያዊና የአመራር ብቃታቸው የሚሾሙ የፓርቲ አባላት በሚኖሩበት ሁነታ ግን የግድ የፓርቲው ከፍተኛ አመራር የሆኑ ብቻ የሚባል ባይሆንም በፓርቲው ከፍተኛ አመራር ኃላፊነት ላይ የደረሱ ሰዎች የተሻለ ብቃት ያላቸው እንደሚሆኑ ስለሚጠበቅ ባብዛኛው ቀዳሚ ተመራጭ የሚሆኑበት ሁኔታ ሊኖር ይችላል።

ትክክለኛው መርህ ይህ ሆኖ ሳለ የመንግስት አስፈፃሚ የኃላፊነት ቦታ ሁሉ በድርጅት አባላት ያውም ከፍተኛ አመራር በሆኑ ብቻ መያዝ አለበት የሚለው አስተሳሰብ የተሳሳተ ነው። የመንግስት ኃላፊነት የድርጅት አባላትና ከፍተኛ አመራር ባልሆኑ ከተሞላ በመንግስት መዋቅሩ ፖለቲካዊ አመራር ለመስጠትና የድርጅቱን ፖሊሲ ለማስፈፀም ያስቸግራል የሚል ምክንያትም አይሰራም። ድርጅት በህብረተሰቡም ሆነ በመንግስት ውስጥ ፖለቲካዊ አመራር የሚያረጋግው መዋቅራዊ አቅም ስለያዘ አይደለም። ፖለቲካዊ አመራር የሚረጋገጠው ድርጅቱ ፕሮግራሙን አቋሞቹን ለማስተዋወቅና ምልአተ ህዝቡ የሚደግፋቸው በሂደትም የኔ ብሎ የሚቀበላቸውና የሚመራባቸው የሚሆኑበትን ሁኔታ መፍጠር የሚያስችል ውጤታማ የፖለቲካ ስራ በመስራት ነው። ይህንን የመፈፀም ኃላፊነትም የድርጅት መዋቅር ይሆናል። የድርጅት መዋቅር ዋነኛ ተግባራት የፖለቲካና የድርጅት ስራዎች ሲሆኑ እነዚህም በአባላትና በህዝብ ውስጥ በሚሰሩ ሁለት ዘርፎች ተለይተው የሚከናወኑ ናቸው። የአባላት ፖለቲካዊ ስራ በውስጠ ድርጅት ልሳንና በየአደረጃጀቱ /መሰረታዊ ድርጅትን፣ ህዋስ/ እንደአስፈላጊነቱም በተለያዩ የውይይት መድረኮች አማካይነት የሚካሄደውን ስራ ይመለከታል። በህዝቡ ውስጥ የሚካሄድ ፖለቲካዊ ስራ ደግሞ በተለያየ ደረጃ በሚዘጋጁ የህዝብ መድረኮችና በልሳን አማካይነት እንዲካሄድ ይጠበቃል። ይሁንናም ድርጅታችን ለህዝብ ፖለቲካዊ ስራ የሚሰጠው ትኩረትና ራሱ በስራውም ላይ ያለው ግንዛቤ ተዳክሟል ማለት ይቻላል። የህዝብ ፖለቲካዊ ስራ የመንግስትን ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ የልማት እቅዶች ማስፈጸም ብቻ ተደርጎ የሚወሰድበት ሁኔታ ተፈጥሯል። ወደህዝብ የሚወርድ ፖለቲካዊ ስራ ምናልባት ሽታው የሚታየው በምርጫ ሰሞን ብቻ እየሆነ መጥቷል።

በመንግስት መዋቅር ፖለቲካዊ አመራር ለማረጋገጥና ከድርጅቱ ፕሮግራም የተቀዱት የመንግስት ፖሊሲዎች ተፈፃሚ እንዲሆኑ ቀዳሚው ጉዳይ የመንግስት ሰራተኞችም በድርጅቱ የፖለቲካ ስራ የሚሳቡበትና ደጋፊ ሊሆኑ የሚችሉበትን መፍጠር ይገባል። የድርጅት መዋቅር ተገቢ የፖለቲካ ስራ በማይሰራበት ሁኔታ የድርጅቱ ከፍተኛ አመራር አባል የሆኑ ግለሰብ የመንግስት ስራውን ለመምራት ስለተሾመ ፖለቲካዊ አመራር ተረጋግጧል ማለት አይቻልም። በሌላም በኩል በመንግስት ተቋማት የሚሰጠው ፖለቲካዊ አመራርና የፖሊሲ ተፈፃሚነት የሚረጋገጠው በተቋሙ ያሉት ሰራተኞች የመንግስትን ፖሊሲ አውቀው እንዲፈፅሙ፤ የማይደግፉት ቢሆንም እንኳ የመፈፀም ግዴታ እንዳላቸው ተረድተው የሚተገብሩበትን ሁኔታ በመፍጠር ነው። ይህ ደግሞ ኃላፊው የድርጅት አባል ቢሆንም ባይሆንም የግድ መፈፀም ያለበት ይሆናል። የዚህ አይነት ስርዓት ባልተገነባበት በየተቋሙ በሚመደቡ የድርጅት አባላት ዘበኛነት የፖለቲካ አመራርን ማረጋገጥ አይቻልም።

በተጀመረው የመልሶ ማደራጀት በከፍተኛ ተቋማትና በተለያዩ ቦታዎች ሲያገለግሉ ለነበሩ ምሁራን የተሰጠው ሹመት በዚህ መንፈስ መታየት ይኖርበታል። ምሁራኑ የተመረጡት በሹመት የተመደቡበትን ተቋም ለመምራት ሙያቸውና የስራ ልምዳቸው ብቁ ስለሚያደርጋቸው ነው። ውጤታማነቱ በተግባር የተረጋገጠ መስመር እያለው በማስፈፀም አቅም ድክመት የተነሳ ህዝቡ የሰጠውን መንግስትን የመምራት ኃላፊነት በብቃት ለመወጣት እንደተሳነው ለሚረዳው ኢህአዴግ የማስፈፀም አቅም ከፍተቱን የሚሞሉ ባለሙያዎችን መሾም ትክክለኛ ውሳኔ ነው። ውሳኔው በርግጥም የመታደስ ርምጃ መጀመሩን የሚያመለክት፣ ፖለቲካዊ አመራርን በፖሊሲ ጥራትና ፖሊሲውን ተቀባይነት እንዲያገኝ በሚሰራ ፖለቲካዊ ስራ ብቃት፣ በድርጅት መዋቅሩ አማካይነት በሚሰራ የፖለቲካ ስራ እንጂ በየተቋሙ በሚመደቡ ካድሬዎች ዘበኝነት ማረጋገጥ እንደማይቻል፤ መንግስትና ድርጅት የተለያዩ መሆናቸውን፣ የድርጅት አባልነት የስልጣን ምንጭ መሆን እንደማይገባው የተገነዘበ ርምጃ ነው። ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ በርግጥ ምሁራኑ ስለመጡ ብቻ የመንግስት አመራር ችግር ይፈታል የሚባል እንዳልሆነ አያከራክርም። የምሁራኑ መምጣት በአጠቃላይ በመንግስት የአመራርና አሰራር ስርዓታችን መለወጥ ጋር ካልተዛመደ ሌላ በጉልቻ መቀያየር ወጥ የማጣፈጥ ከንቱ ምኞት ይሆናል።¾   

ምስጋናው ግሸን ወልደ አገሬ

 

ንስር አሞራ እስከ ሰባ ዓመት በሕይወት የመኖር ጸጋ ተሠጦታል። ነገር ግን ይህን 70 ዓመት የዕድሜ ፀጋን አጣጥሞ ለመኖር አርባኛ ዓመቱ ላይ በሕይወቱ ወሳኝ የሚባል ውሳኔን ማሳለፍ ይጠበቅበታል። ይኸውም ንስሩ አርባኛ ዓመት ዕድሜው ላይ እነዛ ረዥምና እንደልብ የሚተጣጠፉት ጥፍሮቹ እንደ እንጨት ይገራሉ። ስል የነበረው ማቁርቱም ወደ አንገቱ ይታጠፍና ምግቡን አንድኖ እንዳይዝ ያግደዋል። የገረጀፉት ላባዎቹም ከደረቱ ላይ ተጣብቀው የመብረር ሥራውን አስቸጋሪ ያደርጉበታል። በዚህ ወቅት ንስሩ ሁለት ወሳኝ አማራጮች ይጠብቁታል። አንድም ሞትን አሜን ብሎ መቀበል ወይም ደግሞ አንድ መቶ ሃምሳ ቀናት ሚፈጅን ፈታኝ የለውጥ ሂደት ማካሄድን። በለውጡ ሂደት ለማለፍ ከወሰነ ቀጣዮችን ተግባራት መፈጸም ይጀምራል። በመጀመሪያ ንስሩ ከፍ ብሎ ከወጣ ተራራ አለት ላይ ይቀመጥና የታጠፈውን ማንቁርቱንና ጥፍሮቹን  ከአለቱ ጋር ደጋግሞ በመምታት ወልቀው እንዲወድቅ ያደርጋል።

የገረረውና የታጠፈውን ማንቁርት እንዲሁም ጥፍሮቹን አውልቆ ከጣለ በኋላ ከስር የወጣው ሙሽራ ማንቁርትና ጥፍር እስኪጠነክር ድረስ ለቀናቶች ይታገሰዋል። ማቁርቱና ጥፍሮቹ ከጠነከሩ በኋላ ቀጣይ የሚጠብቀው ተግባር የደረቁትና ከደረቱ ጋር ተጣብቀው እንደልብ ከመብረር ያገዱተን ላባዎች እየነጨ በማራገፍ በአዲስ እንዲተኩ ማድረግ ነው። ይህን እልህ አስጨራሽና አንድ መቶ ሃምሳ ቀናት ወይም አመስት ወራት የፈጀውን የለውጥ ጉዞ ካካሄደ በኋላ ዳግም ውልደቱን የሚያበስር ቀጣይ ሰላሳዎቹን ዓመታትም በትኩስ ኃይል መኖር የሚያስችል ለውጥ አደረገ ማለት ነው። በዚህ ሁኔታም የዳግም ውልደቱን በረራ ወደ ሰማይ ተነጥቆ ይጀምራል።

ብዙውን ጊዜ አዳዲስ ክስተቶችን ተገንዝቦና ተላምዶ በለውጡ ተጠቃሚ ለመሆን እልህ አስጨራሹን ለውጥ ሂደትን መታገስ ይጠይቃል። የቆዩና ያፈጁ አስተሳሰቦችን ከእሳቤ ውስጥ ማስወገድ፤ ከቆዩና ኋላ ቀር ልማዶች እራስን ነፃ ማድረግ አሁን የተፈጠረልንን ጥሩ እድል ለመጠቀም ያስችላል። በለውጥ እንደገና መወለድ ማለትም ይኸው ነው።

ምንጭ፡ Story of the Eagle¾

 

በይርጋ አበበ

 

ከ100 ሚሊዮን የማያነስ ህዝብ እንዳላት የሚነገርላት ኢትዮጵያ፣ የህዝብ ብዛቷንና ሰፊ የቆዳ ስፋቷን ያህል ዘርፈ ብዙ ችግሮችና ቋጠሮዎች ተብትበው የያዟት አገርም ነች። በዚህም የተነሳ በአገሪቱ ድህነት ተንሰራፍቶ የሚታይ ሲሆን በተለይ ከቅር ጊዜያት ወዲህ ደግሞ ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ በይፋ እንደገለጸው የስርዓቱም ሆነ የአገሪቱ ስጋት የሆነ ስር የሰደደ ሙስና ተንሰራፍቶባታል።

የአገሪቱን የፖለተካ ስልጣን ይዞ መንግስት የመሰረተው ኢህአዴግ “ለአየር ንብረት ለውጥ የማይበገር ኢኮኖሚ እገነባለሁ” ብሎ ቢገልጽም አገሪቱ ውስጥ ግን በተደጋጋሚ ሚከሰት ድርቅ ዜጎቿን ለቸነፈር የአገሪቱን ኢኮኖሚም ለከባድ ፈተና ሲዳርገው ይታያል። የአገሪቱ ርዕሰ መዲና አዲስ አበባ የአፍሪካ ህብረት ዋና ጽ/ቤት መቀመጫ መሆኗን ተከትሎ የበርካታ ዲፕሎማት መናገሻ ብትሆንም እንደ ስሟ ሳይሆን ከስሟ በተቃራኒ በቆሻሻ የተከበበች ከተማ ሆናለች። እኤአ በ2003 ቶጎ ሎሜ ተካሂዶ በነበረው የአፍሪካ መሪዎች ስበሰባ የአፍሪካ ህብረት መቀመጫ አዲስ አበባ መሆኑ ቀርቶ የሊቢያዋ ትሪፖሊ እንድትሆን የአህጉሩን መሪዎች ማግባባት የጀመሩት የቀድሞው የሊቢያ ፕሬዝዳንት ኮሎኔል ሙአመር ጋዳፊ “አዲስ አበባ የምንሄደው ቆሻሻ ለማሽተት ነው? ስለዚህ ከቆሻሻዋ ከተማ ይልቅ ትሪፖሊ የህብረቱ መናገሻ ልትሆን ይገባል” ሲሉ ነበር የተናገሩት።

በወቅቱ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትረ የነበሩት አቶ መለስ ዜናዊ በነዳጅ ዘይት ሀብት አቅላቸውን የሳቱትን ኮሎኔል ሙአመር ጋዳፊን ሲከራከሩ “እውነት ነው ከተማችን ቆሻሻ በዝቶባት ሊሆን ይችላል። ነገር ግን አገራችን ቆሻሻ ታሪክ የላትም” ሲሉ ነበር የመለሱላቸውና የህብረቱን መቀመጫ በአዲስ አበባ እንዲጸና ያደረጉት። አዲስ አበባ ከዚያን በፊትም ሆነ በዚያን ጊዜ (እኤአ ከ2003) ጀምሮ ቆሻሻዋ በዝቶ በአፍሪካ ህብረት የመሪዎች ጉባኤ ላይ እንደ አጀንዳ ሆኖ አከራከሮ ነበር። ሰሞኑን ደግሞ ይኸው የአዲስ አበባ ቆሻሻ ክምር ከ70 በላይ የአዲስ አበባ ዜጎችን ቀርጥፎ በልቷል።

በአጼ ምኒልክ ዘመነ መንግስት ቤንትሌይ መኪና አዲስ አበባን ከረገጠበትና የመጀመሪያው የኢትዮጵያ መኪና ነጅ (ሾፌር) ራሳቸው ንጉሱ ሆነው በአዲስ አበባ ጎዳናዎች መኪና ካሽከረከሩበት ጊዜ ጀምሮ አዲስ አበባ በየዓመቱ በርካታ ተሽከርካሪዎች የሚገቡባት ከተማ ሆናለች። ኢትዮጵያ ውስጥ ከሚንቀሳቀሱት መኪኖች አብዛኞቹን በጉያው የያዘው የአዲስ አበባ መንገድም በየእለቱ የመኪና አደጋ ሳይስተናገድበት መዋል ከብዶታል። ይህ የመኪና አደጋም በፓርላማ ቀርቦ እስከማወያየት ደርሷል።

ድርቅ ቆሻሻ እና የመኪና አደጋ አገሪቱንም ሆነ ዜጎቿን እየፈተኑ ያሉ ወቅታዊ ችግሮች ሲሆኑ መንግስትም በእነዚህ ጉዳዮች ላይ ያሳየው የፖለቲካ ቁርጠኝነት ምን ይመስላል? የጉዳት መጠኑ ምን ያህል ይሆናል? ወደፊትስ የሚኖረው ፈተና እና የመፍተሔ ሀሳብ ምንድን ነው? የሚሉትን ነጥቦች ከዚህ በታች እንመለከታለን።

 

 

የችግሮቹ መጀመሪያ

የዓለም የአየር ንብረት ለውጥ ዳፋውን ያሳረፈው እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ድህነት ጎጆውን በሰራባቸው አገሮች ላይ ሲሆን በተለይ ኢኮኖሚያቸውን በግብርና (አርብቶ እና አርሶ አደር) ላይ በመሰረቱ አገሮች አሉታዊ ተጽእኖው የከፋ ነው። ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ሚትዎሮሎጂ ኤጄንሲ በተገኘ መረጃ ለማወቅ እንደተቻለው ከ1900 እስከ 2009 ዓም ድረስ ባሉት ዓመታት 26 ጊዜ ኢትዮጵያ ላይ ኤልኒኖ ድርቅ አስከትሏል። ከኤልኒኖ በተጨማሪም በአየር ንብረት ለውጥ ምክንያት 30 ዓመታት ተጨማሪ የድርቅ አደጋዎች በአገሪቱ ላይ ተከስተዋል።

አዲስ አበባ ከተማ የአገሪቱ ርዕሰ መዲና መሆኗን ተከትሎ ከፍተኛ ቁጥር (ከአገሪቱ ከተሞች በአንጻራዊነት) ያለው ህዝብ የሚኖረው በአዲስ አበባ ነው። ይህ በመሆኑ ደግሞ የፍጆታ መጠን ከፍተኛ መሆኑ የሚታወቅ ሲሆን የሚወገዱ ተረፈ ምርቶችም የዚያኑ ያህል ከፍተኛ እንደሚሆኑ ይጠበቃል። በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ እንዲሉ የከተማው ነዋሪ ቁጥርና የሚያስወግደው ተረፈ ምርት (ቆሻሻ) ከፍተኛ መጠን ያለው ቢሆንም የቆሻሻ አወጋገድ ስርዓታችን ደካማ መሆኑ ደግሞ ችግሩ የከፋ እንዲሆን አድርጎታል። አገሪቱ የምትከተለው የአካባቢ ጥበቃ ወደ ተግባር አለመለወጡ “በተለይም ቸልተኛ ባለስልጣናትና አምባገነን ባለሀብቶች በፈጸሙት ጋብቻ ግንባታዎች በተያዘላቸው ጊዜ አለመጠናቀቃቸው ለቆሻሻ መከማቸት አስተዋጽኦው ከፍተኛ ነው” ሲሉ ዶክተር ዘካሪያስ አምደብርሃን ለሰንደቅ ጋዜጣ በሰጡት ማብራሪያ ናገረዋል።

በቅርብ ጊዜ በወጣ መረጃ ለማወቅ እንደተቻለው ደግሞ አገሪቱ ውስጥ ከሚገኙ ከስምንት መቶ ሺህ የማይበልጡ መኪኖች መካከል 60 በመቶ የሚሆኑት በአዲስ አበባ ይገኛሉ። አዲስ አበባ ከ30 ሺህ ኪሎ ሜትር ስኩየር በታች የቆዳ ስፋት ያላት ከተማ ስትሆን በከተማዋ የተገነቡ መንገዶች በከተማዋ ከሚገኙ መኪኖች ቁጥር ጋር ሲነጻጸር በቂ አለመሆናቸውን ለዚህ ጽሁፍ አዘጋጅ አስተያየታቸውን የሰጡ ሰዎች ተናግረዋል።

 

 

ቀጣይ ፈተናዎች

የፌዴራል አደጋ ስጋት ስራ አመራር ኤጄንሲ ኮሚሽን ባወጣው መረጃ በአሁኑ ወቅት ከአምስት ነጥብ ስድስት ሚሊዮን በላይ ኢትዮጵያዊያን የአስቸኳይ ጊዜ እርዳታ ፈላጊ መሆናቸውን አስታውቋል። ነገር ግን ይህ አኃዝ ከፍ ሊል እንደሚችል ደግሞ አስተያየታቸውን የሰጡን ምሁራን ተናግረዋል። ይህ አኃዝ በራሱ ከፍተኛ ሲሆን በቀጣይ በሶማሌ ክልል ድርቁ ተባብሶ ሊቀጥል እንደሚችል ኮሚሽነር ምትኩ ካሳ መግለጻቸው ደግሞ ይበልጥ የተረጂዎች ቁጥር ሊጨምር እንደሚችል አመላካች ነው። ከሶማሌ ክልል በተጨማሪ በአፋር ክልልም ድርቁ ሊከፋ እንደሚችል ግምቶች እንዳሉ በኮሚሽነር ምትኩ የተገለጸ ሲሆን በኦሮሚያ ክልል (በአሁኑ ወቅት ብቻ ወደ ሶስት ሚሊዮን በላይ ህዝብ ለርሃብ ስጋት የተጋለጠበት ክልል ነው) እና በአማራ ክልልም ተጨማሪ የድርቅ ስጋት ያንዣበበባቸው ናቸው።

በቅርቡ ይፋ በሆነ የዓለም ሚዲያዎች መረጃ ደግሞ የኢትዮጵያ አጎራባች በሆኑት በሶማሊያ በኬኒያ እና በደቡብ ሱዳን ድርቅ ተባብሶ የቀጠለ ሲሆን በሶማሊያ ወደ 200 የሚጠጉ ዜጎች ሞተዋል። ኬኒያ እና ደቡብ ሱዳን ደግሞ ድርቁ ከአቅማቸው በላይ መሆኑን አውጀዋል። እነዚህ አጎራባች አገራት በተለይም ደቡብ ሱዳንና ሶማሊያ ከድርቁ በተጨማሪ ባለባቸው የፖለቲካ ቀውስ ምክንያት በርካታ ዜጎቻቸው እግራቸው ወደመራቸው የሚሰደዱ ሲሆን ኢትዮጵያ እና ኬኒያ ደግሞ የመጀመሪያ መጠጊያቸው ናቸው። ከጦርነቱ ላይ ድርቁ ተጨምሮ በሁለቱ አገራት ላይ የሚደርሰው ሰቆቃ የበረታ ሊሆነ ሰለሚችል ኢትዮጵያ ደግሞ ከራሳ ችግር በዘለለ ድንበር ተሻጋሪ ችግር ተጨምሮባት የበለጠ ስጋት ውስጥ ልትገባ እንደምትችል ይጠበቃል።

የትራፊክ አደጋን በተመለከተ ደግሞ ከአዲስ አበባ ትራፊክ ጽ/ቤት ባገኘነው መረጃ ለማወቅ እንደቻልነው ባለፉት ስድስት ወራት በቻ 244 ዜጎች ህይወታቸው አልፏል። ከ170 ሚሊዮን ብር በላይ የሚገመት ንብረትም ወድሟል። በዚህ ዓመት የደረሰው የጉዳት መጠን ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ጋር ሲነጻጸርም ከ60 በመቶ በላይ ብልጫ አለው። ይህን አደጋ በተመለከተ በቅርቡ ከፓርላማ አባላት የተጠየቁት ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማሪያም “በመቶ ዓመት የአገራችን የመኪና ታሪክ በአሁኑ ወቅት እየገባ ያለው መኪና ብዛት እጅግ ከፍተኛውን ቁጥር ይይዛል። ምንም እንኳን የተሽከርካሪ ብዛት እንደምክንያት የሚገለጽ ቢሆንም የአደጋው መጠን እየከፋ መሄዱ ግን እጅግ አሳሳቢ ነው። መንግስት ለዚህ ጉዳይ ልዩ ትኩረት የሚሰጠው ሲሆን የመንጃ ፈቃድ አሰጣጡ ላይም ማሻሻያ ሊደረግለት ይችላል” ያሉ ሲሆን “በዋናነት ግን ከኤች አይ ቪ ኤድስ ባልተናነሰ አገራዊ ንቅናቄ ሊደረግበት ይገባል” ሲሉ የአደጋውን መጠንና ሊያስከትለው የሚችለውን የከፋ ጉዳት ገልጸዋል።

የአሜሪካው ሲ ኤን ኤን ቴሌቪዥን እና የእንግሊዙ ቢቢሲ አዲስ አበባ በደረሰው የቆሻሻ መደርመስ አደጋ የዘገቡ ሲሆን የአደጋውን ጥልቀትም ገልጸዋል። ዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን በስፋት የዘገቡት የቆሻሻ መደርመስ አደጋ ወደ 70 የሚጠጉ ዜጎችን መቅጠፉ ሳይሆን፤ አሳሳቢነቱ አገሪቱ የቆሻሻ አወጋገድ ፖሊሲ የላትም ወይ የአካባቢ ጥበቃ ላይስ ምን ትሰራ ነበር? የሚሉ ጥያቄዎች የሚያስነሳ ክሰተት ነው። ዶክተር ዘካሪያስ አምደብርሃን እና በባህር ዳር ዩኒቨርስቲ አስተማሪ የሆኑት አቶ ብርሃኑ ምክሩ ለሰነደቅ ጋዜጣ በሰጡት አስተያየት ያረጋገጡትመ ይህንኑ ነወ።

የአዲስ አበባን ቆሻሻ በሰንዳፋ ከተማ እንዲጣልና በምትኩም ቆሻሻው በፋብሪካ መልክ ተቀይሮ ለአገልግሎተ እንዲውል ከፈረንሳይ መንግስት በተገኘ ድጋፍ ወደ ስራ የተገባ ቢሆንም እስካሁን ተግባራዊ መሆን አልቻለም። ከወራት በፊት የሰንዳፋ አካባቢ አርሶ አደሮች ቆሻሻ አናስደፋም በማለታቸው አዲስ አበባ በቆሻሻ ክምር ተሞለታ መሰንበቷ የአንድ ሰሞን የመገናኛ ብዙሃን ትኩረት ሆኖ ነበር። እንደዚህ አይነት እንዝህላልነት ያለባቸው የአፈጻጸም ስህተቶች ለሰው ህይወት መጥፋት ምክንያት ናቸው ሲሉ ምሁራኑ የአደጋውን አስከፊነትና የወደፊት ስጋት ገልጸውታል። ከዚሁ የቆሻሻ ናዳ መደርመስ በዘለለ ደግሞ ወደፊትም ሆነ አሁንም ለአዲስ አበባ ነዋሪዎች ፈታኝ የሆነው የአካባቢ ንጽህና ጉድለት ነው። ከተማዋ የህዝብ መጸዳጃ ቤት በስፋት የላትም። የፍሳሽ ቆሻሻ ማስወገጃ ቱቦዎችም ቢሆኑ አስተማማኝ ባለመሆናቸው ወደ ፊት ከአሁኑ የባሰ አደጋ ሊከሰት እንደሚችል ምሁራኑ አሰተያየታቸውነ ሰጥተዋል።

 

 

የተዘነጋው የፖለቲካ ቁርጠኝነት

በአንድ አገር ውስጥ የሚከናወኑ የልማት ስኬቶች ተመስጋኙ መንግስት መሆኑ ግልጽ ነው። በዚያኑ ያህል ደግሞ መሰራት ሳይገባቸው ባለመሰራታቸው ለህዝብና ለአገር ክፍተት የፈጠሩ ዘርፎች ሲነሱ አብሮ የሚነሳው የፖለቲካው መዘውር የሆነው መንግስት ነው። ከላይ ለተገለጹት ሶስት ግዙፍ ጉድለቶች መንግስት እንደ አገር አስተዳዳሪነቱ የፖለቲካ ቁርጠኝነት ይጎደለው እንደነበር የገለጹት ዶክተር ዘካሪያስ ምክንያታቸውነ ሲያስቀምጡም “መንግስትም ሆነ ተቃዋሚ ፓረቲዎች ፍላጎታቸው ስልጣን እንጂ ስልጣኔ አይመስለኝም። የአካባቢ ጥበቃን በተመለከተ የተሰራው ስራ ምንድን ነው ብለህ ብትጠይቅ መልሱ ምንም ነው” ሲሉ ተናግረዋል። በድርቁ አደጋም ሆነ በትራፊከ ደህንነቱ ጉዳይ ከሙያዊና አገራዊ ኃላፊነት ይልቅ ፖለቲካዊ ጉዳዮቸ ቅድሚያውን ስለሚይዙ ወሳኝ የሆኑት ጉዳዮቸ መዘንጋታቸውን ተናግረዋል።

የባህርዳር ዩኒቨርስቲው አስተማሪ አቶ ብርሃኑ በበኩላቸው “መንግስት ምንም የሰራው ስራ የለም ባይባልም በራሱ መገናኛ ብዙሃን የሚያስተላልፈውን ሰኬቱን ያህለ በድክመቱ ላይ ቢሰራ መልካም ነበር። የራሱ ሚዲያዎች በድክመቱ ላይ ባይሰሩ እንኳን የመንግስትን ድክመት የሚያመለክቱ መገናኛ ብዙሃን የሚያወጧቸውን ዘገባዎች በበጎ ተመልክቶ የማስተካከያ ስራ ቢሰራ መልካም ነበር” ብለዋል። በአገሪቱ የደረሰውን ድርቅ ተከትሎ ሊወሰድ ሰለሚገባው የመፍትሔ ሀሳብ ለቀረበላቸው ጥያቄ ሲመልሱም “ምንም መደባበቅ ሳያስፈልግ የጉዳቱን መጠን ገልጾ ለተረጂዎች ድጋፍ ማፈላለግ ያስፈልጋል” በማለት ተናግረዋል።

በቆሻሻ ድርመሳው ጉዳይ አስተያየታቸውን የሰጡን አቶ ደምሴ የተባሉ የአዲስ አበባ ነዋሪ በበኩላቸው “የመሬት ፖሊሲው ሊፈተሽ ይገባል” ሲሉ የገለጹ ሲሆን ምክንያታቸውን ሲያስቀምጡም “እነዚያ ምስኪን ወገኖቻችን እዚያ ቦታ ገብተው ያለቁት የመንግስት የመሬት ፖሊሲ የፈጠረው ችግር ነው እንጂ ማንም በንጹህና በተመቻቸ አካባቢ መኖር የሚጠላ የለም። ህገ መንግስቱ የሚያረጋግጠውም ይህንኑ ነው። ሆኖም መንግስት መሬትን በራሱ ቁጥጥር ስር አውሎ ነዋሪዎችን የቤት ባለቤት እንዳይሆኑ ስላደረጋቸው የራሳቸውን አማራጭ ፍለጋ ሲሄዱ እንደዚህ አይነት አደጋ ደረሰ” ሲሉ ሀሳባቸውን አብራርተው ገልጸዋል።

የኢትዮጵያ መንግስት በቆሻሻ ድርመሳው አደጋ የተሰማውን ሀዘን ገልጾ ተገጂዎች በዘላቂነት የሚደገፉበትን መንገድ እንደሚያመቻች በመንግስት ኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች በኩል አስታውቋል። የድርቁን አሳሳቢነት አስመልክቶ የአደጋ ስራ አመራር ኮሚሽነሩ በቅርቡ እንዳስታወቁት የኢትዮጵያ መንግስት አቋም አሁንም በራሱ አቅም ለመቋቋም መሆኑን ነው።¾

 “ሁለት ስለት ባለው ቢላዋ ድርጅታችንን ለማረድ

ሴራው ተጠናክሮ ቀጥሏል”

ብአዴን

 

ብአዴን-ኢሕአዴግ በዓመት ሁለት ጊዜ “አብዮታዊ ዴሞክራሲ” የሚል ስያሜ ያለው የድርጅቱ ልሳን መጽሔትን ያሳትማል። በዚህ ወር ለንባብ የበቃው የድርጅቱ ልሳን መጽሔት፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ፖለቲካዊ፣ ማሕበራዊና ድርጅታዊ ጉዳዮችን እና ተሞክሮዎችን በስፋት የዳሰሰ ነው። የዚህ የጥር ወር 2009 ዓ.ም. የታተመውን አብዮታዊ ዴሞክራሲ መጽሔት በወፍ በረር ለመቃኘት ተሞክሯል።

 

እንደሚታወቀው ኢሕአዴግ “ጥልቅ ተሃድሶ” የሚል ስያሜ የሰጠውን ተሃድሶ በፓርቲ እና በመንግስት መዋቅር ውስጥ አካሂዶ ጨርሷል። ብአዴን- ኢሕአዴግም ከተሃድሶ ንቅናቄው ጋር የተያያዘ ጥናታዊ ጽሁፍ አዘጋጅቶ ለአባላቱ እና ለባለድርሻ አካላት አትሞ አሰራጭቷል። የድርጅቱ ልሳን መጽሔት ተላላፊ እና ገዳይ የፖለቲካ በሽታዎች ሲል አምስት ፍሬ ነገሮች አስቀምጧል።

 

 

በዚህ ዓመት በአማራ ክልል የተፈጠረው የፖለቲካ የማሕበራዊ ቀውስ መሰረታዊ መነሻዎች ናቸው ያላቸውን በግምገማ የተገኙ ነጥቦች ከማስቀመጡ በላይ፣ በዓለም ዓቀፍ ደረጃ የተሃድሶ መሰረታዊ አስተሳሰቦች እና አካሄዶችን ያሳያሉ ያላቸውን የሀገሮች ተሞክሮ በዝርዝር ለማስቀመጥ ብዙ ርቀት ሄደዋል። ለአብነት ከቀረቡት መካከል፣ የፈረንሳይ ሶሻሊስት ፓርቲ፣ የጀርመን ሶሻል ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ፣ የሲንጋፑር ፒፕልስ አክሽን ፓርቲ፣ የሕንድ ናሽናል ኮንግረስ ፓርቲ እና የደቡብ አፍሪካ ናሽናል ኮንግረስ ፓርቲ ናቸው። የተጠቀሱ ሀገሮች ከብአዴን-ኢሕአዴግ ርዕዮተዓለም ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት ወይም ሙሉ ለሙሉ መመሳሰል ያላቸው ሳይሆኑ፣ ካስቀመጡት መስመር አንፃር የደረሰባቸውን የፖለቲካና የማሕበራዊ ቀውሶች እንዴት መወጣት እንደቻሉ ተሞክሮ ለመውሰድ ያለመ መሆኑ በግልፅ ሰፍሯል።

 

ድርጅቱ በተሃድሶ ነቅሶ ያወጣቸው ተላላፊና ገዳይ የፖለቲካ በሽታዎች ያላቸው ሲደመሩ የሚያሳዩት ውጤት፣ የድርጅቱ ማሕበራዊ መሰረቶች የሆኑትን የህብረተሰብ ክፍል አስቀይመዋል። ከዚህም በላይ ርቀው በመሄድ ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶቻቸውን የማያከብሩ ፀረ-ዴሞክራሲያዊ አያያዞች መስተዋላቸውን ሰነዱ አስቀምጧል። 

 

 

ድርጅቱ በተሃድሶ ነቅሶ ያወጣቸው ተላላፊና ገዳይ የፖለቲካ በሽታዎች ያላቸው በተለይ ከአማራ ክልላዊ መንግስት እና አስተዳደር አንፃር ስንመለከተው፤ የአማራ ሕዝብ ቢከፋው፣ ቢያምፅ፣ ተቃውሞውን ቢያሰማ ተገቢነቱ ከፍ ያለ ነው። የአማራ ሕዝብ ቅሬታዎች ቅቡል መሆናቸውን በተጨባጭ የሚያሳይ ነው። በአንፃሩ ይህንን የአማራ ሕዝብ ችግሮች መነሻ በማድረግ ማሕበራዊ መሰረት ሳይፈጥሩ፣ የሕዝቡን ችግሮች ለራሳቸው ፍላጎት መጠቀሚያ ለማዋል የተንቀሳቀሱ ኃይሎች ትዝብት ውስጥ ከመውደቅ ውጪ ያተረፉት አንዳች ነገር የለም። በተለይ በአማራ ሕዝብ እና በትግራይ ሕዝቦች መካከል ለዘመናት የነበረውን የማሕበራዊ የፖለቲካ እና የኢኮኖሚ ትስስሮሽን ለመበጣጠስ እና በሕዝቦቹ መካከል የበቀለኝነት የደም መስመር ለማስመር ሲሯሯጡ ለነበሩ ኃይሎች የኢትዮጵያ አምላክ ይፋረዳቸው።

 

 

እንዲሁም ድርጅቱ የዘረዘራቸው ተላላፊና ገዳይ የፖለቲካ በሽታዎች ያላቸው በፍጥነት ሊያክማቸው ካልቻለ በአማራ ክልል የማሕበራዊ አብዮት እንቅስቃሴዎች መከሰታቸው አይቀሬ ነው። በርግጥ በሰነዱ ላይ እንደሰፈረው፣ “ተግባርን የመሰለ ፍትሃዊ ዳኛ የለምና፣ የመታደስ ጉዳይ የአንድ ሰሞን ሁከትና ግርግር ሳይሆን በቀጣይነት የጠራ መስመር የመጨበጥና በተግባር የመተርጎም ጉዳይ ነው” ይላል። ሁላችንም የምናየው ነው የሚሆነው።

 

በዚህ አምድ ብአዴን/ኢህአዴግ በጥልቅ ተሃድሶ አምስት ተላላፊና ገዳይ ፖለቲካዊ በሽታዎች ከነመንስኤዎቻቸው ደርሼባቸዋለሁ ያለውን አቅርበነዋል። አንባቢዎቻችን የራሳችሁን ግንዛቤ ውሰዱ።

 

የርዕዮተ ዓለማዊና ፖለቲካዊ አስተሳሰብ

መሸርሸርና ከመሰረታዊ መስመሮች መውጣት

የኪራይ ሰብሳቢነትን የፖለቲካ ኢኮኖሚ በመናድ የልማታዊ የፖለቲካ ኢኮኖሚን የመገንባት አስተሳሰብን ቀርፆ፣ በተግባር ለውጥ ለማምጣት የተሰማራው አመራር የድርጅቱን መስመር ከጥቀት መጠበቅ ተስኖት ታይቷል። አስተሳሰብ ግንባታን ማዕከል ያደረገ የመስመር ማጥለቅ ስራ በብዛት አልተሰራም፤ ይልቁንም በቴክኒካል ስራዎች አፈፃፀም ላይ መታጠር ታይቶበታል። አመራሩ እራሱን በንባብና በተግባር እያስተማረና እያበቃ በተቋሙ ውስጥ ልማታዊ ዴሞክራሲዊ መስመሩ ይበልጥ እንዲሰርጽ በማድረግ በኩል የትኩረት ማነስና ስንፍና እንደተስተዋለበት ታይቷል።

 

በግምገማ እንደተረጋገጠው፣ የመስመር ግልጽነት መጓደል፣ የያዘውን የመልቀቅና የህዝባዊ ውግንና መሸርሸር ታይቶበታል። “አውቃለሁ” እያለ መስመሩን ከላይ ከላይ ቢገልጽም፣ በጥልቀት ሳይጨብጠው እንደቆየ ግልጽ ሆኗል። “መስመሩን ይዣለሁ” የሚለውም በጥልቀት ጨብጦ መስዋዕትነት ሊከፍልበት መዘጋጀቱን የሚያረጋግጥ ተግባራት የማከናወን ድክመት ታይቶበታል። መስመሩ በቀጣይነት በማህበራዊ መሰረቱ ላይ እንዲሰርፅም አጥጋቢ ስራ ሳይሰራ ቆይቷል።

 

የአብዛኛው ህዝብ መድህን የሆነውንመስመር አንግቦ ከመፋለም ይልቅ፣ በኪራይ ሰብሳቢነት አስተሳሰቦች መዋጥ ተስተውሎበታል። ጎራ ከመደበላለቅ አልፎ ቀላል ባሆነ ደረጃ የጠላት አስተሳሰቦችና አቋሞች ሲራመዱ ታይተዋል። ከልማታዊ ዴሞክራሲያዊ መስመር የራቁ የትምህርት አስተሳሰቦችና ተግባራት በግላጭ ሲታዩ፣ በሁኔታው ተውጧል፣ ኋላቀር አስተሳሰብን መዋጋትም ብርቅ እንደነበር ግልጽ ሆኗል። አርሶ አደሩንና ሌሎች የልማታዊ ዴሞክራሲያዊ ማህበራዊ መሰረቶቹን እየዘነጋ፣ ከማህበራዊ መሰረቶቹ ውጪ ለጥገኛ ባለሀብቶች የሚያጋድል አመራር የመሆን አዝማሚያ ታይቶበታል።

 

 

የአባላትን ምልመላና ግንባታ እንዲሁም የድርጅቱን ፕሮግራምና መተዳደሪያ ደንብ ማዕከል አድርጎ፣ በዚሁ ተዋረድ የተገነቡ መመሪያዎችንና አሰራሮችን በጥብቅ ዲስፕሊን ይዞ የግንባታ ሥራውን የማካሄድ ጉድለት ታይቶበታል። ድርጅት የሰዎች ስብስብ ነው። ጠንካራ ታጋዮች የተሰባሰቡበት ከሆነ ጥሩ ድርጅት ይሆናል። በአመራር ምልመላና ስምሪት ወቅት በቂ እውቀት ይዞ በተግባር የተፈተኑትን እየለዩ ግልጽነት ባለው አሰራር ወደ አመራር በማምጣት እንዲሁም በሂደት የሚስተዋሉ ዝንባሌዎችን እየለዩ በመገንባት በኩል በጥብቅ ክትትል የመምራት ጉድለት ነበር። ይህም በመሆኑ በየደረጃውና በየተቋማቱ የተሻለ አቅም ያላቸውና ህዝባዊ አመራር በመስጠት ሊያረጋግጡ የሚችሉ ሰዎች ወደ ድርጅቱ በሚፈለገው ደረጃ ተመልምለው አልገቡም።

 

አመራሩ ጠንካራ የአስተሳሰብና የተግባር አንድነት እየገነባና ሁኔታዎችን በጥልቀት እየገመገመ፣ የአመራር ሚናውን ማረጋገጥ ሲገባው፣ ከዚህ አካሄድ ያፈነገጡ ሁኔታዎችን በጥልቀት እየተጋለጠና ችግሮችን ወደ ውስጥ እየተመለከተ ከመሄድ አኳያ ችግሮች ታይተዋል። ወቅታዊ ፖለቲካዊ ሁኔታውን በጥልቀት አለመረዳትና የሚያስከትሉትን አደጋ በብቃት አለመመዘንም ተገምግሞ ትምህርት ተወስዶበታል። እንዲሁም በተጨባጭ ግምገማና በዝንባሌ ትንተና ላይ ያልተመሰረተ፣ ጥብቅ የአመራርና የስራ ዲስፕሊን መጓደል፣ የትግልና የለውጥ አብነት አለመሆን እንዲሁም፣ የርዕዮተ አለማዊና ፖለቲካዊ አስተሳሰቡ ደካማ መሆኑ ተረጋግጧል።

 

የኪራይ ሰብሳቢነት አስተሳሰብንና ተግባርን

በቀጣይነት ያለመታገል ሁኔታ

የክልላችንም ሆነ የአገራችን የፖለቲካ ኢኮኖሚ ልማታዊ ሳይሆን ኪራይ ሰብሳቢነት ወይንም ህገወጥ ተጠቃሚነት ሰፍኖበት የቆየ ነው። ይህንን የፖለቲካ ኢኮኖሚ በልማታዊ ዴሞክራሲያዊ የፖለቲካ ኢኮኖሚ መለወጥየግድ ይላል። አመራሩ የችግሩን ስፋትና ጥልቀት ግምት ያስገባ የለውጥ ንቅናቄ በማካሄድ በኩል የአስተሰብና የአፈፃፀም ችግሮች ታይተውበታል። የአስተሳሰብ ችግሮችን በሚመለከት በርካታ መገለጫዎች በአመራሩ ዘንድ በስፋት ተስተውለዋል። በተግባርም ኪራይ ሰብሳቢነትን የሚደፍቁ፣ ልማታዊና ዴሞክራሲያዊ ተግባራትን የሚያሳድጉ ተግባራትንም በማከናወን ረገድ መሰረታዊ ድክመቶች እንደተስተዋሉበት በግምገማ ተረጋግጧል።

 

የሙስናን ተግባራት በተመለከተ በየደረጃውና በሚመራው ተቋም፣ የባለሀብቶችንና የአመራሩን መርህ አልባ ጉድኝቶች አነፍንፎ፣ የስርዓቱን ጤንነት ለመጠበቅ የማይተጋ፣ ሰምቶ እንዳልሰማ የሚያልፍና የማይታገል አመራር ሆኖ መሰንበቱም ታይቷል። በኢንቨስትመንት ስም ሰፋፊ መሬቶችን አጥረው፣ አንድም ልማት የማያለሙ ብቻ ሳይሆን፣ ለሌሎች አልሚዎች እንቅፋት ሲሆኑ አይቶ እንዳላየ የሚያልፍ፣ የማይታገልና ርምጃም የማይወሰድ ነበር፣ ከዚህም የተነሳ ለተለያዩ ጥርጣሬዎች ተጋልጦ ቆይቷል።

 

ከመሬታቸው ለሚነሱ አርሶ አደሮች ካሳ አከፋፈል በወቅቱ በመክፈልና በተገቢ መንገድ በማቋቋም ረገድ ድክመቶች ታይተዋል። በግብር አሰባሰብ፣ በግንባታ ኮንትራት አስተዳደር፣ ፍትሃዊ የንግድ ስርዓት በአግባቡና በንጽህና እንዲፈፀም አመራር በመስጠት ረገድም ድክመቶች ታይተውበታል። በኮንስትራክሽን፣ በግዥ፣ በሰው ኃይል ስምሪት፣ ወዘተ የሚደርሱትን ጥቆማዎችና የሚሰማቸውን ብልሹ አሰራሮች በማስተካከል በኩል ጉድለቶች ነበሩበት። የያዘውን የህዝብ ኃላፊነት የህዝብ ኑሮ መለወጫ ማድረጉ ቀርቶ፣ የመንግስት ስልጣን አተያዩና አጠቃቀሙ የተዛባ እንደነበርም ታይቷል። ስልጣንን የኑሮና የሀብት መሰረት አድርጎ የመመልከት አዝማሚያ ታይቶበታል። ተጠያቂነት የሰፈነበት የስራ አፈፃፀምን ማሳደግም ላይ ችግሮች ነበሩ። ስለሆነም ውጤታማ ሳይሆኑ በመንግስት ስልጣን የመቆየት ዝንባሌ አንዱ መስተካከል ያለበት ጉዳይ እንደሆነ ተገምግሟል።

 

የህዝብን አንገብጋቢ ችግሮች ለይቶ በመፍታት ረገድ

የታዩ ድክመቶች

አመራሩ ዝንባሌዎችን እየተነተነ፣ ፖለቲካዊ አንድምታቸውን እየተገነዘበ፣ ችግሮች ከፍተኛ ደረጃ ላይ ሳይደርሱ ህዝብን እያሳተፈ የመፍታት መሰረታዊ ጉድለቶች ነበሩበት። በችግሮቹ አፈታት ዙሪያ ጥበብ የማነስም፣ የአተያይ ጉድለትም አጋጥሞታል። የአመራር ሂደቱም ዳተኛ እንደሆነ ተገምግሟል። ህዝብ የሚያነሳቸውን ጥያቄዎች፣ እንዲሁም በየተቋማቱ የሚነሱ ችግሮችንና አለመግባባቶችን ሳይንሳዊ በሆነ መንገድ ፈትቶ ውጤታማ በመሆን በኩልም ችግሮች እንዳሉ ተለይቷል።

 

በግብርና ምርታማነት እድገት የመጣ ቢሆንም፣ ማደግ በሚገባው ደረጃ አላደገም። ይህም የገጠሩ ህዝብ በሚፈልገው ደረጃ እንዳይሻሻል እንቅፋት ሆኗል። በመሆኑም አመራሩ መሰረታዊ ለውጥ አላመጣም። በተለይም የግብርና ምርታማነት ስነምህዳርን ያማከሉ የምርምር ውጤቶችን በማውጣትና የአርሶ አደሩን የቴክኖሎጂ አጠቃቀም በሚፈለገው ደረጃ እንዲሻሻል በማድረግ በኩል የተሰራው ስራ ብዙ ችግሮች ያሉበት መሆኑ ተገምግሟል። በከተሞቻችንም የአምራች ኢንዱስትሪ መስኮችና የንግድ ስራ እንቅስቃሴ ምርታማነት እድገት በሚፈለገው ደረጃ እንዳላደገና ቀጣይ ርብርብ እንደሚጠይቅ ግልፅ ሆኗል።

 

የከተማውን ህብረተሰብና በገጠርም ቢሆን ቁጥሩ ጥቂት የማይባል ህብረተሰብ፣ መሰረታዊ የምግብ ፍጆታዎችን የሚሸምት በመሆኑ፣ ከምርታማነት አለማደግ፣ ከገቢ ምንጮች አለመስፋፋትና አለማደግ ጋር የተያያዘ የኑሮ ውድነት እያሰቃየው ይገኛል። እነዚህንና ተጓዳኝ ችግሮችን በብቃት በመፍታትና በለውጡ ላይ የተመሰረተ ተስፋ እያሳደጉ አመራርን በማረጋገጥ ረገድ ብዙ ችግሮች እንደነበሩ ግምገማው አረጋግጧል።

 

 

ስራ አጥነት በገጠርና በከተሞች እየተስፋፋ መሄዱ ግልጽ ነው። በጥቂቱ የሚገኘው የስራ እድልም በዘመድ፣ በአድሎና በትስስር የሚያዝ በመሆኑ፣ ወጣቱን ተስፋ እያስቆረጠ እንደሄደና ችግሩን የሚፈታ ጥረት መካሄድ እንዳለበት ታይቷል። የጥቃቅንና አነስተኛ አንቀሳቃሾች ተጨባጭ ሁኔታ፣ የወጣቱን ተስፋ የሚያለመልሙ መሆናቸው እየቀረና የወጣቶቹ መደራጀት እንደ መጨረሻ ግብ እየተቆረጠ መሄዱ፣ የወጣቱን ሰርቶ የመለወጥ ፍላጎት ተፈታትኖታል። አመራሩ በየሚመራው ተቋም ያለውን የስራ እድል ወጣቱን ተሳታፊ በማድረግ ትኩረት ሰጥቶ አለመስራት፣ ቅንጅታዊ አሰራር መጓደል፣ ግብአትን (ብድርን) በቀልጣፋ አሰራር አለማቅረብ፣ ይልቁንም በመመሪያ ማጠርና ባለው የመልማት እድል ልክ አቅዶ ተግባራዊ እንቅስቃሴ በማድረግ ረገድ፣ ከፍተኛ ችግሮች በመታየታቸው የተነሳ፣ እነዚህን ችግሮች የሚፈታ ርብርብ መካሄድ ይኖርበታል።

 

የወጣቶችና የሴቶች አደረጃጀቶች በጥቅሞቻቸው ዙሪያ ተሰልፈው እንዲታገሉ የሚያደርግ ችግር ፈቺ ድጋፍ አለማድረግ፣ ሴቶች ከሚደርስባቸው ተፅዕኖ እንዲሁም ኋላቀር አስተሳሰብና ተግባር እንዲላቀቁ በሚያደርግ አግባብ ስራውን አለመምራት፣ አደረጃጀቶችንም መሬት አስነክቶ ተግባራዊ እንቅስቃሴ በማድረግ በኩል መሰረታዊ ችግሮች ተገምግመዋል። የልማት ማዕከላትን (Growth Corridor) የተከተለ ልማትና ድጋፍ አለመስጠት፣ በዝናብ አጠርና በደጋማ አካባቢዎች ለሚኖረው ህዝብ በቂ ቴክኖሎጂዎችና የተሻሻሉ አሰራሮች ቀርበው ህይወቱን የሚለወጡ ተግባራት በአጥጋቢ ሁኔታ አልተካሄዱም፣ ስለሆነም እነዚህን የሚለውጥ ርብርብም ጠይቋል።

 

ከወሰንና ከማንነት ጋር የተያያዙ ጉዳዮችን በህዝባዊነት መንፈስ ተመልክቶ፣ በወቅቱና በትክክለኛው አግባብ የመፍታቱ ሥራ ጊዜ ወስዷል። የችግሮችን ባህሪና ፖለቲካዊ አንድምታቸውን ተረድቶ እንዲሁም የችግሩን ምክንያቶች ወደ ውስጥ ተመልክቶ መፍትሄ ከመስጠት ይልቅ የስሜት መጫጫንና፣ ውጫዊ ማድረግ የታየበት ወቅት ነበር። ህዝብን የሚያረጋጋ ስራ በመስራት በኩልም ችግሮች የተስተዋሉበት ነበር። ከዚህ በመነሳትም በህዝቦች ዘንድ ቅሬታና አለመግባባት እንዲፈጠር ምክንያት ሆኗል።

 

 

የክልሉንና የየአካባቢዎችን እቅድ በማዘጋጀት፣ በእቅዱ መሰረትም ፈጻሚን በማብቃትና ውጤታማ የክትትልና ድጋፍ ስርዓት በመዘርጋት የአመራርነት ሚናን የማረጋገጥ መሰረታዊ ድክመቶችም ታይተዋል። በየአካባቢው ያለውን የልማት አቅም ተጠቅሞ፣ የህዝቡን ኑሮ ለመለወጥ ከመረባረብ ይልቅ “አልተጠቀምንም” በሚል አንጋጦ ማየት ተስተውሏል። በገጠርና በከተሞች ህዝብን የሚያስመርሩ የመልካም አስተዳደር በደሎች ላይ ስር ነቀል ለውጥ ያለማምጣት ችግሮች ተገምግመዋል። በተለይም የሴቶችን የመልካም አስተዳደር ችግሮች የመፍታት፣ ቅንጅታዊ አሰራሩን አዳብሮ የመንቀሳቀስና እልባት እንዲያገኙ የማድረግ ድክመቶች ሲታዩ ቆይተዋል።

 

በፌዴራልም ሆነ በክልል የሚሰሩ የመሰረተ ልማት አውታሮች ግንባታ በጥራትና በወቅቱ እንዲከናወኑ መርህ ላይ ቆሞ በመታገልና በማስተካከል ረገድ ድክመቶች ነበሩ። በክልሉ አንዳንድ አካባቢዎች የተጀመሩ የመንገድ፣ የውሃ፣ የመስኖና የቤቶች ልማት ግንባታዎች ተጓትተዋል፣ ጥራት የጎደላቸው መሆናቸውም ተገምግሟል። ችግሮቹንም በወቅቱ ክትትል አድርጎ መፍትሄ በመስጠት በኩል የቁርጠኝነት ችግሮች ነበሩበት። የሲቪል ሰርቪስ፣ የፍትህ፣ የፋይናንስ፣ የአመራርና ሌሎች የማሻሻያ ፕሮግራሞች በውጥን ታቅደውና ተጀምረው የቀሩበት ሁኔታም እንደነበር ተገምግሟል። ተግባራቱን በጥብቅ ይዞ ውጤት በሚያመጣ አግባብ የመምራት ጉድለት ነበር። የተበላሹ አለሰራሮችንና የስራ ድክመቶችን ፈልፍሎ አውጥቶ ተጠያቂ የሚያደርግ፣ የተበላሹትን የሚያርምና የጠነከሩትን የሚያበረታታ ጥበቅ አሰራር ተነድፎ የህዝቡን ችግሮች በሚፈታ መልኩ ስራ ላይ እንዲውል የአመራርነት ሚናውን አላረጋገጠም።

 

አድርባይነትና ፀረ-ዴሞክራሲ በድርጅቱ ውስጥ ገንግኗል

ድርጅቱ ዴሞክራሲዊ ባህሪው እያደገ፣ የታጋዮችና የተራማጆች ድርጅት መሆን ሲገባው፣ በሂደቱ ከዚህ በተቃራኒው ፀረ-ዴሞክራሲና አድርባይነት እየተስፋፋ እንደመጡ ተረጋግጧል። በውስጠ ድርጅት ዴሞክራሲው፣ ለየት ያለ ሃሳብ በሚቀርብበት ሁኔታ በብቃት ለመደማመጥ የዝግጁነት ችግር ታይቷል። በየደረጃው የሚነገረውን መስማት እንጂ ያለ ማዳመጥ ሁኔታም ነበር። “አዳምጫለሁ” ቢልም በተግባር ያለመተርጎም ሁኔታ ነበር። አዳምጦ ይተወዋል፣ የተስማማ መስሎ አለመስማማቱን በተግባር የመግለፅ አዝማሚያዎችም ነበሩ። የማዳመጥ ችግሩ በአመራሩ መካከል ብቻ ተወስኖ የቀረ ሳይሆን፤ ወደ ሁሉም አቅጣጫዎች ተስፋፍቶ ዘልቋል። በዚህም የተነሳ፣ ከድርጅቱ አመራሮችና አባላት አልፎ እስከ ህዝቡ ድረስ ዘልቆ “ትሰማላችሁ እንጂ አታዳምጡም፤ ብታዳምጡም ወደ ተግባር አትቀይሩም!” እስከማለት ደርሷል።

 

በየደረጃው ማለትም በከፍተኛ፣ በመካከለኛ፣ በጀማሪና በታችኛው አመራር መካከል ዴሞክራሲያዊ ግንኙነቱ መሆን በሚገባው ደረጃ ላይ ያልደረሰ፣ አልፎ ተርፎም አድርባይነትና ፀረ-ዴሞክራሲ፣ መጠቃቃትና አድሮ መኖር የተጣባው እንደነበር በግምገማው ግልጽ ሆኗል። መርህ ላይ ቆሞ ሁሉም ለዴሞክራሲና መርህ ላለው ግንኙነት መታገል ሲገባው፣ መርህ አልባነት ተስተውሏል። ወጥነት ባለው መስመር ላይ የተገነባ የአመራርነት ሚናውን የማረጋገጥ ጉደለቶች ነበሩ። በአመራሩና በህዝቡ መካከል መገንባት የነበረበት መርህ ያለው ግንኙነትም፣ መርህ የጎደለውና ለቀጣይ እድገትና ለውጥ አቅም የማይፈጥር አቅጣጫን ይዞ ሰንብቷል። የምንሰራውን እንደምንሰራ፣ የማንሰራውን ጊዜ እንደምንፈልግ በግልጽ ተናግሮ ከመታገል ይልቅ፣ የማይፈፀም ቃል መግባት ተስተውሏል። አልፎ አልፎም ከመደበኛው አሰራር ውጭ ከአመራሩ ይልቅ በሽማግሌዎችና በጉዳይ አስፈፃሚዎች አቤቱታ ላይ ተመስርቶ ውሳኔ መስጠት ትክክለኛ ያልሆነ የችግር አፈታት ስርዓት እንዲስፋፋ የራሱን አስተዋጽኦ አበርክቷል።

 

የብዙሃንና የሙያ ማኅበራት፣ ልዩ ልዩ የህዝብ አደረጃጀቶች ነፃነታቸውን ጠብቀው የህዝብ መታገያ ተቋማት በሚሆኑበት ደረጃ ድጋፍ እንዳልተካሄደ ተረጋግጧል። ማኅበራዊ መሰረቶቻችንን ከሚያስቀይሙና በበጎ ተጽዕኖ ከሚፈፀሙ ተግባራት በላይ፣ ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶችን የማያከብሩ ፀረ-ዴሞክራሲ አያያዞችም ተስተውለዋል። ይህንንም በአግባቡ የሚያርም ስራ ሳይሰራ ቆይቷል። የመንግስት አሰራር ተጥሶ በሕገ-ወጥነት ስራዎች ሲሰሩ አልታገለም፤ አይቶ እንዳላየ ያልፋል፤ ለምሳሌ ሕገ-ወጥ የቤቶች ግንባታዎች፣ እንዲሁም ሕገ-ወጥ የሰዎች ዝውውር በአካባቢው ሲታዩ ታግሎ የማስተካከል ችግሮች ታይተዋል። በየወቅቱ የሚታዩትን ችግሮች በመተራረምና በመገንባት መንፈስ ከማየት ይልቅ፣ የመጠቃቃትና ፀረ-ዴሞክራሲ የሆነ እንቅስቃሴ መካሄድም አልፎ አልፎ መታየት ጀምሯል።

 

ትክክለኛና ወቅታዊ ሁኔታዎችን በትክክለኛ ሃሳብ ከመግለፅ ይልቅ፣ ያልተገባ ድጋፍ መፈለግ እንደነበር ተገምግሟል። ለማኅበራዊ ህይወቱ የማድላት ሁኔታም የታየ ጉዳይ ነው። አልፎ አልፎ በሂስና በሂስ መልሶች በፀረ-ዴሞክራሲና በሚያሸማቅቅ ሁኔታ ገልብጦ የመገምገም ዝንባሌዎች የፀረ-ዴሞክራሲ መገለጫዎች ነበሩ።

 

በዘረኝነት የማገለፅ ፀረ-ዴሞክራሲያዊ አስተሳሰብና ተግባርም ሌላው መገለጫ ነው። ብዝሃነት በሰፈነባት ክልላችንና አገራችን በማንነት ላይ ተመስርቶ ማቅረብና ማራቅ ፍፁም ፀረ-ዴሞክራሲ ከመሆኑም በላይ፣ ለህዝቦች አንድነት እንቅፋት ነው። በየደረጃው የሚገኙ አመራሮችና አባላት ቀላል ባልሆነ ደረጃ ለዚህ ዓይነት መጥፎ በሽታ ተጋልጠው መገኘታቸው ምን ያህል አደገኛ እንደሆነ ታይቷል።

 

የትምክህት አስተሳሰብና ተግባር

ከመቼውም ጊዜ በላይ ገኖ የተስተዋለበት ወቅት

በተከታታይ በተካሄዱ የትግል መድረኮች፣ አንድ ወቅት ወደ ዳር ተገፍቶ የነበረው ትምክህት፣ ትግሉ መቀዛቀዝ ባሳየበት ወቅት ህዝብን ከህዝብ የሚያፋጅ የመድረኩ ቀንደኛ ጠላት ሆኖና ገኖ የታየበት ሁኔታ ነው የነበረው። አመራሩ በየወቅቱ በውስጡም ሆነ በኅብረተሰቡ መካከል የሚታዩ ችግሮችን እየታገለ ባለመሄዱ፤ የትምክህት አስተሳሰቡ እየሰረፀው ሂዶ የተዛባ አስተሳሰብና ተግባር ውስጥ ወድቆ ሰንብቷል።

 

በአማራ ጠገዴና በትግራይ ፀገዴ ወረዳዎች መካከል የተነሳውን የወሰን ማካለል ጥያቄ፣ በአግባቡና በወቅቱ ለመፍታት ከመንቀሳቀስ ባሻገር የትምክህት አስተሳሰብ የተጠናወተው አስተሳሰብና ተግባር ጐልቶ ወጥቷል። ጉዳዩ በሁለት ወረዳዎች መካከል በጥቂት አዋሳኝ ስፍራዎች ላይ ያለ ሆኖ ሳለ፣ ከደረጃውና ከጉዳዩ ልክ በላይ ተጋኖ እንዲታይ አድርጓል።

 

የቅማንት ብሔረሰብ የማንነትና የራስ አስተዳደር ጥያቄን በወቅቱ አይቶ በዴሞክራሲያዊ አግባብ መፍታት ሲገባው፣ የትምክህት አስተሳሰብና ተግባር በመበራከቱ ምክንያት በወቅቱ ሳይፈታ ከመቅረቱም በላይ ብዙ ጉዳት ደርሷል። ከወልቃይት ህዝብ ማንነት ጋር ተያይዞ በተነሳው ውዝግብም አመራሮችና አባላት ቀጥታ በማያገባቸው ጉዳይ ገብተው ህዝብን ለጉዳት የዳረጉበት እንደሆነ በግምገማ ተረጋግጧል። በወልቃይት ማንነት ዙሪያ ባለቤቶቹ ከቦታው እያሉና ጥያቄ ካላቸው በራሳቸው ታግለው መብታቸውን ሊያስከብሩ እየቻሉ፣ የሌሎች አጀንዳ በሆነ ጉዳይ ተስቦ በመውጣት ወይንም ቀጥተኛ አግባብ በሌለው ጉዳይ ውስጥ ገብቶ አካባቢን የሚያተራምስ መጥፎ ውድቀት ውስጥ እንደገባ በግምገማችን ተረጋግጧል።

 

አመራሮችም ሆኑ አባላት በተዛባ መረጃ ላይ ተመስርተው እህት ድርጅቱን ተጠራጥረዋል። የአፈፃፀም ችግሮችን በማንሳት ዴሞክራሲያዊና ፀረ-ዴሞክራሲያዊ ኃይሎችን ቀላቅለው ተመልክተዋቸዋል። የትምክህት ኃይሉ አመራሩን ለመከፋፈል ሲንቀሳቀስ የጠላትን አስተሳሰብ ተሸክሞ አራግቧል። ተደራጅቶ መመከትና መታገል ሲገባው፣ አይቶ እንዳላየ በተደራዳሪነት ተመልክቷል። ከሁሉም ብሔሮች የተነሱ ጥገኞችን በኩል መዋጋት ሲገባው “የእኛና የእኛ ያልሆነ” በሚል ሸፍኖ የመሄድ አስተሳሰብ፣ የአመራሩ ትምክህተኛ አመለካከትና ተግባር አንድ ማሳያ ሆኖ ታይቷል። የራሱን ብሔር ጥገኞች የቅድሚያ ትኩረት ሰጥቶ በሚፈለገው ደረጃ አልታገለም። በህዝባችን መካከል ዴሞክራሲያዊ አንድነት እንዲጠናከር የሰራው ስራ ደካማ ነው። ብዝሃነትን የማይቀበሉና የዴሞክራሲያዊ አንድነት እንቅፋት የሆኑ አስተሳሰቦችንና ተግባራትን በብቃት አልታገላቸውም። የአክራሪነትና የጠባብነት አመለካከቶችና ተግባራት፣ ከባቢያዊነትና ጎጠኝነት በተለያዩ ደረጃዎች የሚስተዋሉ ሲሆን፣ እነዚህን ችግሮች የታገለበት አግባብም ወጥነት አልነበረውም።

 

በየተቋሞቹ የትምክህት አስተሳሰቡ በስፋት ገኖ ሲወጣ፣ ከፍተኛ አመራሩ በራሱ የሚታየው እንደተጠበቀ ሆኖ፣ የመታገልና የማስተካከል ሁኔታው ከአመራር በሚጠበቅ ቁመና አልነበረም። አክራሪነትን አጥብቆ በመታገልና ከመሰረቱ አስተሳሰቡንና ተግባሩን ለማጥፋት ወጥና ጠንካራ እንቅስቃሴዎችን አላካሄደም። ትምክህት በአስተሳሰብም፣ በተግባርም ጣራ ነክቶ ችግር እየፈጠረ በነበረበት ወቅት አዲስ ነገር እንዳልተፈጠረ አድርጐ አቅልሎ የማየት ችግር ታይቶበታል። እነዚህ ችግሮች ተዳምረው ክልላዊና አገራዊ ህዝባዊ አንድነታችንን የጎዱ አደገኛ አዝማሚያዎች በመሆናቸው ለቀጣይ ትምህርት በሚሆን አግባብ መታረም አለባቸው።

 

የነዚህ ሁሉ ችግሮች መነሻ ምንጮችና መንስኤዎች

አመራሩ የያዘውን ህዝባዊ ኃላፊነት የህዝብ ኑሮ መለወጫ ማድረጉ ቀርቶ የስልጣን አተያዩና አጠቃቀሙ የተዛባ ሆኖ እንደሰነበተ በግምገማ ተለይቷል። አመራሩ ኃላፊነቱን የኑሮና አልፎ አልፎ የሀብት ምንጭ መሰረት አድርጎ የመጠቀም በአስተሳሰብና በተግባር የመውሰድ ዝንባሌ ተስተውሎበታል። ይህ ደግሞ ከህዝባዊ ወገንተኝነት መራቅና ከዓላማ ጽናት መጓደል ጋር የተያያዘ ችግር ሆኖ ተገኝቷል፤ በመሆኑም በተሀድሶ ንቅናቄ የተለዩትን ችግሮችና የችግሮቹን መንስኤዎች በብቃትና በኃላፊነት መንፈስ ተረድቶ ለውጥ ለማምጣት ቀጣይ ርብርብ ማድረግን ይጠይቃል።¾    

በይርጋ አበበ

ለ26 ዓመታት በአገሪቱ ሁሉም አካባቢዎች የመንግስት ስልጣን የዞ የቆየው የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ግንባር (ኢህአዴግ) በወቅታዊ የአገሪቱ ችግር ዙሪያ ከተቃዋሚ (ተቀናቃኝ ወይም ተፎካካሪ በሉን ይላሉ) ፓርቲዎች ለመወያየት ግብዣ አቅርቦላቸው ወደ ውይይት ለመግባት ከመጨረሻው ምዕራፍ ላይ ይገኛሉ። ኢህአዴግን ጨምሮ ሰማያዊ፣ መኢአድ፣ መድረክ፣ ኢራፓ፣ ኢዴፓና ሌሎች 22 ፓርቲዎች የሚያደርጉት ውይይት ዓላማው ከ2008 ዓም ኅዳር ወር ጀምሮ በኦሮሚያ ክልል ተቀስቅሶ ወደ አማራ ክልል በተዛመተው ህዝባዊ ተቃውሞ (አንዳንዶች ቁጣ ይሉታል ኢህአዴግ ደግሞ ልማቱ ያመጣው ተቃውሞ ሲል ይጠራዋል) በመንግስትና በአገር ላይ ስጋት በማሳረፉ መፍትሔ ለመፈለግ ነው። ከፓርቲዎቹ ውይይት (ተቃዋሚዎች ድርድር እንጂ ውይይት አና ክርክር ብሎ ነገረ የለም። ኢህአዴገ የጠራን እንድንደራደር ካልሆነ ጥሪውን መቀበል አንፈልግም ሲሉ ይገልጻሉ) ቀደም ብሎ ደግሞ ለስድስት ወራት የሚቆይ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በአገሪቱ ላይ መታወጁ የሚታወስ ነው።

ኢትዮጵያ ላለፉት 26 ዓመታት በአንድ ፓርቲ አመራርነትና አስተሳሰብ ብቻ እየተመራች መቆየቷ ይታወቃል። በ2002 ዓም በተካሄደው አራተኛው ዙር ምርጫ በኋላ ራሱን አውራ ፓርቲ (dominant party) ብሎ መጥራት የጀመረው ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ በ2007 ዓም የተካሄደውን ምርጫም ሙሉ በሙሉ የፌዴራልና የክልል ፓርላማ መቀመጫ ወንበሮችነ ጠቅልሎ ያሸነፈ መሆኑን ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ማስታወቁ ይታወቃል። ሆኖም ከአምስተኛው ዙር ምርጫ ማግስት በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች በገዥው ፓርቲ ላይ ተቃውሞዎቸ መነሳታቸውን ተከተሎ የኢፌዴሪ ፕሬዝዳንት ሙላቱ ተሾመ የአገሪቱ የምርጫ ህግ እንደሚሻሻል የፌዴሬሽን እና የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤቶችን የስራ ዘመን መክፈቻ ሲያበስሩ አስታወቀው ነበር። ጠቅላይ ሚኒስትረ ኃይለማሪያም ደሳለኝም ቢሆኑ የምርጫ ህጉ መስተካከል እንዳለበት ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የገለጹ ሲሆን ለአገሪቱ የዴሞክራሲ ስርዓት ሲባልም ህገ መንግስቱ ሳይቀር መሻሻል እንደሚችል ፍንጭ ሰጥተው ነበር።

 ከኦሮሚያና አማራ ክልሎች ግጭት ማግስት ጀምሮ አገራቀፍ የውይይትና የምክክር ጉባኤ እንዲካሄድ አገር ወዳድ ምሁራንና የአገር ሽማግሌዎች እንዲሁም የፖለቲካ ፓርቲዎች ባገኙት አጋጣሚ ሁሉ ሲያስታውቁ ቆየተው ነበር። በሌላ በኩል ደግሞ ኢህአዴግ መራሹ መንግስት ለሁሉም አገረ አቀፍ መዋቅር ላላቸው ፓርቲዎች የድርድር የምክክር ወይም የውይይት ጥሪ አቅርቦ በጥር 10 ቀን 2009 ዓም በፌዴሬሽን ምክር ቤት አዳራሽ መገናኛ ብዙሃን ባልታደሙበት (ኢቢሲ እና ሌሎች መንግስታዊ መገናኛ ብዙሃን ብቻ ታድመዋል) መልኩ የድርድሩ፣ የክርክሩ ወይም የውይይቱ ቅድመ ሁኔታ ላይ ምክክር ሲያደርጉ ውለው ለጥር 25 ቀን 2009 ዓም ለመገናኘት ቀጠሮ ይዘው ተለያዩ። ፓርቲዎቹ ለድርድሩ ለውይይቱ ወይም ለክርክሩ አስፈላጊ ነው የሚሏቸውን ነጥቦች ዘርዝረው በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የመንግስት ተጠሪ ሚኒስትር ለሆኑት አስመላሽ ገብረስላሴ እንዲሰጡ በተሰጣቸው መመሪያ መሰረት ሃሳቦቻቸውን ገልጸው አስታወቁ። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ በየሳምንቱና በየ15 ቀኑ ፓርቲዎቹ እየተገናኙ ወይይት ድርድር ወይም ክርክር እያካሄዱ ይገኛሉ።

መጋቢት 24 ቀን 2009 ዓም የተካሄደውን ውይይት አስመልክቶ የተፎካካሪ ፓርቲዎች አመራሮችና የኢህአዴግ ተወካዮች ጋር የሰጡንን አስተያየት ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

 

 

የድርድሩ ጊዜ መራዘም

ኢህአዴግና የተወሰኑ ፓርቲዎች ድርድር ውይይትና ክርክር በሚል ርዕስ እንዲወያዩ ሀሳብ ሲያቀርቡ መድረክ ሰማያዊ ኢዴፓ መኢአድና ኢራፓን ጨምሮ ሰባት ፓርቲዎች በአንድ ሰነድ ሶስት አይነት የመወያያ ርዕስ አያስፈልግም የተጠራነው ለድርድር እስከሆነ ድረስ ከድርድር ውጭ በሌላ ርዕስ ዙሪያ አንሰበሰብም ሲሉ ተቃውሟቸውን ገልጸዋል። በርዕስ አለመግባባት ምክንያት የአንድ ቀን ጉባኤው የተቋረጠው የፓርቲዎቹ ውይይት ወደ ድርድር በቀጥታ ለመግባት የመጓተት ነገር ይታይበታል ሲሉ የቅድመ ድርድር ሂደቱን የሚገልጹ ሰዎች አሉ። ይህን በተመለከተ ለሰንደቅ ጋዜጣ አስተያየታቸውን የሰጡት የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ “እኛ ወደ ድርድሩ የገባነው ከድርድሩ አንዳች ረብ ያለው ውጤት አናገኛለን ብለን ተስፋ አድርገን ነበር። ነገር ግን ቃላትን እየሰነጠቁ ሂደቱን ማራዘም የምንጠብቀውን ተስፋ እንዲመነምን እያደረገው ሲሆን በፓርቲያችን ላይም ችግር እየፈጠረብን ይገኛል። ለድርድር ከተጠራንበት ጊዜ ጀምሮ ባሉት ወራት ብቻ 12 የፓርቲያችን አባላት ታስረው የት እንዳሉ አናውቅም” ሲሉ የድርድሩ ሂደት መራዘሙን በቅሬታ ገለጸዋል።

የኢዴፓው ሊቀመንበር ዶክተር ጫኔ ከበደ በበኩላቸው ቅድመ ድርድር ሂደቱ መራዘሙ የሚጠበቅ መሆኑን ገልጸው ምክንያቱን ሲያስቀምጡም “22 ፓርቲዎች የሚሳተፉ በመሆኑ እና ሁሉም ሀሳቡን የሚያቀርብ በመሆኑ ጊዜ መውሰዱ አይቀርም። ከዚህ በተጨማሪ ደግሞ ከምንም በላይ አስፈላጊ የሆነውና ሁላችንንም ሊገዛን የሚችለው የስነ ስርዓት ደንቡ ስለሆነ በዚያ ላይ ሰፊ ውይይት አድርገን መቅረጽ ይኖርብናል” ሲሉ ተናግረዋል። ዶክተር ጫኔ አክለውም “በድርድር መልኩ እስከተሰበሰብን ድረስ ጊዜ መውሰዱ አይቀርም” ሲሉ የድርድሩ ስነ ስርዓት ደንብ ዝግጅት ጊዜ ወሰደ የሚባለው ለተሻለ ውጤት መሆኑን ገለጸዋል።

የመኢአዱ ምክትል ሊቀመንበር አቶ ሙሉጌታ አበበ ደግሞ የድርድሩ ቅድመ ዝግጅት ሂደት ዘግይቷል ብለው እንደሚያምኑ ተናግረዋል። አቶ ሙሉጌታ “ዋናው ነገር መፍጠኑ ሳይሆን መግባባቱ ስለሆነ ለዚህ ደግሞ ሰፊ ውይይት እያደረግንበት እንገኛለን። ስለዚህ ዘግይቷል ብሎ ለመናገር ጊዜው ገና ነው” ብለዋል።   

ርዕሱ ያላግባባቸው ተደራዳሪዎች

 “ኢህአዴግ እንደራደር ብሎ ጠርቶ ውይይትና ክርክርም በሰነዱ ላይ ይካተት ብሎ መቅረቡ ለማደናበር ነው” ሲሉ የሚገልጹት የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመነበር አቶ የሽዋስ አሰፋ ሀሳባቸውነ ሲያጠናክሩ “በመሰረቱ አሁን የመጣውን የውይይት ክርክርና ድርድር የሚል ርዕስ ኢህአዴግ ለማደናገር ያመጣው እንጂ አነሳሱ ለድርድር ነበር። እንደሚታወቀው ድርድርም ሆነ ክርክር ወይም ውይይት የየራሳቸው የሆነ ስርዓት አላቸው። ሶስቱም በአንድ ሰነድ ሊሆኑ አይችሉም። ኢህአዴግ በመጀመሪ ሲጠራን ለድርድር ብሎ ቢሆንም አሁን የሚታየው አዝማሚያ ግን ወደኋላ የማፈግፈግ ሰሜት ነው” ብለዋል።

የአቶ የሽዋስን ሀሳብ የሚያጠናክሩት የኢዴፓው ሊቀመንበር ዶክተር ጫኔ ከበደ በበኩላቸው “አርብ ባደረግነው ውይይት ሰፋ ያለጊዜ ወስደን የተነጋገርነው በርዕሱ ላይ ነበር። እኛን ጨምሮ የተወሰኑ ፓርቲዎች ድርድር እንጂ ክርክርም ሆነ ውይይት የማንቀበል መሆናችንን ገልጸናል። ኢህአዴግና ሌሎች ደግሞ ሶስቱም ሀሳቦች እንዲካተቱ ጠይቀዋል። ሌሎቹ ደግሞ ድርድርና ክርክር የሚሉትን ነጥቦች ይዘው መሄድ ይፈልጋሉ። በዚህም ምክንያት መግባባት ባለመቻላችን በሰነዱ ይዘት ላይ እንድንወያይ ተደርጎ ከዚያ በኋላ ርዕሱ እንዲወሰን ነው ተነጋግረን የተለያየነው” ሲሉ ሶስት ጉዳዮችን የያዘውን ሰነድ ፓርቲያቸው እንደማይቀበለው ገልጸዋል። 

ዶክተር ጫኔ ከመወያያ ሰነዱ ርዕስ በተጨማሪም በዓላማውና ዓላማውን ለመቅረጽ በወጡ ሀሳቦች ላይ አንዳንድ ቃላትና ሀረጎች ትርጉማቸው አሻሚ በመሆናቸው እንዲሻሻሉ ለማድረግ ውይይት መካሄዱን ገልጸዋል። የኢዴፓው ሊቀመንበር “አሻሚ ትርጉም ያላቸው ቃላት” ያሏቸውን ሲገልጹም “ለምሳሌ በኢህአዴግ ከቀረበው ሀሳበ ላይ የሚሻሻሉ ህጎች ካሉ ማሻሻል የሚል ይገኝበታል። እኛም ይህን ሀሳብ ስንመለከተው መሻሻል ያለባቸው ህጎች እንዲሻሻሉ ተብሎ ይስተካከል እንጂ “ካሉ” የሚለው ቃል የገባው ለማደናገር ካለሆነ በስተቀር ህጎች እንዲሻሻሉ እኮ ነው የተሰበሰብነው ብለን አቋማችንን ገልጸናል። በእኛ በኩል የቀረበውንና ኢህአዴግ ሃሳብ የሰጠበት ደግሞ አሳሪ የሆኑ ህጎቸ ሁሉ ይሻሻሉ የሚለውን ሲሆን አሳሪ የሚለውን ገላጭ ቃል መጠቀማችን ገና ወደ ድርድር ከመግባታቸሁ በፊት አቋመ እየወሰዳችሁ ይመስላል ሲል ተከራክሯል። በሌላ በኩል ደግሞ የብሔራዊ መግባባት እውን እንዲሆን የሚለው ሀረግ ላይ “እውን መሆን” በሚለው ሀሳብ ዙሪያ ሰፊ ውይይትና ንግግር አካሂደንበታል” ሲሉ የካቲት 24 ቀን 2009 ዓም ፓርቲዎቹ ያካሄዱትን ውይይት ውሎ ገልጸዋል።

መኢአድም በድርድር እንጂ በውይይትና ክርክር በሚሉ ርዕሶች ላይ መወያየት እንደማይፈልግ አቶ ሙሉጌታ ተናግረዋል።

በመርፌ ቀደዳ እንደመሹለክ

“ኢህአዴግ ለይስሙላ ካልሆነ በቀር በሰጥቶ መቀበል የማያምን ፓርቲ ስለሆነ አሁን የተጠራው የድርድር ሂደትም ውጤት ሊያመጣ አይችልም” ሲሉ ስጋታቸውን የሚገልጹ ወገኖች አሉ። በሌላ በኩል ደግሞ “በጥልቅ ተሃድሶ” ውስጥ የሰነበተው ኢህአዴግ “ለአገር ሰላምና ለህዝብ ደህንነት አልፎ ተርፎም ለራሱ ህልውናም ሲል ድርድሩን ከልቡ ያደርገዋል” ሲሉ ሀሳባቸውን የሚሰነዝሩ ወገኖች አሉ። የመጀመሪያውን ሀሳብ የሚያራምዱት ወገኖች ሀሳባቸውን ሲያጠናክሩም “ኢህአዴግ ሰጥቶ በመቀበል አምኖ ለተቀናቃኞቹ ስልጣንን እስከማጋራት የሚያደርስ ድርድር ያደርጋል ማለት ዘበት ነው። ለተቀናቃኞቹ ጥረታቸው ግመልን በመርፌ ቀዳዳ እንደማሾለክ ነው” ይላሉ።

በዚህ ዙሪያ አስተያየታቸውን እንዲሰጡን የጠየቅናቸው የመኢአድ፣ የሰማያዊና የኢዴፓ አመራሮች “ሂደቱ የቱንም ያህል የተጓተተ ቢሆን እና ኢህአዴግ የቱንም ያህል የራሱን ጥቅም ብቻ የሚያሳድድ ፓርቲ ቢሆንም ዳር ላይ ቆሞ ከመመልከት ተሳትፎ አድረጎ ማየት የተሻለ ነው” ሲሉ ገልጸዋል። የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ “ከአስር ዓመት በኋላ ከጋራ ምክር ቤቱ አባል ፓርቲዎች ስብስብ ውጭ የሆኑ ፓርቲዎችንም ለድርድር መጋበዙ ይሁንታ የምንሰጠው ጅምር ነው” ያሉ ሲሆን የድርድርን አስገዳጅነት ሲገልጹም “ይህ በፍላጎት (በኢህአዴገ ፍላጎት ላይ ለማለት ነው) ላይ ብቻ የተመሰረተ ሳይሆን አገርን ህዝብንና ራስነ (ኢህአዴገን) ለማዳን የመጨረሻው አማራጭ ነው። ምንም እንኳ እስካሁን ያሉት ሂደቶች መልካም የሚባሉ ባይሆንም ኢህአዴግ ለራሱ ህልውና ሲል ከልቡ ሊያካሂደው ይችላል ብለን እናስባለን” በማለት የፓርቲያቸውን እምነት ገልጸዋል።

የመኢአዱ ምክትል ሊቀመንበር አቶ ሙሉጌታ በበኩላቸው “ከድርድሩ ቅድመ ዝግጅት የታዘብነው ተስፋ አስቆራጭነት ሳይሆን ተስፋ ሰጭ መሆኑን ነው። ለ11 ዓመታት የተዘጋውን በር ከፍቶ ከተፈካካሪ ፓርቲዎች ጋር ድርድር ለማድረግ መጀመሩ በራሱ ተስፋ ሰጭ ሂደት ነው።” ያሉ ሲሆን አያይዘውም “የታሰበውን ያህል ውጤት ሊመጣ ይችላል ወይ? ለሚለው እሱን ወደፊት የምናየው ነው። የታሰበውን ያህል ውጤት ባይመጣ እንኳ ፈፅሞ ውጤት አይመጣም (አታመጡም) ማለት ስህተት ነው” ሲሉ ከድርድሩ ተስፋ የሚያደርጉትን ተናግረዋል።  

የመድረኩ ሊቀመንበር ፕሮፌሰር በየነ ጴጥሮስ ደግሞ እስካሁን የተካሄደው ስብሰባ ብዙም ተስፋ ሰጪ አለመሆኑን ተናግረዋል። ሆኖም ከነገው ስብሰባ በኋላ ነገሮች ሊለወጡ እንደሚችሉ ተስፋቸውን ገልጸዋል። የኢዴፓው ሊቀመንበር ዶክተር ጫኔ በበኩላቸው የድርድሩን አስፈላጊነት ገልጸው ሆኖም በተለይ እንደ አስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ያሉ ጉዳዮች በፓርቲዎቹ እንቅስቃሴ እና በፖለቲካ ምህዳሩ ላይ የሚያሳርፈው አሉታዊ ተጽእኖ ከፍተኛ ስለሆነ ሊታሰብበት እንደሚገባ ተናግረዋል።¾

በሳምሶን ደሳለኝ

ፕሬዚዳንት ሳልቫኪር ማያርዲት ለሶስት ቀናት ይፋዊ ሥራ ጉብኝት ሰሞኑን አዲስ አበባ ነበሩ። ፕሬዚደንቱ አዲስ አበባ ሲገቡ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃ/ማሪያም ደሳለኝ እና የውጭ ጉዳዩ ሚኒስትሩ ዶ/ር ወርቅነህ ገበየሁ አቀባበል አድርገውላቸዋል። አቀባበሉም ዲፕሎማሲያዊ ትርጉሙ ላቅ ያለ ተደርጎ የሚወሰድ ነው።

በቆይታቸውም ከጠቅላይ ሚኒስትር ኃ/ማሪያም ደሳለኝ እና ከፕሬዝደነት ዶክተር ሙላቱ ተሾመ ጋር በሁለቱ ሀገሮች መካከል እና በቀጠናው ጉዳዮች ዙሪያ መመካከራቸው ተነግሯል። በተለያዩ የሥራ ዘርፎች በሁለቱ ሀገሮች መካከል ስምምነቶች ተፈርመዋል። በሰላምና በፀጥታ ጉዳዮችም መክረዋል ተብሏል።

መረጃዎች እንደሚያሳዩት ባለፉት አምስት አመታት በኢትዮጵያ እና በደቡብ ሱዳን መካከል የነበረው  ዲፕሎማሲያዊ መቀዛቀዝ ይስተዋልባቸው ነበር። ደቡብ ሱዳን ነፃነቷን ካገኘች ማግስት ጀምሮ እ.ኤ.አ. እስከ 2013 ድረስ በደቡብ ሱዳን ውስጥ የእርስ በእርስ ጦርነት ከመከፈቱ በፊት በሁለቱ መንግስታት መካከል ጠንካራ የመተማመን ዲፕሎማሲ ነበር። ከዚህም በላይ ደቡብ ሱዳን እንደመንግስት እራሷን ችላ እንድትቆም የዓለም ዓቀፉ ማሕበረሰብም ኢኮኖሚያዊ ዲፕሎማሲያዊ እና የጸጥታ ድጋፍ እንዲያደርግላት የኢትዮጵያ መንግስት ሚና ከፍተኛ እንደነበረ የአደባባይ እውነት ነው።

ሆኖም ግን በ2013 በደቡብ ሱዳን በተነሳው የእርስ በእርስ ጦርነት ውስጥ የኢትዮጵያ መንግስት አቋም የገለልተኝነት ሚና አልነበረውም የሚል ክስ ከፕሬዚደንት ሳልቫኪር ማያርዲት በኩል መቅረቡን የዲፕሎማቲክ ምንጮች ይፋ ማድረጋቸው የሚታወስ ነው። ኢትዮጵያ ለዶክተር ሪክ ማቻር በኢትዮጵያ ውስጥ መጠለያ መስጠቷ ወገንተኛ አስብሏታል የሚሉ ወገኖችም አሉ። የኢትዮጵያ መንግስት የምስራቅ አፍሪካ ቀንድ አካባቢን ወደ ኢኮኖሚ ኮሪደሮች ለመቀየር ካለው ሩቅ ግብ አንፃር፣ በደቡብ ሱዳን ፖለቲካ ውስጥ ወገንተኛ የሆነ ሚና ሊኖረው እንደማይችል ይልቁንም ተጠባቂ እና ተገማች የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ እንደሚያራምድ አንስተው የሚከራከሩ ባለሙያዎችም በሌላ ወገን ይገኛሉ።

ሌላው በእነሳልቫኪር የሚመራው የደቡብ ሱዳን መንግስት፣ ኢትዮጵያ ከአሜሪካ መንግስት ጋር ያላትን ጥብቅ ስትራቴጂያዊ ግንኙነት በማንሳት የኢትዮጵያን እቅስቃሴ ከአሜሪካ መንግስት ፍላጎት ጋር ተመጋጋቢ አድርገው ሲከሱ ይደመጣሉ። ከ2013 እስከ 2015 የተነሳው የእርስ በእርስ ጦርነት መቋጫ ለማበጀት የሽግግር መንግስት በማቋቋም ችግሮቹን ለመፍታት ብዙ ርቀት ቢኬድም፣ የሽግግር መንግስቱ ም/ፕሬዝደንት የነበሩት ዶክተር ሪክ ማቻር ከሽግግር መንግስቱ መውጣታቸውን ተከትሎ መሰረታዊ ለውጦች በደቡብ ሱዳን ፖለቲካ ውስጥ እንዲወለዱ ሆነዋል።

የዶክተር ሪክ ማቻር ከሽግግር መንግስቱ መውጣት ካስቆጣቸው ሀገሮች አንዷ ኢትዮጵያ ነበረች። የዶክተር ሪክ ማቻር እርምጃ ባለድርሻ አካላት ያልመከሩበት ከመሆኑም በላይ ዶክተሩ የወሰዱት እርምጃ የእሳቸው ፍላጎት ብቻ ተደርጎም አልተወሰደም። ይህም በመሆኑ የኢትዮጵያ መንግስትም ዶክተር ሪክ ማቻር የተቃዋሚው ጎራ መሪ መሆናቸውን እውቅና በመንሳት ከኢትዮጵያ ግዛት ለቀው እንዲወጡ ቀጭን ትዕዛዝ አስተላልፎል። በአሁን ሰዓት በደቡብ አፍሪካ በቁም እስር ላይ ዶክተር ሪክ ማቻር እንደሚገኙ ይታወቃል። እንዲሁም በዶክተር ሪክ ማቻር ምትክ ምክትል ፕሬዝደነትሆነው ለተሾሙት ለጀነራል ታባን ኢትዮጵያ እውቅና ሰጥታለች።

ለዚህም ነው፣ ባሳለፉነው ሳምንት የደቡብ ሱዳን ፕሬዚዳንት ሳልቫኪር ማያርዲት ለይፋዊ ጉብኝት አዲስ አበባ መግባታቸው ተከትሎ በሁለቱ ሀገሮች መካከል የነበረውን ጠንካራ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ወደ ቦታው ለመመለስ ያለው ፋይዳ ትልቅ ተደርጎ የሚወሰደው። በተለይ ግብፅ ፕሬዚዳንት ሳልቫኪር ማያርዲት ግብፅን መጎብኘታቸውን ተከትሎ ለዓለም ዓቀፉ ማሕበረሰብ ስታሳየው ለነበረው “symbolic diplomacy” ተመጣጣኝ ምላሽ የሚሰጥ እርምጃም ተደርጎ የሚወሰደው።

ከሁሉ በላይ ግን የኢትዮጵያ መንግስት በደቡብ ሱዳን ከሚገኙ ማኅበረሰቦች ከፍተኛውን ቁጥር ውክልና ካላቸው ከዲንካ ጎሳ ለተገኙት ፕሬዚዳንት ሳልቫኪር ማያርዲት ሙሉ እውቅና ሰጥቶ ለመስራት መዘጋጀቱ ተገቢነቱ ምትክ አልባ ነው። በተለይ ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅም አንፃር አደጋ ውስጥ ሊጥሉ የሚችሉ ክፍተቶችን ለመዝጋት ያለው ፋይዳ በጣም ከፍተኛ ነው።

ለምሳሌ በጃንዋሪ 10 ቀን 2017 ፕሬዝደንት ሳልቫኪር ማያርዲት በግብፅ ያደረጉትን ይፋዊ የሥራ ጉብኝት ተከትሎ፣ ለፕሬዝደንቱ ቅርብ ናቸው የተባሉት አብርሃም ቾል ለNyamilepedia ዜና ማሰራጫ እንደተናገሩት “ደቡብ ሱዳን ብሔራዊ ጥቅሟን ለኢትዮጵያ መሥዋዕት አታቀርብም” ብለዋል። አያይዘውም፣ “ደቡብ ሱዳንን በማስቀደም ተስማምተናል። ለዚህም ነው፣ ከግብፆች ጋር የተወያየነው። እነሱ ከሌሎች ጎረቤት ሀገሮች በተሻለ አቅርቦት አድርገዋል” ሲሉ አንፃራዊ አገላለጽ ተጠቅሟል።

ይህንን ከላይ የሰፈረውን የሚዲያ ጦርነት ሊከፈት የተቻለው የኢትዮጵያ የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ ፈጣን ገቢራዊ ምላሽ በደቡብ ሱዳን ፖለቲካዊ ቀውስ ውስጥ ባለመስጠቱ ነው። ይህም ሲባል በደቡብ ሱዳን ፖለቲካ ውስጥ ንቁ ተሳታፊ ያልነበሩ እንደግብፅ እና ኤርትራ የመሳሰሉ ሀገሮች በሁለቱ ሀገሮች መካከል በተፈጠረው ክፍተት ፍላጎታቸውን ለማራመድ አጋጣሚዎች እንዲፈጠሩ በማስቻሉ ነው!!

ከዚህም በላይ የግብጹ ፕሬዚደንት አል-ሲሲ እና የደቡብ ሱዳን ፕሬዚደንት ሳል ቫኪር ማያርዲት የነጭ አባይ ውሃን መጠን በማበልጸግ ዙሪያ እና ከሕዳሴው የኃይል ማመንጫ ግድብ ግንባታ ጋር በተያያዘ ሥውር አፍራሽ ሥራዎችን ለመስራት ከስምምነት ላይ መድረሳቸው ዓብይ ሚዲያዎች ዘግበውታል። አንዳንዶቹ መገናኛ ብዙሃን ስምምነቱን መጥፎ ስምምነት (“dirty deal”) ሲሉ ጠርተውታል። ይህም ሌላው ከግብፅ በኩል የተከፈተው የሚዲያ ጦርነት ነው።

እንደነዚህ ዓይትን የሚዲያ ጦርነቶችን ለመከላከል የኢትዮጵያ መንግስት ደቡብ ሱዳኖች በኢትዮጵያ የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ ላይ እምነት እንዲኖራቸው መስራት የግድ ይላል። ጥሩ ማሳያ የሚሆነው፣ ባለፈው ሳምንት በሁለቱ ሀገሮች መካከል የተደረሰው ስምምነት ነው። ይኸውም፣ ኢትዮጵያ ከደቡብ ሱዳን ነዳጅ ለማስገባት እና ደቡብ ሱዳን የኤሌትሪክ ኃይል ከኢትዮጵያ ለመውሰድ የሚያስችላትን መሰረተ ልማት ለመዘርጋት ተስማምተዋል። እንዲሁም፣ በንግድ፣ በኢንቨስትመንት፣ ኢነርጂና መሰረት ልማት ዝርጋታዎች በተመለከተ ስምምነቶችን ፈጽመዋል።

ጠቅላይ ሚኒስትር ኃ/ማሪያም ደሳለኝ እንደገለጹት፣ “ኢትዮጵያ በቅርቧ ካላችው ደቡብ ሱዳን ነዳጅ መጠቀም የሚያስችላት መሰረት ልማት ለመዘርጋት ተስማምታለች። በእኛ በኩል እስከ ደቡብ ሱዳን ድንበር ድረስ መንገዶች ተገንብተዋል። በደቡብ ሱዳን ውስጥ ነዳጅ እስከሚገኝባቸው አካባቢዎች መሰረተ ልማት የመዘርጋት ሥራ በፍጥነት እናከናውናለን” ብለዋል። ከዚህም በላይ የኢኮኖሚ ግንኙነቱን ለማጠናከር ነፃ የሰውና የዕቃ እንቅስቃሴዎች መኖርና የተደረጉ ስምምነቶችን ተግባራዊ ማድረግ አስፈላጊ መሆኑን ሁለቱም መሪዎች ተናግረዋል።

የኢኮኖሚ ግንኙነቱን ለማጠናከር ከጋምቤላ ፓርክ ፓሎውግ እና ከዲማ በራድ ወደ ቦማ ባር የሚወስዱ መንገዶች ግንባታ ለመጀመር ወስነዋል።

መሪዎቹ ግንኙነቱን ለማጠናከር የጋራ የሚኒስትሮች ኮሚሽን የጋራ የቴክኒክ ኮሚቴ በዓመት ሁለት ጊዜ እና በጉባኤ ደረጃ የሚካሄደው ስብሰባ በዓመት አንድ ጊዜ ለማካሄድም መግባባት ላይ ደርሰዋል፤ የደቡብ ሱዳንን የፀጥታ ችግር በዘላቂነት ለመፍታት እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በነሐሴ ወር 2015 በአዲስ አበባ ለተፈረመው ስምምነት ተፈፃሚነት በጋራ ለመስራትም ተስማምተዋል።

የደቡብ ሱዳናውያንን አንድነት ለማጠናከርና ዘላቂ ሰላም ለማምጣት ሁሉንም ባለድርሻ አካላት ያካተተ ብሔራዊ ውይይት እንዲካሄድ በፕሬዚዳንት ሳልቫኪር የተደረገው ጥሪ ተግባራዊ እንዲሆን በጋራ እንሰራለን ብለዋል፤ ዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ በደቡብ ሱዳንና በቀጣናው የተፈጠረው ድርቅ የሰው ሕይወት ሳያጠፋ ለመከላከል ድጋፍ እንዲያደርግ ጥሪ አቅርበዋል፤ ፈጣን የእርዳታ ድጋፍ ካልተደረገ የሰው ሕይወት የመጥፋት ዕድል በጣም ሰፊ መሆኑን አስጠንቅቀዋል።

ሁለቱ አገራት የመንገድና ድልድዮች ትብብር፣ በመንገድ ግንባታ፣ የኢነርጂና የጤና መስኮች የትብብር የመግባቢያ ሰነድ፣ የድንበር ንግድ ፕሮቶኮል፣ አማራጭ የንግድ ስምምነት፣ የተግባቦት፣ የመረጃና የሚዲያ ስምምነቶችን ተፈራርመዋል።

እነዚህ ከላይ የተዘረዘሩት ግንኙነቶች ወደ ተግባር በፍጥነት ከገቡ ግብፅ በደቡብ ሱዳን እና በኢትዮጵያ መካከል የነበረውን ጠንካራ የዲፕሎማሲ ግንኙነት ሰብራ በመግባት በኢትዮጵያ መንግስት ላይ የእጅ አዙር ተፅኖዎችን ለማሳረፍ የምታደርጋቸውን ጠንክራ እንቅስቃሴዎችን ወደ ውርዴ ለመቀየር ከፍተኛ ፋይዳ አላቸው። እንዲሁም በርግጥ የአስመራ አገዛዝ በደረሰበት ወቅታዊ የፖለቲካ ቁመና የግብፅ አጀንዳ ማስፈጽም የሚችልበት አቅም ይኖረዋል ተብሎ ባይገመትም፣ መፈረጋጡ ስለማይቀር በሁለቱ ሀገሮች መካከል የተደረሰው ስምምነት ፈጥኖ ተግባራዊ ከሆነ አብሮ ምላሽ የሚያገኝ ነው የሚሆነው።¾

በይርጋ አበበ

የደርግን መንግስት በትጥቅ ትግል ጥሎ ስልጣን ላይ የተቀመጠውና አሁንም ስልጣን ላይ ያለው መንግስት በ1987 ዓ.ም ዘውጌ ተኮር ከበሬታ የተቸረውን ህገ መንግስት አወጣ። ህገ መንግስቱ በመግቢያው ላይ የኢትዮጵያ ብሔር፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች መርጠው በላኳቸው ተወካዮቻቸው አማካኝነት ኅዳር 29 ቀን 1987 ዓ.ም የኢፌዴሪ ህገ መንግስት ያጸደቁ መሆናቸውን  ሲል ይገልጸዋል። አሁንም ድረስ በስራ ላይ ያለውና ላለፉት 22 ዓመታትና ከዚያ በላይ ዕድሜ አስቆጥሮ አንድም ጊዜ ያልተሻሻለውን ህገ መንግስት ከረቂቅነቱ ጀምሮ እስከ ማጽደቅ ድረስ ያሉትን ሂደቶችና “የብሔር ብሔረሰቦችና ህዝቦች ተወካዮች” ያደረጓቸውን ውይይቶችና ክርክሮች አቶ አስራት አብርሃም “የህገ መንግስቱ ፈረሰኞች” ሲሉ በመጽሀፍ መልክ ሰሞኑን ለንባብ አብቅተውታል።

የአቶ አስራት አብርሃምን መጽሀፍ የኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰቦችና ህዝቦች ተወካዮች ካጸደቁት የኢፌዴሪ ህገ መንግስት አንቀጾች ጋር በማነጻጸር ከዚህ በታች በተቀመጠው መልኩ ለመዳሰስ ሞክረናል። መልካም ምንባብ።

 

 

የህገ መንግስት ታሪክ በኢትዮጵያ

ኢትዮጵያ ረጅም የመንግስት ታሪክ ያላት አገር ብትሆንም ቃለ መንግስት (ህገ መንግስት) ሳይኖራት ቆይታ በ1923 ዓ.ም የመጀመሪያው ህገ መንግስት በአጼ ኃይለስላሴ ዘመነ መንግስት መውጣቱን ብዙዎቻችን የምናውቀው ሀቅ ነው። አቶ አስራት አብርሃም ግን ከ1923 ዓ.ም በፊት በኢትዮጵያ መንግስታት የሚመሩበት ህገ መንግስት እንደነበረ ይገልጻሉ። ይህም ህገ መንግስት “ክብረ ነገስት” የሚለው መጽሀፍ መሆኑን በምሳሌ ሲያስቀመጡ “የህገ መንግስት ጽንሰ ሀሳብ በኢትዮጵያ ጥንታዊ መሰረት አለው። ከ1270 ዓ.ም ጀምሮ ዘመናዊ ህገ መንግስት እስከተረቀቀበት 1923 ዓ.ም ድረስ ክብረ ነገስት የሚባለው መጽሀፍ እንደ ህገ መንግስት ሆኖ አገልግሏል። ለዚህ ነው አጼ ዮሀንስ ‘ሀገሬና ህዝቤ ያለ እርሱ አይገዛልኝምና ክብረ ነገስት የተባለው መጽሀፍ በማን እጅ እንዳለ አፈላልገው ይላኩልኝ’ የሚል ደብዳቤ በ1872 ዓ.ም ለእንግሊዙ  ሎርድ ግራንቪስ የጻፉት” ሲሉ አገርና ህዝብ በህገ መንግስት ብቻ ይተዳደሩ እንደነበረ የአጼ ዮሐንስን ደብዳቤ በመጥቀስ ይገልጻሉ።

ህገ መንግስት ዓላማው ስለ መንግስታት የስልጣን ምንጭ መግለፅ እና የአስተዳደር ጉዳዮችን በተመለከተ አገርና ህዝብ የሚመሩበት የህግ ሰነድ ነው። ለምሳሌ የኢፌዴሪ ህገ መንግስት የመንግስት ስልጣን ስለሚገኝበት መንገድ ሲገልጽ “በዚህ ህገ መንግስት ከተደነገገው ውጭ በማናቸውም አኳኋን የመንግስት ስልጣን መያዝ የተከለከለ ነው” ሲል በአንቀጽ ዘጠኝ ንዑስ አንቀጽ ሶስት ላይ ይገልጻል። የመንግስት ስልጣን ምንጩም በህዝብ ድምጽ ብቻ መሆኑን እንዲሁ በአንቀጽ 50/3 ይደነግጋል። ከዚህ ውጭ በሆነ መንገድ የመንግስት ስልጣን ለመያዝ መሞከር ወይ መፈንቅለ መንግስት ነው ወይም ደግሞ በዘመኑ አጠራር “ህገ መንግስታዊ ስርዓቱን በኃይል በመናድ የመንግስት ስልጣን መያዝ” ነው። ይህ ደግሞ ተቀባይነት እንደለሌለው ነው ህገ መንግስቱ የሚገልጸው።

ክብረ ነገስት የሚባለው መጽሀፍም የመንግስታት የስልጣን ምንጭ የትና እንዴት እንደሚገኝ ሲገልጽ “የስልጣን ምንጭ መለኮታዊ ኃይል ሲሆን ይህም በነብዩ ሳሙኤል አማካኝነት ለንጉስ ዳዊትና ለዘሮቹ የሰጠው ቅብዓ ንግስና ነው። የኢትዮጵያ ህጋዊ ገዥነትም የንጉስ ዳዊት ልጅ ከሆነው ከንጉስ ሰለሞንና ከንግስተ ሳባ ለሚወለደው ምኒልክ ቀዳማዊ ዘሮች እንደሚገባ ይደነግጋል። ከዚህ ውጭ ለሆኑ የነጋሲነት ክብር እንደማይገባ ሲገልጽም እስራኤላዊ ሳይሆኑ መንገስ ህግን መተላለፍ ነው በማለት ነው” ሲሉ አቶ አስራት ክብረ ነገስት የህገ መንግስት ሚና ሲጫወት መቆየቱን በማንሳት የኢትዮጵያን የህገ መንግስት ታሪክ ይገልጻሉ። በኢትዮጵያ ከዘመን ዘመነ የተሸጋገሩት አጼዎችም በዚህ ህግ መሰረት ብቻ ወደ ስልጣን ማማ ላይ መውጣታቸውን ያስታወሱት አቶ አስራት “አጼ ቴዎድሮስ” ብቻ ራሳቸውን “የሰለሞን ዘር” ብለው ሳይመፃደቁ የነገሱ ብቸኛ መሪ መሆናቸውን ይገልጻሉ።

ለ700 ዓመታት ገደማ አገሪቱ እንደ ህገ መንግስት ስትተዳደርበት የቆየችው ክብረ ነገስት ከ1923 ዓ.ም በኋላ በአጼ ኃይለስላሴ ዘመነ መንግስት በወጣው የመጀመሪያው ዘመናዊ ህገ መንግስት ተተክቷል። ከዚያ ጊዜ በኋላም ሶስት ህገ መንግስቶች ስራ ላይ የዋሉ ሲሆን (በ1948፣ በ1978 እና በ1987 ዓ.ም የወጡት) አንድ ህገ መንግስት ደግሞ(በ1966 ዓ.ም) ተረግዞ ገና ሳይወለድ ተጨናግፏል።

የህገ መንግስቶቹ ቅቡልነት

የንጉስ ሰለሞን ዘር ነኝ ሳይሉ የነገሱትን አጼ ቴዎድሮስን ጨምሮ ሁሉም ጦራቸውን ሰብቀው አንደኛውን ባለጊዜ ገልብጠው በተራቸው ባለጊዜ በመሆን ኢትዮጵያን ያስተዳደሩ የነበሩ አጼዎች “ክብረ ነገስትን ተቀብለው ነበር የሚነግሱት” ሲሉ አቶ አስራት ከዘመናዊያኑ ህገ መንግስቶች ይልቅ ክብረ ነገስት በህዝቡም ሆነ በአጼዎቹ ተቀባይነት እንደነበረው ገልጸዋል። “ከክብረ ነገሰት ቀጥለው የወጡት ሁሉም ህገ መንግስቶች ምንም አይነት ተቀባይነት ስላልነበራቸው ያወጧቸው መንግስታት ዕድሜ ሲያበቃ የእነርሱም ዕድሜ አብሮ ሲያበቃ ነው የሚታየው” በማለት ሀሳባቸውን ያጠናክራሉ። 

ለዚህ ደግሞ ምክንያቱ የህገ መንግስቶቹ ስሪት ህዝብን ለመጥቀም ሳይሆን የመንግስት ስልጣን የያዘውን አካል ስልጣን ለመጠበቅ የሚወጡ አሳሪ ህጎች በመሆናቸው እንደሆነ አቶ አስራት ሲገልጹ “ሁሉም በኢትዮጵያ የወጡ ዘመናዊ ህገ መንግስቶች ያላቸው ግብ ተመሳሳይ ነው። በእጅ የገባን ስልጣን ህጋዊና ዘላቂ ማድረግ ነው” ብለዋል።

የህገ መንግስቱ ፈረሰኞች ማንነት በአቶ አስራት አብርሃም ምልከታ

ቀደም ሲል በተጠቀሱት ሁለት ንዑሳን ርዕሶች የኢትዮጵያንና የህገ መንግስቶቿን ግንኙነት በአጭሩ ተመልክተናል። ከዚህ ቀጥሎ ባሉት ተከታታይ ክፍሎች ደግሞ ስለ ኢፌዴሪ ህገ መንግስት እና ስለ አስራት አብርሃም ምልከታ የሚመለከተውን ሀሳብ ይሆናል።

አቶ አስራት አብርሃም የኢፌዴሪ ህገ መንግስት ጸድቆ በሰነድ መልክ ተዘጋጅቶ ቃለ መንግስት ሆኖ ለህዝብ ይፋ ከመደረጉ በፊት የነበረውን የማርቀቅና የማጽደቅ ሂደት አስቀምጠዋል። በመጽሃፋቸው “ቀዳሚ ገጽ” (መቅድም) ላይ መጽሃፋቸውን ያዘጋጁት ከ800 ገጾች በላይ ያለውን የህገ መንግስት ጉባኤ የተባለውን መዝገብ በማገላበጥ እንደሆነ ተገልጿል። “የህገ መንግስቱ ፈረሰኞች”ን ማንነት ሲገልጹም በ1986 ዓ.ም የተቋቋመውና 26 አባላት ያሉት የህገ መንግስት አርቃቂ ኮሚሽን አባላት ስራቸውን የሚያከናውኑት በተሰጣቸው ስልጣን መሰረት ሳይሆን ከመጋረጃ ጀርባ ሆኖ በሚመራቸው ሀይል አማካኝነት እንደሆነ አቶ አስራት በመጽሀፋቸው አስፍረዋል። እነዚህን ሀይላትም የህገ መንግስቱ ፈረሰኞች ሲሉ ገልጸዋቸዋል።

ጸሀፊው ሀሳባቸውን ሲያጠናክሩም “የኢፌዴሪ ህገ መንግስት የተረቀቀው በኢህአዴግ ጥብቅ ክትትልና ቁጥጥር እንደነበር የምንረዳው የዶክተር ነጋሶ ጊዳዳን ምስክርነት ስንመለከት ነው። በአርቃቂ ኮሚሽኑ ውስጥ ኢህአዴግ የተወከለው በዶክተር ነጋሶ ጊዳዳ እና በአቶ ዳዊት ዮሐንስ ቢሆንም ማታ ማታ በአቶ መለስ ዜናዊ የሚመራ ከፍተኛ የኢህአዴግ አመራሮቸ ስብሰባ ላይ ሁለቱ ተወካዮች በሚያመጡት ሪፖርት ላይ ተመስርቶ የዕለቱ ውሎ ይገመገማል። ጠንካራና ደካማ ጎኑ ተለይቶ በቀጣይ ውይይቶች ላይ በምን አቅጣጫ መሄድ እንዳለባቸው መመሪያ ይሰጣቸው ነበር” በማለት ዶክተር ነጋሶ ጊዳዳ “ዳንዲ የነጋሶ መንገድ” በሚል ርዕስ ባሳተሙት መጽሀፍ ላይ የገለጹትን ሀሳብ በማንሳት ህገ መንግስቱ ሲረቀቅ አቶ መለስ የሚመሩት ፈረሰኛ ቡድን እንደነበረ ገለጸዋል።

አቶ አስራት ከዶክተር ነጋሶ ምስክርነት በዘለለ በራሳቸው መላምት ተነስተው ህገ መንግስቱ ነጻ ሆኖ ያልተረቀቀ ሰነድ መሆኑን ሲገልጹም “የአርቃቂ ኮሚሽኑ የህግ ባለሙያ ሆነው የተሰየሙት ዶክተር ፋሲል ናሆም (የኢፌዴሪ ህገ መንግስትን ጨምሮን ጨምሮ በ1978 የወጣውን የኢህዴሪንና ስራ ላይ ሳይውል ተጨናግፎ የቀረውን የ1966 ህገ መንግስትን ጨምሮ ያረቀቁ ምሁር ናቸው) ህገ መንግስቱን ያዘጋጁት ከኢህአዴግ ቁልፍ ሰዎች ጋር እየተማከሩ ወይም የፓርቲውን የፖለቲካ ፕሮግራም እየተከተሉ መሆን እንደሚችል ለመገመት አይከብድም” ሲሉ ያስቀምጣሉ። ህገ መንግስቱም ስልጣን ላይ ያለው የኢህአዴግ መንግስት የፖለቲካ ፕሮግራሙን ህገ መንግስታዊ መልክ እንዲኖረው ለማድረግ ብዙ ርቀት ሂዷል ብሎ ደፍሮ መናገር የሚቻል ነው ሲሉ ሀሳባቸውን ያጠናክሩታል።

የኃይል አሰላለፍ በህገ መንግስቱ መጽደቅ ወቅት

ህገ መንግስት እንደሌሎች አዘቦታዊ ህጎች አይደለም። ሌሎች አዘቦታዊ ህጎች ህገ መንግስቱን ምርኩዝ አድርገው የሚነሱበት ሰነድ በመሆኑ ጠንካራ መሰረት ኖሮት ሊጸድቅ የሚገባ የህግ ሰነድ መሆን አለበት። ለዚህ ደግሞ ህዝብ ይወክሉኛል ያላቸውን ሰዎች መርጦ ወደ ጉባኤው በመላክ የህዝቡን ሀሳብ ወክለው በረቂቅ ሰነዱ ላይ ውይይት ይደረግበታል። ጠንካራ ውይይት ከተካሄደበት በኋላም የጉባኤው ሀሳብ ለህዝብ ቀርቦ ህዝቡ ይሁንታ ከሰጠው ህገ መንግስት ሆኖ ይጸድቅና የሁሉም የአገሪቱ ህዝብ የቃል ኪዳን ሰነድ ሆኖ ያገለግላል።

የኢፌዴሪ ህገ መንግስት በሚጸድቅበት ወቅት 543 ተወካዮች የተሳተፉበት ቢሆንም “ከ86 በመቶ በላይ የሚሆኑት የኢህአዴግ እና አጋር ደርጅቶች አባላት” መሆናቸውን አቶ አስራት አብርሃም የህገ መንግስቱን ጉባኤ ጠቅሰው አስቀምጠዋል። በዚህም ምክንያት የሀይል አሰላለፉ ወደ አንድ አቅጣጫ ያዘነበለ እንደሆነ የሚገልጹት አቶ አስራት፤ እንደ ሻለቃ አድማሴ ዘገየ እና አቶ ዳንኤል በላይነህ በግል ከአዲስ አበባ ተወክለው ወደ ጉባኤው ከገቡት ሰዎች ውጭ ሌሎቹ ተመሳሳይ አቋም ብቻ ሲያራምዱ እንደነበረ የጉባኤው ቃለ ጉባኤ ያስረዳል ሲሉ አቶ አስራት ገልጸዋል።

ህገ መንግስቱ በሚጸድቅበት ወቅት በተነሱ መሰረታዊ ነጥቦች ላይ ሰፊ ውይይት መደረጉን የሚጠቀሱት አቶ አስራት ሆኖም ሁሉም ነጥቦች በአሸናፊው ሀይል (በኢህአዴግ) የበላይነት የሚጠናቀቁ መሆናቸውን በመጽሀፋቸው ገልጸዋል። ለአብነት ያህልም በሰንደቅ ዓላማው ጉዳይ ላይ በተነሳው ነጥብ በሶስት ጎራ የተከፈለ እንደነበር አቶ አሰራት አብርሃም ገልጸዋል። አንደኛው ጎራ ቀደም ሲል የነበረው (አረንጓዴ ቢጫና ቀይ ቀለም ያለው) እንዳለ ይቀጥል የሚል ሲሆን ሁለተኛው ጎራ ደግሞ የተወሰነ ማስተካከያ ይደረግበት የሚል (ምናልባት አሁን ያለው ሊሆን ይችላል) ሲሆን ሶስተኛው ጎራ ደግሞ ፈጽሞ ይቀየር የሚል እንደነበረ ነው ከአቶ አስራት መጽሀፍ ላይ የሰፈረው መረጃ የሚገልጸው።

ሻለቃ አድማሴ ዘገዬ እና አቶ ዳንኤል በላይነህ የተባሉ የአዲስ አበባ ተወካዮች “ባንዲራው የአባቶቻችን ተጋድሎ፣ የኢትዮጵያ ነጻነትና አንድነት የሚያሳይ የታሪክ ምልክት ነው። ከባንዲራው ላይ አንድ ነገር ቢጨመር ወይም ቢቀነስ የኢትዮጵያ ህዝብ እንደሚያዝንና ህገ መንግስቱንም እንደማይቀበል” አፅንኦት ሰጥተው መከራከራቸውን የገለጹት አቶ አስራት በሌላኛው ጎራ የነበረው የኢህአዴግ እና የአጋሮቹ አቋም ደግሞ “ባንዲራው ለህዝቦች ነጻነት የቆመ ሳይሆን ህዝቦች የታረዱበትና የተጨፈጨፉበት፣ የጭቆና፣ የወረራ፣ የግፍና የብዝበዛ ምልክት ሆኖ ለዘመናት ያገለገለ የገዥ መደቦች የጭቆና መሳሪያ ነው” የሚል እንደነበረ ገልጸዋል። በመጨረሻም የሰንደቅ ዓላማው ይዘትና ቅርጽ በህገ መንግስት አንቀጽ ሶስት በተቀመጠው መልኩ ተወስኖ ጸድቋል (አረንጓዴ ቢጫና ቀይ ቀለማት በእኩል መስመር ተቀምጠው መሀሉ ላይ ብሔራዊ አርማ ያለው። ዓርማው የብሔር በሔረሰቦች ህዝቦችና የሀይማኖቶች በእኩልነት በአንደነት ለመኖር ያላቸውን ተስፋ የሚያንጸባርቅ ነው ይላል)

የሀገር ግዛት ወሰንን በተመለከተም የኢፌዴሪ ህገ መንግስት በአንቀጽ ሁለት “የኢትዮጵያ የግዛት ወሰን የፌዴራሉን አባሎች ወሰን የሚያጠቃልል ሆኖ በዓለም አቀፍ ሰምምነቶች መሰረት የተወሰነው ነው” በማለት አስቀምጧል። ይህ አንቀጽ የህገ መንግሰቱ አካል ሆኖ ከመጽደቁ በፊት በተደረጉ ውይይቶች ከኢህአዴግ የተለየ ሀሳብ ሲያራምዱ እንደነበር በአቶ አስራት አብርሃም መጽሀፍ የተጠቀሱት ሻለቃ አድማሴ ዘገየ እና አቶ ዳንኤል በላይ ነህ ሲሆኑ እነሱም “የአንድ አገር ህገ መንግስት ሲቀረጽ አብይ ተግባር የአገሪቱን አንድነት ወሰኗንና የህዝቦቿን ሉዓላዊነት የሚያረጋግጥ መሆን እንዳለበት፤ በተቃራኒው ይህ ህገ መንግስት ለዚህ እውቅና የማይሰጥ በመሆኑ እንደማይቀበሉት አመልክተው አባቶቻችንና አያቶቻችን ደማቸውን አፍስሰው አያሌ መስዋእትነት ከፍለው አንድነቷን ጠብቀው ያቆዩአትን አገር ይህ ህገ መንግስት ማስጠበቅ እንዳለበት አስገንዘዋል” ሲሉ አቶ አስራት በመጸሀፋቸው ገልጸዋል። በሌላ በኩል ያለው ሀሳብ ደግሞ ኢህአዴግንና አጋሮቹን ወክለው የሚከራከሩት ሰዎች አሰተያየት ነው።

ለምሳሌ አቶ አባይ ጸሀዬ “ባለፉት ስርዓቶች የነበረው የግዛት ወሰን አከላለልና አመለካከት አንድ ንጉስ ወይም ፊታውራሪ ከእነሰራዊቱ ተንቀሳቅሶ ሊደረስ የቻለበት መሬት ሁሉ እንደነበረ ገልጸው የአሁኑ የግዛት አወሳሰን ግን የአገርን አንድነት በጽኑ መሰረት ላይ የሚያቆም መበታተንን እና መከፋፈልን የሚያስቀር ሲሆን የዓለም አቀፍ ስምምነቶች መደንገጉም ከአጎራባች አገሮች ጋር ያለው ግንኙነትም በመልካም ግንኙነት ላይ የተመሰረተ እንዲሆን ስለሚያደርገው በጦርነት ከመፈላለግ የሚያድን ነው” ሲሉ መከራከራቸውን የሚገልጹት አቶ አስራት፤ አቶ ግርማ አዱኛ የተባሉ ሌላው አስተያየት ሰጪ ደግሞ የአቶ አባይ ጸሀዬን ሀሳብ ደግፈው ሲናገሩ “ኢትዮጵያ ዓለም አቀፍ ስምምነቶችን የማታከብር አገር ስለነበረች ህዝቦቿ ከጎረቤት አገሮች ጋር የነበራቸው ግንኙነት የወንድማማች ሳይሆን በጥርጣሬ የመተያየት ነበረ። ከሶማሊያ ጋር በተካሄደው ጦርነት አያሌ ህዝቦች ያለቁትም በዚህ ምክንያት ነው። የኢትዮጵያ የግዛት ወሰንም ቀይ ባህርን የሚያካልል ነው የሚለው አባባልም አሮጌ ታሪክን ይዞ መንገታገት ነው” ሲሉ የኤርትራን መገንጠልም ሆነ የሶሜሊያ ጦርነት ምክንያቱ ኢትዮጵያ በተጠናወታት የድንበር መግፋት ምክንያት የተፈጠረ መሆኑን መናገራቸውን የአቶ አስራት አብርሃም መጽሀፍ ያስረዳል።

ከእነዚህ ነጥቦች በተጨማሪም የክልሎች አወቃቀርን፣ የፈዴራል መንግስት የስራ ቋንቋን፣ የመሬት ጉዳይና ስለመገንጠል የሚያተኩሩ የህገ መንግስቱ ክፍሎች ከመጽደቃቸው በፊት እንደተለመደው ሰፊ ክርክር የተደረጉ ቢሆንም በኢህአዴግ አሸናፊነት በመጠናቀቃቸው አሁን ያለውን መልክና ቅርጽ ይዘው ሊወጡ ችለዋል። ለምሳሌ አንቀጽ 39 ላይ የብሔር ብሔረሰቦች መብት እስከ መገንጠል የሚለው ክፍል ‘መገንጠል’ የሚለው ቃል እንዲገነጠል፣ የክልሎች አወቃቀር በማንነት ላይ ያተኮረ መሆኑ ቀርቶ በአስተዳደር አመቺነት እንዲሆን፣ መሬትም የመንግስት መሆኑ ቀርቶ የህዝብ እንዲሆንና ህዝብ እንደፈለገ እንዲሸጥና እንዲለውጥ መብቱ ሊሰጠው ይገባል የሚሉት የክርክር ሀሳቦች በእነ አቶ ዳንኤል በላይነህና ሻለቃ አድማሴ ዘገዬ በኩል የቀረቡ ነበሩ።

አዝናኝ እውነታዎች በአቶ አስራት አብርሃም መጽሃፍ

የአቶ አስራት አብርሃም መጽሀፍ ከላይ በተቀመጠው መልኩ ጠንከር ጠንከር ያሉ ቁምነገሮችን የያዘ ቢሆንም አልፎ አልፎ ግን አዝናኝ ሀሳቦች አልታጡበትም። ለምሳሌ የመሬትን ጉዳይ አስመልከቶ ከትግራይ ክልል የተወከሉ ቄስ አለፈ ወልደእዝጊ የተባሉ የኢህአዴግ አባል “በአሁኑ ወቅት በህዝብ ትግል መሬት የሁሉም እንድትሆን በመደረጉ ከዚህ በኋላ መሸጥ መለወጥ ማለት ኢየሱስ ክርስቶስን በ30 ብር እንደተሸጠው ያህል ይቆጠራል” ማለታቸው በቃለ ጉባኤው ሰፍሮ እንደሚገኝ አቶ አስራት ገልጸዋል።

በሌላ በኩል ደግሞ የባንዲራን ጉዳይ በተመለከተ አሁን ያለው የኢፌዴሪ ሰንደቅ ዓላማ አርማ (መሀል ላይ ያለው ኮኮብ) በተመለከተ ራሳቸው አቶ አስራት “በዚህ ምልክት ዙሪያ ብዙ ውዥንብር እንዲፈጠር ምክንያት ሆኗል። አንዱ የትግሬ አምባሻ ነው ይላል። ነገር ግን ባንዲራው ላይ ያለው አርማ አምባሻ መጋገር የማትችል ሴት የጋገረችው ካልሆነ በቀር አምባሻ አይመስልም” ሲሉ በባንዲራው ምልክት ዙሪያ የሚሰጠውን አሉባለታ የገለጹበት መንገድ አዝናኝነት ይታይበታል።

“የሀገረ መንግስት ስያሜ” በሚለው ንዑስ ርዕስ ስር በጻፉት ላይ ደግሞ “የፂም መርዘም ሰውን ፈላስፋ አያደርገውም” የሚለውን የጣሊያኖች አባባል ተጠቅመዋል። ይህን አባባል የተጠቀሙት የኢፌዴሪ ህገ መንግስት በአንቀጽ አንድ “የኢትዮጵያ መንግስት የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ በሚል ስም ይጠራል” የሚለውን ሀሳብ ለመተቸት የተጠቀሙበት ነው። በዚህ ርዕስ ስር ባሰፈሩት ጽሁፍ አብዛኞቹ አምባገነን መንግስታት ስያሜያቸውን “ዴሞክራሲያዊ እና ሪፐብሊክ” የሚል ተቀጥያ መጨመራቸው ፂምን አሳድጎ ፈላስፋ ለመባል ከሚደረግ ከንቱ ሙከራ ጋር አገናኝተውታል። ይህን ሀሳባቸውን ሲያጠናክሩም በአንድ ወቅት አስመራ ውስጥ ከአንድ ጣሊያናዊ ቤት ተቀጥራ ትሰራ የነበረች አንዲት የትግሬ ኮረዳ ጣሊያናዊው ውሻውን “አሉላ” የሚል ስም ስለሰጠው ትበሳጭና አንድ ቀን ትገድለዋለች። ጣሊያኑ መጥቶ ውሻው ምን ሆኖ ሞተ ቢላት “ስሙ ከብዶት” ብላ እንደመለሰችለት ያስታወሱት አቶ አስራት የኢትዮጵያ መንግስትም አሉላ ሳይሆን አሉላ ነኝ ማለቱ (ዴሞክራሲን ሳይላበስ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ በሚል ስም መጠራቱ) ስሙ ከብዶት እንዳይሞት ስጋታቸውን የገለጹበት ክፍልም አዝናኝነት ይታይበታል።¾

ፕሬዚዳንት ዶ/ር ሙላቱ ተሾመ በቱርክ ለአምስት ቀናት በነበራቸው ይፋዊ ጉብኝት ወቅት ከቱርክ ፕሬዚዳንት ሬሲፕ ጠይብ ኤርዶዋን ጋር በሰጡት መግለጫ፣ መንግሥታቸው ከጉለን እንቅስቃሴ ጋር ንክኪ ያላቸውን ትምህርት ቤቶች አሳልፎ እንደሚሰጥና ከቱርክ መንግሥት ጋር እንደሚተባበር ገልጸዋል። ይህንን የፕሬዝደንቱን ቃል የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ አምባሳደር ተወልደ ሙሉጌታ ለሰንደቅ ጋዜጣ አረጋግጠዋል።

ፕሬዝደነት ሙላቱ አያይዘውም፣ የኢትዮጵያ መንግሥት ከቱርክ ጎን በመቆም ሽብርተኝነትን ለመታገል ለምታደርገው እንቅስቃሴ ድጋፉን እንደሚሰጥ አረጋግጠዋል። እንዲሁም በኢትዮጵያ የሚንቀሳቀሱት የቱርካውያን ትምህርት ቤቶች “ማሪፍ ፋውንዴሽን” ለተባለው መንግሥታዊ የቱርክ ተቋም ተላልፈው እንደሚሰጡ ማረጋገጫ ሰጥተዋል።

ከዚህ በፊትም ኢትዮጵያ አስር የቆንሲል ጽ/ቤቶች በተለያዩ የቱርክ ከተሞች መክፈቷ የሚታወቅ ነው። ሆኖም ከአስሩ መካከል አራቱ በቱርክ መንግስት ጠያቂነት መዘጋታቸው የሚታወስ ነው። እነሱም በኢዝሚር፣ ካይሴሪ፣ ኢስታንቡል እና ጋዚያንቴፕ ከተሞች የተከፈቱ ነበሩ። ለዚህም የተሰጠው ምክንያት ከፋቱላህ ጉለን ጋር የተያያዙ ናቸው የሚል ነው።

የቱርክ እና የኢትዮጵያ ግንኙነት እድሜ ጠገብ በመሆኑ የግንኙነታቸው ስርዓተ-ጥለት (Pattern) መመልከት ተገቢ ተደርጐ ይወሰዳል። በተለይ ቱርክ በኢትዮጵያ ውስጥ ካላት የኢንቨስትመንት አቅም አንፃር ተፅዕኖዋ እያየለ የመጣ መስሏል። በተለይ ይህ የካሮት እና የልምጭ ዲፕሎማሲ በቀጣይ በአፍሪካ ቀንድ ፖለቲካ ውስጥ ምን ሊያስከትል እንደሚችል ከወዲሁ መመልከቱ ጠቃሚ ነው።

በዚህ ጽሑፍም የቱርክ ገዥ ፓርቲ በዓለም አቀፉ ኅብረተሰብ በኩል ያለው ገፅታ እና ቀጣይ አደጋዎች ምን ሊሆኑ እንደሚችሉ በወፍ በረር ለመዳሰስ ይሞክራል።

የኢትዮጵያ እና የቱርክ (የቀድሞው ኦቶማን ቱርክ) ግንኙነት እድሜ ጠገብ ሲሆን፤ ከአምስት ክፍለ ዘመን በላይ የተሻገረ ነው። በሁለቱ ሀገሮች መካከል የነበረው ግንኙነት ሙሉ ለሙሉ በሚባል ደረጃ ሰላማዊ ተደርጐ የሚወሰድ አይደለም። አለመግባበቶች እና ግጭቶችንም ያስተናገደ ሲሆን፣ ከፍተኛ ደረጃ የደረሰ ግንኙነትም ነበራቸው። ሁለቱ ሀገሮች የሚተዋወቁት ከ16ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ መሆኑን ማጣቀሻዎች ያሳያሉ።

በ16ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ በኢትዮጵያ ውስጥ በተፈጠረው የእርስ በእርስ ጦርነት እና በወቅቱ ቀይ ባሕር አካባቢን ለመቆጣጠር በፓርቹጋልና በአቶማን ቱርክ መካከል በተፈጠረው ትንቅንቅ፣ የሁለቱ ሀገሮች ግንኙነት በጣም የቅርቡ ተደርጎ ይነሳል። በተለይ በአህመድ ግራኝ እና በሰሜን ኢትዮጵያ የክርስቲያን ግዛት በሚያስተዳድሩ መካከል በተነሳው የእርስ በእርስ ጦርነት ኦቶማን ቱርክ እጃቸውን ማስገባታቸውን በታሪክ ማጣቀሻዎች የሠፈረ ነው። በዚህ ጦርነት አህመድ ግራኝ በኦቶማን ቱርኮች በመታገዝ ጦርነቱን ማሸነፉንም ያወሳሉ። ከአሸናፊነቱ በኋላም የነበረው እድሜ አጭር ቢሆንም የኢስላም መንግስት መመስረት ችሎ ነበር።

የኦቶማን ቱርክ ድጋፍን ብዙ ፀሃፍት በኢትዮጵያ ላይ የተቃጣ የውጭ ወረራ መሆኑን አስፍረዋል። በሌላ በኩል የተቀመጡ የታሪክ መጣቀሻዎች በበኩላቸው፣ በኢትዮጵያ ውስጥ የነበሩ በሱልጣን የሚመራ ግዛት የነበራቸው ሃይሎች በአንድ ላይ አብረው በሰሜን ኢትዮጵያ የክርስቲያን ግዛት አስተዳዳሪዎችን ማሸነፋቸውን አስፍረዋል።

ከዚህ ጦርነት በኋላ በሰሜን ኢትዮጵያ የክርስቲያን ግዛት አስተዳዳሪዎች ለማገዝ ፖርቹጋል በእርስ በእርስ ጦርነት ውስጥ ተሳትፋለች። በጊዜው ሃያላን ሀገሮች ተብለው የሚታወቁት ኦቶማን ቱርኮች እና ፖርቱጋሎች በኢትዮጵያ የእርስ በእርስ ጦርነት ጎራ ለይተው ተሰልፈዋል። የመጀመሪያው ጦርነት የተካሄደው በ1952 ሲሆን፣ ቦታውም ሹምቡራ ኩሬ ነው። በጦርነቱም ግራኝ መሐመድ አሸንፏል። በ1942 የፖርቹጋል ጦር ሰራዊት በክሪስቶፎር ዳጋማ እየተመራ ጦርነት ውስጥ ቢሳተፍም ተሸንፏል። በ1943/44 በተደረገው ጦርነት በሰሜን ኢትዮጵያ የክርስቲያን ግዛት አስተዳዳሪዎች አሸናፊ ሆነዋል። ግራኝ መሐመድም በጦርነቱ ተሰውቷል።

ኦቶማን ቱርኮች ከግራኝ መሐመድ ሞት በኋላ፣ በ1557 ምፅዋ ደርሰዋል። ቀይ ባሕርን መቆጣጠር አላማቸው አድርገው ነበር የመጡት። ከአቶማን ቱርኮች ከ17ኛው እስከ 18ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በኢትዮጵያ የውስጥ ፖለቲካ ከፍተኛ ሚና ነበራቸው። በቀይ ባሕር ሸጥ አካባቢ የአቢሲኒያ ክፍለ ሀገር በሚል ስያሜ ከተማ መስርተውም ነበር። በ19ኛው ክፍለ ዘመን ማብቂያ ጣሊያን ምፅዋን በ1885 ስትቆጣጠር፣ የኦቶማን ቱርኮች ጠንካራ የኢስላም መንግስት ለመመስረት የነበራቸው ፍላጎት እና በቀይ ባሕር ላይ የበላይነት ለመያዝ የነበራቸው ሩጫ በዛው ተቀጭቷል።

ከኦቶማን ቱርክ ጋር ኢትዮጵያ የዲፕሎማሲ ግንኙነት የጀመረችው በ1896 ነው። በጊዜው ቱርክን ያስተዳድሩ የነበሩት ሱልጣን አብዱልሃሚድ ሁለተኛ ሲሆኑ፣ ምኒሊክ ሁለተኛ ኢትዮጵያን ያስተዳድሩ ነበር። በሀረር ከተማ የመጀመሪያው የኦቶማን ቱርክ ቆንስላ ጀነራል የተከፈተው በ1912 ዓ.ም ነው። ለሁለቱ ሀገሮች ግንኙነት በር ከፋች ተግባር ተደርጎ ይነሳል። በዚህ ጽሁፍ ሁሉንም መዘርዘር ባይቻልም በልጅ እያሱ ዘመን (1913-1916) ከኦቶማን ቱርክ ጋር ኢትዮጵያ ከፍተኛ ግንኙነት መፍጠር ችላ እንደነበር ማጣቀሻዎች ያሳያሉ። በልጅ እያሱ እና በሸዋ ባላባቶች መካከል በተፈጠረው የስልጣን ሽኩቻ፣ ልጅ እያሱ በንግስት ዘውዲቱ ተተክተው ጨዋታው ተጠናቋል። የኦቶማን ቱርኮችም ፍላጎት በዚያው ተቋጭቷል።

ከኦቶማን ቱርክ ወደ ሪፐብሊክ ቱርክ መንግስት ከተቀየረችው የዛሬዋ ቱርክ ጋር ዲፕሎማሲያው ግንኙነት ከኢትዮጵያ ጋር የተጀመረው በ1926 ነው። ኢትዮጵያም በ1933 ኤምባሲዋን በቱርክ ከፍታለች። ሁለቱ ሀገራት ግንኙነታቸውን በኤምባሲ ደረጃ ከፍ አድርገው አሳድገው ነበር። ይህ ግንኙነታቸው ግን የዘለቀው ጣሊያን ኢትዮጵያ ላይ በ1935 ወረራ እስከፈፀመችበት ጊዜ ድረስ ብቻ ነበር።

የጣሊያን ወረራን ተከትሎ ቀደማዊ ንጉስ አፄ ኃ/ስላሴ ኢትዮጵያ ለቀው ተሰደዋል። ንጉሱ በስደት ላይ እያሉ የቱርክ መንግስት ከኢትዮጵያ ጋር ከነበረው ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት አንፃር የጣሊያን ወረራን ማውገዝ ሲገባው፣ ከወራሪው የጣሊያን ፈሺስት መንግስት ጋር መልካም ግንኙነት መሰረተ። በሁለቱ ሀገሮች መካከል የነበረው ግንኙነትም ሻከረ። በስደት ላይ የነበሩት ንጉስ አፄ ኃ/ስላሴም ቅሬታቸውን የሚገልጽ ደብዳቤ በጊዜው ቱርክን ያስተዳድሩ ለነበሩት ፕሬዝደንት ከማል አታቱርክ ደብዳቤ ጽፈዋል። ኢትዮጵያ ነፃነቷን ካገኘች በኋላ ግን በሁለቱ ሀገሮች መካከል የነበረውን ግንኙነት ለማደስ ጥረቶች ተደርገዋል።

ሆኖም ግን በደርግ ዘመን በሁለቱ ሀገሮች የነበረው ግንኙነት ሙሉ ለሙሉ ተቋርጧል። ምክንያቱ ደግሞ በጊዜው በነበረው የቀዝቃዘው ጦርነት የሁለቱ ሀገሮች ሰልፍ በመለያየቱ ነው። ደርግ ሶሻሊዝም ሲመርጥ፤ ቱርክ ከምዕራቡ ዓለም ጋር ተቀላቀለች። ይህንን ተከትሎ፣ በ1984 በቱርክ የኢትዮጵያ ኤምባሲ ተዘጋ።

የቀዝቃዛው ጦርነት በ1991 ሲያከትም፣ የዓለም ዓቀፉ የኃይል አሰላለፍ በአንድ መስመር ሆነ። ይኸውም፣ ግሎባላይዜሽን የተባለው ንድፈ ሃሳብ ሁሉንም ሀገሮች ወደ አንድ የፖለቲካ ኢኮኖሚ መስመር ውስጥ በውዴታ ግዴታ ኮለኮላቸው። በዚህ ሰልፍ ውስጥ ዳግም ቱርክ እና ኢትዮጵያ ተገናኙ። በ1991 ወደ ስልጣን የመጣው ኢሕአዴግ፣ በማሕራዊ፣ በፖለቲካ እና በኢኮኖሚ ከግሎባላይዜሽን ጋር ሊሰለፍ በሚችልበት አዲስ መሰረት ላይ ተቀመጠ። በሒደትም ኢሕአዴግ፣ የሀገሪቷ ተጋላጭነት ዋና መንስኤዎች በልማት ወደኋላ መቅረት እና ድህነት ናቸው ሲል አስቀመጠ። ይህንን ተከትሎ፣ የውጭ ግንኙነት ፖሊሲውን ወደ ኢኮኖሚ ዲፕሎማሲ መርህ ላይ አስቀመጠው።

የቱርክ መንግስትም በ2002 ባወጣው የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ ቀመር በስፋት እና በጥልቀት ከአጎራባች ሀገሮች እና ከሌሎች አህጉሮች ጋር የኢኮኖሚ የፖለቲካ ትስስሮችን ለማፋጠን አቅጣጫ አስቀምጦ ወደ ሥራ መግባቱን ማጣቀሻዎች ያሳያሉ። ከሚጠቀሱት መካከል በ2008 በአፍሪካ አንድነት እውቅና የተሰጠው የቱርክ-አፍሪካ ሽርክና ፎረም ተጠቃሽ ነው።

እንዲሁም ከቀዝቃዛው ጦርነት ማክተም በኋላ ኢትዮጵያ በ2006 በአንካራ ቱርክ ኤምባሲዋን በድጋሚ ከፍታለች። በኢትዮጵያ እና በቱርክ መካከል የኢኮኖሚ ግንኙነቶች በጣም ጠንካራ የሚባሉ ናቸው። በአዲስ አበባ ቱርኩ የንግድ ቢሮ ከፍታለች። ከሁለት መቶ ሰላሳ በላይ የቱርክ ኩባንያዎች በኢትዮጵያ በሥራ ላይ ይገኛሉ። በሁለቱ ሀገሮች የንግድ እና የቀጥታ የውጭ ኢንቨስትመንት ግንኙነቶች አሉ። ከአመታት በፊት ያሉ መረጃዎች እንደሚያሳዩት፣ የቱርክ ባለሃብቶች ኢንቨስትመንት 1 ነጥብ 4 ቢሊዮን የአሜሪካ ዶላር ነው። የቱርክ ኩባኒያዎች የካፒታል ኢንቨስትመንት 3 ቢሊዮን ዶላር ይደርሳል። የሁለቱ ሀገሮች የንግድ ልውውጥ ከ500 ሚሊዮን ዶላር በላይ ደርሷል።  

  ከዲፕሎማሲ ግንኙነት አንፃር ስንመለከተው የቱርክ ጠቅላይ ሚኒስትር የነበሩት ጣይብ ኤርዶዋን በ2005፣ በ2009 እና በ2015 ኢትዮጵያን ጎብኝተዋል። የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ በ2008 ቱርክን የጎበኙ ሲሆን፣ በ2008 በቱርክ አፍሪካ ፎረም ተባባሪ ሊቀመንበር ሆነው ስብሰባውን መርተዋል። ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ በ2011 ቱርክን ጐብኝተዋል፡፡ እንዲሁም የቱርክ ግብረሰናይ ድርጅት የሆኑት IHH and TUSKON ለሁለቱ ሀገሮች የሶሻል እና የኢኮኖሚ ግንኙነት ከፍተኛ ሚና እንደነበራቸው ይነገራል። በ2010 ኢዝሚር ኢንተርናሽናል ፌር በሚል በአዲስ አበባ በተዘጋጀ ባዛር ከ200 በላይ የቱርክ ልዑካን ወደ አዲስ አበባ መምጣታቸው የሚታወስ ነው።

ሌላው በኢትዮጵያ ፍትህ ሚኒስቴር እና በቱርክ የሀገር ውስጥ ደህንነት መስሪያቤት በ2001 የተፈረመው፣ ዓለም ዓቀፍ ሃሺሽ አዘዋዋሪዎችን፣ ዓለም ዓቀፍ አሸባሪዎችን እና የተቀናጀ ወንጀል የሚፈጽሙ ሃይሎችን በጋራ ለመወጋት የተፈረመ ስምምነት አለ። እንዲሁም በ2013 የመከላከያ ኢንዱስትሪ ኮርፖሬሽን ስምምነት ፈጽመዋል።

 

 

የቱርክ መንግስት በዓለም አቀፍ ኅብረተሰብ እይታ

የቱርክ መንግስት በተለይ ኤ.ኬ.ፒ ወይም በፍትህ እና በዴቨሎፕመንት ፓርቲ አመራር ሰጪነት ፈጣን የኢኮኖሚ ለውጥ አስመዝግበዋል። በ2014 የቱርክ ጂዲፒ 820 ቢሊዮን የአሜሪካ ዶላር ነበር። በ2012 በዓለም አቀፍ ደረጃ ከተዘረዘሩ ሁለት መቶ ሃያ አምስት ተወዳዳሪ ኮንትራክተሮች መካከል ሰላሳ ሦስቱ የቱርክ ኩባንያዎች ናቸው። እንዲሁም ከዘመናዊ ቱርክ ምስረታ ጀምሮ ሴኩላር መንግስት መስርተው ዴሞክራሲያዊ ምርጫዎች በማድረግ እየተጓዙ ይገኛሉ።

ሆኖም ግን ባለፉት አምስት ዓመታት ውስጥ በሶሪያ ምድር በዓለም አቀፍ አሸባሪዎች እና በሶሪያ መንግስት መካከል በተደረገው ጦርነት ውስጥ የቱርክ መንግስት ሚና የዓለምን ትኩረት የሳበ ነበር። የቱርክ መንግስት የበሽር አላሳድ መንግስትን ለመጣል እና የኩርድ ብሔራዊ ፓርቲን እንቅስቃሴ ለመግታት በሚል፣ ከአሸባሪዎች ጋር የሄደበት ርቀት በዓለም አቀፉ ሕብረተሰብ ዘንድ ድንጋጤ የፈጠረ እና የቱርክ መንግስትን ትዝብት ውስጥ የጨመረ ተግባር ተስተውሏል። እንዲሁም በኢኮኖሚና በዴሞክራሲ ሥርዓት ግንባታዋ በዓለም አቀፉ ሕብረተሰብ ዘንድ ትልቅ ቦታ አግኝታ ለነበረችው ቱርክ ዛሬ ላይ ጥቁር ጥላ አጥልቶባታል። የዓለም አቀፉ ሕብረተሰብ እና መገናኛ ብዙሃን በቱርክ ላይ ያላቸውን እይታ በዚህ መልኩ አቅርበነዋል።

በኮሎምቢያ ዩኒቨርስቲ የሰብዓዊ መብት ጥናት ተቋም የሰላም ግንባታ እና የመብቶች ጥበቃ ፕሮግራም ዳይሬክተር የሆኑት ዴቪድ ፊሊፕ (Huffington Post,2016) እንደገለፁት፣ “አይ.ኤስ.አይ.ኤስ እና የኤርዶጋን ጀስቲስ ኤንድ ዴቬሎፕመንት ፓርቲ በአይዶሎጂ ሰልፋቸው አንድ ናቸው። ሁለቱም የሙስሊም ብራዘርሁድ አቀንቃኞች ናቸው። ምንም እንኳን በቱርክ ከፍተኛ ኃላፊዎች መካድ ቢኖርም፣ የተራራ ክምር የሚያክሉ መረጃዎች አሉ። የቱርክ ጦር መሣሪያ ገንዘብ እና የሎጀስቲክ ድጋፍ በሶሪያ ውስጥ ለሚገኙ ኢስላሚስት ቡድኖች ታቀርባለች” ብለዋል። እንዲሁም በ2014 የደች ዌል ዘገባ እንደሚለው፣ “በየቀኑ ትልቅ የጭነት መኪኖች ምግብ፣ አልባሳት እና የተለያዩ ቁሳቁሶች ጭነው ከቱርክ ወደ ሶሪያ በመዝለቅ ያራግፋሉ” ብሏል።

ባለሙያዎች የቱርክ መንግስት ከአይ.ኤስ.አይ.ኤስ ጋር ያላቸውን የሽብር ቅንጅት በጥልቀት ለመረዳት ከሚሰጡ ፈንዶች፣ ሎጀስቲኮች እና ጦር መሳሪያዎች አንፃር መመልከት ነገሮች የበለጠ ግልጽ እንደሚያደርጉ ያስረዳሉ። እንደ HIS (IN MARCH 2016) ዘገባ የአይ.ኤስ.አይ.ኤስ. ሃምሳ በመቶ ገቢው የሚገኘው ከቀረጥ ገቢ እና የተለያዩ ቢዝነሶችን እና ቁሶችን በመውረስ ነው። ከዚህ ውስጥ አርባ ሶስት በመቶው ከነዳጅ የሚገኝ ነው።” ከአሸባሪው ቡድን ነዳጅ የሚገዛው ማነው? የአሜሪካ ግምጃ ቤት ለሕዝብ ይፋ ባደረገው መግለጫው (October 2014)፣ “አይ.ኤስ.አይ.ኤል ነዳጅ ዘይት በጣም በቅናሽ ለተለያዩ የንግድ አስተላላፊ ነጋዴዎች ይሸጥ ነበር። ግማሾቹ ከቱርክ ሲሆኑ የገዙቱን ርካሽ ነዳጅ መልሰው ለሽያጭ ያውሉታል” ብሏል። በተጨማሪም ከሲኤንኤን ጋር ቃለ ምልልስ ያደረጉት የቀድሞ የኔቶ ጥምር ኃይል አዛዥ ጀነራል ዌስሌይ ክላርክ እንዳረጋገጡት፣ “አይ.ኤስ.አይ.ኤስ የሚሸጠውን ነዳጅ የሚገዙ ሰዎች አሉ። ወደ ሆነ ቦታ ነው የሚተላለፈው። ለእኔ የሚመስለኝ ወደ ቱርክ እንደሚተላላፍ ነው”

ቱርክ በሕገወጥ መንገድ በምታስተላልፈው የነዳጅ ሽያጭ የፕሬዝደንቱ ሶስተኛ ልጅ ቢላል ኤርዶጋዋን ተሳታፊ መሆኑ በተለያዩ ዓለም ዓቀፍ ሚዲያዎች ሲዘግቡት ነበር። ቢላል በቤይሩት እና በቱርክ ወደቦች የማሪታይም ኩባንያዎች ባለቤት ነው። ከአይ.ኤስ.አይ.ኤስ በርካሽ የተገዙ ነዳጆችን ወደ ጃፓን የነዳጅ ማመላለሻ ጋኖች በማድረስ ሽያጭ ያከናውናል። ከዚህ ጋር በተያያዘ የሩሲያው ጠቅላይ ሚኒስትር ዲሚትሪ ኔድቬዴቭ (November 25 2015) በሰጡት መግለጫ በግልፅ እንዳስቀመጡት፣ “የቱርክ ተግባሮች በግልጽ እንደሚያሳዩት ቱርክ ለአይ.ኤስ.አይ.ኤስ ጥበቃ ታደርጋለች። እምብዛም አያስገርምም፣ ሪፖርቶችን ከግምት ካስገባን፣ የቱርክ ከፍተኛ ኃላፊዎች በኢስላሚስት ስቴት በሚቀርበው ርካሽ ነዳጅ ላይ እምቅ ፍላጎት አላቸ” ብለዋል።

ለአሸባሪው አይ.ኤስ.አይ.ኤስ ቡድን የቱርክ መንግስት የጦር መሳሪያዎች ሲያቀርብ እንደነበረም የኒውስዊክ ዘጋቢው ባርኔይ ጉዊቶን (November 2014) በጦርነት ቀጠና ውስጥ ከተማረከ አይ.ኤስ.አይ.ኤስ ወታደር ጋር ያደረገውን ቃለ ምልልስ ጠቅሶ ይፋ እንዳደረገው፣ “ከአይ.ኤስ.አይ.ኤስ አዛዥ የተነገረን ምንም ነገር እንዳንፈራ ነው። ምክንያቱም ከቱርክ መንግስት ጋር ሙሉ ትብብር በመኖሩ ነበር” ብሏል። የምርመራ ጋዜጠኛው ናፌዝ አህመድ በበኩሉ ከANHA ጋር ባደረገው ቃለ ምልልስ እንደተናገረው፣ “ግንባር ቀደም የቱርክና የአይ.ኤስ.አይ.ኤስ አባላት በሶሪያ እና በቱርክ ድንበር ያለገደብ ይዘዋወራሉ። ምክንያቱም አንዳንዶቹ ለቱርክ የስለላ መዋቅር ይሰራሉ።”

ዴቪድ ፊሊፕስ (The Huffington Post, 2016)፣ ቱርክ እና ሳዑዲ ዓረቢያ በጋራ ጦር መሳሪያ ለአይ.ኤስ.አይ.ኤስአሸባሪ ቡድን ማቅረባቸውን ባሰፈረው ዘገባ አስነብቧል። “በሴፕቴምበር 19 ቀን 2014 የቀረቡ ሰነዶች እንደገለፁት፣ የሳዑዲው ኢምር ቤንደር ቢን ሱልጣን በቱርክ በኩል ለአይ.ኤስ.አይ.ኤስ ጦር መሳሪያ ማጓጓዣ ክፍያ ሸፍነዋል። ከጀርመን የተነሳው በረራ በኢቲሙስጉት ቱርክ አየር ማረፊያ ጦር መሳሪያዎች አራግፏል። በሶስት ኮንቴነሮች ተከፋፍሎ ሁለቱ ወደ አይ.ኤስ.አይ.ኤስ ሲላክ አንዱ ወደ ጋዛ ተጓጉዟል” ሲል ዴቪድ ዘግቧል።

ተሰናባቹ የአሜሪካ መንግስት ምክትል ፕሬዝደንት ጆ ባይደን (October, 2014) በሃርቫርድ ለታደሙ? ባሰሙት ንግግር፣ “የኤርዶዋን አገዛዝ ለአይ.ኤስ.አይ.ኤስ በመቶ ሚሊዮን ዶላሮች እና በሺዎች የሚቆጠሩ ጦር መሳሪያዎች ድጋፍ ያደርግ ነበር” ሲሉ ለዓለም ሕዝብ አገዛዙን አሳልፈው መስጠታቸው የሚታወስ ነው።

በአሜሪካ ኢንተርፕራይዝ ኢንስቲትዩት ምሁር የሆነቱ ማይክል ሩቢን ያስቀመጡትን አጠቃላይ መደምደሚያ ማስቀመጡ ጠቃሚ ነው። ማይክል እንደሚሉት፣ “ውስጠ ወይራ ያለው፣ ኤርዶዋን የመስበኪያ መድረኮችን ስም ለመለጠፍ መጠቀሙ ነው። ኩርዶችን፣ የአካባቢ ባለሙያዎችን፣ ምሁራንን፣ ጋዜጠኞችን እና የፋቱላህ ጉለን ለዘብተኛ የእስልምና ንቅናቄዎችን ካለምንም መረጃ ወይም በፍርድ ቤት ሳይረጋገጥባቸው አሸባሪዎች መሆናቸውን ይለጥፍባቸዋል። በእሱ የፀጥታ ኃይሎች በቁጥጥር ስር ይውላሉ። ይታሰራሉ። እነዚህ ሰዎች፣ የእሱን የፖለቲካ አጀንዳ የሚቃወሙ ወይም በእሱ ሰልጣን ዙሪያ ባሉሰዎች ላይ ከሙስና ጋር በተገናኘ ሂስ የሚያሰሙ ናቸው” ሲሉ የኤርዶዋንን ፍላጐት ገልጠው አሳይተዋል።

የቱርክ መንግሥት በበኩሉ በሐምሌ ወር ለተቃጣበት የግልበጣ ሙከራ ቀንደኛ ተጠያቂ ያደረጋቸው፣ በአሜሪካ በስደት የሚኖሩትንና የጉለን ንቅንናቄ ወይም የሂዝመን ንቅናቄ መሪ እንደሆኑ የሚነገርላቸውን ሞሐመድ ፈቱላህ ጉለንና ተከታዮቻቸውን ነው። የቱርክ ፓርላማ ጉለንን በአሸባሪነት ፈርጇል። የአሜሪካ መንግስት ጉለንን አሳልፈው እንዲሰጡ ለቀረበላቸው ጥያቄ የሰጡት ምላሽ፣ የቱርክ መንግስት ተጨባጭ ማስረጃ ካቀረበ በሕግ አግባብ አሳልፈን እንሰጣለን ብለዋል። ቱርክ በበኩሏ በሁለቱ አገራት ግንኙነት ወደ ነበረበት ቦታ እንዲመለስ ጉለን ተላልፎ እንዲሰጣት በቅድመ ሁኔታ አስቀምጣለች።

 የንቅናቄው አራማጆችና አባላት በመላው ዓለም ከሚንቀሳቀሱባቸው መንገዶች መካከል በንግድ፣ በትምህርት ተቋማትና በሌሎችም መስኮች ተፅዕኖ ለመፍጠር ሞክረዋል በማለት የቱርክ መንግሥት ይከሳቸዋል። የአውሮፓ ሕብረት ለቱርክ መንግስት ውንጀላ መረጃ እንዲሰጠው በይፋ ጠይቋል። እንዲሁም የአውሮፓ ኅብረት በቱርክ የሕግ የበላይነት እንዲከበር እየወተወተ ይገኛል።

ፕሬዝደንት ኤርዶዋን በበኩላቸው፣ ከቱርክ መንግሥት ጋር ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ያላቸው አገሮች በሙሉ፣ ሞሐመድ ፈቱላህ ጉለን ጋር ንክኪ አላቸው በማለት የሚወነጅሏቸው ትምህርት ቤቶች፣ የንግድ ተቋማት እንዲዘጉ እየወተወቱ ይገኛሉ። በኢትዮጵያ መንግስት በኩልም ጥያቄአቸው ተቀባይነት ማግኘቱን በውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ቃል አቀባይ አምባሳደር ተወልደ ሙሉጌታ ለሰንደቅ ጋዜጣ አረጋግጠዋል።

“በኢትዮጵያ የሚገኙ የነጃሺ ኢትዮ-ቱርክ ት/ቤቶች ለቱርክ መንግስት ተላልፈው የሚሰጡት፣ በኢትዮጵያ መንግስት አሸባሪ መሆናቸው ወይም አሸባሪ ተብሎ በቱርክ መንግስት ከተፈረጀው ከፋቱላህ መሐመድ ጉለን ጋር ንክኪ እንዳላቸው አረጋግጦ ነው ወይ?” ተብሎ ለቀረበላቸው ጥያቄ አምባሳደሩ በሰጡት ምላሽ “ተጨማሪ የምሰጠው አስተያየት የለም” ብለዋል።

በተያያዘም “አሸባሪዎች መሆናቸው ሳይረጋገጥ እንዴት ተላልፈው ይሰጣሉ?” ለሚለው ጥያቄም፤ “ሁሉም ነገር በሕግ አግባብ ነው የሚሆነው። ከዚህ ውጪ የተለየ አስተያየት የለኝም” ብለዋል። 

እንዲሁም በሁለቱ ሀገሮች መካከል ተደረሰ ከተባለው ስምምነት ጋር ተያይዞ መነሳት ያለበት ነጥብ፤ በቱርክ ፓርላማ የተመሰረተው ማሪፍ ፋውንዴሽን በኳታር እና በሳዑዲ ዓረቢያ መንግስታት የገንዘብ ድጋፍ የሚንቀሳቀስ በመሆኑ በኢትዮጵያ ውስጥ ካለው የውሃቢዝም (ሰለፊያ) አስተምህሮት እንቅስቃሴ ጋር ያለው ግንኙነት እንዴት እንደሚታይ ነው?

 

ከሶማሊያ ወቅታዊ ሰላም ጋር

የሁለቱ አገሮች ግንኙነት እንዴት ይታያል?

በሶማሌ ሀገረ ግዛት በአንድ ወቅት ለማስተዳደር እድል አግኝተው የነበሩ ራሳቸውን የተባበሩ የእስልማና ፍርድ ቤቶች ጥምረት ብለው የሚጠሩ ሃይሎች በጁላይ 21 2006 በኢትዮጵያ መንግስትና ሕዝብ ላይ “ቅዱስ ጦርነት” ማወጃቸው የሚታወስ ነው። ይህንን ጽንፈኛ ኃይል የሀገር መከላከያ ሠራዊት በመደምሰስ ከሶማሊያ ግዛት አስተዳዳሪነት እንዲወገድ አድርጓል። በዚህ ጽንፈኛ ሃይል ውስጥ የነበሩ ወጣቶች አል-ሸባብ የሚል መጠሪያ በመያዝ የዓለም ዓቀፉን የሽብር ሰንሰለት ከተቀላቀሉ ቆየት ብለዋል።

የኢትዮጵያ መንግስት ከእነዚህ ጽንፈኛ ሃይሎች በኋላ ሶማሌን ለማረጋጋት እና መንግስት እንዲኖራት የሰብዓዊ እና የቁስ ዋጋዎች እየከፈለ ይገኛል። በተራዘመ ቀውስም ሶማሌ ፌደራላዊ በሚመሰል ሶስት አስተዳደሮች እየተዳደረች ትገኛለች። እነሱም የሞቋዱሾ አስተዳደር፣ የሶማሌላንድ አስተዳደር እና የፑንት ላንድ አስተዳደር ናቸው። በተለይ ሶማሌላንድ ነፃ ሀገር መሆኗን በይፋ አውጃለች። የዓለም ዓቀፉ ማሕበረሰብ ግን እውቅና አልሰጣትም።

ኢትዮጵያ ከደረሳበት የብሔራዊ ጥቅም ደህንነት መነሻ እንደዚሁም “የሶማሌ ሰላም የኢትዮጵያ ሰላም ነው” ከሚል መሰረታዊ መርህ በሶማሌ ውስጥ ሰላም እና መረጋጋት እንዲፈጠር ጠንክራ እየሰራች ትገኛለች። በአንፃሩ ቱርክ በአፍሪካ ቀንድ የሚገኙ የኢኮኖሚ ጥቅሞቿን ለማስጠበቅ እና የባሕር ወንበዴዎችን ለመከላከል ሶማሌ መግባቷን በተደጋጋሚ ስትናገር ትደመጣለች። ለሶማሌ ሰላምም ያላትን ቁርጠኝት በሀገር መሪ ደረጃ ጉብኝት በማድረግ፣ መሰረተ ልማቶችን በመዘርጋት እና የኢኮኖሚ ድጋፎችን በማድረግ ለማሳየት ብዙ ርቀት ሄዳለች። በእስልምና እምነት ተከታይ ሀገሮችም ያላትን የሞራል የበላይነት ለማሳየት ተጠቅማበታለች።

ሆኖም ግን ሶማሌን እንደአንድ አህዳዊ ሀገር በመውሰድ ፌዴራላዊ ሥርዓት እንዳይዘረጋ የፖለቲካ ሥራዎችን ለመስራት ብዙ ርቀት ሄዳለች። ሌሎችም የዓረብ ሀገራት “አንድ ሶማሌ” እያሉ በአደባባይ ሲናገሩ ይደመጣሉ። በተለይ ሶማሌላንድ ይህንን የቱርክ እንቅስቃሴ እና የዓረቦችን አንድ ሶማሌ ፍላጎትን አጥብቃ ትቃወመዋለች። እንዲሁም ኢትዮጵያ ካሳለፈችው ታሪክ በተለይ የሲያድ ባሬ አህዳዊ አገዛዝ እና ከሶማሌ ፍርድ ቤቶች ጥምረት የቅዱስ ጦርነት አዋጅ አንፃር፣ የኢትዮጵያን ብሔራዊ ጥቅም ለመጉዳት የሚፈልጉ ኃይሎች “አንድ ሶማሌ” የሚለው የሥርዓት ጥያቄ አዋጪ መሆኑን ተገንዝበው በሶማሌ የፌዴራል ስርዓት እንዳይዘረጋ እየገፉበት መሆናቸውን ማሳያ ተደርጎ የሚወሰድ ነው።

ሌላው ለኢትዮጵያ አስጊ ተደርጎ የሚወሰደው ቱርክ ለሶማሌ ሰላም ከሌሎች ሀገሮች በተለየ የአማራጭ ሃሳብ እንዳላት በይፋ መናገሯ ነው። በሶማሌ የቱርክ አምባሳደር ኦልጋን ቤከር እንዳሉት፣ “በሶማሌ የሰብዓዊ ድጋፍ ቅርጽ ነው የምንጠቀመው። ከዚህ በፊት የዓለም ዓቀፉ ሕብረተሰብ ከሚሰጠው የእርዳታ ፕሮግራም ለየት ያለ ነው።” ከዚህም በላይ ቱርክ አልሸባብን አንድ የእስልምና አካል አድርጋ ነው የምትወስደው። በአንፃሩ ኢትዮጵያ እና ኢጋድ ደግሞ አልሸባብ በሶማሌ ሰላም ውስጥ ቦታ የሌለው ዓለም ዓቀፍ አሸባሪ መሆኑን ግልጽ አቋም አስቀምጠዋል።

በቀጣይ ቱርክ በኢትዮጵያ ላይ እያሳየች ያለውን የካሮት እና የልምጭ ዲፕሎማሲ በሶማሌ የሰላም ሒደት ላይ ይዛው ብቅ የምትል ከሆነ ወደፊት ውጤቱን በጋራ የምናየው ይሆናል።¾

 

በይርጋ አበበ

ሶሻሊስቱ ሜጄር ጄኔራል መሀመድ ሰይድ ባሬ (ዚያድ ባሬ) እ.ኤ.አ በ1991 ከስልጣን ተወግዶ ከአገር ከኮበለለ በኋላ የሶማሌ ምድር መንግስት አልባ መሆኗን ተከትሎ (አምባገነንም ቢሆን) በጎሳ መሪዎች ሲገዛ የኖረ ምድር ሆኗል። አገሪቱ መንግስት አልባ መሆኗን ተከትሎም እንደ አል ሻባብ እና አል ቃኢዳ አይነት ዓለም አቀፍ የሽብር ቡድኖች መናኸሪያ አድርገዋት ቆይታለች። የባህር ላይ ዘራፊ ወንበዴዎችም በሶማሊያ ምድር በነጻነት የሚንቀሳቀሱበት ጊዜ ነበር፡፡ አሸባሪ ቡድኖቹ የመፈልፈያ ሼላቸውን በሶማሊያ ምድር ማድረጋቸውን ተከትሎም፣ እንደ ኢትዮጵያ እና ኬኒያ አይነት የአገሪቱ ጎረቤቶች የሰላም እንቅልፋቸውን ሲነጠቁ፤ እንደ አሜሪካ ያሉ ባለአዱኛዎች ደግሞ “ነግ በኔን” ብለው በዚያች የህንድ ውቅያኖስ አገር ላይ ጦራቸውን እስከማስፈር ደረሰዋል።

እ.ኤ.አ ከ1984 በኋላ ምርጫ የዓለም አቀፉን ትኩረት የሳበ ምርጫ በአገሪቱ የተካሄደው በየትኛውም ዓለም አቀፍ የምርጫ መስፈርት (የህዝብ ተሳትፎ የምርጫ ታዛቢ የምረጡኝ ቅሰቀሳ የፖለቲካ ክርክር ወዘተ) ያልታየበት ቢሆንም አሜሪካ ሶማሊያዊው መሀመድ አብደላህ መሃመድ (ፉርማጆ) 184 ድምጽ በማግኘት ተከታያቸውን የቀድሞውን ፕሬዝዳንት ሁሴን ሼህ መሃመድን በልጠው አዲሱ የአገሪቱ ፕሬዝዳንት ሆነው ተመረጡ። ምርጫውን ተከትሎም እንደ ኢትዮጵያ ያሉ ጎረቤቶችን ጨምሮ ልዕለ ሀያሏ አሜሪካም ሶማሊያዊያንን እንኳን ደስ አላችሁ ሲሉ መልዕክታቸውን አስተላልፈዋል። ከሶማሊያ ምርጫ በ|ላ በምስራቅ አፍሪካ ሊነፍስ የሚችለውን የፖለቲካ አየር ምን ሊመስል እንደሚችል ከዚህ በታች እንመለከታን፡፡

የምስራቅ አፍሪካ ፖለቲካ እና የሶማሊያ አዲሱ ህይወት

ምስራቅ አፍሪካ (በተለምዶ የአፍሪካ ቀንድ) ከሌሎች የዓለም አገራትም ሆነ ከአፍሪካ ክፍል በተለየ መልኩ ድህነት፤ ጉስቁልና፤ ጦርነት እና ግጭት የበዛበት ቀጠና ነው። ፕሮፌሰር መስፍን ወልደማሪያም “ስጋት ያንዣበበበት የአፍሪካ ቀንድ” ሲሉ ቀጠናውን ይጠሩታል። ፕሮፌሰር መስፍን ምክንያታቸውን ሲያሰቀምጡም የሶማሊያን መንግስት አልባነት፣ የኤርትራውን መንግስት የሻዕቢያን ተፈጥሯዊ ባህሪ፣ የኢትዮጵያን አጠቃላይ ሁኔታ፣ የደቡብ ሱዳንን እና የሱዳንን በግጭት የታጀበ ህይወት እንዲሁም የጅቡቲን “የሁሉነሽ” መሆንን በመጥቀስ አካባቢው በስጋት የታጀበ እንደሆነ እና ወደፊትም ይበልጥ አስጊነቱ እንደሚቀጥል ይገልጻሉ።

ለ26 ዓመታት መንግስት አልባ ሆና የቆየችው ሶማሊያ በአንጻራዊነት ወደ መንግስታዊ አገርነት ለመቀየር የመጀመሪያው ምዕራፍ ላይ ትገኛለች። ለዚህም ሶማሌ አሜሪካዊው ፕሬዝዳንቷ በምርጫ ማሸነፋቸውን ተከትሎ ሲናገሩ “የተሻለች ሶማሊያን ለመፍጠር እንሰራለን” ሲሉ የሁሉም ሶማሊያዊ ፐሬዝዳንት መሆናቸውን ተናግረዋል። እንደ አልሻባብ አይነት “ጭር ሲል አልወድም” የሆነ አሸባሪ ቡድንን በጉያዋ የያዘችው ሶማሊያ በዓለም ቀዳሚዋ የሙስና ንግስት እንደሆነችም በቅርቡ ትራንስፓራንሲ ኢንተርናሽናል ኢንስቲትዩት ይፋ አድርጓል (ኢትዮጵያ 108ኛ ላይ ተቀምጣለች)። 200 ሺህ የአፍሪካ ህብረት አንጋች ለደህንነታ ታጥቆ የቆመላት ሶማሊያ እንደ ኳታርና የተባበሩት አረብ ኢምሬትስ አይነት የነዳጅ ከበርቴዎች አይናቸውን በወደቦቿ ላይ አሳርፈውባታል። በአባይ ወንዝ ምክንያት ለሰከንድም ዐይኗን ከኢትዮጵያ ላይ ማንሳት የማትፈልገው ግብጽም ቢሆን የህንድ ውቅያኖሷን አገር ወደቦች ለመጠቀም የምትችለውን ሁሉ እያደረገች ነው።  

ለመሆኑ ሶማሊያ በአዲሱ ፕሬዝዳንቷ ፋርማጆ እየተመራች ምን አይነት ለውጥ ታመጣለች? ስንል በአዲስ አበባ ዩኒቨርሰቲ መምህር የሆኑትን አቶ ቴዎድሮስ መብራቱን ጠይቀናቸው ነበር።

የሁለተኛ ድግሪያቸውን በአፍሪካ ፖለቲካ ያገኙትና የመመረቂያ ወረቀታቸውንም በደቡብ ሱዳን ላይ የሰሩተ አቶ ቴዎደሮስ “አብዛኛው ህዝብ የፋርማጆን መመረጥ በአወንታዊነት ተቀብሎታል። አብዛኛው ህዝብ ፕሬዝዳንቱን ከተቀበለው ደግሞ በመጀመሪያ ደረጃ አልሻባብን መደበቂያ ያሳጣዋል። በሌላ በኩል ደግሞ ፕሬዝዳንቱ በምዕራባዊያን በተለይም በአሜሪካ ተቀባይነት የሚኖራው ይመስላል፡፡ ይህ ደግሞ በውስጥም በውጭም ተቀባይነት የሚኖራው ከሆነ ለሶማሊያዊያን ትንሳኤ ሊሆን እንደሚችል ይታመናል” ሲሉ በሶማሊያ አዲስ ተስፋ ሊኖር እንደሚችል ተስፋ አድርገዋል፡፡ አቶ ቴወድሮስ አያይዘውም ሶማሊያ በብዙ ፈተናዎች የተተበተበች አገር ሆና የመቆየት እድሏ የሰፋ መሆኑን ጠቀስ አድርገዋል።

ለዚህ ሃሳባቸው የሚያቀርቡት ስነ አመንክዮ ደግሞ አልሻባብ በታሰበው ፍጥነት ከሶማሊያ ተጠራረጎ ይወጣል የሚል እምነት የሌላቸው መሆኑ እና የዳሸቀው የአገሪቱ ኢኮኖሚ የመነሳት ተስፋው ዝቅተኛ በመሆኑ አገሪቱ ከእነ ችግሯ እንደ ሀገር ለመቆም ዓመታትን ልታስቆጥር ትችላለች ብለዋል፡፡ እንደሚታወቀው በአሁኑ ወቅት በሶማሊያ ከሶስት ሚሊዮን በላይ ዜጎች በከፋ ደህነት ውስጥ ሲገኙ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ዜጎች ደግሞ በስደት ላይ ናቸው። 

የጀርመን ድምጽ ሬዲዮ ካነጋገራቸው የዚያች አገር ዜጎች መካከል ወጣቱ የሞቃዲሾ ነዋሪ መሀመድ ሰይድ ሁሴን “እኛ ከምንም በላይ ሰላም እንሻለን። ዛሬ በዚህ አደባባይ የወጣሁትም ነገ በሶማሊያ ሰላም እንደሚመጣ ተስፋ በማድረግ ነው። አዲሱ ፕሬዝዳንታችንም ሰላማችንን መልሰው የደቀቀውን ኢኮኖሚያችንን እንዲነሳ ያደርጋሉ ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ። ህዝቡም ከእሳቸው ጎን ይሆናል” ሲል በፋርማጆ መመረጥ ዛሬ ላይ ቆሞ የነገዋን ሶማሊያ ሁኔታ ምን ሊሆን እንደሚችል ያልማል።

ራሷን እንደ ነጻ አገር የምተቆጥረዋ ሶማሌ ላንድም ሆነች ነገሮች ከተበላሹ የሶማሌ ላንድን ዱካ ተከትላ ጎጆ መውጣት የምትሻው ፑንት ላንድ ፋርማጆ ለሚመሯት ሶማሊያ የሚቀርቡላቸው ፈተናዎች ናቸው። የኢትዮጵያ እና የኬንያ መልካም ጉርብትና ነገ ምን ሊመስል እንደሚችል ባይታወቅም የጅቡቲ ጉዳይ በሃያላን ሀገሮች ፍላጐት መከበቧ ግን ለፋርማጆ የሚሰወር አይሆንም። በበርበራ ወደብ ላይ የጦር ሰፈር እገነባለሁ ያለችው የተባበሩት አረብ ኢምሬትስ ጉዳይ ለቀጠናው ስጋት መሆኗን ተከትሎ ለአዲሱ የሶማሊያ ፕሬዝዳንት ተጨማሪ የቤት ስራ ሆና ቀርባለች።

ስጋት የማይለየው የአፍሪካ ቀንድ ለተወሰኑ ጊዜያት በአንጻራዊነት ተረጋግቶ የቆየው የደቡብ ሱዳን ሰላም መናጋት በኋላ በሶማሊያ አዲስ መንግስት እየተቀየረ ነው። መሀመድ ፋርማጆ የሚመሩት የሶማሊያ መንግስት ምን አይነት መልኮችን ይዞ ሊቀርብ እንደሚችል ወደፊት የምናየው ይሆናል።

የፕሬዝዳንታዊ ምርጫው ሂደት

በጎሳ መሪዎች ተከፋፍላ የቆየችዋ አገር በሽግግር መንግስት ስር በአንድ መንግስት መተዳደር ከጀመረች ውላ ያደረች ቢሆንም ቋሚ መንግስት ለመመስረት ግን ተቸግራ ቆይታለች። ባሳለፍነው የካቲት 1 ቀን 2009 ዓ.ም በሞቃዲሾ አደን-አዴ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ 275 የፓርላማ አባላትና 54 የላይኛው ምክር ቤት አባላት በሰጡት ድምጽ መሀመድ አብደላህ መሀመድ 184 ድምጾችን በማምጣት ማሸነፍ ችለዋል። እንደ እንግሊዝ አሜሪካ እና ጃፓን ያሉ ድጋፍ ሰጪ አገራት የምርጫውን 60 በመቶ ወጪ የሚሸፍን ገንዘብ ለአገሪቱ ለግሰዋል። ከለጋሽ አገራቱ የተገኘው ገንዘብ “ዳጎስ” ያለ መሆኑን ተከትሎም ምርጫው በሙስና የታጀበ ነው ሲሉ አንዳንድ ወገኖች ይገልጻሉ። እንደ አቶ ቴዎድሮስ ያሉ አስተያየት ሰጪዎች ደግሞ “ሂደቱ ምንም ይሁን ምን ለሶማሊያዊያን ዘላቂ ሰላምና የፖለቲካ መረጋጋትን ካመጣ እና ሶማሊያዊያን ውጤቱን ከተቀበሉ ችግር የለውም” ብለዋል።

አስራአራት ሺህ ሃያ አምስት የጎሳ እና የአገር ሽማግሌዎች የመረጧቸው 257ቱ የፓርላማ አባላት መጠኑ ባልተገለጸ ገንዘብ ተደልለው ድምጻቸውን ሸጠዋል ተብሎ ይነገርባቸዋል። የቀድሞው የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ሁሴን ሼክ መሀመድ ደግሞ ሂደቱ ሳያሳስባቸው ውጤቱን ተቀብለው ሽንፈታቸውን አምነው አዲሱን ፕሬዝዳንት “እንኳን ደህ አለህ በማለት ሹመት ያዳብር” ብለው ስልጣናቸውን አስረክበዋል።

ለሶስት ጊዜያት የተራዘመው የሶማሊያ ፕሬዝዳንታዊ ምርጫ በሰላም እንዲጠናቀቅ የአፍሪካ ህብረት ሰላም አስከባሪ ወታደሮች በተጠንቀቅ ቆመው የጠበቁት ምርጫ ነው። በምርጫው ዕለትም የሞቃዲሾ ጎዳናዎች ከትራፊክ ነጻ ሆነው የዋሉ ሲሆን ወደ ሞቃዲሾ የሚገባም ሆነ ከሞቃዲሾ ተነስቶ ወደየትኛውም የዓለም ክፍል የሚደረግ በረራ ተቋረጦ እንደነበር አሶሼትድ ፕሬስን ጨምሮ ዘጋርዲያን እና አፍሪካን ኒውስ ዘግበው ነበር። በዚህ መልክ የተከናወነውን ምርጫ በሶማሊያ የተባበሩት መንግስታት ልዩ መልዕክተኛ ሚካኤል ኪቲንግ ሲገልጹት “ዋናው ነገር ምርጫው መካሄዱ ነው ምክንያቱም ብዙዎች ምርጫው ላይካሄድ ይችላል የሚል ስጋት ነበራቸውና ነው” ሲሉ ለጀርመን ድምጽ ራዲዮ ተናግረዋል።

በፕሬዝዳንታዊ ምርጫው የቀድሞውን ፕሬዝዳንት ሁሴን ሼክ መሀመድን እና መሀመድ አብዱላሂ መሀመድ (ፋርማጆን) ጨምሮ ሁለቱን እንስት ተወዳዳደሪዎችን እና ሌሎች እጩዎችን አሳትፎ ነበር። ከእጩዎቹ ሴቶች መካከል በምርጫው እንዳይሳተፉ ከአልሻባብ ጠንከር ያለ የግድያ ዛቻ ደርሷቸው በትውልድ ኬኒያዊት በዜግነት ፊንላንዳዊ የሆኑት በሶማሊያ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ሰራተኛዋ ፋጡማ ጣይብ አንዷ ሲሆኑ፤ በአሜሪካ የህክምና ባለሙያ ሆነው እያገለገሉ የሚገኙት የ42 ዓመቷ ዶክተር አናብ ዳሂር ደግሞ ሌላኛዋ ሴት ፕሬዝዳንታዊ እጩ ሆነው ቀርበውም ነበር።

በአጠቃላይ አዲሱን ፕሬዝዳንት መሀመድ ፋርማጆን እና ከላይ የተጠቀሱትን ሁለት እንስት ተወዳዳሪዎችን ጨምሮ በእጩነት ከቀረቡት 18 እጩዎች መካከል አብዛኞቹ የውጭ አገር ዜግነት ያላቸው ናቸው።

 

 

የኢትዮጵያ እና የሶማሊያ ግንኙነት በዘመነ ፋርማጆ

መሀመድ ፋርማጆ በራሳቸው መንገድ የሚጓዙ ሰው መሆናቸው ይነገርላቸዋል። ረዘም ላሉ ዓመታት በአሜሪካን አገር የኖሩትና በአሜሪካን የተለያዩ ኩባንያዎች ጭምር ተቀጥረው የሰሩት መሀመድ ፋርማጆ ከዚህ ቀደም ለስምንተ ወራት አገራቸውን በጠቅላይ ሚኒስትርነት ያገለገሉ ሲሆን ከክፉ ቀን ደራሻቸው ኢትዮጵያ ጋር ጠንከር ያለ ወዳጅነት የመፍጠር ፍላጎት ሲያሳዩ ነበር። የአገሪቱ ሁለተኛ ሰው በነበሩበት ወቅት ከአገራቸው ቁጥር አንድ የክፉ ቀን ደራሽ ኢትዮጵያ ጋር ጠንካራ ወዳጅነትን ለመፍጠር ፍላጎት ያደረባቸው ፋርማጆ በአሁኑ ሰዓት የአገራቸው ቁጥር አንድ ሰው መሆናቸውን ተከትሎ ምን አይነት የግንኙነት መስመር ሊዘረጉ ይችላሉ? ለሚለው ጥያቄ አቶ ቴዎድሮስ መልስ እንዲሰጡን ጠይቀናቸው ነበር።

አቶ ቴዎድሮስ “በመጀመሪያ ደረጃ ኢትዮጵያ በሶማሊያ ላይ ያላት ፈላጎት በምን ላይ የተመሰረተ ነው? የሚለውን ማወቅ ያስፈልጋል። የኢትዮጵያ ፍላጎት አልሸባብን በማስወገድ ላይ የተመሰረተ ከሆነ ቀደም ብዬ እንደነገርኩህ የፋርማጆን መመረጥ ተከትሎ በአገሪቱ አብዛኛው ህዝብ ተቀባይነት ስላገኙ አልሸባብን የሚያዳክም ስለሚሆን ኢትዮጵያ ተጠቃሚ ልትሆን ትችላለች። ከዚህ በዘለለ ግን በሶማሊያ አለመረጋጋት ኢትዮጵያ ትጠቀማለች የሚባለው መረጃ እውነት ከሆነ የኢትዮጵያ እና የምዕራባዊያን ወዳጅነት የተመሰረተው ሽብርተኝነትን በመዋጋት ላይ በመሆኑና አልሸባብ በፋርማጆ መንግስት የሚዳከም ከሆነ ምናልባትም ኢትዮጵያ የጥቅም ተጋሪ መሆኗ ይቀራል።” ሲሉ ገልጸዋል። “ሆኖም” ይላሉ አቶ ቴዎድሮስ “የፋርማጆን መመረጥ ተከትሎ ግብጽን ጨምሮ የባህረ ሰላጤው አገራትና የመካከለኛው ምስራቅ አገራት ሶማሊያን መናኸሪያቸው ለማድረግ የሚያደረጉት ጥረት በፋርማጆ ተቀባይነት ካገኘ ኢትዮጵያን ከዓለም አቀፍ ግንኙነትና የፖለቲካ ተሰሚነት እንደሚገድባት ግልጽ ነው” ሲሉ የመሀመድ ፋርማጆ መመረጥ ሊኖረው የሚችለውን አንድምታ ያስቀምጣሉ።

ፕሮፌሰር መስፍን ወልደማሪያም “ስጋት ያንዣበበበት የአፍሪካ ቀንድ” በሚለው መጽሃፋቸው ከሚያስቀምጧቸው ስጋቶች መካከል ኢትዮጵያ ወደብ አልባ መሆኗን ተከትሎ እንደ ግብጽ ያሉ የዘመናት ጠላቶቿ በኢትዮጵያ ላይ ጥቃት ለማድረስ የሚጠቀሙት ጎረቤቶቿን መሆኑን ነው።

የዓለም አቀፍ የህግ ምሁሩ ዶክተር ያዕቆብ ኃይለማሪያም በበኩላቸው “አሰብ የማናት?” በሚለው መጽሃፋቸው ኢትዮጵያ ወደብ አልባ አገር መሆኗን ተከትሎ የደህንነት ስጋት ሊያጠላባት እንደሚችል በምክንያትና በምሳሌ አስደግፈው አቅርበዋል። ፋሽስቱ ሜሶሎኒ በ1928 ዓ.ም ኢትዮጵያ ላይ ወረራ ሲከፍት ምጽዋንና አሰብን በቁጥጥሩ ስር ስላደረገ ኢትዮጵያ ጦርነቱን ለመመከት የጦር መሳሪያ ብትገዛም የጅቡቲን ወደብ እንዳትጠቀም ፈረንሳይ እገዳ ጥላባት እንደነበረ በመጽሀፋቸው የሚያወሱት ዶክተር ያዕቆብ፣ በዚህ ዘመንም በሀይማኖትና በሌሎች የጥቅም ትስስር ምክንያት የኢትዮጵያ ጎረቤቶች ሴራ እንደማይሸርቡባት ዋስትና እንደሌለ አስቀምጠዋል።

የጋራ ተጠቃሚነትን መሰረት ያደረገ የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ የሚከተለው የኢትዮጵያ መንግስት ከአዲሱ የሶማሊያ መንግስት ጋር የሚፈጥረው ግንኙነት ከመቼውም ጊዜ በበለጠ ጥንቃቄ የተሞላበት ሊሆን እንደሚገባ ግልጽ ነው። እ.ኤ.አ በ2011 ኢትዮጵያ በአባይ ወንዝ ላይ የኤሌክትሪክ ኃይል ማመንጫ ግድብ ለመስራት የመሰረት ድንጋይ ማስቀመጧንና ወደ ግንባታ መግባቷን ተከትሎ ህልውናዋ በአባይ ወንዝ ላይ የተመሰረተው ግብጽ ከተቻለ ግድቡ እንዳይገደብ ካልሆነም የውሃ ኮታዋ እንዳይቀንስባት የቻለችውን ሁሉ ጥረት እያደረገች በግድቡ ግንባታ ላይ መጓተት እንዲፈጠር እየጣረቸ መሆኗ ግልጽ ነው። ለዚህ እቅዷ ስኬትም ከኢትዮጵያ ጎረቤቶች ጋር ልዩ የጥቅም ግንኙነት እስከመፍጠር የደረሰ ርቀት መጓዟ በቅርብ ጊዜ የደቡበ ሱዳንና የኤርትራ መንግስታት ከግብጽ መንግስት ጋር ያደረጋቸው ውይይቶች አብይ ምስክሮች ናቸው።

በቅርቡ በበርበራ ወደብ ላይ የተባበሩት አረብ ኤምሬትስ መንግስት የጦር ሰፈር ለመገንባት ፍላጎት ማሳየቱን ተከትሎ የግብጽ መንግስትም “እኔስ ለምን ይቅርብኝ” የሚል ሀሳብ መሰንዘሩን የተለያዩ ዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን ዘግበዋል። ይህን የግብጽ እንቅስቃሴ አዲሱ የሶማሊያ መንግስት ፕሬዝዳንት መሃመድ ፋርማጆ የሚቀበሉት ከሆነ በኢትዮጵያ ላይ የሚኖረው አሉታዊ ተጽእኖ ሳይታለም የተፈታ ነው። መሀመድ አብዱላሂ መሀመድ (ፋርማጆ) ለቀጣዮቹ አራት ዓመታት በሚቆየው የስልጣን ዘመናቸው ከአፍሪካ ቀንድ በተለይም ከኢትዮጵያ ጋር የሚኖራቸው ግንኙነት ምን አይነት መርገምት ወይም በረከት ይዞ ሊመጣ እንደሚችል ወደ ፊት የምናየው ይሆናል።

መንግስት አልባ ሆና ለረጅም ዓመታት የቆየችው ሶማሊያ ለአሸባሪዎችና ለባህር ላይ ወንበዴዎች መፈልፈያ መሆኗን ተከትሎ ኢትዮጵያን ጨምሮ ለአፍሪካ ቀንድ ስጋት ሆና ቆይታለች። አሁን ደግሞ አገሪቱ መንግስት ብትመሰርትም የምትከተለው የውጭ ፖሊሲ ከባህረ ሰላጤው አገራት ወይም እንደ ግብጽ ካሉ የመካከለኛው ምስራቅ አገራት ጋር ሊሆን ይችላል የሚል ጥርጣሬን ማሳደሩን ተከተሎ አገሪቱ እንደገና የቀጠናው ስጋት ሆና እንዳትቀጥል ያሰጋል።¾ 


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 1 of 19

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us