You are here:መነሻ ገፅ»ፖለቲካ

 

·         የአውሮፓ ሕብረት ታዛቢዎች ዓለም አቀፍ ደረጃውን የጠበቀ አልነበረም ብለዋል

·         ተቃዋሚ ፓርቲዎች ውጤቱን አልተቀበሉትም፤ ዳግም ቆጠራ ጠይቀዋል

·         ሬሲፕ ጣይብ ኤርዶጋን አሸናፊ መሆናቸውን አውጀዋል

 

ከ167ሺ በላይ የድምጽ መስጫ ቦታዎች ተዘጋጅተው ቀርበዋል። 55 ሚሊዮን ቱርካዊያን ድምፃቸውን ሰጥተዋል። ለሕዝበ ውሳኔ የቀረበው ፓርላሜንታዊ ሥርዓተ መንግስት ይቀጥል? ወይንስ ፕሬዝዳንታዊ ሥርዓተ መንግስት ይሁን? የሚሉ ሁለት አማራጮች ናቸው። በሕዝበ ውሳኔው ከሕገ መንግስቱ ክፍሎች በ18 አንቀፆች ላይ የሕዝብ ድምፅ ተሰጥቶባቸዋል። በተገኘው ውጤት መሰረት 51 በመቶ የጣይብ ኤርዶዋን ደጋፊዎች ማሸነፋቸውን ይፋ አድርገዋል።

ሬሲፕ ጣይብ ኤርደዋን ከሕዝበ ውሳኔው በፊት ስልሳ በመቶ የመራጩን ድምጽ እንደሚያገኙ ተስፋ አድርገው የነበረ ቢሆንም፣ በተሰጠው ውጤት 51 ለ49 በመቶ መጠናቀቁ ሕዝቡ ለሁለት የተከፈለ መሆኑ ማሳያ ተደርጎ እየተነገረ ነው። ከዚህም በላይ፣ ምርጫው ዓለም አቀፍ ደረጃውን አልጠበቀም ሲሉ የታዛቢዎች ቡድን ይፋ አድርገዋል። እንዲሁም በምርጫ ወቅት የሦስት ሰዎች ሕይወት መጥፋቱ በዴምክራሲያዊ የምርጫ ሒደት ላይ ያልተለመደ በመሆኑ፣ የምርጫው ውጤት ተጭበርብሯል የሚለው ሚዛን እያነሳ ይገኛል።

ከዚህም በላይ የቱርክ ሊሂቃን እና የንግዱ ማሕበረሰብ በብዛት የሚገኝባቸው ኢስታንቡል፣ አንካራ እና ኢዝሚር ከተሞች ለጣይብ ኤርዶዋን የሥርዓት ለውጥ ጥያቄ፣ አይሆንም የሚል ሙሉ ለሙሉ ምላሽ ሰጥተዋል። በእነዚህ ሦስት ትልልቅ ከተሞች ውስጥ ኤርዶዋንን የደገፈው የለም። ከዚህ በፊት የነበራቸውንም ማሕበራዊ መሰረት በግልፅ መናዱን የሚያሳይ ውጤትም ነው። ሕዝቡም ከፍርሃት ቆፈን ውስጥ ወጥቶ ቀደምት የነበረውን የተቃውሞ ባህሉን ሳይለቅ፣ መጥበሻ እና ማሰሮ ይዞ በግልጽ በአደባባይ እየደለቀ ተቃውሞውን አሰምቷል። አደባባዮች በፕሬዝደንቱ ደጋፊዎች እና ተቃዋሚዎች ተጥለቅልቆም ነበር። አሁንም እንደቀጠለ ነው።

ፕሬዝደንት ኤርዶዋን ግን በአንካራ ከተማ የመጨረሻ ገዳብ ዳርቻ ላይ በከፍታ ቦታ በ615 ሚሊዮን ዶላር ባስገነቡት 1ሺ ክፍሎች ባለው ፕሬዝደንታዊ ፓላስ ውስጥ ተቀምጠው፣ እ.ኤ.አ. 2029 ድረስ ቱርክን ለመግዛት የቆረጡ መስለዋል። ከሕዝበ ውሳኔው ውጤት በኋላ በሰጡት አስተያየት፣ ተቃዋሚ ኃይሎች ውጤቱን እንዲቀበሉ አሳስበዋል። በቀጣይም ችግር እንደማይገጥመኝ ተስፋ አደርጋለሁ ብለዋል። ተቃዋሚዎች በበኩላቸው ውጤቱ በድጋሚ እንዲቆጠር እየወተወቱ ናቸው። ውጤቱን የማይቀበሉ ከሆነ፣ ጣይብ ኤርዶዋን ምን አይነት እርምጃ ሊወስዱ እንደሚችሉ? ወደፊት የምናየው ነው የሚሆነው። 

በዚህ ጽሁፍ ሕዝበ ውሳኔ የተሰጠባቸው ፍሬ ነገሮች፤ የቱርክ የመንግስት ስርዓት ለውጥና ክርክሮች መቼ ተጀመሩ? የቱርክ ሕገመንግስት ሕዝበ ውሳኔ ሲሰጥበት እና ፖለቲካ ፓርቲዎች ማሻሻያ ያቀረቡባቸው ጉዳዮች የሚያሳይ ከ1808 እስከ 2016 ድረስ ቀርበዋል። በዚህ መልኩም ተዘጋጅቷል።

 

***    ***    ***

 

በዘመናዊ የቱርክ ፖለቲካ፣ ወሳኝ የተባለ የፖለቲካ ሥርዓት ለውጥ በሕዝበ ውሳኔ መሰጠቱ ተነግሯል። በገዢው ፓርቲ የሕገ መንግስት ማሻሻያ ጥያቄ መነሻ አስራ ስምንት አንቀፆች ላይ እሁድ ዕለት ሕዝቡ ሕዘበ-ውሳኔ አድርጓል። ለሕዝበ ውሳኔ የቀረበው ሕገ መንግስት እ.ኤ.አ. በ1980 ከተደረገው መፈንቅለ መንግስት በኋላ የተረቀቀ መሆኑ ተነግሯል።

ቱርክ ከፓርላመንታዊ የመንግስት ስርዓት ወደ ፕሬዝደንታዊ የመንግስት ሥርዓት ለመሸጋገር ያስችላል ለተባለው የፖለቲካ ሥርዓት ድምጽ ለመስጠት 55 ሚሊዮን ቱርካዊያን ተሳትፈዋል። እንደሚታወቀው የፕሬዝደንት የፖለቲካ ሚና በአስፈፃሚነት ደረጃ የተቀየረው እ.ኤ.አ. 2014 ነበር። ይኸውም ለመጀመሪያ ጊዜ በቀጥታ በሕዝብ ድምጽ የተመረጡ ፕሬዝደንት ስልጣን ሊጨብጡ ነበር። በኦገሰት 10 ቀን 2014 ለመጀመሪያ ጊዜ በቀጥታ በሕዝብ በተሰጠ ድምጽ ከመራጩ 51 ነጥብ 79 በመቶ በማግኘት የተመረጡት ሬሲፕ ጣይብ ኦርዶዋን ናቸው። ይህንን ምርጫ ተከትሎ በፓርላማው እና በፕሬዝደንቱ መካከል የስልጣን መሻኮት ማስከተሉን ይነገራል። አሁን ላይ በሕገ መንግስቱ አንቀፆች ላይ ሕዝበ ውሳኔ እንዲሰጥ የጠየቁት የፖለቲካ ኃይሎች፣ ለፕሬዝደንቱ የአስፈፃሚነት ስልጣን ቢጨመርላቸው ከፓርላማው ጋር ያለውን ፖለቲካዊ ውጥረት ይቀንሳል ባይ ናቸው። የዚህን ሃሳብ የሚሞግቱ ኃይሎች በበኩላቸው፣ ለፕሬዝደንቱ የአስፈፃሚነት ሚና እንዲኖረው ማድረግ ሀገሪቷን ወደ አንድ ግለሰብ አገዛዝ ይቀይራታል ሲሉ ስጋታቸውን አስቀምጠዋል።

ለሕዝበ ውሳኔ የቀረበው ሕገ መንግስት በ18 አንቀፆች ላይ መሰረታዊ ለውጦችን የሚጠይቅ ነው። ይኸውም፣ የጠቅላይ ሚኒስትሩን ስልጣን ሙሉ ለሙሉ ይሽራል፤ የፓርላማ የመቀመጫ ወንበር ከ550 ወደ 600 ከፍ ይላል፤ የፓርላማ ተመራጮች እና የፕሬዝደንት ምርጫ በየአምስት አመቱ በተመሳሳይ ሁኔታ ይደረጋል፤ ፕሬዝደንቱ ሚኒስትሮችን፣ ከፍተኛ የመንግስት አስፈጻሚ አካሎችን እና ምክትል ፕሬዝደንትን እንዲሾሙ ስልጣን ይሰጣቸዋል፤ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ፕሬዝደንቱ ያወጃሉ፤ ቀርበው በፓርላማ ያጸድቃሉ፤ ፕሬዝደንቱ ከፖለቲካ ፓርቲው ራሱን እንዲያርቅ አይገድም፤ ለዳኞችና ለአቃቤ ሕግ ቦርድ ከሚሰየሙት አባላት መካከል ሰባቱ በፓርላማው የሚሰየሙ ሲሆን፣ አራቱ በቀጥታ በፕሬዝደንቱ ይሰየማሉ፤  ለፓርላማ ተመራጭነት 25 ዓመት ዕድሜ በዝቅተኛ ጣሪያ የነበረውን ወደ 18 ዝቅ ይላል፤ የሕግ አውጪው የተለየ መብት ጥቅም ባለበት ይቀጥላል፤ ፕሬዝደንቱን ለመመርመር ከፓርላማው የ360 መቀመጫ ድጋፍ ያስፈልጋል፤ ፕሬዝደንቱ እና ፓርላማው ዳግም ምርጫ መጠየቅ ይችላሉ፤ ፕሬዝደንቱ የሚያወጣውን ዓመታዊ በጀት በፓርላማው እንዲያጸድቅ ግዴታ ይጥላል፤ ወታደራዊ ፍርድ ቤት ለወታደራዊ ሥነሥርዓት ጥፋቶች ብቻ ይውላል፤ የፍርድ ቤት ሥርዓቱ ነፃ ብቻ ሳይሆን ገለልተኛ እንዲሆን ይጠይቃል።

በቱርክ ፖለቲካ ውስጥ ፕሬዝደንታዊ የመንግስት ሥርዓት እንዲዘረጋ ጥያቄ ሲቀርብ፣ ክርክር ሲደረግ፣ የመጀመሪያው አይደለም፤ ከ1970ዎቹ ጀምሮ እንደነበር ማጣቀሻዎች ያሳያሉ። በ1970ዎቹ ናሽናል ኦርደር ፓርቲ እና ናሽናል ሳሊቬሽን ፓርቲ በጋራ የመንግስት ያልተሟላ ቢሮክራሲን ውጤታማ ለማድረግ ፕሬዝደንታዊ የመንግስት ሥርዓት አስፈላጊ መሆኑ ሃሳብ አቅርበው ተከራክረዋል። በ1979 የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት መሪ የነበሩት አልፓረስላን፣ ፕሬዝደንታዊ ሥርዓት ጠንካራና ፈጣን ማስተካከያዎች ለማምጣት አስፈላጊ መሆኑ አምነው ተከራክረዋል። 1980ዎች ከ1983 እስከ 1989 ድረስ ጠቅላይ ሚኒስትር የነበሩት ኦዛል፣ ፓርላሜንታዊ ሥርዓት ተቋማዊ ለውጦች ላይ አዝጋሚ ነው ከሚል መነሻ ይከራከሩ ነበር። 1990ዎቹ ከ1964 እስከ 1993 ድረስ ሰባት ጊዜ ጠቅላይ ሚኒስትር የነበሩት ሱሌይማን፤ ፕሬዝደንታዊ ሥርዓት ለፖለቲካ መረጋጋት፣ ሥርዓት መንግስቱን ለማስተዳደር እና ዴሞክራሲን ለማጠናከር አስፈላጊ ነው ሲሉ መከራከራቸው ማጣቀሻዎች ያሳያሉ።

እንዲሁም የቱርክ ሕገ መንግስታዊ የለውጥ ዳራዎች እንደሚያሳዩት፣ ለበርካታ ጊዜ በተለያዩ ሥርዓተ-መንግስታት ማሻሻያ አቅራቢነት የለውጥ ሒደቶችን ማስተናገዳቸውን ያሳያሉ። እ.ኤ.አ. ከ1808 እስከ 2015 ድረስ በሕገ መንግስታቸው ላይ የተለያዩ ለውጦች አድርገዋል። እንዲሁም መፈንቅለ መንግስት በራሱ የቱርክ የፖለቲካ መገለጫ ተደርጎም የሚወሰድ ነው። ከዚህ በታች በቱርክ ሕገ-መንግስት ላይ መሰረታዊ ለውጦች ተብለው የተጠቀሱትን አቅርበነዋል።

 

1808

ሕገ መንግስታዊ ኅብረት ስምምነት ተደርጓል። ማዕከላዊ መንግስቱን የሚያስተዳድረው የኦቶማን መንግስት እና የአካባቢ አስተዳደሮች፣ በሱልጣን የሚመሩ ግዛቶችን ላይ ስልጣን የሚገድብ ስምምነት አድርገዋል።

1876

የኦቶማን ሕገ መንግስት ሥራ ላይ ውሏል። ይህ ቱርክ ሕገ መንግስታዊ ሥርዓት ለመጀመሪያ ጊዜ ሥራ ላይ ያዋለችበት ጊዜ ነው።

1909

ሕገ መንግስታዊ ክለሳ አድርገዋል

1921

የመጀመሪያ የቱርክ ሪፐብሊክ ሕገ መንግስት ሥራ ላይ ውሏል

1924

አዲስ ሕገመንግስት ተብሎ የቀረበው ከበፊቱ ያነሰ ዴሞክራሲያዊ እሴቶች ነበሩት። የስልጣን ክፍፍል የለውም፤ አስፈጻሚውና ሕግ ተርጓሚው አካል በፓርላማው ቁጥጥር ስር ናቸው፤ የመድብለ ፓርቲ ስርዓት የለም።

1934

የሕዝቡ የመምረጥ መብት ተጠበቀ

1937

የሪፐብሊክ ፒፐል ፓርቲ መርሆችን በማሻሻያ ሥርዓት፣ በሕገ መንግስቱ እንዲካተቱ ተደርገዋል።

1960

ግንቦት 27 መፈንቅለ መንግስት ተደረገ።

1961

አዲስ ሕገ መንግስት ሥራ ላይ ዋለ። አስፈጻሚው እና ሕግ አውጪ የተለዩበት የመወሰኛ ምክር ቤት አሰራር ተዘረጋ። የአስፈጻሚ ስልጣን ለፕሬዝደንቱና ለሚኒስትሮች ምክር ቤት ተሰጠ። የዳኞች ስልጣን ለገለልተኛ ፍርድ ቤቶች ተተወ። የዳኞች እና የአቃቤ ሕግ ከፍተኛ ቦርድ ተመሰረተ። የሰበር ችሎት ተቋቋመ። የአሰሪና ሰራተኞች ሕብርት ስምምነቶች እና ሰላማዊ ሰልፎች እንዲያደርጉ ተፈቀ።

1971

ማርች 12 የመግባቢያ ሰነድ ተፈረመ።

1972

የሚኒስትሮች ምክር ቤት ድንጋጌዎችን እንዲያወጣ ስልጣን ተሰጠው። የሲቪል ሰራተኞች የመደረጃት መብት ተነፈገ። የዩኒቨርስቲዎች ራስን የማስተዳደር ስልጣን እንዲደክም ተደረገ። የመንግስት ደህንነት ፍርድ ቤቶች ተስፋፉ፣ የስልጣን ድንበራቸውም ተለየ።

1980

ሴፐቴምበር 12 መፈንቅለ መንግስት ተደረገ።

1982

አዲስ ሕገ መንግስት ተግባራዊ ሆነ። አስፈፃሚው አካል ስልጣን ጠቅሎ ወሰደ። ስልጣን ከሕዝቡ ወደ መንግስት ተወሰደ።

1987

የመራጮች እድሜ ወደ 19 ዓመት ዝቅ አለ። የፓርላማ መቀመጫ ከ400 ወደ 450 ከፍ ተደረገ። አንዳንድ የፖለቲካ መሪዎች ታገዱ።

1993

በቴሌቪዥ እና በሬዲዮ ማቋቋም ላይ የተጣለው እገዳ ረገብ አለ።

1995

ሲቪል ሰራተኞች የመደራጀት መብታቸው ተከበረ። የሕብርት ስምምነት እንዲፈጽሙ ተፈቀደ። የመራጮች እድሜ ወደ 18 ዓመት ዝቅ አለ። ፖለቲካ ፓርቲዎች የሴቶች እና የወጣቶች ክንፍ እንዳያደራጁ የሚከለክለው ድንጋጌ ተነሳ። የዩኒቨርስቲ መምህራን እና ተማሪዎች የፖለቲካ ፓርቲ አባል መሆን እንዲችሉ ተፈቀደ። የፓርላማ መቀመጫ ወንበር ወደ 550 ከፍ ተደረገ።

1997

መፈንቅለ መንግስት ተደረገ።

1999

የመንግስት ደህንነት ፍርድ ቤቶች ሃላፊዎች የነበሩት ወታደሮች በሲቪል ተተኩ። በመንግስት ይዞታ ሥር የነበሩ ድርጅቶች ወደ ግል ይዞታ እንዲዘዋወሩ ተፈቀደ።

2001

የአውሮፓ የሰብዓዊ መብቶች ፍርድ ቤት አሰራር ተቀባይነት ተሰጠው። የኮሚኒኬሽን ነፃነት ተፈቀደ። መልክት የመለዋወጥ መብት ተሰጠ። የፆታ እኩልነት መብት ተጠናከረ። ፖለቲካ ፓርቲዎችን ማገድ አስቸጋሪ ሆነ።

2005

በሬዲዮና በቴሌቪዥን ከፍተኛ ካውንስል ላይ መዋቅራዊ ለውጥ ተደረገ።

2006

ለፓርላማ ተመራጭነት ከ30 ወደ 25 ዓመት ዝቅ ተደረገ።

2007

የምርጫ የመግባቢያ ሰነድ ጸደቀ። ምርጫ በየአምስት አመቱ መሆኑ ቀርቶ በአራት አመት እንዲሆን ተወሰነ፤ ፕሬዝደንቱ በቀጥታ በሕዝብ ተሳትፎ እንዲመረጡ ተወሰነ፤ ፕሬዝደንታዊ ምርጫ በሰባት ዓመት መሆኑ ቀርቶ፣ በአምስት አመት አንዴ እንዲሆን ተወሰነ።

2010

ሕዝበ ውሳኔ ተሰጠ። በዳኞች እና በፍርድ ቤቶች ላይ መዋቅራዊ ለውጥ ተደረገ።

2014

በሕዝብ በቀጥታ በተደረገ ምርጫ የመጀመሪያው አሸናፊ ፕሬዝደንት በመሆን ራይብ ጣይብ ኤርዶዋን ተመረጡ።

2016

ጁላይ 15 የመፈንቅለ መንግስት ሙከራ መደረጉ ተነገረ።

2017

አፕሪል 16 ቀን 2017 በአስራ ስምንት አንቀፆች ላይ ሕዝበ ውሳኔ ተሰጠ።¾

  

 

በይርጋ አበበ

በአዋጅ ቁጥር 533/1999 መሰረት የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን በአገሪቱ የሚገኙ መገናኛ ብዙሃን ተቋማትን ፈቃድ ክትትልና ቁጥጥር የሚያከናውንበትነ ስልጣን ተሰጥቶታል። ይህ ተቋም ባሳለፍነው ሳምንት በሒልተን ሆቴል ከግል ብሮድካስት መገናኛ ብዙሃን (ባለስልጣኑ የንግድ መገናኛ ብዙሃን ነው የሚላቸው) ተቋማት ጋር ለአንድ ቀን ውይይት አካሂዶ ነበር። “ሕገ መንግስታዊ ኃላፊነትን በመወጣትና የዴሞክራሲ ስርዓትን በመገንባት ረገድ የንግድ ብሮድካሰት ሚዲያው የሚገኝበት ሁኔታ” በሚል ርዕስ ውይይት የተካሄደ ሲሆን ለውይይቱ መነሻ ጥናታዊ ጽሁፍ በብሮድካሰት ባለስልጣኑ የተለያዩ ኃላፊነት ያላቸው ባለሙያዎች አቅርበዋል። ጥናቱ ከቀረበ በኋላም የብሮድካስት ባለስልጣኑ ዋና ዳይሬክተር አቶ ዘረዓይ አስገዶም ውይይቱን የመሩ ሲሆን በውይይቱ ማጠቃለያ ደግሞ የብሮደካስት ባለስለጣኑ ስራ አመራር ቦርደ ሰብሳቢ አቶ አስመላሽ ወልደስላሴ የማጠቃለያ ንግግር አቅርበዋል።

ብሮድካስት ባለስልጣኑ ባዘጋጀው የውይይት መድረክ ላይ መነሻ ጽሁፍ ያቀረቡት የባለስልጣኑ ኃላፊዎች (የመገናኛ ብዙሃን ክትትልና አቅም ግንባታ ዳይሬክሩ አቶ ዴሬሳ ተረፈ እና የህግና የማስታወቂያ ዳይሬክተሩ አቶ ግዛው ተሰፋዬ) በጥናታዊ ጽሁፋቸው የግል ብሮድካስት መገናኛ ብዙሃን ተቋማቱ ባለፉተ 12 ወራት አካባቢ ያሰራጫቸውን 150 ዜናዎችና 800 ፕሮግራሞች መሰረት አድርገው ጥናቱን እንደሰሩ ገልጸዋል። በዚህ ጥናታቸውም ከመገናኛ ብዙሃን ድርጅቶችም ሆነ ከብሮድካሰት ባለስልጣኑ አሉ ያሏቸውን ችግሮች ያቀረቡ ሲሆን በተለይ የግል ብሮድካስት መገናኛ ብዙሃን ተቋማቱ ለብሔራዊ መግባባት የሰሩት ስራ እዚህ ግባ የሚባል አይደለም ብለዋል። በአድዋ ድል ዙሪያ በተሰሩ ዘገባዎችም ድሉን ለነገስታቱ (ለአጼ ምኒልክና እቴጌ ጣይቱ) በመስጠት የብሔር ብሔረሰቦችንና ህዝቦችን ድካም በባዶ አባዝተዋል ሲሉ ትችታቸውን አቅርበዋል።

በጥናታዊ ጽሁፉና በውይይቱ ዙሪያ የተነሱ ሃሳቦችን እንዲሁም አስተያየታቸውን እንዲሰጡን ካነጋገርናቸው ባለሙያዎች ያገኘናቸውን መረጃዎች አጠናቅረን ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

 

 

የውይይቱ ዓላማ እና የመረጃ አራጋቢነት ጉዳይ

የብሮድካስት ባለስልጣን ዋና ዳይሬክተር አቶ ዘርዓይ አስገዶም “አገራችን ከምትገኝበት ሁኔታ አኳያ ይህ የውይይት መድረክ መካሄዱ አስፈላጊ ነው” ሲሉ ተናግረዋል። አቶ ዘርዓይ “አስፈላጊ ነው” ብለው በጠሩት የውይይት መድረክ ላይ ከተሳታፊዎች ለተነሱላቸው ጥያቄዎችም ምላሽ ሰጥተዋል። በግል ሚዲያው በኩል ማራገብ አለ ያሉት ዳይሬክተሩ “እንደኛ አይነት ኋላቀር አስተሳሰብ እና አመለካከቶች ባሉበት አገር ማራገብ በጣም አደገኛ ነው” ሲሉ ለመገናኛ ብዙሃን ተቋማቱ መልዕክታቸውን አስተላልፈዋል። 

አቶ ዘርዓይ ሀሳባቸውን ሲያጠናክሩም “አሁን ለምሳሌ በቆሼ የደረሰውን አደጋ የዘገባችሁበት መንገድ በጣም የተጋነነ ነው። በቻይና በየወሩ ተመሳሳይ ችግረ አለ ትናንትም ኮሎምቢያን ጎርፍ ወስዷታል” ሲሉ ተመሳሳይ አደጋ በየትኛውም ዓለም ይከሰታል የእኛን ለምን እንደ አዲስ ታዩታላችሁ አይነት ንግግር አቅርበዋል። አቶ ዘርዓይ በንግግራቸው አያይዘውም “ትኩረት ማድረግ ያለብን በመፍትሔዎቹና በመንስዔዎቹ ላይ በቂ ትንታኔ ማቅረብ ነው” ብለዋል።

የዛሚ ኤፍ ኤም ተወካዮች አቶ ዘሪሁን ተሾመ እና ጋዜጠኛ መስታወት ተፈራ “የመንግስት ስራ አስፈጻሚዎች መረጃን ይከለክላሉ እነሱን ያላስደሰታቸውን ፕሮገራም ስናቀርብ ደግሞ የደብዳቤ ጋጋታ ያቀርባሉ። በቅርቡ ከአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የተጻፈልን ደብዳቤ የአገሪቱን ህግና ስርዓት አክበሮ ለሚሰራ ለእኛ ሚዲያ ሳይሆን ለኢሳት የተጻፈ ነበር የመሰለን። እኛ ግን ቀድመን ሃሳባቸውን እንዲሰጡን ደጋግመን ጠይቀናቸው የነበረ ቢሆንም እንደ ጥፋተኛ ቆጠረው ማስተባበያ ካላወጣችሁ ብለው የማስፈራሪያ ደብዳቤ ጻፉልን” ሲሉ የግል መገናኛ ብዙሃን ድርጀቶች ያለባቸውን ጫና ጠቅሰው አቅርበው ነበር።

ለዚህ ቅሬታ መልስ የሰጡት በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የባህልና ቱሪዝም እና የመገናኛ ብዙሃን ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ሰብሳቢ ወይዘሮ ፈቲያ የሱፍ “አንድ ሰራ አስፈጻሚ እምቢ አለ ተብሎ እንደዚህ ማራገብ ትክክል አይደለም። አንዳንድ ሚዲያዎች በማራገብ (ሰንሴሽናሊዝም) ተወዳጅ ለመሆን ይጥራሉ” በማለት መልስ ሰጥተዋል። በወይዘሮ ፈቲያ ላይ ተጨማሪ መልሰ የሰጡት አቶ ዘርዓይ በበኩላቸው “አንድ አስተዳደር መረጃ አልሰጥም አለ ተብሎ ሁሉንም መውቀስ ተገቢ አይደለም። ኢህአዴግ እንደሆነ እንኳንስ ለወዳጆቹ ለጠላቶቹም ቢሆን ችግር እንዳለበት ከመግለጽ አልተቆጠበም” ሲሉ ተናግረዋል።

በሁለቱ ባለስልጣናት ምላሽ ያልተደሰተችው ጋዜጠኛ መስታወት “አንድ ስራ አስፈጻሚ እምቢ አለ ተብሎ  የሚል ምላሽ ከእናንተ አልጠብቅም ነበር። በአንድ ስራ አስፈጻሚ ችግር ምክንያት የስንት ሰው ህይወት ነው የሚጎዳው? አንዲትን የ84 ዓመት አዛውንት ጎዳና ላይ ጥሎ ቁልፉን የሚሸጥ ሰራ አስፈጻሚ እኮ ነው ያለው። እኔ በግሌ ለአንድ ጉዳይ ሶስት ዓመት የተመላለስኩበት ኃላፊ አለ” ያለችው ጋዜጠኛዋ “ስለ መልካም አስተዳደር ብቻ ሳይሆን ስለ መልካም አስተዳደርም መስበክ አለብን” ስትል ተናግራለች።

ከዚህ በተቃራኒ ደግሞ ጥናቱን ያቀረቡት የብሮድካስተ ባልስልጣኑ የስራ ኃላፊ “አንዳንድ የመንግስት ተቋማትና የስራ ኃላፊዎች መረጃ ሲጠየቁ አለመስጠት በንግድ መገናኛ ብዙሃኑ በኩል ያሉ ተግዳሮቶች ናቸው” ብለዋል። የባለስልጣኑ ስራ አመራረ ቦርድ ሰብሳቢ አቶ አስመላሽ ወልደስላሴ በበኩላቸው “ባለስልጣን መረጃ ተጠይቆ አልመልስም ካለ እገሌ የተባሉት ኃላፊ ደውለን መልሰ ለመስጠት ፈቃደኛ አልሆኑም ብለን እንናገራለን ብትሉ ይህ ባለስልጣኑን ለማሳጣት ጥሩ አጋጣሚ ነው። ይህን እስካደረጋችሁ ድረስ ሰራ አስፈጻሚ እምቢ አለ ብሎ መጮኽ አይጠቅምም። ዋናው ቁልፉ ነገር ከጋዜጠኞች የሚጠበቀው በአራቱ የዴሞክራሲ እሴቶች መገንቢያ (የህግ የበላይነት ምክንያታዊ መሆን መቻቻልና መፍጠርና ሰጠቶ መቀበል) ተጠቅሞ ችግሮችን ፈልፍሎ ማውጣትና ማቅረብ ነው” ሲሉ ተናግረዋል።

 

 

ብሔራዊ መግባባትን አልሰበካችሁም

በብሮደካስት ባለስልጣን የህግና ማስታወቂያ ዳይሬክተሩ አቶ ግዛው ተስፋዬ “የንግድ ብሮድካስት መገናኛ ብዙሃን አጀንዳ ቀርጸው በአበይት አገራዊ ጉዳዮች ላይ ብሔራዊ መግባባትን በሚያጎለብቱ ፕሮገራሞችን ከማሰራጨት እና በብሔር ብሔረሰቦችና ህዝቦች እኩልነትና መፈቃቀድ ላይ የተመሰረተ ዴሞክራሲያዊ አንድነትን የሚያጠናክር ተከታታይነት ያላቸው ፕሮግራሞችን ከማቅረብ አኳያ እጥረት ይታይባቸዋል” ሲሉ የጥናታቸውን ወጤት አቅርበዋል። አቶ ግዛው አያይዘውም “የብሮድካስት ፈቃድ ሲሰጣቸው ከገቡት ውል ውጪ በመሆን አብዛኛውን ጊዜያቸውን በስፖርትና በመዝናኛ ፕሮግራሞች ላይ ያተኩራሉ” ሲሉ የገለጹ ሲሆን “በህዝብ አየር ሰዓት ላይ የልጅን ሰርግ የቀጥታ ስርጭት በመስጠት ለግል ጥቅማቸው እስከማዋለ የደረሱ መገናኛ ብዙሃንም አሉ” በማለት ተናግረዋል።

የብሔር ብሔረሰብ ሙዚቃዎችን በእኩልነት አለማስታገድ በግል ብሮድካስት ሚዲያዎች ላይ እንደሚታይ በጥናት አቅራቢው ከቀረቡ የግል መገናኛ ብዙሃን ተቋማት ችግሮች አንዱ ነው። በአጠቃላይም የብሔር ብሔረሰብ ሙዚቃን አለማስተላለፍን ጨምሮ የመገናኛ ብዙሃኑ ለብሔራዊ መግባባት ያደረጉት አስተዋጽኦ ዝቅተኛ መሆኑ ተገልጿል። 

ብሔራዊ መግባባትን በተመለከተ መልሰ የሰጡት በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የመንግስት ተጠሪ ሚኒስትርና የብሮድካስት ባለስልጣን ስራ አመራር ቦርድ ሰብሳቢ አቶ አስመላሸ ወልደስላሴ “ብሔራዊ መግባባት ሲባል በህገ መንግስቱ የተቀመጠ መሰረታዊ መርህ በህዝቡ ዘንድ ተቀባይነት እንዲኖረው በምን መልክ ሊጠቀምባቸው እንደሚችል ለህብረተሰቡ ማስረዳትና የማስረጽ ስራ እንጂ የገዥውን ፓርቲ ፖሊሲና ስትራቴጂ ትክክል ነው አይደለም መናገር አይደለም” ሲሉ ተናግረዋል።

በሌላ በኩል ደግሞ አስተያየታቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጡ የአንድ መገናኛ ብዙሃን ድርጅት ተወካይ “ብሔራዊ መግባባት ማለት በዚህ መልኩ ስራ ይህን አትስራ እያሉ ማስፈራራት አይደለም። ህዝቡ ያመነበትን እና የተቀበለውን ጉዳይ ማቅረብ ነው። ለዚህም የህዳሴውን ግድብ በተመለከተ የእኛን ሚዲያ ጨምሮ በሌሎች ሚዲያዎችም ህዝባዊ ተቀባይነት እንዲኖረው የበኩላችንን ጥረት አድርገናል” ሲሉ ተናግረዋል። አስተያየት ሰጪው አያይዘውም “የብሔር ብሔረሰብ ሙዚቃ በተመጣጣኝ መልኩ አላቀረባችሁም ብሎ ብሔራዊ መግባባትን አልሰበካችሁም ማለት ለእኔ ቀልድ ነው የሚሆንብኝ” ብለዋል።

ሌላው አስተያየት ሰጪ በበኩላቸው “የመንግስትን ህግና ስርዓት አክብረን ፈቃድ ከወሰድን በኋላ በየዓመቱ የሚጠበቅብንን ግብር እየከፈልን አገራዊ ግዴታችንን የምንወጣ ተቋማት ነን። የመንግስት ድርጅቶችን ማስታወቂያዎች ግን በመመሪያ ለተወሰኑ የግል መገናኛ ብዙሃን እና ለመንግስተ መገናኛ ብዙሃን ብቻ እየሰጡ እኛን ወሬ አራጋቢ ለብሔራዊ መግባባት ደንታ የሌላቸው ብሎ መጥራት ከውንጀላ አሳንሼ አላየውም። እኛም እንደ አገሪቱ ባለቤትና ግብር ከፋይነታችን ልናገኘው የሚገባንን ጥቅም እና መረጃን እየከለከሉ የማግለል ስራ የሚሰሩት እነሱ (ብሮድካስት ባለስልጣኑን) ሆነው ሳለ ለምን የራሳቸውን ድክመት ትተው በሰው ላይ ያሳብባሉ?” በማለት ጥያቄያዊ አስተያየታቸውን ሰጥተዋል።

 

እኔም ደካማ ነኝ

ሚያዝያ 4 ቀን 2009 ዓ.ም በሒልተን ሆቴል የተካሄደው የውይይት መድረክ የተዘጋጀው በብሮድካስት ባለስልጣን ሲሆን ጥናት አቅራቢዎቹም ሆኑ አጥኚዎቹ የብሮድካስቱ ከፍተኛ አመራሮች ናቸው። በውይይቱ ላይ ለሚነሱ ጥያቄዎች መልሰ የሰጡትና መደረኩን የመሩት የብሮድካስት ባለስልጣኑ ዋና ዳይሬከተር ሲሆኑ በክብር እንግድነት ተገኝተው ለተሳታፊዎች ተጨማሪ መልሰ የሰጡት የባለስለጣኑ የስራ አመራረ ቦርድ ሰብሳቢው አቶ አስመላሽ ወልደስላሴ ናቸው።

ብሮድካስት ባለስልጣኑ ራሱ አዘጋጅቶ ራሱ ባቀረበውና ራሱ ባወያየው እንዲሁም ራሱ መልሰ ሰጪ በሆነበት የውይይት መድረክ ላይ የብሮድካስት ባለስልጣኑ “ድክመት” ተብለው በጥናት የተገኙ እንዳሉ ተገልጿል። ጥናት አቅራቢዎቹ የብሮድካስት ባለስልጣኑን ድክመቶች ሲያስቀምጡም “በአገሪቱ ውስጥ አንደ ወጥ የሆነ አንቴና አለመኖር ለግል መገናኛ ብዙሃኑ መርጃ መሳሪያዎች የሚከፈለው ቀረጥ ከፍተኛ መሆን የአቅም ግንባታ ስልጠናዎችን አለማዘጋጀት እና ተከታታይነት ያላቸውን ውይይቶች በየጊዜው አለማካሄድ የሚሉት ይገኙበታል።

የመንግስት ማስታወቂያዎችን ለሁሉም የመገናኛ ብዙሃን ተቋማት ፍትሃዊ በሆነ መልኩ የማዳረስ ህጉ መሆኑ ይታወቃል። ሆኖም ይህ ደንብ በስራ ላይ ሳይውል የቆየ ሲሆን ለዚህም ገና ባለመጽደቁ እንደሆነ በውይይት መድረኩ ላይ አቶ ዘርዓይ ተናግረዋል። ይህም የባለስልጣኑ ድክመት መሆኑን አቶ ዘርዓይን ጨምሮ በጥናቱም ተገልጿል።

ብሮድካስት ባለስልጣኑ ድክመት እንዳለበት በጥናት የተገለጸ ቢሆንም ለጥናቱ ግኝት ምን ያህል ራሱን አዘጋጅቷል ለሚለው ጥያቄ ግን የተሰጠ ምላሽ የለም። በደፈናው ድክመት አለብኝ እሻሻላለሁ በማለት ታልፏል።

አስተያየታቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጡት የሌላ ሚዲያ ተወካይ በበኩላቸው “ራሱ አዘጋጅቶ ራሱ በመራው የውይይት መድረክ ላይ ድክመት አለብኝ ብሎ መናገር ምን ይባላል? እንደምታየው መድረኩን ሙሉ በሙሉ የያዙት የባለስልጣኑ ኃላፊዎች ናቸው። ድክመት አለብኝ ሲባል ማን ባጠናው የጥናት ግኝት ለጥናት ግኝቱ የሚሰጥ ምላሽስ ምንድ ነው? የሚሉትን መልስ መስጠት ያልቻለ እና ምንም ሳልለ እንዳልቀር ተብሎ የቀረበ ነው የሚመስለው” ሲሉ አስተያየታቸውን ሰጥተዋል።

 

 

ለምን ለምኒልክ ብቻ?

አቶ ግዛው ተስፋዬ የግል መገናኛ ብዙሃን ድክመት ነው ብለው ያቀረቡት አንዱ ነጥብ “የታሪካችንን ድሎች በተዛባ መልኩ ማቅረብ ነው” ያሉ ሲሆን ለአብነት ያህልም “በቅርቡ ባከበርነው አገራዊ ድል ላይ የድሉ ባለቤት ህዝቡ ሆኖ ሳለ የድሉ ባለቤት ነገሰታቱ እንደሆኑ ተደርጎ ነበር ይቀርብ የነበረው” ሲሉ አቅርበዋል።

በቅርቡ ያከበርነው አገራዊ የድል በዓል “የአድዋ ድል” መሆኑ ይታወቃል። የአድዋ ጦርነት በተነሳበት ወቅት አገሪቱን የመሩ የነበሩት ዳግማዊ አጼ ምንሊክ ሲሆኑ ከአድዋ ድል ጋር በተያያዘ የእሳቸው እና የባለቤታቸው እቴጌ ጣይቱ ስም ተደጋግሞ መነሳቱ አይቀርም። የብሮድካስት ባለስልጣን ግን ከግል ብሮድካስት መገናኛ ብዙሃን አገኘሁት ያለው ችግር “ድሉን ለንጉሱ ጠቅልሎ የመስጠት ችግር አለባችሁ” የሚል ነው። 

በዚህ ላይ አስተያየቱን የሰጠን በቅርቡ ስራ የሚጀምረው የአሃዱ ኤፍ ኤም ስራ አስኪያጅ ጋዜጠኛ ጥበቡ በለጠ፣ “አንድ ጦርነት ሲነሳ መሪው አብሮ ይነሳል። ይህ የትም አገር ያለ እውነታ ነው። የአድዋን ጦርነት በተለይም ለአጼ ምንሊክ ለየት ያለ አክብሮት እንዲሰጣቸው የሚያደርገው ወደ ጦር ግንባር በዘመቱበት ወቅት የተናገሩትን ስንመለከት ነው” የሚለው ጋዜጠኛው “አገር የሚያጠፋ ሀይማኖት የሚለውጥ ጠላት እግዚያብሔር የወሰነልንን የባህር በር አልፎ መጥቷል .... ጉልበት ያለህ በጉልበትህ እርዳኝ ጉልበተ የሌለህ ደግሞ ለልጅህ ለሚስትህ ለሀይማኖትህ ስትል በሃዘን እርዳኝ። ወስልተህ የቀረህ ግን ኋላ ትጣላኛለህ አልተውህም። ማሪያምነ ለዚህ አማላጅ የለኝም። ዘመቻዬ በጥቅምት ነውና የሸዋ ሰው እስከ ጥቅምት እኩሌታ ወረኢሉ ከተህ ላግኝህ” ሲሉ ነበር የአገር አድን ጥሪ ያቀረቡት። በዚህ ጥሪያቸው ላይ የምንመለከተው አንደኛ እንደሚያሸንፉ አምነዋል። በሌላ በኩል ደግሞ በትግሉ ራሳቸውና ባለቤታቸው ተሳታፊ ሲሆኑ ልጆቻቸውም አልቀሩም ነበር። ጥበቡ የፃፈውን ጨምሪበት ታዲያ በዚህ ላይ የእሳቸውን ስም እያነሱና እያወደሱ ድሉን መዘከሩ ምን ላይ ነው ጥፋቱ?” ሲል ተናግሯል።¾

 

በሃያ ሁለት የፖለቲካ ፓርቲዎች እየተካሄደ የነበረው የቅድመ ድርድር ስምንተኛው ዙር ውይይት ሚያዝያ 2 ቀን 2009 ዓ.ም በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ተካሂዷል።

ከስድስተኛውና ከሰባተኛው ዙር ውይይቶች ሲንከባለል የመጣው አከራካሪ ነጥብ ብዙ አወያይቷል። ይኸውም ፖለቲካ ፓርቲዎች በሚያደርጉት ድርድር ላይ አደራዳሪው ማን ይሁን የሚል የውይይት ሃሳብ ቀርቦ የነበረ መሆኑ ይታወቃል። ገዥው ፓርቲ እና የተወሰኑ የፖለቲካ ፓርቲዎች ነፃና ገለልተኛ አደራዳሪ በሚለው አማራጭ ሃሳብ ፈንታ፤ ድርድሩ በዙር በተሳታፊ የፖለቲካ ፓርቲዎች መመራት አለበት የሚል አቋም ማራመዳቸው የሚታወስ ሲሆን፤ ስድስቱ እየተባሉ የሚጠሩት (ሰማያዊ፣ መኢአድ፣ ኢዴፓ፣ መኢዴፓ፣ ኢራፓ እና አብአፓ) ነፃና ገለልተኛ አደራዳሪዎች መኖር አለባቸው የሚል አቋም አራምደዋል።

ሚያዝያ 2 ቀን 2009 ዓ.ም በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የተሰበሰቡት የፖለቲካ ፓርቲዎች ልዩነታቸውን ለማጥበብ በቅተዋል። በድርድሩም ለመቀጠል ተስማምተዋል። በውይይቱ ላይ በገዢ ፍሬ ነገርነት ከተነሱት መካከል ጥቂቱን በዚህ መልኩ አቅርበነዋል። 

 

 

በውይይቱ ላይ ቀዳሚ አቋማቸውን ያቀረቡት የስድስቱ ፓርቲዎች ተወካይ አቶ አስፋው ሀብተወልድ እንዳሉት፤ “ለገዳይ ስንዘፍን፤ ሠራተኛ እና ሥራ ፈጣሪን እናናንቃለን። …እኔ ያልኩት ካልሆነ ሞቼ እገኛለሁ እንላለን። ይህንን ሲወርድ ሲወራረድ የመጣው የሃገራችን ታሪክ የጦርነት ታሪክ አድርጎታል። በከፊልም ወርሰናል። እኔ ያልኩት ካልሆነ የሚባለው አስተሳሰብ በእውቀት መለወጥ ይገባዋል። ስድስቱ ፓርቲዎች በዚህ አስተሳሰብ ለውጥ ያምናሉ። በዚህ በሃያ አንደኛ ክፍለ ዘመን ላይ ሆነን የቆየው የባሕላችን ውጤት ጎድቶናል። …የሰጥቶ መቀበልን መርህ መቀበል የግድ ነው። ከስሜት ነፃ ሆነን ለሀገር እና ለወገን አስበን ታሪክ በበጎ ጎን ሊያስታውሰን ትውልድ ሊያመሰግነን በሚያስችል ደረጃ ድርድሩን እንድናካሂድና መልካም ደረጃ እንድንደርስ መኢአድ ከተባባሪዎቹ በአክብሮት ይጠይቃል። …ሕዝብ ለውጥ ይፈልጋል፤ በሳይንስም ለውጥ ብቻ ነው ዘላለማዊ። …በስነምግባር ደንብ መግባባት ያቃተን፤ ወደ ዋናው ድርድር አጀንዳ ብንገባ ምን ያህል መራመድ እንችላለን?… ከመቶ ሚሊዮን ሕዝብ በላይ ይመለከተናል። ከውጭ የተወሰኑ ይመለከቱናል። ድርድሩ ከፍፃሜ ካደረስን ያመሰግኑናል። ካላደረስነው ምን እንደሚፈጠር መገመት ያስቸግራል… የቻይናዊያን አባባል ከችግሩ ሳይሆን ከመፍትሄው ሁን ይላል። …ኢሕዴአግ በተለይ እንደቱርኩ የቀድሞ መሪ ከማል አታቱርክ በሀገራችን የመድብለ ፓርቲ ጀግና መሆን በእጁ ነው። …ዛሬም የገዢው ፓርቲ ኢሕአዴግ አቋም ካልተሻሻለ መኢአድ ከተባባሪዎቹ ጋር ሆኖ ያለአደራዳሪ አጀንዳ አቅርቦ የሁለትዮሽ ድርድር ለማድረግ ለሰላም ሲባል አቋማችንን አሻሽለን ቀርበናል። …ኢሕአዴግ መንገዱን እንዳይዘጋው አደራ እንላለን። …በእኛ ድርጅት በኩል እንኳን ብዙ አባላት ታስረውብናል። ትንሿ የእንቅስቃሴ ምህዳር በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ተገድባ አንዳች የፖለቲካ ሥራ ማከናወን አልቻልንም። በዚህ እና በሌሎች ምክንያቶች ድርድሩ ያለአንዳች ቅድመ ሁኔታ የሚመለከታቸውን ሁሉ አካቶ ወደ ዋናው አጀንዳ ገብተን መፍትሄዎች እንዲፋጠኑ የጋራ እድላችን በሆነች በአንዲት ኢትዮጵያ ስም እንጠይቃለን..” ብለዋል።

ኢዴፓን በመወከል አቶ ዋሲሁን ተስፋዬ እንዳስረዱት፤ “..በዚህ ውይይት ላይ አማራጮች ይዘን ቀርበናል። አንደኛ፣ ገለልተኛ አደራዳሪ ይኑር የሚለው አቋማችን የጸና ነው። …በልዩነትም እንዲሰፍርልን እንጠይቃለን። በሁለተኛ ደረጃ ድርድሩ እየተካሄደ ያለው በሞዳሊቲው መሰረት በአስራ ሁለት አጀንዳዎች ነው። አንዱ የአደራዳሪዎችን የተመለከተ ነጥብ ነው። በዚህ ነጥብ ላይ ስምምነት አልተደረሰም ተብሎ ድርድሩን አለመሳተፍ ወይም ማቋረጥ እንደኢዴፓ ተገቢ ነው ብለን አናምንም። …ድርድሩን ለመቀጠል አቋም ይዘናል።”

መኢብን በበኩሉ፤ “ከዚህ ቀድም ስድስቱ የሚል ስያሜ ነበር የሚጠቀሙት። አሁን መኢአድ እና ተባባሪዎቹ እየተባለ ነው። እኛ የምናውቀው ደግሞ እያዳንዱን ፓርቲ በተናጠል ነው። አንደኛ፣ እያንዳንዱ ፓርቲ በእያንዳንዱ ነጥብ ላይ ያለውን አቋም ማሳወቅ አለበት። ሁለተኛ ሌላ የመደራደሪያ ነጥቦች ነው ይዘው እየመጡ ያሉት። በእያንዳንዱ ነጥብ ላይ ልዩነታችን እያሰፈርን ወደ ሚቀጥለው ነጥብ እንሂድ ነው የሚሉት። ይህ ደግሞ ሞዳሊቲውን ከመጨረስ አኳያ አስቸጋሪ ነው የሚሆነው።…በምርጫ ቦርድ ያልታወቀ አንድነት ለአሰራር አስቸጋሪ ነው። በሚወሰድ አቋም ላይ በኋላ የእኔ አይደለም የሚል ጥያቄ ሊያመጣ ይችላል።” ሲሉ ሊቀመንበሩ አቶ መሳፍንት ሽፈራው ተናግረዋል።

መኢብን ላቀረበው ጥያቄ መኢአድ የሰጠው ምላሽ፤ “..እያንዳንዳቸው በሕግ አይታወቁም የሚለውን እያጠራነው መሄድ አለብን። ሃሳብ ነው አንድ ያደረገን። በሃሳብ አንድ አትሁኑ የሚል አካል ካለ ይህ ሌላ ጥያቄ ነው የሚሆነው። ለሌላውም ማሳሰቢያ የሚሆነው፣ ስድስቱ በሞዳሊቲው ላይ ሃሳባችን አንድ ነው። ተባባሪም ተባለ፣ ስድስቱም ተባለ፣ የሃሳብ ውጤት ነን። የፖርቲዎቹ ሕልውና የተጠበቀ ነው። በአጀንዳዎቹም ላይ አንድ ልንሆን እንችላለን።  ሌላ የመደራደሪያ ነጥብ ነው ይዘው የመጡት የተባለው መድረኩ ውሳኔ ይስጥበት። እንደመኢአድ ግን ገለልተኛ አደራዳሪ መኖሩ ጽኑ እምነታችን ነው። ልዩነታችንም በቃለ ጉባኤ እንዲሰፍርልን እንጠይቃለን። መፍትሄ ብለን ያቀረብነው፣ ድርድር ሰጥቶ መቀበል ነው። መኢአድ እና ስድስቱ ፓርቲዎች ነፃ ገለልተኛ አደራዳሪ ሲያነሱ፤ ኢሕአዴግ ድርድሩ በዙር የሚለውን ማንሳቱ እንዲሁም ሌሎቹ የወሰዱት አቋም እንደተጠበቀ ሆኖ፣ ሃሳባቸውንም እናከብራለን። …በድርድር ሕግ ኢሕአዴግ ግማሽ መንገድ ሄዶ፤ ሌሎቻችንም ግማሽ መንገድ ቀርበን፤ ለሀገራችን ጥቅም፣ ለሕዝቦች ጥቅም እና ለፓርቲዎቻችን ሕልውና ጥቅም የሚሰጥ ነው በሚል ገለልተኛ አደራዳሪ አንስተናል። የሁለትዮሽ ድርድር ስናነሳም ኢሕአዴግ ከስድስቱ ድርጅቶች ጋር እንዲደራደር ነው የጠየቅነው። ለዚህ ግልጽ አጭር ጥያቄ ምላሽ  የምንጠብቀው ከኢሕአዴግ ነው” ብለዋል።

የኢራፓ ሊቀመንበር አቶ ተሻለ ሰብሮ በበኩላቸው፤ “የአቶ መሳፍንትን አስተያየት እደግፋለሁ። በሌላ በኩል ደግሞ ማብራሪያም ያሻዋል። እርግጥነው ስድስቱ ተብለን ስንጠራ ነበር፤ አሁንም ስድስቱ ነን። መኢአድ እና ተባባሪዎቹ የሚለው አገላለጽ ትክክል አይደለም። ስድስቱ የሚለው በሃሳብ ስድስት ነን። …ወደ አጀንዳዎች እንግባ የሚባለው ነገር ፈቃዳችሁ ከሆነ ባንቸኩል ጥሩ ነው። መንጠባጠብ የኢትዮጵያን ሕዝብ ጥያቄ አያፋጥነውም፤ ያዳክመዋል፣ ያቀጭጨዋል። በዴሞክራሲ አሰራር እና ድርድር አጣብቂኝ ውስጥ ያስገቡ አጀንዳዎች ትዕግስትን፣ ጥበብን፣ ብልሃትን፣ መቻቻልን እና መከባበርን የሚጠይቁ ናቸው። ይህ ለእኛ አዲስ ሊሆን አይገባም። እነዚህን ዴሞክራሲያዊ መርሆችን ተጠቅመን ባለፉት በስድስተኛ እና በሰባተኛ ላይ “አደራዳሪ” እና “ያላደራዳሪ” የሚሉት ናቸው። ወደመሃል መምጣት ያለብን ይመስለኛል። ምንግዜም መፍትሄ ይኖራቸዋል።…ስድስቱ ያቀረቡት ሃሳብ እንደተጠበቀ ሆኖ፣ ከኢራፓ መፍትሄ አቅርበናል። ይኸውም፣ ከመሰረቱ የደፈረሰ አይጠራም። አጀንዳዎቹ መፈተሽ አለባቸው። …አጀንዳዎች ዙሪያ ላይ መፈራራትና መጠራጠር አለ። …ኢሕአዴግ አጀንዳዎችን በተመለከተ ማንኛውም አጀንዳ መቅረብ ይችላል ሲል ደጋግሞ ሲናገር ሰምተናል፤ እያረጋገጠልን ከሆነ እሰየው። …ሕዝባችንም እየጠበቀ ያለው የአለም ሕብረተሰብ እየተመለከተን ያለው፣ የሚቀርቡት ብሔራዊ አጀንዳዎች ምንድን ናቸው? ምን አይነት መፍትሄዎች ይሰጣሉ ከማለ ነው።” ብለዋል።  

እንዲሁም ከመላው ኦሮሞ አቶ ተሰማ ሁንዴሳ እንዳሉት፤ “በዚህ ነጠብ ዙሪያ ከበቂ በላይ ውይይት አድርገናል፤ መቋጨት አለበት። አብዛኛው የድርድሩ ተሳታፊ ፓርቲዎች አደራዳሪ እንደማያስፈልግ ከስምምነት ደርሰዋል። የተወሰኑ የፖለቲካ ፓርቲዎች ጊዜ ተሰጥቷቸው አቋማቸውን ይዘው ቀርበዋል። እንደተገነዘብኩት ኢዴፓ በአብዛኛው ድምጽ የተገዛ መስሎኛል። ይኸውም፣ ልዩነታቸውን አስመዝግበው፣ በድርድሩ ለመቀጠል ወስነዋል። በጣም የሰለጠነ መንገድ ነው። በሰጥቶ መቀበል ማመን ነው። በጣም የምቀበለው አቋም ነው። ሌላውም መድረክ ረግጦ ወጥቷል፣ መብቱ ነው፤ እቀበለዋለሁ። ሌሎቹም ቢሆኑ አቋማቸውን አሳወቁ እንጂ ከድርድሩ እንወጣለን አላሉም። ስለዚህም ልዩነታችን እንደተጠበቀ ሆኖ፣ ድርድሩን መቀጠል እንችላለን። …በዚህ ጉዳይ ላይ ከዚህ በላይ ጊዜ ማጥፋቱ ተገቢ አይመስለኝም።” ብለዋል።

የኢትዮጵያ ዴሞክራሲያዊ አንድነት ንቅናቄ ሊቀመንበር አቶ ገብሩ በርሄ እንደገለፁት፤ “በመድረኩ ላይ እየቀረበ ያለው ሁለት አይነት ሃሳብ ነው። አንደኛው፣ ኢሕአዴግ ያወያየን የሚል ነው። ይህ ኢሕአዴግን የሚመለከት ነው። ሁለተኛው፣ ያለአደራዳሪ ድርድሩ ይቀጥል የሚል ነው። ሶስተኛው፣ ኢራፓ አማራጭ አለኝ ሲሉ ሰምቻለሁ ሆኖም ማቅረባቸውን አላስታውስም። እዚህ ላይ ያለአደራዳሪ ሲባል፣ ዝም ተብሎ መድረኩ የሚንሸራሸር አይደለም። ሁላችንም አምነንበት እንዴት መደራደር እንዳለብን ጨምቀን በውይይት እንዴት እንደምንመራ የምናስቀምጠው መርህ ይኖራል። ለዚህም ነው ገለልተኛ የሚባል ከሚመጣ በራሳችን እንደራደር ያልነው። …ስለዚህ ነጥቦችን ስናጸድቃቸው አሰራሩ አብሮ ይመጣል። ሰጥቶ መቀበል መጀመር ያለበት ከዚሁ ነው። አቋማቸውን እናከብራለን፤ ሀገር የሚጎዳ ቢሆን በእሳት አንጫወትም። የሚያስረዳንም ስላጣን ነው። በራሳችን መደራደራችን የሚጎዳ ቢሆንና በታሪካችን ላይ ጠባሳ የሚጥል ከሆነ እኛም አንቀበለውም። በዚህ መልኩ ያስረዳንም የለም። እንደማይጎዳ ግን እናምናለን። ስለዚህ እንደእኔ የተከበሩ የመኢአድ ተወካይ በስፋት ነው የገለፁት። እሳቸው ያቀረቡትን እንደአጠቃላይ መርህ ወስደነው ውይይታችን ቢቀጥል ጥሩ ይመስለኛል።…ልዩነታቸው መመዝገቡ የስብሰባ አካሄድ ነው። ወደፊትም በድርድሩ ልዩነታችን እያስመዘገብን ነው የምንሰራው።

ኢዴፓ ከስድስቱ ፓርቲዎች ጋር መክሬበታለሁ ያለውን አማራጭ ሲያስቀምጥ፤ “አማራጭ የማቅረብ አጀንዳ ውስጥ ስለተገባ በእኛ በኩል ያለውንም እናቀርባለን። ይኸውም፣ በዙር መደራደር የሚለውን በመርህ ደረጃ እንቀበላለን። ሆኖም በዙር የሚለው ሃሳብ ላይ አማራጭ አለን። ይህም ሲባል፣ በዙር ሲሆን ኢሕአዴግም ጨምሮ ሃያ ሁለቱ ፓርቲዎች እያደራደሩ እየተደራደሩ የሚኬድበት ሁኔታ ወጥነት የጎደለው የድርድር ሥርዓት ያስከትላል። የአጀንዳ መቆራረጥ፣ መዘበራረቅ ያስከትላል። ሁለተኛ፣ ሃያ አንዱ ፓርቲዎች በዙር ይድረሳቸው ቢባል እንኳን ሃያ አንድ አጀንዳ ሊኖር አይችልም። እስካሁን ካስቀመጥነው እንኳን ስምንት ዘጠኝ ናቸው። ስለዚህም ድርድሩ በዙር ሆኖ፣ በሁሉም ፖርቲዎች ፈቃድ የሚመረጡ ሶስት ወይም አምስት ቋሚ አደራዳሪዎች ተሰይመው ድርድሩ መካሄድ አለበት የሚል አንድ አማራጭ እናቀርባለን።”

በመጨረሻም ኢሕአዴግ በአቶ አስመላሽ ወልደስላሴ በኩል አቋሙን አንፀባርቋል። ይኸውም፤ “በመጀመሪያ ስድስቱ ፓርቲዎች በሕገደንባቸው መሰረት ተወያይተው ዛሬ ላቀረቡት ሃሰብ አክብሮት አለን። የኢትዮጵያ ዴሞክራሲ ባሕል በዚህ መልኩ ነው ማደግ ያለበት። በሁሉም ጉዳዮች ላንስማማ እንችላለን…በሒደት በምናደርገው ግን ለዴሞክራሲ መጎልበት የራሱ አስተዋፅዖ አለው። …አደራዳሪ ይኑር፣ አይኑር የሚለውን ተወያይተንበታል፣ ሆኖም ልዩነቶቹ እንደተጠበቁ ሆነው ድርድሩ ለመቀጠል የመጣው ሃሳብ በአዎንታዊ የሚወሰድ ነው። …ባለፈው ስንወያይም ያነሳነው የትኞቹ ፓርቲዎች በድርድሩ ይሳተፉ የሚሉ ናቸው። አንደኛው፣ የመሪ ተደራዳሪ ፓርቲ፣ የተወሰኑ ፓርቲዎች ድርድሩን ይወክሉ እና ሃያ ሁለቱ ፓርቲዎች በድርድር ይሳተፉ የሚሉ ናቸው። መሪ ተደራዳሪ እና የተወሰኑ ፓርቲዎች ይወክሉ የሚለው ሃሳብ ተቀባይነት አላገኘም። …በዙር የሚለውን ስናቀርብ መድረክ የሚመሩ ሰዎች ድርድሩን ከማመቻቸት ውጪ የተለየ ሚና የላቸውም። ሌላው ቢቀር የሚነሱ ሃሳቦች ላይ ፖለቲካዊ አስተያየት ማቅረብ አይችሉም። ለተደራዳሪዎች እድል የመስጠት ነገር ብቻ ነው።… ከዚህ የዘለለ ሚና የለውም። በእኛ በኩል መድረኩን ተቃዋሚ ፓርቲዎች ቢመሩትም ምንም ችግር የለብንም። በድርድሩ ተሳትፈን ሃሳባችን የመግለጽ መብት እስካገኘን ድረስ በድርድሩ መድረክ ላይ እድል መስጠት፣ አለመስጠት አንፈልገውም። በስድስቱ ፓርቲዎች የቀረበው በቋሚነት የሚመሩ ከዚህ መድረክ የሚመረጡ ሰዎች በመሰየም ድርድሩ እንዲካሄድ የቀረበውን ሃሳብ ሌሎች ፓርቲዎችም ከተስማሙ፣ በእኛ በኩል አማራጩን ለመመልከት ችግር የለብንም። …በጋራ አጀንዳዎች በጋራ መወያየቱ ተገቢ ነው። የጋራ አጀንዳ ባልሆኑትም ላይ በተናጠልም ሆነ በሁለትዮሽ መንገድ እንወያያለን። …ዋናው ግን አቶ አሰፋ እንዳስቀመጡት ይህንን ታሪካዊ መድረክ በጋራ ብንጠቀምበት። …ፖለቲካ ፓርቲዎች የዲሞክራሲ ተቋም ብቸኛ እና ብቸኛ ተቋም አይደሉም።” ብለዋል።

ከላይ በሰፈሩት ሃሳቦች ከፍተኛ የሃሳብ መንሸራሸሮች ከተደረጉ በኋላ በሁለት አማራጮች ዙሪያ ዳግም ውይይት ፓርቲዎቹ አድርገዋል። አንደኛው፣ ድርድሩ በዙር ይመራ የሚለው ሲሆን፤ ሁለተኛው ድርድሩ በፓርቲዎቹ ከመድረኩ በሚመረጡ ቋሚ የመድረክ መሪዎች ተሰይመው ድርድሩ ይካሄድ የሚለው ነው።

በማጠቃለልም፤ መድረኩን ሲያስተባብሩና ሲመሩ የነበሩት አቶ ሽፈራው ሽጉጤ፤ ተሳታፊ የፖለቲካ ፓርቲዎቹ ልዩነታቸውን እንዲያጠቡ ሃሳቦችን በማደራጀት ወደ አንድ ነጥብ እንዲደርሱ ያደረጉት አስተዋፅዖ በጣም የሚደነቅ ነው። በተለይ አቶ ሽፈራው፣ ከዚህ በፊት በፖለቲካ ፓርቲዎች ምክር ቤት ለመሳተፍ እንደጋሬጣ የሚነሳ ፈርሙ፣ አትፈርሙ የሚባለውን አጨቃጫቂ ነጥብ በማስታወስ፣ ውይይቱ ወደዚያ እንዳያመራ የመድረኩን ሚዛን በመጠበቅ ሁሉም ፓርቲዎች በበቂ ስምምነት ላይ እንዲደርሱ በማድረግ፤ በድርድሩ በሚሳተፉ የፖለቲካ ፓርቲዎች ፈቃድ በተመረጡ ቋሚ አደራዳሪ ሰዎች ድርድሩ እንዲመራ ተስማምተዋል።

በፖለቲካ ፓርቲዎች ድርድር የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ አንድነት መድረክ (መድረክ) እና ሰማያዊ ፓርቲ ራሳቸውን በማግለላቸው የቅድመ ድርድር ጉባኤ ላይ አልተሳተፉም።¾

በይርጋ አበበ

ውዝግብና መወነጃጀል፤ አለፍ ሲልም መወቃቀስና መጠላለፍ “መለያው” የሆነው ያለፉት 26 ዓመታት የኢትዮጵያ ፖለቲካ በተለይ ካለፉት 12 ዓመታት ወዲህ ተዳክሞ ታይቷል። በተቃዋሚ ፓርቲዎችና በገዥው ፓርቲ መካከል ከሚፈጠረው አለመግባባትና አተካሮ በዘለለ ተቃዋሚ ፓርቲዎች በመካከላቸው ባለባቸው የመጠላላትና ያለመተማመን ችግር የተነሳ አንዱ ሌላውን ሲወነጅለው አንደኛው ሌላኛውን “ተለጣፊና የጥቅም ተካፋይ” እያለ በአደባባይ ሲዘልፈው መስማት የተለመደ ሆኗል።

ከዚህም ባለፈ አንድ ፓርቲ በውስጠ ዴሞክራሲ እጦት ሲታመስና ህልውናውን እስከማጣት ድረስ አደጋ ላይ ወድቆ ማየትም አዲስ አይደለም። በተለይ ከኃላፊነቱ የተነሳው አንድ የተቃዋሚ ፓርቲ ስራ አስፈጻሚ በተተኪው ላይ አሉታዊና አፍራሽ ወሬዎችን ከመንዛት ጀምሮ ለድብድበ እስከመገባበዝ ሲደርስም ተመልክተናል። ለአብነትም በቅርቡ ከፓርቲ ኃላፊነቱ የተነሳው በአቶ ይልቃል ጌትነት የሚመራው የቀድሞው የሰማያዊ ፓርቲ ስራ አስፈጻሚ ቡድን እና በአቶ የሽዋስ አሰፋ የሚመራው አዲሱ ስራ አሰፈጻሚ ላይ እርስበርስ የሚያደርጉት ሹኩቻ ማንሳት በቂ ነው።

ይህን ሁሉ ውስብስብ ፈተና የተጋፈጠው የኢትዮጵያ ፖለቲካ ሰሞኑን አንድ ክስተት አስተናግዷል። ከተመሰረተ ወደ 25 ዓመታትን ያስቆጠረው የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ) እና አምስት ዓመታትን እንኳን ያላስቆጠረው ሰማያዊ ፓርቲ በጋራ ለመስራት መስማማታቸውን በጋራ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ አስታውቀዋል። እነዚህ ሁለት የዕድሜ ልዩነት ያላቸው ተቃዋሚ ፓርቲዎች በጋራ ለመስራት ከመስማማታቸውም በዘለለ ተዋህደው ለመቀጠል ስለሚችሉበት ሂደት እየተዘጋጁ መሆናቸውን 68 ገጽ ባለው የጋራ ስምምነት ሰነድ አስታውቀዋል።

ይህ የሁለቱ ፓርቲዎች ስምምነት ካለፉት ጊዜያት ተመሳሳይ ክስተቶች በምን ይለያል? የፓርቲዎቹ ቅድመ ድርድር ሂደት ምን ይመስላል? በሁለቱ ፓርቲዎች መከካከል ያለው ተፈጥሯዊ ልዩነት በምን አይነት ሰው ሰራሽ መፍትሔ ሊጠብ ይችላል? የሚሉትንና ተያያዥ ነጥቦችን ከዚሀ በታች አቅርበነዋል።

 

 

የአበራሽን ጠባሳ ያዬ በእሳት አይጫወትም

በኢህአዴግ የስልጣን ዘመን በተቃውሞ ጎራ ህጋዊ ፈቃድ አግኝቶ በመንቀሳቀስ የመጀመሪያው ፓርቲ የቀድሞው “የመላው አማራ ህዝብ ድርጅት (መአህድ) ወይም የአሁኑ የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ)” ነው። የቀድሞው የጥቁር አንበሳ ሆስፒታል የቀዶ ጥገና ህክምና ስፔሻሊስትና በተለይም በደርግ የስልጣን ዘመን የመጀመሪያዎቹ ወራት የቀዳማዊ ኃይለስላሴ የግል ሃኪም የነበሩት ፕሮፌሰር አስራት ወልደየስ አማካኝነት የተቋቋመው መአህድ አንጋፋና በኢትዮጵያ የተቃውሞ ፖለቲካ ትግል እንቅስቃሴ ውስጥ ያለው ሚና ቀላል አይደለም። በመኢአድ እና ሰማያዊ የስምምነት ፊርማ ስነስርዓት ላይ ስለ መኢአድ የፖለቲካ ትግል ታሪክ የተናገሩት የመኢአዱ ሊቀመንበር ዶክተር በዛብህ ደምሴ “በአንድም ሆነ በሌላ መንገድ የመኢአድን በር ሳይረግጥ ያለፈ ፖለቲከኛ እና የፖለቲካ ፓርቲ የለም” ሲሉ ተደምጠዋል። የሰማያዊ ፓርቲ አቻቸው አቶ የሽዋስ አሰፋ በበኩላቸው ከዶክተር በዛብሀ ጋር የሚስማማ አስተያየት ሰጥተዋል።

እንደ ሁለቱ ፓርቲዎች ጎምቱ ሰዎች አሰተያየት “መኢአድ” በአገሪቱ ውስጥ ለሚንቀሳቀሱ የተቃዋሚ ፓርቲዎችና ፖለቲከኞች መፈጠር ምክንያት ቢሆንም ከአቻ ፓርቲዎች ጋር በጣምራነት ለመስራት ያደረገው ጥረት ግን እዚህ ግባ የሚባል አይደለም። ለዚህ ደግሞ ምክንያቱን ዶክተር በዛብህ ደምሴ ሲናገሩ “በ1997 ዓም ኢህአዴግን መገዳደር የቻለውን ቅንጅትን መፍጠር የቻለው መኢአድ ቢሆንም በቅንጅት አባል ፓርቲዎች አመራሮች መካከል በተነሳ ያልተገባ ውዝግብ ፓርቲው የታሰበውን ያህል ሊንቀሳቀስ አልቻለም” ሲሉ ተናግረዋል። ከቅንጅት መፍረስ በኋላም መኢአድ ከቀድሞው አንድነት ለፍትህና ለዴሞክራሲ ፓርቲ (አንድነት) ጋር ለመቀናጀት ወይም ለመዋሃድ ጥረት ቢያደርግም በውጫዊና ውስጣዊ ችግሮች የፓርቲዎቹ አብሮ የመስራት ጥረት ሳይሳካ ቀርቷል። ከ1997 ዓም በፊትም ቢሆን መኢአድ ከጉያው ከበቀለው ኢዴፓ ጋር በጋራ ለመስራት ጥረት አድርጎ የነበረ ቢሆንም ሳይሳካ መቅረቱ የቅርብ ሩቅ ታሪክ ሰነድ ነው።     

ከላይ የተጠቀሱት ክስተቶች በተቃዋሚ ፓርቲዎች መካከል አለመተማመንን ፈጥረዋል። በዚህም ምክንያት ተነጋግሮና ተግባብቶ በጋራ ከመስራት ይልቅ ተሳሳይ ዓላማ፣ ርዕዮተ ዓለም፣ የትግል ስልት እና ፖሊሲ ያላቸው ፓርቲዎችም ቢሆኑ በራሳቸው መንገድ መሄድን መርጠው በተናጠል ሲንቀሳቀሱ ይታያሉ። ፓርቲዎችን ከሚደግፈው ህዝብም “ወይ ተባበሩ ወይ ተሰባበሩ” የሚል ተደጋጋሚ ጥያቄ ሲቀርብ ከፓርቲዎቹ የሚሰጠው ምላሽ “ከማን ጋር ልተባበር ማንን ልመን?” አይነት መልስ ነው። ይህም አገሬው “እባብ ያየ በልጥ በረየ ወይም የአበራሽን ጠባሳ ያዬ በእሳት አይጫወትም” እንደሚለው ለቀጣይ ድል ከመንቀሳቀስ ይልቅ ሁልጊዜ ያለፈውን ውድቀት ብቻ እያነሱ በራሳቸው ትራክ ይሄዳሉ። የሮጡ እየመሰላቸውም በቆሙበት ይረግጣሉ ወይም በወታደራዊ ቋንቋ “ባለህበት ሂድ” እንዲሉ የቆሙበትን መሬት ደጋግመው ይረግጣሉ።

የቅንጅት ተሞክሮ ለመኢአድ - ሰማያዊ አብሮ የመስራት ስምምነት

በ1997 ዓም በተካሄደው ምርጫ “ክስተት” የነበረው ቅንጅት ለአንድነትና ለዴሞክራሲ ፓርቲ አንደኛ ዓመት የምስረታ በዓሉን በቅጡ ሳያከብር መሪዎቹ ወደ ቃሊቲ የወረዱ ሲሆን የቅንጅቱ አባል ፓርቲዎችም ወደየጎሬያቸው ሲገቡ ጊዜ አልፈጀባቸውም ነበር። ወይም በአጭር ቋንቋ ቅንጅት ፈረሰ። የመኢአዱ ሊቀመንበር ዶክተር በዛብህ ደምሴ ለቅንጅት መፍረስ ምክንያቱ የእነ ቶሎ ቶሎ ቤት ግድግዳው ሰንበሌጥ መሆኑ እንደሆነ ገልጸዋል። ዶክተር በዛብህ ሀሳባቸውን ሲያጠናክሩም የቅንጅት አባል ፓርቲዎች ጥልቀት ያለው ውይይት አለማድረጋቸውን ተናግረዋል። ውይይታቸው ሾላ በድፍኑ መሆኑ ደግሞ በአመራሮቹ መካከል አለመግባባትን ከመፍጠሩም በላይ “እኔ ያልኩት ካልሆነ” አይነት “ፊውዳላዊ” አካሄድ ለቅንጅት ውድቀት አንዱ እና ዋናው ምክንያት እንደሆነ ተገልጿል።

መኢአድና ሰማያዊስ እስከ ውህደት የሚዘልቅ በጋራ ለመስራት የሚያስችላቸውን ስምምነት ሲፈራረሙ ከቅንጅት ውድቀት ምን ትምህርት ወስዳችኋል? ተብለው ከመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች ተጠይቀው ነበር። አመራሮቹ መልሰ ሲሰጡም “ላለፉት አራት ወራት ከሁለቱም ፓርቲዎች የተውጣጣ ስድስት አባላት ያሉት ኮሚቴ ተዋቅሮ ስራውን ሲያከናውን ቆይቷል። ከግል ጥቅምና ዝና ይልቅ ለህዝብና ለአገር ጥያቄ ቅድሚያ መስጠት ስለሚቻልበት ጉዳይ ሰፊ ጥናት ተደርጓል። ሁለቱ ፓርቲዎች በመመሪያቸው፣ በደንቦቻቸው እና በፕሮግራሞቻቸው ተመሳሳይ ናቸው። በመሆኑም የሁለቱ ፓርቲዎች ውህደት የሚደረገው በአካላዊ ሳይሆን የአእምሯዊ ውህደት በመሆኑ በቀላሉ የሚፈርስ አይሆንም” በማለት እዚህ ወሳኔ ላይ ከመድረሳቸው በፊት ሰፊ የጥሞና ጊዜ መውሰዳቸውን አስታውቀዋል። በዚህም መሰረት መኢአድና ሰማያዊ በጋራ ከመስራት ጀምሮ እስከ ውህደት የሚያደርሰው ግንኙነት “የእናቴ መቀነት አደናቀፈኝ” ብሎ በቀላሉ ተወለካክፎ እንደማይወድቅ ነው የገለጹት። 

የእድሜ ልዩነት የሚፈጥረው የአስተሳሰብ ክፍተት

መኢአድ እንደ ፓርቲም ሆነ የፓርቲው አመራሮች እንደ ግለሰብ እና ሰማያዊም ሆነ የፓርቲው አመራሮች እድሜ ልዩነት መኖሩ ግልጽ ነው። ከመኢአድ አመራሮች መካከል አብዛኞቹ ከ50ዎቹ መጨረሻ ጀምሮ እስከ 70ዎቹ መገባደጃ ላይ የሚገኙ በእድሜ የገፉ ሲሆን የሰማያዊ አቻዎቻቸው ደግሞ ከ40ዎቹ መጀመሪያ ቢበዛ አጋማሽ የሚያልፍ አይደለም። እንዲያውም አንዳንዶቹ የ40ኛ ዓመት ልደታቸውን ያላከበሩም አሉበት።

የ25 ዓመት የትግል ዘመን ያስቆጠረውን መኢአድን የሚመሩት አንጋፋዎቹ የፓርቲው መሪዎች አምስት ዓመታትን እንኳን ያልደፈነውን ሰማያዊ ፓርቲን ከሚመሩት ወጣቶች ጋር ትልቅ የሚባል የእድሜ ልዩነት ስላለ የአስተሳሰብና የውሳኔ ሰጭነት ክፈተት አይፈጠርም ወይ? ተብለው ተጠይቀው ነበር። የሁለቱ ፓርቲዎች አመራሮች ግን ይህ የእድሜ ልዩነት የሃሳብ ልዩነትን አቻችሎ ለመሄድ እንቅፋት እንደማይሆን ገልጸው “ልጅ ከአባቱ እየተማረ አባቱን እንደሚተካ ሁሉ ሰማያዊ ፓርቲም ከአያቱ እየተማረ አያቱን (መኢአድን) ይተካል” ሲሉ መልስ ሰጥተዋል። 

ፓርቲዎች ባለፉት ጊዜያት አብሮ ለመስራት (ለውህደት፣ ለቅንጅት እና ለግንባር) ያደረጓቸው ጥረቶች ያልተሳኩት በእድሜ ልዩነት ሳይሆን በሌሎች ችግሮች መሆኑን የመኢአዱ ሊቀመንበር ዶክተር በዛብህ ደምሴ ገልጸዋል። ዶክተር በዛብህ በመግለጫቸው “ጥልቅና ዝርዝር በሆነ መልክ ባለመጠናት ወደ ወህደት መሄድ፣ የሃሳብ ልዩነት ሲያጋጥም በመቻቻል ፖለቲካዊ መፍትሔ ከማስቀመጥ ይልቅ ወደ መጠላለፍ መግባት፣ እኔ ያልኩት ይሁን የሚል መንፈስ ማሳደር እና ከህዝብ አጀንዳ ይልቅ ለግል ስብዕና መጨነቅ” ለፓርቲዎቹ አብሮ የመስራት ጥረት መኮላሸት ዋና ዋና ምክንያት መሆናቸውን ገልጸዋል።

ቀደም ባሉት ጊዜያት የተለያዩ ፓርቲዎች አብሮ ለመስራት ያደረጓቸውን ጥረቶች አለመሳካት ምክንያቶች በደንብ ለይተን አውቀናቸዋል ካላችሁ እናንተስ በዚህ አዙሪት ችግር ውስጥ ላለመግባታችሁ የምትሰጡት ዋሰትና ምንድን ነው? የሚል ጥያቄ ለሁለቱ ፓርቲ አመራሮቸ ቀርቦላቸው ነበር።  

የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ እስካሁን የተደረጉ የውህደትም ሆነ የቅንጅትና የግንባር ሂደቶች የታሰበውን ያህል ውጤት ማምጣት ባይችሉም ሙከራዎቹን በዜሮ ማባዛት እንደማይገባ ተናግረዋል። ሆኖም የአሁኑ የሁለቱ ፓርቲዎች ጥረት እስከቀራኒዮ የሚጓዝ እንደሆነ እምነታቸውን ገልጸው ለዚህም እሳቸውም ሆኑ ፓርቲያቸው እንዲሁም የመኢአድ አመራሮችና አባላት ከፍተኛ መስዋእትነት እንደሚከፍሉ ተናግረዋል። “እስካሁን የተካሄዱ ደርድሮች ሁሉ የስርዓት ለውጥ አምጥተዋል ባይባልም ለሰላማዊ ትግል መጎልበት ያደረጉት አስተዋጽኦ ግን አሊ የማይባል ነው” ያሉት አቶ የሽዋስ “ገዥው ፓርቲ እየኖረ ያለው በራሱ ጥንካሬ ሳይሆን በተፎካካሪዎች ድክመት ነው። ይህ ድክመትም ትብብሮችን አድርጎ እስከመጨረሻው የማስቀጠል ቁርጠኝነት የማይታይባቸው መሆኑ ነው” በማለት ተናግረዋል። የመኢአድና የሰማያዊ ወደ ውህደት የሚያመራ አብሮ የመስራት ስምምነት ግን በቀያፋ ግቢ የሚገታ ሳይሆን እስከ ቀራኒዮ የሚጓዝ መሆኑን አጽንኦት ሰጥተው ተናግረዋል።  

የመኢአዱ ሊቀመንበር ዶክተር በዛብሀ በበኩላቸው “ሁለቱ ፓርቲዎች (መኢአድና ሰማያዊ) በረጋ ጥናት ላይ ተመርኩዘው ወደፊት ለሚያደረጉት ውህደት በር ከፋች መሆኑን ላረጋግጥ እወዳለሁ” ሲሉ የስምምነቱን ደረጃ ገልጸዋል። ይህ ስምምነትም በሁኔታዎች የሚለዋወጥ ሳይሆን ለዓላማው የታመነ መሆኑን ገልጸዋል። ዓላማውን ሲያስቀምጡም “ኢህአዴግን መገዳደር የሚችልና በምርጫ ኢህአዴግን አስወግዶ ሊተካ የሚችል ግዙፍ የፖለቲካ ፓርቲ መመስረት” እንደሆነ ተናግረዋል።

መደምደሚያ

የመኢአድ እና ሰማያዊ ፓርቲዎች በጋራ የመስራት ስምምነት በብሔራዊ ምርጫ ቦርድ የህግ ድጋፍ ሳያስፈልገው መካሄድ እንደሚችል የተገለጸ ሲሆን የፓርቲዎቹን ተደራሽነትና አደረጃጀት ይዘትም አቶ አዳነ ጥላሁን ገልፀዋል። በአብዛኛው የአገሪቱ ክፍል በሚያስብል መልኩ ሁለቱ ፓርቲዎች አባላትና ጽ/ቤት እንዳላቸው የገለጹት የመኢአዱ ዋና ጸሀፊ አቶ አዳነ ጥላሁን ሁለቱ ፓርቲዎች ለምን በጋራ መስራት እንደሚገባቸው የኮሚቴውን ሪፖርትም አቅርበዋል። በተናጠል የሚወጣውን የሁለቱን ፓርቲዎች ገንዘብና ጊዜ ከመቆጠብም በላይ በአባላት መካከል መግባባትን የሚፈጥር መሆኑንም ገልጸዋል።

ሁለቱ ፓርቲዎች በደረሱበት ስምምነት ዙሪያ አስያየታቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጡ ግለሰቦች እንደገለጹትም “ልዩነትን በመቻቻል መፍታት የሚችል የሰለጠነ ፖለቲካ በአገራችን አለመዳበሩ የታሪካችን አንዱ አሳዛኝ ክፍል ነው።  እነዚህ ፓርቲዎች እስከ ውህደት የሚዘልቁ ከሆነ በዋናነት የሚጠቀመው የአገሪቱ ህዝብና ስልጣን ላይ ያለው ፓርቲም ጭምር ነው። ምክንያቱም ህዝቡ የተደራጀ አማራጭ እንዲኖረው ሲያደርግ ኢህአዴግም ራሱን እንዲፈትሽ አስገዳጅ መፍትሔ ይፈጠርለታል” ሲሉ የተናገሩ ሲሆን “ሆኖም እንዳለፉት ጊዜያት ሁሉ የአሁኑ ሙከራም በአጭር እንዳይደናቀፍ በተለይ በፓርቲዎቹ አባላት ደጋፊዎችና አመራሮች መካከል ሰፊ ስራ ሊሰራ ይገባል እንጂ ሁል ጊዜ ድክመትንና ውድቀትን በገዥው ፓርቲ እያሳበቡ መሄድ ለማንም አይበጅም” በማለት መልዕክታቸውን አስተላልፈዋል።  

“ፖለቲካ ብዙ ፈተናዎች የሚያጋጥሙት ዘርፍ ሲሆን በተለይ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ዴሞክራሲ ባልሰፈነበትና ድህነት በተንሰራፋበት አገር ፈተናው ድርብ ይሆናል” ያሉት ሌላው አስተያየት ሰጪ በበኩላቸው “እየሱስ ክርስቶስ በጌቴሴማኔ የአትክልት ቦታ ሆኖ ሲጸልይ ቢቻልህስ ይህች ጽዋ ከእኔ ትለፍ አለ። ሆኖም ጽዋውን መጠጣቱ እንደማይቀር ሲያውቅ እስከ ቀራኒዮ ድረስ ታምኖ ዓላማውን አሳክቷል። እነዚህ ፓርቲዎችም ሲመቻቸው ተዋህደው ሲከፋቸው የሚለያዩ ሳይሆን ውስጣቸውን እየፈተሹና ውጫዊ ፈተናዎችን ደግሞ እየተቋቋሙ እስከ መጨረሻው ሊጓዙ ይገባል እንጂ መሃል ላይ ተደናቅፈው ሊወድቁ አይገባም” በማለት አስተያየታቸውን ሰጥተዋል።

  

           

-    የፕሮጀክቱ 57 በመቶ ተከናውኗል

 

በዓለም አቀፉ ሕብረተሰብ ዘንድ ኢትዮጵያ በረሃብና በድርቅ ስሟ ሲነሳ የነበረበት ታሪክ ጨርሶ ጠፍቷል ባይባልም፤ ቢያንስ ሀገሪቷን ሙሉ ለሙሉ የሸፈነ ረሃብ ባለፉት አስራ አምስት ዓመታት አልተከሠተም። በድርቅ እና የሰው ሠራሽ ምክንያቶች የሚፈጠሩ ምጣኔ ሀብታዊና ማኅበራዊ ችግሮች ግን ሀገሪቷን ከመፈታተን እስከአሁን አልተገቱም።

 

 

ዓለም አቀፉ ሕብረተሰብ፣ በአንድ በኩል ኢትዮጵያ የሁለት አሃዝ እድገት ማስመዝገቧን እያመሰገነ፤ በሌላ በኩል፣ ድርቅ የሚያስከትላቸውን ችግሮች ለመቅረፍ እጁን እየዘረጋ በነበረበት ወቅት ነው፤ አዲስ የልማት አጀንዳን ያነገበና ፖለቲካዊ አንድምታው የገዘፈ ዜና በዐበይት የብዙኃን መገናኛዎች ያዳመጠው።

 

 

መጋቢት 24 ቀን 2004 ዓ.ም፣ የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ፣ ኢትዮጵያ፣ በናይል ወንዝ ላይ 6ሺ ሜጋ ዋት የሚያመነጭ “የሚሌኒየም ግድብ” ለመስራት የመሰረት ድንጋይ ማስቀመጣቸውን ለዓለም ዓቀፉ ሕብረተሰብ አበሰሩ። በሁለት አሃዝ እድገት እና በድርቅ መካከል ስሟ ሲነሳ የነበረችው ኢትዮጵያ፣ በአፍሪካ ትልቁን የኃይል ማመንጫ ግድብ ለመገንባት ማቀዷ፣ በዓለም አቀፉ ሕብረተሰብ የነበራትን የረሃብ ብሔራዊ መለዮ በአረንግዴ ልማታዊ አጀንዳ በመቀየር ተስፋ ያላት ሃገር የሚል አዲስ ብሔራዊ መለዮ (Nation branding) ለመያዝ በቅታለች።

 

 

አዲሱን የብሔራዊ መለዮ ስያሜ ከሚያጸኑት ዐበይት ክንዋኔዎች መካከል አንዱ፣ ይኽው የታላቁ ሕዳሴ የኃይል ማመንጫ ግድብ ግንባታ ነው፤ ግንባታው ከተጀመረ ስድስት ዓመታትን አስቆጥሯል። የመሰረት ድንጋዩ በተጣለበት ስድስተኛ ዓመት ክብረ በዓል ላይ ተገኝተን፣ ከግንባታው ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት ካላቸው አካላት ስለግንባታው ዋና ዋና ክፍሎች እና ወቅታዊ ሒደቱና ደረጃውን የሚያሳዩ መረጃዎችን እንደሚከተለው አቅርበናቸዋል። 

 

 

የግንባታው ዋና ዋና ክፍሎች

የዋናው ግድብ መጠኑ 10 ነጥብ 1 ሚሊዮን ኪዩቢክ ሜትር በRCC ኮንክሪት ሙሌት ቴክኖሎጂ የሚገነባ ሲሆን፤ ይህም በኢትዮጵያ ውስጥ ከጊቤ-III የኃይል ማመንጫ ቀጥሎ የሚገነባበት ዝቅተኛ ሲሚንቶ የሚጠቀምና ወጪ ቆጣቢ ቴክኖሎጂ ነው፤ ግድቡ ሲጠናቀቅ 145 ሜትር ከፍታና 1 ነጥብ 8 ኪ.ሜ. ርዝመት ይኖረዋል።

 

 የግድቡ ግንባታ ሁለት ዋና የወንዙን አቅጣጫ ማስቀየር ኩነቶች እና ተጓዳኝ ግንባታ ሂደቶች አለው። ይኸውም፣ በግንቦት 20 ቀን 2005 ዓ.ም የተከናወነው የወንዙን አቅጣጫ በጊዜያዊነት በግድቡ ቀኝ በኩል የማስቀየር ሂደት ሲሆን፤ ሌላኛው ደግሞ በግድቡ ግራ በኩል በአራት የውሃ ማስኬጃ ትቦዎች አማካኝነት በታህሳስ 2008 ዓ.ም እንዲያልፍ ተደርጓል። በመሆኑም ቀድሞ ውሃው ይሄድበት በነበረበት (ኤፕን ቻናል) ግንባታው እየተከናወነ የሚገኝ ሲሆን፤ ከግድቡ በስተኋላ የተጠራቀመውን ወደ እያንዳንዱ የኃይል ማመንጫ ዩኒቶች ውሃ የሚያደርሱ 16 የብረት አሸንዳዎችና የታችኞችን ሀገራት የውሃ ፍላጎት ባገናዘበ መልኩ አገልግሎት የሚሰጡ ተጨማሪ ሁለት የቦተም አውትሌቶች ተገንብተው ወደ ሥራ ገብተዋል።

 

የኃይል ማመንጫ ቤቶች

ከዋናው ግድብ ግርጌ በቀኝና በግራ በኩል ሁለት የኃይል ማመንጫ ቤቶች የሚገነቡ ሲሆን፤ በስተቀኝ የሚገኘው የኃይል ማመንጫ ቤት 10 እንዲሁም በስተግራ በኩል በሚገኘው ደግሞ 6 የኃየል ማመንጫ ዩኒቶች ይኖሩታል። እያንዳንዱ ዩኒትም ከ375 ሜጋ ዋት በላይ የኤሌክትሪክ ኃይል ማመንጨት አቅም ያላቸው ጄኔሬተሮች ያሉት ሲሆን፤ ፕሮጀክቱ ሲጠናቀቅ ከጠቅላላው 16 ዩኒቶች የሚመነጨው የኤሌክትሪክ ኃይል ከ6,000 ሜጋ ዋት በላይ እንደሚሆን ይጠበቃል።

 

 እንዲሁም ቀደም ብለው ኃይል ማመንጨት ይጀምራሉ ተብለው የሚታሰቡት ዩኒት ሁለት ዩኒቶች (ዩኒት 9 እና 10) ሲጠናቀቁ በሚኖረው የውሃ መጠን በመጀመሪያ ወደ 216 ሜጋ ዋት የሚጠጋ ኃይል እንደሚያመነጩ የሚገመት ሲሆን፤ በሙሉ የውሃ የመያዝ ከፍታ ሲደርስ ደግሞ 750 ሜጋ ዋት የሚያመነጩ መሆናቸው ተገልጸል።

 

ውሃ ማስተንፈሻዎች (Spillways)

በፕሮጀክቱ የሚፈጠረው ሰው-ሰራሽ ሐይቅ (Reservoir) የማጠራቀም ከፍታ ከባህር ጠለል በላይ 640 ሜ (Full Supply Level) ነው። ይህንንም ተጨማሪ የውሃ መጠን ተቀብለው ከግድቡ በታች ለመልቀቅ የሚያስችሉ ከዋናው ግድብ ግራ በኩል መዝጊያ ያለው የውሃ ማስተንፈሻ (Gated Spillway)፤ በዋናው ግድብ መካከለኛ ክፍል (Low Block Emergency Spillway) እና በሳድል ግድብ በስተቀኝ በኩል የሚገኝ ውሃ ማስተንፈሻ (Emergency Spillway) እየተገነቡ ይገኛሉ።

 

የኮርቻ ቅርፅ ያለው ግድብ (Saddle Dam)

ይህ ግድብ 50 ሜትር ከፍታ እና 5 ነጥብ 2 ኪ. ሜትር ያህል ርዝመት ያለው ሲሆን፤ የግድቡ አካል ውሃ በማያሳልፍና በማያሰርግ መልኩ የሚገነባ ሆኖ የድንጋይ ሙሌቱም መጠን ወደ 15 ሚሊዮን ሜትር ኪዩብ የሆነ በግድቡ አቅራቢያ በሚገኝ የድንጋይ ግብዓት እየተገነባ ያለው ግድብ ነው።

 

የኃይል ማከፋፈያ ጣቢያ

ከዋናው ግድብ በ1 ነጥብ 4 ኪ.ሜ. ርቀት ላይ ባለ 500 ኪ.ቮ. ባለ ሁለት ባዝባር የኃይል ማከፋፈያ ጣቢያ ይገኛል። የኃይል ማከፋፈያ ጣቢያው  ወደ ትራንስፎርመሮች የሚገባውን የመነጨ ኃይልና ወደ ማስተላለፊያ መስመሮች የሚወጣውን ገቢና ወጪ ቤዮችን ያካትታል፤ ይህ ባለ 500 ኪ.ቮ. ማከፋፈያ ጣቢያ በኢትዮጵያ የቮልቴጅ መጠን ታሪክ አንጻር ከፍተኛው መሆኑ ከባለሙያዎች ማብራሪ መረዳት ችለናል። 

 

የኃይል ማስተላለፊያ መስመር

ከኃይል ማመንጫው የመነጨውን ኃይል ወደ ብሔራዊ የኃይል ትስስር ለማገናኘት የሚያስችል ከታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ፕሮጀክት በደዴሳ - ሆለታ - አዲስ አበባ የሚደርስ 725 ኪ.ሜ. ርዝመት ያለው ባለ 500 ኪ.ቮ. ባለ ሁለት ሰርኩዩት ከፍተኛ የኃይል ማስተላለፊያ መስመር ግንባታ ተጠናቋል።

 

ከዚህም በተጨማሪ 240 ኪ.ሜ. ርዝመት ያለው ባለ 400 ኪ.ቮ. ከፍተኛ የኃይል ማስተላለፊያ መስመር ከታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ፕሮጀክት እስከ በለስ ኃይል ማመንጫ ጣቢያ ድረስ ተገንብቶ አገለግሎት እየሰጠ ይገኛል። በአሁኑ ጊዜም ለፕሮጀክቱ ግንባታ የሚውል የኤሌክትሪክ ኃይል ከብሔራዊ የኃይል ስርጭት መረብ ማቅረብ ያስቻለ ሲሆን፤ ይኸው መስመር ፕሮጀክቱ ተጠናቆ ኃይል ማመንጨት ሲጀምርም ወደ ሰሜኑ የኢትዮጵያ ክፍል የኃይል ማስተላለፊያ በመሆን ያገለግላል።

 

በአሁን ሰዓት በመከናወን ላይ ያሉ ሥራዎች ሲቪል ኢንጂነሪንግ ሥራዎች

የፕሮጀክቱ ሲቪል ኢንጂነሪንግ ሥራ የሚያካትታቸው ተግባራት የሚከተሉት ናቸው፤ የዋናው ግድብ ግንባታ፤ የኮረቻ ቅርፅ ያለው ግድብ ግንባታ፤ የኃይል ማመንጫ ቤቶች ግንባታ፤ የማስተንፈሰ በሮች ግንባታ የ500 ኪ.ቮ. ማከፋፈያ ጣቢያ ግንባታ፤ የውስጥ ለውስጥ መንገዶችና ከግድቡ በታች ድልድይ ግንባታ፤ የሰራተኞች መኖሪያ ካምፕ ግንባታ ናቸው።

 

ዋናው ግድብ በተመለከተ ያሉ ክንውኖች

በግድቡ ግንባታ ሂደት የቁፋሮ፤ የማጽዳት፣ የደንታል ኮንክሪት እንዲሁም የRCC (ሮለር ኮምፓክትድ ኮንክሪት) ሙሌት ሥራዎችን በቅደም ተከተል እየተከናወኑ ናቸው። እስካሁን ድረስ ከ7 ነጥብ 3 ሚሊዮን ያላነሰ የRCC አርማታ ሙሌት ሥራ ተከናውኗል። በአጠቃላይ በፕሮጀክቱ ውስጥም የቁፋሮ መጠን 21 ሚሊዮን ኪዩቢክ ሜትር ያህል እንደሚደርስ ተነግሯል።

 

ኃይል ማመንጫ ቤቶች ግንባታ

በግራና ቀኝ የኃይል ማመንጫ ቤቶች ማለትም (በሁሉም 16 ዩኒቶች) እንዲሁም በLow block እና Tailrace አካባቢ የቁፋሮ ሥራ ተጠናቆ የግንባታ ሥራው እየተካሄደ ይገኛል። እንዲሁም ቀደም ብለው ኃይል በሚያመነጩት ዩኒቶች፤ በኢፌክሽን ቤይ እንዲሁም በሌሎቹ በቀኝም በግራም ባሉ ዩኒቶች የኤሌክትሮ ሜካኒካል እና ኃይድሮ ሜካኒካል መሳሪያዎች ተቀባሪ አካላት ተከላና የአርማታ ሙሌት ሥራዎችም በቅንጅት እየተከናወኑ ይገኛሉ።

 

የወንዙን አቅጣጫ ለማስቀየር የሚከናወኑ ሥራዎች

የወንዙ አቅጣጫ ለሁለተኛ ጊዜ በሚቀየርበት በግድቡ ግራ በኩል አስፈላጊ ሥራዎች ተከናወኑው ወንዙ በታህሳስ 2008 ዓ.ም በዳይቨርሽን ቦክስ ከልቨርት በኩል እንዲያልፍ ተደርጓል። በመሆኑም ቀድሞ ውሃው ይሄድበት የነበረውን ቻናል ለRCC የማዘጋጀትና የመሙላት ሥራዎች በመከናወን ላይ ሲገኙ በአሁኑ ሰዓትም ከባሕር ጠለል በላይ እስከ 514 ሜትር ከፍታ ድረስ ተሞልቷል። እንዲሁም የዳይቨርሽን ከልቨርት የላይኛውና የታችኛው በሮች ምርት ተጠናቀው ወደ ሳይቱ በመድረሳቸው ከተከላው ጋር የተያያዙ ሥራዎች እየተከናወኑ ይገኛሉ።

 

የኮርቻ ቅርፅ ያለው ግድብ (Saddle Dam)

ይህ ግድብ 50 ሜትር ከፍታ እና 5 ነጥብ 2 ኪሎ ሜትር ያህል ርዝመት ሲኖረው የግድቡ አካል መጠን 15 ሚሊዮን ሜትር ኪዩብ ሙሌት ሲሆን ለዚሁም የሚያገለግል ግብዓት በግድቡ አቅራቢያ ካለ የድንጋይ ኳሪ የሚገኝ ነው።

 

የከርሰምድር ፍተሻ ሥራዎች ተጠናቀው የቁፋሮ ሥራውም አልቋል። የግድቡ አካል ግንባታ ሥራ (Embankment Construction) 9 ነጥብ 5 ሚሊዮን ኪዩቢክ ሜትር ያህል ደርሷል። ከዚሁ የግንባታ ሂደት ጎን ለጎን የግራውቲንግ፣ ፕላስቲክ ዳያፍራም ዎል ካስቲንግ ያሉ የውሃ ስርገትንና ማሳለፍን የሚከላከሉ ሥራዎች እንዲሁም የኢንስፔክሽን ጋለሪ ግንባታ ሥራዎች በመካሄድ ላይ ናቸው።

 

ጊዜያዊ የመዳረሻ እና የቋሚ መንገዶች ግንባታ

አዲሱን የአሶሳ - ጉባ መንገድ እንዲሁም ቋሚ መንገዶችና ጊዜያዊ መዳረሻ መንገዶችን ጨምሮ የ124 ነጥብ 8 ኪሎ ሜትር ርዝመት ያለው መንገድ ግንባታ እየተከናወነ ይገኛል፤ አፈፃፀሙም 99 በመቶ ደርሷል ተብሏል።

 

ሞቢላይዜሽንና ሎጂስቲክ

የተቋራጩ ሠራተኞች የመኖሪያ ካምፕና የቢሮዎች ግንባታ

የተለያዩ 10,500 የሥራ ተቋራጩ ሠራተኞችን የማስተናገድ አቅም ያላቸው የመኖሪያ ካምፕ ቤቶች ግንባታ ተጠናቆ አገልግሎት እየሰጠ ይገኛል። በጊዜያዊና ቋሚ ካምፖች ውስጥ ለአማካሪ መሐንዲሱና ፕሮጀክት ቢሮው ሰራተኞች የሚያገለግል የመኖሪያ ካምፕ ተጠናቆ አገልግሎት እየሰጠ ይገኛል።

 

የተቋራጩ ሎጂስቲክ ኢንስታሌሽን ኮንስትራክሽን

ጊዜያዊና የተለያዩ የግንባታና ተከላ ሥራዎች በሳይቱ የተከናወነበት ነው፤ ከነዚህም መካከል ወርክሾፕ፣ ነዳጅ ማደያ፣ ላቦራቶሪ፣ ክሊኒክ፣ ቢሮዎች፣ የብረት ማከማቻ (Steel Yard)፣ የደማሚት ማከማቻ (Explosive Store) እና እንዲሁም ዋናው RCC ኮንክሪት ማምረቻ መሳሪያዎችና ተያያዥ ፕላንቶች ተከላ ያጠቃልላል። እነዚህም ሥራዎች ሙሉ ለሙሉ ተጠናቀው አገልግሎት በመስጠት ላይ ይገኛሉ።

 

የኮንክሪት ማምረቻ መሣሪያ የመገጣጠም ሥራ

በዋናው ግድብ ቀኝ እና ግራ በኩል የRCC ፕላንት ተከላው ተጠናቆ የRCC ምርት በማከናወን ላይ ይገኛል።

 

የኤሌክትሮ ሜካኒካልና የኃይድሮሊክ ስትራክቸር ሥራዎች

የፕሮጀክቱ የኃይል ማመንጫ፤ የ500 ኪሎ ቮልት ስዊችያርድ፣ የኤሌክትሮ ሜካኒካል እና የሃይድሮ ሜካኒካል ዲዛይን፤ ምርት፤ አቅርቦት ተከላና ፍተሻ ሥራዎች በብረታብረትና ኢንጅነሪንግ ኮርፖሬሽን (ብ.ኢ.ኮ) እየተከናወኑ ይገኛሉ፤ በዚህም በአሁኑ ሰዓት የተለያዩ የኤሌክትሮሜካኒካል እና የሃይድሮሜካኒካል ምርትና ተከላ እየተከናወኑ ይገኛል።

 

ከዚህም ጋር በተገናኘ ቀድመው ኃይል ማመንጨት ለሚጀምሩት ዩኒቶች (ዩኒት 9 እና ድኒት 10) የተርባይንና ጀነሬተር ምርት ተጠናቆ ወደ ሳይት ተጓጉዞ የተከላ ሥራው በመከናወን ላይ ነው። ቀድመው ኃይል ማመንጨት ከሚጀምሩት ዩኒቶች ውጭ ያሉት 14 ዩኒቶችና የተዛማጅ መሳሪያዎች ወይም ዕቃዎች የምርትና የተከላ ሂደትም እንደቀጠለ መሆኑ ተገልጸል።

 

ከዚህም በተጨማሪ ቀድመው ኃይል ማመንጨት ለሚጀምሩት ዩኒቶች ፓወር ትራንስፎርመሮችና ሻንት ሪአክተር ምርት ተጠናቆ ለተከላ ዝግጁ ሆኗል። ከኃይድሮሊክ ስቲል ስትራክቸር ሥራዎች ጋር በተገናኘ የቦተም አውትሌትና ቀደም ብለው ለሚገቡት ዩኒቶች የትራንዚሽንና እንዲሁመ የላይኛውና የታችኛው በሮች ምርትና በተጓዳኝም የተከላ ሥራዎች እየተከናወኑ ይገኛሉ።

 

500 ኪ.ቮ. የኤሌክትሪክ ኃይል ማስተላለፊያ መስመርና

የማከፋፈያ ጣቢያ ግንባታ

ከታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ፕሮጀክት ተነስቶ በቤንሻንጉል ጉሙዝ፣ በኦሮሚያ ምዕራብ ወለጋ አልፎ እስከ ሆለታ የሚደርሰውና 725 ኪሎ ሜትር ግንባታው ተጠናቆ የዋናውን ኃይል ማመንጨት በጉጉት እየተጠባበቀ የሚገኘው ከህዳሴ-ደዴሳ-ሆለታ የተዘረጋው ጥምር ባለ 500 ኪሎ ቮልት ከፍተኛ የኤሌክትሪክ የኃይል ማስተላለፊያ መስመር ግንባታው ለአገልግሎት ዝግጁ ሆኗል።  

 

ተጨማሪ መረጃ

የሚገኝበት ቦታ፡ በቤኒሻንጉል ጉሙዝ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት ከጉባ ከተማ 20 ኪ.ሜ. ርቀት አካባቢ ላይ ይገኛል።

ከአዲስ አበባ ወደ ፕሮጀክቱ የሚወስዱ አማራጭ መንገዶች

አማራጭ 1፡ ከአዲስ አበባ በስተሰሜን ምዕራብ ደብረ-ማርቆስ፣ እንጅባራ እና ቻግኒ ከተሞችን በማቋረጥ በ730 ኪ.ሜ. ርቀት ላይ ይገኛል።

አማራጭ 2፡ ከአዲስ አበባ በስተምዕራብ ነቀምትና አሶሳ ከተሞችን በማቋረጥ በ830 ኪ.ሜ. ርቀት ላይ ይገኛል።

የሚያመነጨው የኤሌክትሪክ ኃይል፡ ከ6,450 ሜጋ ዋት

አማካይ የውሃ ፍሰት መጠን፡ 1,547 ኪዩቢክ ሜትር በሰከንድ

የውሃው መጠን ከፍታ፡ ከባህር ጠለል በላይ 640 ሜ. ከፍተኛ እና ከባህር ጠለል በላይ 590 ሜ. ዝቅተኛ፤

የዋናው ግድብ ከፍታ እና ርዝመት፡ 145 ሜ. ከፍታ፣ 1 ነጥብ 8 ኪ.ሜ. ርዝመት

የኮርቻ ቅርፅ ግድብ (Saddle Dam) ከፈታ እና ርዝመት፣ 50 ሜ. ከፍታ፣ 5 ነጥብ 2 ሜ. ርዝመት

ግድቡ ሲጠናቀቅ የሚፈጠር ኃይል ስፋት፡ 1,874 ስኩየር ኪ.ሜ.¾

የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ 6ኛ ዓመት በዓል አከባበር ከፊል ገፅታዎች

በይርጋ አበበ

ከ2008 ዓም ህዳር ወር ጀምሮ ለተከታታይ የሰላም መደፍረስ የገጠመው የኢትዮጵያ ምድር ለበርካታ ዜጎች ህልፈት እና በቃፍ ላይ ላለው የአገሪቱ ኢኮኖሚ መድቀቅም ምክንያት ሲሆን ለገዥው ፓርቲ ኢህአዴግም ሆነ በአገሪቱ ፖለቲካ ላይ ተሳትፎ ባላቸው ምሁራንና ፖለቲከኞች ራስ ምታት መሆኑ የአደባባይ ምስጢር ነው። ይህ ችግር ተባብሶም አገሪቱ ወደከፋ እልቂት ሳታመራ ችግሩ በጊዜ መፍትሔ እንዲያገኝ የአገሪቱ ገዥ ፓርቲ ለ21 አገር አቀፍ የፖለቲካ ፓርቲዎች በጉዳዩ ላይ ድርድርና ውይይት እንዲያደርጉ ጥያቄ አቀረበ። ጥር 3 ቀን 2009 ዓም ለፖለቲካ ፓርቲዎች በተጻፈ ደብዳቤ የተገለጸውም ይኸው ጉዳይ እንደሆነ ደብዳቤው ይገልጻል።

በኢህአዴግ ጥሪ የቀረበላቸው ፓርቲዎቹም ሊካሄድ ስለታሰበው ድርድር የሚረዱ የቅድመ ዝግጅት መርሆች ላይ ለሰባት ጊዜያት (መድረክ እና መአሕድ ለስድስት ጊዜ ብቻ ነው የተሳተፉት) ውይይት ካደረጉ በኋላ በተለይ “ድርድሩን ሶስተኛ ወገን ይምራው” በሚለው ነጥብ መስማማት ባለመቻላቸው ከመድረክና ከመአሕድ በተጨማሪ ስድስት ፓርቲዎች ራሳቸውን ከድርድሩ ውጭ ማድረጋቸውን ገልጸዋል። ገዥው ፓርቲ በበኩሉ “ድርድሩ በዙር እየተመራ ቢካሄድ ጉዳቱ ምን ላይ ነው?” ሲል ይጠይቅና “አደራዳሪ የምትሉትን ቅድመ ዝግጅት ርሱት ይህን ማድረግ ካልቻላችሁ ግን ጉዟችን እዚህ ላይ ሊቆም ይገባል” ሲል አቋሙን በግልጽ አስቀምጧል።

የኢትዮጵያ ህዝብ የፖለቲካ ፓርቲዎች ከሚያደርጉት ድርድር አንዳች ለውጥ አገኛለሁ ብሎ ተስፋ አድርጎ የነበረ ቢሆንም በሁለቱ ወገኖች አለመግባባት ድርድሩ ሳንካ ተፈጥሮበታል። ለመሆኑ ሁለቱ ወገኖች በዚህ አቋማቸው ከቀጠሉ በአገሪቱ የተፈጠረው ችግር ወዴት ሊያመራ ይችላል ስንል የተለያዩ የፖለቲካ ፓርቲዎች ያወጧቸውን መግለጫዎችና አመራሮችን ጠይቀን ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ አንድነት መድረከ (መድረክ) መጋቢት 22 ቀን 2009 ዓም ባወጣው መግለጫ “የኢህአዴግ አገዛዝ ሥልጣን ከያዘበት ጊዜ ጀምሮ በሕገ መንግሥቱና በተለያዩ ህጎችም የተደነገጉትን እና በተለያዩ ወቅቶች ቃል የገባቸውን ሰብአዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች አከባበርና የመድበለ ፓርቲ ሥርዓት ግንባታን ተግባራዊ ማድረግ ባለመቻሉ፤ በሀገራችን የፖለቲካ ምህዳር በርካታና እጅግ ውስብስብ የሆኑ ችግሮች አጋጥመውናል። ለእነዚህ ዘርፈ ብዙ ችግሮች በሰላማዊ አግባብ ወቅታዊ መፍትሄ እንዲሰጣቸው ሰላማዊ ተቃዋሚ ፓርቲዎችና የተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎች በሰላማዊ አግባብ ሲጠይቁና ሲታገሉ የቆዩ ቢሆንም፤ ከኢህአዴግ ሰሚ ጆሮ ስለተነፈጉ ችግሮቹ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተበራከቱና ይበልጥ እየተወሳሰቡ መጥተው፤ ሀገራችንን በአሳሳቢ ሁኔታ ውስጥ ከተዋት ይገኛሉ። በዚህም ምክንያት ሀገራችን በአሁኑ ጊዜ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አስተዳደር ስር በኮማንድ ፖስት አማካይነት ሁኔታዎችን ሃይል በመጠቀም ለማረጋጋት በሚሞከርበት እጅግ ፈታኝ ወቅት ላይ እንገኛለን” በማለት በአገሪቱ የተከሰተውን ችግር ምክንያት ነው ብሎ ያመነበትን አስቀምጧል።

 መድረክ በመግለጫው አያይዞም “የኢህአዴግ አገዛዝ ለሕዝባችን ሰላማዊ የመብት ጥያቄዎች በሕጋዊ አግባብ ተገቢውን ምላሽ በመስጠት ፈንታ በኃይል ለማፈን መንቀሳቀሱና መድረክና ሌሎችም ሀቀኛ ተቃዋሚ ፓርቲዎች የፖለቲካ ምህዳሩን በመዝጋት ኢህአዴግ የፈጠራቸውን ችግሮች በትክክል ነቅሶ በማውጣት ተጨባጭ መፍትሄ ሊያስገኝ የሚያስችል ድርድር ለማካሄድ ለብዙ ዓመታት ሲያቀርቡ ለቆዩት ጥያቄዎች ኢህአዴግ አዎንታዊ ምላሽ ነፍጎ በመቆየቱ ችግሩን እንዲባባስ አድርጎታል” ሲል ይገልጻል። መድረክ ሀቀኛ ተቃዋሚ ሲል የሚገልጸው በምን መመዘኛ ነው ተብለው የተጠየቁት የመድረኩ ኃላፊዎች “በፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት አባል በመሆኑን ከኢህአዴግ ጋር የጥቅም ተጋሪ ያልሆኑትን ነው” ሲሉ መልሰዋል።

ከፖለቲካ ፓርቲዎች ድርድር በቅድመ ሁኔታ ባለመስማማት ራሱን ያገለለው ሌላው ፓርቲ ሰማያዊ ነው። ፓርቲው “በነጻና ገለልተኛ አደራዳሪ ያልተመራ ድርድር ለህዝብ ጥያቄ ትክክለኛውን መልስ አያመጣም” ሲል ያወጣውና ለዝግጅት ክፍላችን በላከው መግለጫ “ኢህአዴግ በግንቦት 2007 ዓም በተካሄደው ምርጫ መቶ በመቶ ድል ተጎናጽፌያለሁ ብሎ አውጆ መስከረም 2008 ዓም መንግስት ቢመሰርትም ጥቂት ወራትን እንኳን በሰላም ማስተዳደር አቅቶት ሀገሪቱ በተቃውሞ መታመስ ጀመረች” ሲል የችግሩን መነሻ ይገልጻል። ሰማያዊ ፓርቲ ከድርድሩ መውጣቱን በገለጸበት መግለጫው “አንድ ገዥ ፓርቲ ነጻ አደራዳሪ የምትለውን ትንሽ ጥያቄ መልሶ መደራደር ካልቻለ ለሌሎች ትልልቅ ህዝባዊ ጥያቄዎች መልስ ይሰጣል ብሎ ፓርቲያችን አያምንም። በመሆኑም ፓርቲያችን ከዚህ በኋላ ነጻና ገለልተኛ አደራዳሪ በማይመራው ቅድመ ድርድር ሂደቶች ላይ እንደማይሳተፍ ለኢትዮጵያ ህዝብ እናሳውቃለን” ብሏል። “ሆኖም ገዥው ፓርቲ ኢትዮጵያ ያለችበትን አስቸጋሪ ሁኔታ ተረድቶ የአቋም ለውጥ ካመጣ ፓርቲያችን ሁሌም ለውጥ ለሚያመጣ ድርድር ዝግጁ መሆኑን እንገልጻለን” ሲል አቋሙን ግልጽ አድርጓል። ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር አጠር ያለ ቃለ ምልልስ ያደረጉት የፓርቲው ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ “እዚህ ውሳኔ ላይ (ከቅድመ ድርድሩ መውጣትን) የደረስነው በስራ አስፈጻሚው ሙሉ ድምጽ ነው” ብለዋል።

 “ለሀገራችን የፖለቲካ ምህዳር ችግሮች ትክክለኛ መፍትሔ ለማስገኘት ኢህአዴግ ከሀቀኛ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ጋር ውጤታማ የሆነ ድርድር ሊያካሂድ ይገባል” በሚል ርዕሰ መግለጫ ያወጣም መድረክ “መድረክ ከነሐሴ 2001 ዓ.ም ጀምሮ ከኢህአዴግ ጋር ለመደራደር ከሁሉ አስቀድሞ የሀገራችን ተጨባጭ የፖለቲካ ምህዳር ችግሮች ለመፍታት የሚያስችል ውጤታማ ድርድር በማካሄድ ተጨባጭ መፍትሄዎችን ለማስገኘት ሲጠይቅ ቢቆይም፤ ኢህአዴግ ግን በሀገራችን ወቅታዊና ነባራዊ ተጨባጭ የፖለቲካ ችግሮች ላይ በማያተኩሩና ተጨባጭ መፍትሄም በማያስገኙ ጉዳዮች ላይ ለፕሮፓጋንዳ ፍጆታ ያህል ከአንዳንድ ፖለቲካ ፓርቲዎች ጋር በፈጠረው “የጋራ ም/ቤት እየተወያየሁ ነኝ” እያለ ካላአንዳች ተጨባጭ ውጤት እስከ አሁን ቆይቷል። በእነዚህ በከንቱ በባከኑት ጊዜያት የሀገራችን የፖለቲካ ምህዳር ከድጡ ወደ ማጡ እየወረደ በአሁኑ ወቅት እጅግ አስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ አድርሶን ይገኛል” ብሏል። ፓርቲው አያይዞም “ኢህአዴግ በጠራው የድርድር ቅድመ ዝግጅት ላይ የመተማመኛ እርምጃዎች ኢህአዴግ መውሰድ እንዳለበት” አስታውቆ እንደነበር ገልጿል። መድረክ ያስቀመጠው የመተማመኛ እርምጃ “በዚሁ ድርድር ላይ በግምባር ቀደምትነት ሊሳተፉ የሚገባቸው የመድረክ ምክትል ሊቀመንበር ዶ/ር መረራ ጉዲናን ጨምሮ፤ በሰላማዊ ትግል እንቅስቃሴ ላይ እያሉ የታሰሩብን የተቃዋሚ ፓርቲዎች አመራር አባላት በሙሉ በአስቸኳይ እንዲፈቱ እና የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ መነሳት ይገኙባቸዋል” የሚሉ እንደነበር ገልጾ “ሆኖም ግን ከኢህአዴግ ጋር ስብሰባ ከተጀመረ ወዲህ ከሁለት ወራት በላይ የቆየን ቢሆንም፤ የጠየቅናቸው የመተማመኛ እርምጃዎች እስከ አሁንም ተግባራዊ አለመደረጋቸው በግንኙነቱ ላይ ተስፋ እንዳይኖረን አድርጓል” ብሏል።

የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ለቀጣዮቹ አራት ወራት መራዘሙን የተቃወመው መድረክ ምክንያቱን ሲያስቀምጥም “መላውን ህዝባችንን በከፍተኛ የታጠቀ ሰራዊት ተፅዕኖ ስር ተሸማቅቆ እንዲኖር ያስገደደው አዋጅ አሁንም ለተጨማሪ አራት ወራት መራዘሙ፤ የመብት ጥያቄ አንስቶ ከፍተኛ መስዋዕት የከፈለውን ህዝብ ቁጣና ምሬት የሚያባብስ እርምጃ እንጂ ለህዝቡ ጥያቄዎች ምላሽ አይሆንም!” በማለት ነው። የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር በበኩላቸው “የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ መራዘም በአገሪቱ ያሉ ቸግሮች ከኢህአዴግ አቅም በላይ መሆናቸውን ማሳያ ነው” ሲሉ ተናግረዋል።

 

 

ድርድሩን የገጠመው ሌላ ፈተና

ኢህአዴግ የጠራው የድርድር ሀሳብ ተቃውሞ የገጠመው ከአደራዳሪ ነጻና ገለልተኛ መሆን ብቻ አይደለም። መድረክ ድርድሩ የ22 ፓርቲዎች ስብሰባ ሳይሆን የሁለትዮሽ ወይም ሀሳባቸው ተቀራራቢ የሆኑ ፓርቲዎች በመሪ ተደራዳሪ እንዲደራደሩ የሚል ነው። እንደ መድረክ አቋም የፖለቲካ ድርድር በ22 ፓርቲዎች መካሄዱ “ጉንጭ አልፋ ክርክር” ከመሆን አይዘልም። ይህን አቋሙን በመግለጫ ሲያስታወቅም “መድረክ በአሁኑ ወቅት በሀገራችን ዋና ተቃዋሚ ፓርቲ እንደመሆኑ እና በፖለቲካ ምህዳሩ መዘጋት ምክንያት ከፍተኛ በደል በራሱ፤ በመሪዎቹና በአባላቱ ላይ እየደረሰ እንደመሆኑ፤ ከሌሎች መሰል ፓርቲዎች ጋር ወይም ለብቻው የተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲዎቹና ኢህአዴግ በጋራ በሚስማሙባቸው አጀንዳዎች ላይ ከቀሩት ፓርቲዎች ጋርም በጋራ ስብሰባ ላይ እየተወያየ፤ ከኢህአዴግ ጋር የሁለትዮሽ ድርድር የማካሄድ መሪ ወይም ተቀዳሚ ሚና እንዲኖረው ባቀረብነው አካሄድ ላይም ኢህአዴግ መስማመት አልፈለገም። በዚህ ስምምነት ላይ መድረስ ሳይቻል ከቀረ በኋላም መድረክ በርካታ ራሱ በቀጥታ ከኢህአዴግ ጋር መደራደር ያለባቸው አስቸኳይና አንገብጋቢ ጉዳዮች እንደመኖራቸው በሁለትዮሽ ለመደራደር ያቀረበው አማራጭ ሃሳብም አዎንታዊ ምላሽ አላገኘም። ይህ የኢህአዴግ አቋም ድርድሩ በሁለትዮሽ በአስቸኳይ ተካሂዶ ችግሮችን በተጨባጭ ለመፍታት ውጤታማ እንዳይሆን የሚያደርግ ስለሆነ ሲጀምርም ኢህአዴግ የድርድር አጀንዳ እንዳልነበረው ዳግመኛ ማረጋገጫ ነው” በማለት አሰታውቋል።

መድረክ በመግለጫው አክሎም “በዚህ ትክክለኛ የድርድር ባህሪይ በሌለውና ቀደም ሲል ኢህአዴግና አንዳንድ የፖለቲካ ፓርቲዎች መስርተው ከቆዩት “የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ም/ቤት” ከሚባው አካል ውይይት ጋር በሚመሳሰልና ውጤታማ ሊሆን በማይችል የ22 ፓርቲዎች ውይይት ሂደት ውስጥ መቀጠል ተገቢ ሆኖ ስላላገኘነው ከላይ የተጠቀሰውን የሁለትዮሽ የድርድር አማራጭ ለኢህአዴግ አቅርበን ምላሽ በመጠባበቅ ላይ እንገኛለን። በመሆኑም መድረክ ባቀረባቸውና ፈጣንና ተጨባጭ ውጤቶችን ሊያስገኝ የሚችለው የሁለትዮሽ ድርድር በኢህአዴግና በመድረክ መካከል በአስቸኳይ እንዲጀመር በኢህአዴግ በኩል ፈቃደኛነቱ በአስቸኳይ እንዲገልፅ አጥብቀን እንጠይቃለን” ሲል አቋሙን ግልጽ አድርጓል።

 

ሌሎች ፓርቲዎችስ ምን አሉ?

ኢህአዴግ ድርድሩ ሊካሄድ የሚገባው በነጻና ገለልተኛ አደራዳሪ ሳይሆን ራሳችን ተደራዳረዎቹ በዙር እናደራድር ሲል በድርድሩ ኢህአዴግን ወክለው የቀረቡት አቶ አሰመላሽ ወልደስላሴ እና አቶ ሽፈራው ሽጉጤ ተናግረዋል።

መድረክና ሰማያዊ ቀደም ብለው አቋማቸውን ያሳወቁ ሲሆን የመላው አማራ ህዝብ ድርጅት (መአሕድ)ም የሁለቱን ፓርቲዎች ዱካ ተከትሎ ያለ አደራዳሪ መደራደር አልፈልግም ሲል አቋሙን ገልጿል። ኢዴፓ፣ መኢአድ፣ ኢብአፓ፣ ኢራፓ እና መኢዴፓ “ያለ አደራዳሪ መደራደር አንፈልግም ሆኖም ከድርድሩ መውጣታቸንንም ሆነ በድርድሩ መቀላችንን የምናሳውቀው በፓርቲያችን ማዕከላዊ ኮሚቴ ውሳኔ መሰረት ነው” ሲሉ ተናግረዋል።   

በአቶ አየለ ጫሜሶ የሚመራው ቅንጅት፣ አንድነት፣ መኢብን፣ የገዳ ስርዓት አራማጅ ፓርቲ እና ሌሎች ፓርቲዎች ድርድሩን በዙር እየተመሩ ከኢህአዴግ ጋር ለመደራደር ዝግጁ መሆናቸውን አሳውቀዋል።  

የፖለቲካ ፓርቲዎቹ ድርድር ቅድመ ዝግጅት ሚያዝያ 2 ቀን 2009 ዓም የሚቀጥል ይሆናል። በዚያ እለትም ሰማያዊ መድረክ እና መአሕድ የማይሳተፉ መሆኑን ከአሁኑ አሰታውቀዋል። ድርድሩ ምን መልክ ሊኖረው እንደሚችልም ወደፊት የምናየው ይሆናል።  

-    ንግድ ባንክ ያበደረው 2 ነጥብ 9 ቢሊዮን ብር ጠያቂው ማነው?

በፋኑኤል ክንፉ

የኢትዮጵያ ልማት ባንክ ቅዳሜ መጋቢት 16 ቀን 2009 ዓ.ም በካፒታል ሆቴል ከደንበኞቹ ጋር የምክክር መድረክ አዘጋጅቶ ነበር። በውይይቱ የተሳተፉት በግብርና ኢንቨስትመንት የተሰማሩ ባለሃብቶች ናቸው። የተዘጋጀው የምክክር መድረክ ሳይሆን ልማት ባንክ ከሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት ጋር ሳይመካከር በአናት ያጸደቀውን አዲሱን የብድር ፖሊሲ ያስተዋወቀበት መድረክ ነው።

ልማት ባንኩም አዲስ ዝርዝር ለኮሜርሻል እርሻ የተዘጋጀ በቅደም ተከተል የሚሰሩ ድርጊቶችን የያዘ ሰነድ በገለፃ መልክ አቅርቧል። መድረኩን የመሩት የልማት ባንክ ፕሬዝደንት አቶ ጌታሁን ናና ናቸው፡፡ በብድር ፖሊሲ ላይ መግለጫ ያቀረቡት የባንኩ ምክትል ፕሬዝደንት እና የሪጅኖች አስተባባሪ አቶ ጌታቸው ዋቄ ናቸው፡፡ የብድር ፖሊሲው ሰነድ ከቀረበ በኋላም ተወያዮቹ የተለያየ ምልከታቸውን አንጸባርቀዋል። በቅሬታ የታጨቁ በርካታ ሃሳቦች ወደ መድረኩ ተወርውረዋል።

በብድር ፖሊሲው ሠነድ ከሰፈሩት ነጥቦች መካከል፤ ተበዳሪዎቹ በጥሬ ገንዘብ  7 ነጥብ 5 ሚሊዮን ብር በላይ ለዋስትና እንዲያቀርቡ ያስገድዳል። ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማኅበር (ፒ ኤል ሲ) የተመዘገቡ ባለሃብቶች ከመካከላቸው ከአስር በመቶ በላይ ድርሻ ያላቸው ተጨማሪ የግል ንብረታቸውን በዋስትና ማስያዝ እንዳለባቸው ያስገድዳል። ከዚህ በፊት ባለሃብቶቹ ለልማት ያወጧቸው ማናቸውም አይነት ንብረቶች በዋስትና አይያዝላቸውም። ተበዳሪዎች የሚያቀርቡት ገንዘብ አለመታጠቡን ማረጋገጥ ይጠበቅባቸዋል። የሚያመርቱት ምርት በባንኩ በኩል እንዲሸጥ ይደርጋል። የካምፕ ግንባታዎች ወጪ ለኮንትራክተሩ በቀጥታ ከልማት ባንክ ተከፋይ እንደሚሆን ተደንግጓል። ጥቅጥቅ ያለ ጫካ ባለበት ቦታ ልማት ባንክ ብድር አልሰጥም ብሏል። በተበዳሪዎች የሚቀርበው የዋስትና ጥሬ ገንዘብ በሕጋዊ ባንክ ውስጥ ለአንድ አመት በቋት ውስጥ የተገላበጠ መሆን አለበት። ለኮሜርሻል እርሻ የሚሰጥ ብድር የክፍያው ጣሪያ ከስምንት አመታት ሊበልጥ አይገባም። የብድር ወለድ መጠኑ ከ8 ነጥብ 5 ወደ 9 ነጥብ 5 ከፍ ተደርጓል። ብድር ለመውሰድ በሒደት ላይ የሚገኙ ባለሃብቶችን ብድር ለመውሰድ በአዲሱ ፖሊሲ መሰረት የክለሳ ሥራ ይጠብቃቸዋል።

ከልማት ባንክ ኃላፊዎች ገለጻ በኋላ ሃሳባቸው ካቀረቡ ባለሃብቶቹ መካከል የተወሰኑትን በዚህ መልክ አቅርበነዋል።   

የቤንሻንጉል ክልል ኢንቨስተሮች ማህበር ሰብሳቢ አቶ አያን ተሻገር እንደተናገሩት፤ “ሁለት መቶ ስልሳ ዘጠኝ ሰዎች መሬታቸው ወደ መሬት ባንክ ይግባ ተብሏል። ይህ ሲሆን እነዚህ ሰዎች ከልማት ባንክ የተበደሩትን ገንዘብ መመለስ አይችሉም። ልማት ባንክ ገንዘብ የሚያገኘው ከሕብረተሰቡ ከሚሰበሰብ ግብር በመሆኑ፣ የሕዝብ ገንዘብ ባክኖ ይቀራል። ሌላው የውል ሕጉን ማየት ያስፈልጋል። እኛ ባጣራነው መሰረት በ2006 ዓ.ም መሬት የጠየቁ ሰዎች ናቸው መሬት የተነጠቁት። በ2006 ዓ.ም መሬት ወስደው ለልማት ዝግጅት እያደረጉ ሳለ ባንኩ የብድር አገልግሎት መስጠቱን ለሁለት ዓመታት አቋርጧል። መሬት መደራረብን በተመለከተ 18 ባለሙያዎች ተሰብስበን በሃምሳ ቀናቶች እንጨርሳለን ብለን እየሰራን ነው” ብለዋል።

አያይዘውም በሰነዱ ላይ “አልሚዎች የሥራ ልምዳቸው ይጠየቃል ተብሏል። ሆኖም አብዛኛው አርሶ አደራችን ኢትዮጵያን እየመገበ ያለው ዲግሪ ወይም ትምህርት ኖሮት አይደለም። አንድ ባለሃብት ባለሙያ ቀጥሮ ወደ ልማት ቢገባ አትችልም የሚለው ነጥብ አልታየኝም። በሀገራችንስ በቂ የግብርና ባለሙያ ቢፈለግ ማግኘት ይቻላል ወይ የሚለው ከግምት መግባት አለበት በማለት የባንኩን አዲስ ፖሊሲ ተቃውመዋል።

ሌላው የካምፕ ግንባታ ክፍያ በቀጥታ ለኮንትራክተሩ ይከፈል ለሚለው የሰጡት ምላሽ፤ “የኮንዶሚኒየም ግንባታ አጣርተው የማይሰሩ ኮትራክተሮች፣ ጫካ ገብተው፣ መሬት ላይ ተኝተው፣ የማሽላ ቂጣ በልተው ሥራዎችን ያከናውናሉ የሚል ተስፋ የለኝም። በአማራጭ መልክ ልታስቀምጡት ትችላላችሁ። እንዲሁም፤ የመሬት መደራረብን የተፈጠረው በጋምቤላ ክልል ውስጥ ሆኖ ሳለ፣ በአጠቃላይ በሀገሪቷ የግብርና ኢንቨስትመንት ቦታዎች የተከሰተ ይመስል፣ ባንኩ ብድር ሆነ ድጋፍ ሲጠየቅ የመሬት መደራረብ እንደሌለባችሁ መረጃ አቅርቡ የሚለው ተቀባይነት የለውም። ክረምቱ እየገባ መሆኑን ማስታወስ ተገቢ ነው” ብለዋል።  

ለዋስትና የሚጠየቀው 7 ነጥብ 5 ሚሊዮን ብር በንግድ ምዝገባ ተመዝግቦ ይምጣ የሚለው የባንኩ መመሪያ፣ አሉታዊ ጎኑን ግንዛቤ ውስጥ የከተተ አይመስልም። እያንዳንዱ ኢንቨስተር ባንክ ያለውን ተቀማጭ አሳይቶ ነው መጀመሪያ የኢንቨስትመንት ፈቃድ የወሰደው። ፈቃድ የወሰደውም ከሦስትና አራት አመት በፊት ነው። ይህ የሚባለው 7 ነጥብ 5 ሚሊዮን ብር ቢኖር ለተለያዩ ሥራዎች ጥቅም ላይ የዋለ ነው። እየዋለ ነው የሚገኘው። እኔ ምስክር ነኝ፣ ንግድ ሚኒስቴር ጋር ሄደን ስንጠይቅ 7 ነጥብ 5 ሚሊዮን ብር በባንክ ውስጥ ተቀማጭ እንዳለህ ከባንክ አጽፈህ ና ነው የተባልነው። እንደእኛ ማኅበር የምንጠይቀው፣ እንደኢንቨስትመንቱ ፈቃዱ በተሰጠበት አይነት የሚሰጡ ከሆነ በእናንተ በኩል ይጠየቅ። ካልሆነ ይህንን እንደቅደመ ሁኔታ ልንጠይቅበት አይገባም። ይህ ላም ባልዋለበት ኩበት ለቀማ ነው። ባልሰጣችሁን ብድር፣ ባላተረፍነው ትርፍ፣ ወደባንክ ባልገባ ገንዘብ ሌላ ገንዘብ አውጥተን ወይም አራጣ ገብተን አናመጣም። አራጣ ደግሞ አንገባም። የሚወጡት ሕጎች ድርቅ ያሉ ብቻ ሳይሆን እንደአስፈላጊነቱ ሊለወጡ የሚችሉ መሆን አለባቸው። እንደእግዚአብሔር ቃል እንደወረደ መሆን የለበትም። ኢንቨስትመንት ፈቃዳችን ላይ እንዳለ እንጂ ልታጸድቁልን የሚገባው፤ በውላችን ላይ ንግድ ፈቃድ የሚወጣው ከምርት በኋላ ነው። ምርት ማምረት ሲጀምር ንግድ ፈቃድ ያወጣል ነው የሚለው” ሲሉ ተቃውሟቸውን አሰምተዋል።

በመጨረሻ ለባለሃብቱ የማስተላልፈው ከ2006 በኋላ መሬት በጋምቤላ የወሰዳችሁ የውል ግዴታችሁን ብትመለከቱት ጥሩ ነው። የውል ግዴታዉ ሦስትና አራት አመታት የሚል ከሆነ ከዚህ በፊት መሬታችሁ ሊወሰድ አይገባም። የውል ግዴታ አለ። ከዚህ ውጪ የፍርድ ቤት ጉዳይ ነው የሚሆነው። ሌላው ባንኩ ካስቆማችሁ ጊዜ ጀምሮ ያለውና ብድር ከተለቀቀበት ጊዜ ጀምሮ ነው የውል ግዴታችሁ መታየት ያለበት። ዶክተር አርከበ እቁባይ ባሉበት ይህንኑ ጥያቄ አንስቼ ነበር። በአጠቃላይ ግን ለጉዳዩ መንግስት ከፍተኛ ትኩረት የሰጠው ስለሆነ፣ ኮሚቴውም በስፋት የተራመደበት በመሆኑ ልማት ባንኩ በሰጠው ማብራሪያ ልንደናገጥ አይገባም። ባንኩ የራሱን ፖሊሲ ነው ያወጣው። መንግስት ደግሞ ይህንን የባንኩን ፖሊሲ በርግጠኝነት ያጥፈዋል። አባላቶቻችን ሳትደናገጡ መንግስትን ማሳሰብ አለብን” ሲሉ ያላቸውን ተስፋቸውን አንፀባርቀዋል።

የጋምቤላ ኢንቨስተሮች ማኅበር ም/ሊቀመንበር የሆኑት አቶ ሰለሞን ኃይሉ በበኩላቸው፤ “የቀረበውን ሪፖርት በደንብ ነው ያዳመጥነው። በጋምቤላ በኩል የተነሱት ችግሮች በሙሉ ወደ ባለሃብቱ ነው የተደፈደፉት። ይህ ደግሞ አስተማሪም ሆነ ለውሳኔ ይጠቅማል ብዬ አላስብም። ባለሃብቱ ገንዘቡን ሕይወቱን መስዋዕት አድርጎ፣ ይህቺ ሀገር ነገ ዳቦ ለልጆቻችን ታተርፋለች የሚል ራዕይ ሰንቆ ነው። ከዚህ በፊት ከተለመደው ውጪ ባለሃብቱ የሀገሪቷን የልማት ስትራቴጂዎችን ጠንቅቆ የሚያውቅ ነው። ይህ በራሱ አንድ እሴት ነው። ጥቅጥቅ ባለ ጫካ ውስጥ ገብቶ ሲሰራ አይዞህ የሚል መንግስት አለ ብሎ ነው። ገንዘቡንም ይዞ ነው ወደ ሥራ የገባው። አሁን ያለውን ፖለቲካ ኢኮኖሚን በመተማመንም ነው። ይህም ሆኖ፤ በአደገኛ ሁኔታ ውስጥ ነው የምንሰራው። ትላንትና ታታሪና ሰራተኛ የሆነ ወንድማችን በታጣቂ በመገደሉ ነቀምት ቀብረን የመጣነው። ሕይወታችን እንደዚሁ ይቀጥላል። ባንኩ ደግሞ ገንዘቤ እየባከነ በመሆኑ፣ በመርፌ ቀዳዳ የመሽሎክ ያክል መመሪያ አውጥቼ ማነቃነቂያ በሌለው ሁኔታ ውስጥ አስቀምጣችኋለሁ እያለ ነው። ረጋ ብሎ በሀገራዊ ስሜት መነጋገርና መደማመጥ ጠቃሚ ነው ብዬ አስባለሁ።

ባንኩ ያወጣቸው እና በሪፖርት የቀረቡት ነገሮች የሚያሳዩት፣ “እናንተ በሥራችሁ ወድቃችኋል። ገንዘቡን ዘርፋችኋል። ስለዚሀም አደጋ ውስጥ ገብቻለሁ፤ ገንዘቤን ተዘርፌያለሁ እያለ ያለው። ለመረጃም እንዲጠቅማችሁ፣ ልማት ባንክ የሰጠው 1 ነጥብ 1 ቢሊዮን ብር (ለሁለት ድርጅቶች የሰጠውን 800 ሚሊዮን ብር ሳይጨምር) ለ192 ኢንቨስተሮች ነው። እንዲያለሙ የሚጠበቀው 50ሺ ሄክታር ነው። የሁለቱ ድርጅቶች ከተጨመረ 55ሺ ሔክታር ነው እንዲለማ ሲጠበቅ የነበረው። ከዚህ ውስጥ 51 ነጥብ 4 ሔክታር መሬት በጥሩ ሁኔታ አልምተናል። በአንፃሩ የውጭ ባለሃብቶች በርግጥ የልማት ባንክ ተበዳሪ ቢኤችኦ ነው። ንግድ ባንክ 2 ነጥብ 9 ቢሊዮን ብር የኢትዮጵያ ሕዝብ ገንዘብ ሃብት ለውጭ ባለሃብቶች አንስቶ ሲያበድር የተባለ አንዳች ነገር የለም። ብድር የወሰዱ የውጭ ባለሃብቶች ወደ ዶላር መንዝረው ከሀገር ወጥተው ሄደዋል” ሲሉ አስረድተዋል።  

አያይዘውም፤ አቶ ሰለሞን “ቢያንስ ጥናት ተብየው (ባለፈው የቀረበው ሪፖርት) አንድ ያልካደው እውነት አለ። ይኸውም፣ ሰማንያ ሰባት በመቶ የተፈቀደው ብድር ለተገቢው ዓላማ ውሏል ሲል በጥናቱ አካቶ አቅርቧል። አቶ ጌታቸው በማብራሪያው እንዳለው፣ ብክነት ዝም ተብሎ አይታለፍም። እውነት ነው፤ ዝም ብላችሁ እንድታልፉ አንፈልግም።  በሀገር ውስጥ ባለሃብት የባከነ ገንዘብ ካለ፣ እባካችሁ ነቅሳችሁ አውጡና አብረናችሁ እንታገል። ተጨባጭ መረጃ ይቅረብ። አሁን ካለው የተንሸዋረረ አመለካከት እንውጣ። ከአሉታዊ አስተሳሰብ በመነሳት የሚመጣ ፖሊሲ ምን እንደሆነ ይታወቃል። አሁን ያመጣችሁትን ፖሊሲ፣ እንደምታመጡት እንጠብቅ ነበር” ሲሉ አካሄዱን ነቅፈዋል።  

“ይህ የግብርና ኢንቨስትመንት ለእኛም ለባንኩ ምን ማለት እንደሆነ በቀና ልቦና መነጋገር አለብን። በአንድ በኩል አበዳሪዎቻችን ናችሁ፤ በሌላ በኩል ደግሞ የልማት አጋሮቻችን ናችሁ። መነሻችን ከዚህ አስተሳሰብ ነው መሆን ያለበት። አጋር መሆናችሁ ይጠቅመናል፤ ከአሉታዊ አስተሳሰብ መነሳታችሁ ግን፣ ውሳኔ አሰጣጣችሁን አሉታዊ የማድረግ እድሉ ሰፊ ነው።

ሌላው፣ “የምናቀርበውን ማስያዣ በተመለከተ፣ ቀደም ተብሎ አስተማማኝ መሆኑ ተረጋግጧል። ባለሃብቱ ገንዘብ ማሽነሪ ይዞ ነው ወደ ግብርና የገባው። ባለሃብቱ በገንዘቡ ነው፣ መንጥሮ መሬቱን ያለማው። ያቀረበው ገንዘብ ማሽነሪ ያለማው መሬት ተገምቶ ነው፣ ለዋስትናነት በቂ ነው ተብሎ ተበድሮ ወደሥራ የገባው። በማጭበርበር የተፈጸመ ነገር የለም። በጊዜው በቂ አይደለም ብሎ መናገር ይቻል ነበር።”

ተገቢ የሆነ የገንዘብ አስተዳደር አይጠቀሙም ለተባለው ወቀሳ ምላሽ ሲሰጡ፣ “ማን የት ተከታትሎን ያውቃል? ፋይናሺያል ስቴትመንት የሚጠይቀን አለ? የባንኩ ባለሙያ በእርሻ ላይ ቀርቦ የሚጠይቅ አለ? በምርት ጊዜ፣ ሰሊጡ ምን ይመስላል? ጥጡስ ምን ይመስላል? ያልታረሰው መሬት እንዴት ነው ያለው? ለምን እንደዚህ ሆነ? ብላችሁ ጠይቃችሁ ታውቃላችሁ? የፕሮጀክት አስተዳደሩ ትክክል ነው፣ አይደለም ለማለት ቀርባችሁ አነጋግራችሁን ታውቃላችሁ? ጋምቤላ ዋና መስሪያቤት ተለምናችሁ እንኳን አትመጡም። አቶ ኢሳያስ አንድ ጊዜ መጣ፣ ጥሩ ሥራ ነው ብሎን ሄደ። አቶ ተሾመ ተደብቀህ መጣህ፣ ሳታነጋግረን ተመልሰህ ሄድክ። አቶ ጌታነህ ናና እመጣለሁ አልክ፣ አልመጣህም። እኛ ደልቶን አይደለም ያለነው። የሕይወት ዋጋ ከፍለን ነው ያለነው። ግማሽ እንጀራ በቀይ ወጥ መብላት የሚያቅተን ሰዎች አይደለንም” ሲሉ ግልፅ ቅሬታቸውን አስቀምጠዋል።  

ጋምቤላ ላይ በእንጨት እና በሳር ካምፕ የሰሩ አሉ ተብሎ ለቀረበው ክስ፤ “እባክህ አቶ ጌታቸው፣ እገሌ ነው የሰራው በለን? እኛ እስከምናውቀው ድረስ በእንጨት እና በሳር ካምፕ የሰራ ባለሃብት የለም” ብለዋል። 7 ነጥብ 5 ሚሊዮን የተከፈለ ማስያዣ ያላችሁት፣ “ይህን ያህል ገንዘብ ካለኝ መቶ ሔክታር ዘንድሮ አለማለሁ። በማገኘው ትርፍ በሚቀጥለው ዓመት መቶ ሔክታር ጨምሬ አለማለሁ። ስለዚሀም 7 ነጥብ 5 ሚሊዮን ብር ካለኝ ልማት ባንክ ምን ልሰራ እመጣለሁ? ስጋታችሁ መሬቱን ብንሸጠው ገንዘባችሁን አይመለስም ከሚል እንደሆነ ይገባናል። ሆኖም አሁን ባለው ሁኔታ፣ ያለማነው መሬት፣ የሰራነው ካምፕ፣ ያስገባነው ማሽነሪዎች ቢሸጡ ምን ያህል እንደሚያወጡ እኛም እናተም እናውቃለን። ከማንም የተሰወረ አይደለም። የሚከስረውም ባለሃብቱ እንጂ ባንኩ እንዳልሆነ ግልጽ ነው። ለእኛ የሚያስፈልገን፣ ሆን ብሎ ለማደናቀፍ የተጠና ፖሊሲ ሳይሆን፣ ድጋፍ ነው” ብለዋል።  

ከጋምቤላ ክልል የዲማ ወረዳ ኢንቨስተሮች ማኅበር ሊቀመንበር አቶ ጽጌሕይወት መብራቱ በበኩላቸው፤ “በአሁን ሰዓት ጋምቤላ ለልማት መግባቴ ትክክል ነበር ወይ? ከልማት ባንክ ብድር መውሰዴስ አግባብ ነበረ ወይ? ብሎ የማይጠይቅ ባለሃብት የለም። የኢትዮጵያ ልማት ባንክ ጋምቤላ ከምን ተነስታ አሁን ምን ደረጃ ላይ እንደምትገኝ ያውቃል ብለን ነው የምናስበው። የባንኩ ኃላፊዎች በጋምቤላ ልማት ሥራዎች ላይ የተከፈለውን መስዋዕትነት የመጣውን እድገት እንዴት መግለጽ አቃታቸው? አንደበታቸው ለምን ተሳሰረ? የኢትዮጵያ ልማት ባንክ ለጋምቤላ ግብርና ኢንቨስትመንት ላደረገው አስተዋፅዖ በከፍተኛ ደረጃ መመስገን ሲገባው፤ በሀገር ውስጥ ሬዲዮ ፋና በውጭ ሀገር ኢሳት እየተቀባበሉ በሚነዙት ወሬ ልማት ባንኩ እንዴት ይሽመደመዳል? በጣም የሚገርመው ለውጭ ባለሃብቶች ብድር የሰጠው እና ከሀገር ገንዘቡን ሲያሸሹ ቆሞ ሲመለከት የነበረው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ፣ ልማት ባንክን ለመተቸት ይሁን ለመናገር አንዳችም የሞራል አቅም የለውም” ሲሉ የልማት ባንክ አስተዋፅኦን ከፍ አድርገዋል።

“ቁምነገሩ ወደዚህ ነጥብ እንዴት መጣችሁ፣ በርግጥ አይፈረድባችሁም የተለያየ ፍላጎት ያላቸው ኃይሎች ባንኩን መሣሪያ ሊያደርጉ ስለፈለጉ ነው። ወደ ፖለቲካ ውስጥ አልገባም። ሆኖም ለዚህ ማሳያ የሚሆነው ባለፈው ጊዜ በጠቅላይ ሚኒስትሩ የተዋቀረው ኮሚቴ ተብዬ ያጠናው ጥናት ነው። ኮሚቴው በአልቧልታ የተሞላ፤ በማጭበርበር ድርጊቶች የተሞላ፤ ተደብቆ ነበረ አሁን ያገኘነው፣ በጓሮ በር የተሰራ ባለድርሻ አካላትን ያላሳተፈ፣ ሃሳብ ያልተሰጠበት፣ በማይመለከታቸው በፌደራል ግብርና ሚኒስትር እና  በተፈጥሮ ሃብት ሚኒስትር የእርሻ ኢንቨስትመንት ዳሬክተር ሆን ተብሎ ለጠላቶቻችን በድብቅ ተላልፎ የተሰጠ ሰነድ ነው። ይህን ሰነድ መሰረት በማድረግ፣ እና ሰርተን እንዳልሰራን፤ አልምተን እንዳላለማን፤ ባዶ መሬት እንደተወረር፤ በአንድ ብሔር ተወላጆች እንደተዘረፈ ተደርጎ ነው የቀረበው።  አቶ ጌታነህም የጋምቤላ ሃብት መዘረፍ ውጤት ነዎት ብዬ ነው የምወስደው” ሲሉ አቶ ጽጌሕይወት ተናግረዋል።  

አያይዘውም፤ “አቶ ጌታነህ በሀገሪቷ ውስጥ በፋይናንስ ዘርፍ ከፍተኛ ሙያ ካላቸው ሰዎች መካከል አንዱ በመሆንም፣ አሁን በታሪክ አጋጣሚ ያገኙትን ሃላፊነት ተጠቅመው ችግሮቹን ተረድተው መፍትሄ ይስጡን ብለን አንድ ሁለቴ አግኝተንዎት የነበረ ቢሆንም፣ ተስፋ ነው የቆረጥነው። አሁንም ከወራት በኋላ አብረን ስንቀመጥ ተስፋ የለውም።

አሁን ያወጣችሁት ፖሊሲ መንግስት ከቀየረው ስልጣን አስረክበን እንሄዳለን ማለታችሁን ሰምተናል። ስለዚህም ከውይይቱ ምንም አትጠብቁ ብለውናል። በነገራችን ላይ የእናንት (የልማት ባንክ) ሚስጥር በአደባባይ ነው ያለው። ለሁለት ሆናችሁ የምትመክሩት ሁሉ ይስማል። የባንኩ ሠራተኞች የሥነምግባር ችግር ያለባቸው ናቸው። የባንካቸውን ሚስጥር አሰራር የማይጠብቁ ናቸው። በጉቦ እየተደለሉ ሕሊናቸው የሚሸጡ ናቸው። ይዛችሁት የመጣችሁትን ሪፖርት ከሰማነው አሉባልታና ወሬ በተጨማሪ በጠቅላይ ሚኒስትሩ ጽ/ቤት የተጠና የተባለው ሰነድ ተጽዕኖ የመጣ በመሆኑ፣ ሀገር በዚህ መልኩ ተጭበርብራ ማለፍ የለባትም” ሲሉ አሳስበዋል።   

በመጨረሻ የምጠይቀው ጥያቄ አሉ፣ “የኢትዮጵያ ልማት ባንክ ጋምቤላ ላይ ባካሄደው ሥራ በከፈለው መስዋዕትነት ሃፍረት ይሰማዋል ወይንስ ይኮራል?” ሲሉ ጠይቀዋል።

“በጋምቤላ ከአንድ አካባቢ ብቻ ስለሚበደሩ፣ እነሱ ድርሻቸውን ከወሰዱ በኋላ ብድር አይኖርም ነው የተባለው። ከዚህም አልፎ ኮሎኔል፣ ጀነራሎች ናቸው የሚበደሩት ነው የሚባለው። ኮሎኔሎች እና ጀነራሎች ቢበደሩ ችግሩ ምንድን ነው? የደርግን መዋቅር ያፈራረስን፣ የሻብዕያን እብሪት ያስተነፈሰ ሰራዊት ነው። ማበደራችሁ አደጋው ምንድን ነው? ወይንስ የደርግ እና የግንቦት ሰባት ኮሎኔሎች ነው ማበደር የፈለጋችሁት? በአደባባይ ጀነራል እና ኮሎኔል ነው የሚበደሩት ስላላችሁ የምንሸማቀቅበት ጉዳይ የለንም። ዛሬም ነገም ነን። ተበዳሪውም የአንድ ክልል አይደለም። ከጋምቤላ፣ ከኦሮሚያ፣ ከትግራይ፣ ከአማራም ክልል አሉ። ስለዚህም አፋችንን ቆጠብ አድርገን አብረን ብንሰራ መልካም ይሆናል” ሲሉ ገ/ሕይወት ገ/ሚካኤል የተባሉ ባለሃብት ተናግረዋል።

የጋምቤላ ኢንቨስተሮች ማኅበር ሊቀመንበር አቶ የማነህ “በተደጋጋሚ ስለችግራችን አቤቱታ አቅርበናል። ሲፈቱ ግን አላየንም። አሁንም ስሜት ማስተንፈሻ ሳታደርጉት ልታዳምጡን ይገባል። ፖሊሲው ከመነሻ ገዳቢ ነው። ብድር የለም ነው የሚለው። አምልጠው ከተደበሩ እንዴት ቀለበት ውስጥ እንደምትከቱና ብራችሁን መሰብሳብ እንደምትችሉ ነው የቀመራችሁት። 7 ነጥብ 5 ሚሊዮን ብር በላይ ዋስትና ለዛውም ጥሬ ገንዘብ ለሀገር ውስጥ ባለሃብት የሚቀመስ አይደለም። በተለይ ጋምቤላ እና አሶሳ ከፍተኛ ወጪያችን የፕሮጀክት ወጪ በመሆኑ ከልማት ውጪ እንሆናለን። ከአስር በመቶ በላይ በፒኤልሲ ሼር ያለው ተጨማሪ የግል ንብረቶችን በዋስትና እንዲያቀርብ ይገደዳል፤ ይህ የሚያሰራ አይደለም። ከሀገሪቷ ንግድ ሕግ ውጪ በመሆኑም ልማት ባንክ ለሀገሪቷ ሕግ ይገዛ እያልነው። መሬት ላይ ያፈሰስነው ሃብትም ይያዝልን። ፖሊሲው በአጠቃላይ ግን ገዳቢ ነው” ብለዋል።

ከጋምቤላ የመጣው ባለሃብት ኢትያንግ ኡቻ በበኩሉ፣ “የዛሬው ስብሰባ ከባንኩ ኃላፊዎች ጋር ተነጋግሮ ቀጣዩን ሥራ እንዴት እንስራ የሚል መስሎኝ ነበር። ሰነዱ ሲነበብ ግን፣ ከፍተኛ ስጋት ነው የፈጠረብኝ። የስጋቴ ምንጮች አንደኛ እኛ የጋምቤላ እና የአሶሳ ሕዝቦች በተለያዩ መንግስታት ጭቆና ሲደርስብን ከንግዱ ዓለም ተገለን በኢኮኖሚ ወደኋላ የቀረን ነን። አሁን ባለው መንግስትም ልዩትኩረት ከሚሰጣቸው ክልሎች ነው የተመደብነው። ይህ ሆኖ ሳለ በአዲሱ ፖሊሲ እኛን የሚያግዝ አንድም ነገር አላየንም” ሲል ተቃውሞውን ገልጿል።

ኢትያንግ አያይዞም፤ “እኔ ብድር ለመበደር የሚያስፈልገውን ሁሉ አሟልቼ ለባንኩ አቅርቤያለሁ። ሆኖም ሁለት ዓመት ሙሉ ምንም ብድር ሳይሰጠኝ እየተጠባበኩ ነው የምገኘው። ለሌላው መሬት ስለተደራረበ አይሰጠም ይላሉ። እኛ የምናለማው መሬት ከቤተሰቦቻችን ሲወርድ ሲወራረድ የመጣ ነው። የተደራረበ መሬት የለም። የሰራነው ሥራ የተመለከቱት ካለብድር ይህን መስራት ከቻላችሁ በርቱ ብለውን ነበር። ነገር ግን በክልሉ ውስጥ የተለየ ትኩረት አልተሰጠም ብለው ሪፖርት አቅርበው፣ ባለፈው ሳምንት የደረሰን ሰነድ ግን የመኪና አደጋ ነው የመሰለን። ብድር አንሰጣችሁም ብለው ወስነዋል። እስካሁን ለምን እንዲህ እንደሆነ አልገባኝም። ያለማሁትን መሬት ከግምት የማይገባ ከሆነ በዋስትናነት የማይያዝ ከሆነ ምን ማለት ነው። ለልማት ከማዋሌ በፊት ለባንኩ ያለኝን የገንዘብ መጠን አሳይቻለሁ። ብድሩ ሲዘገይ አለማሁበት። ዛሬ ላይ ለልማት ያዋልኩት ሃብት ብድር ለመበደር አይያዝም ከተባለ፣ ሌላ ገንዘብ ከየት ላመጣ እችላለሁ። ሌላው እንደሀገር አንድ ፖሊሲ ሊወጣ ይችላል። ኋላቀር ለሆኑ ክልሎች ደግሞ በልዩ ሁኔታ ተጠቃሚ የሚሆኑበት መንገድ መቀመጥ አለበት” በማለት ቅሬታቸውን አቅርበዋል።¾  

 

በይርጋ አበበ

          

በኢትዮጵያ ቆላማው ክፍል የሚኖሩ ከ12 ሚሊዮን በላይ ዜጎች የዕለት ጉርሳቸውንም ሆነ የዓመት ልብሳቸውን የሚሸፍኑት በእንስሳት እርባታ አማካኝነት ነው። ይህ የአርብቶ አደር ቁጥር በ2006 ዓ.ም በተካሄደ ጥናት 15 ቢሊዮን ብር ለአጠቃላይ የአገሪቱ ገቢ ያስመዘገበ ሲሆን፤ ይህም ከግብርናው ዘርፍ አጠቃላይ 38 በመቶ የሚሆነውን ድርሻ ይይዛል። አገሪቱ ከአፍሪካ በእንስሳት ብዛት ቀዳሚ ስትሆን ወደ ውጭ ከምትልከው ሸቀጥ ውስጥም ከቡና ቀጥሎ የቆዳና ሌጦ ተከታዩን ደረጃ ይይዛል።

የአርብቶ አደሩ ዘርፍ ለአገር ኢኮኖሚ ይህን ያህል አስተዋፅኦ እያበረከተ የዘርፉ ቀጥተኛ ባለቤቶች (አርብቶ አደሩ) ለምን ተጠቃሚ አልሆኑም? የሚል ጥያቄ በተደጋጋሚ ይነሳል። የአርብቶ አደሩን ተጠቃሚነት በተመለከተ በ1987 ዓ.ም የፀደቀውና አሁንም ድረስ በስራ ላይ ያለው የአገሪቱ ሕገ መንግሥት በአንቀፅ 40 ቁጥር 5 ላይ “የኢትዮጵያ ዘላኖች ለግጦሽም ሆነ ለእርሻ የሚጠቀሙበት መሬት በነፃ የማግኘት፣ የመጠቀምና ከመሬታቸው ያለመፈናቀል መብት አላቸው” ሲል ለአርብቶ አደሩ ተዋንያን ሕጋዊ እውቅና እና ከለላ ሲሰጥ ይታያል። ሕገ መንግሥቱ ከተጠቀሰው አንቀጽ በተጨማሪ ዝርዝሩን በሕግ የሚወስን እንደሆነም ይገልፃል። ሆኖም የአርብቶ አደሩ ኑሮ ካለመሻሻሉም በላይ በየጊዜው እየከፋና እየተወሳሰበ ሂዷል። በተለይም በአገሪቱ በተደጋጋሚ እየተከሰተ በሚገኘው ድርቅ የመጀመሪያ ተጠቂ የሆነው ይህ ዘርፍ ነው። ለዚህ ምክንያቱ ምንድን ነው? ለሚለው መልስ ለመስጠት ፎረም ፎር ሶሻል ስተዲስ የተባለ የጥናትና ምርምር ማዕከል ሰሞኑን በጉዳዩ ዙርያ ያስጠናውን ጥናት ይፋ አድርጎ ነበር። የጥናቱ ውጤትም ለዘርፉ ችግር ዋናው ምክንያት የፖሊሲ ችግር ነው ሲል ያስቀምጣል። እኛም የጥናቱን ዝርዝር ከዚህ በታች ለአንባቢያን በሚመች መልኩ አቅርበነዋል።

 

 

ውለታው የተዘነጋው የአርብቶ አደሩ ዘርፍ ጠቀሜታ

የአርብቶ አደሩ ዘርፍ ከስያሜው ጀምሮ አለመግባባቶች የሚስተዋሉበት ዘርፍ ነው። በ1987 ዓም የጸደቀውን የኢትዮጵያ ህገ መንግስት ጨምሮ በርካታ ምሁራንና አብዛኛው የአገሬው ህዝበ አርብቶ አደሩን “ዘላን” ሲል ይጠራዋል። ከዚህ ቀደም ባሉት ዘመናት ደግሞ “የከብት ጭራ ተከታይ” የሚል መጠሪያም እንደነበረው ቀለም ቀመስ አርብቶ አደሮች ይናገራሉ። አርብቶ አደር ወይም በእንግሊዝኛው (Pastoralist) ቀደም ሲል ይጠራበት ከነበረው “ዘላን” (Nomad) እንዲቀየር የተደረገው አሉታዊ ትርጓሜ ያለው ቃል በመሆኑ እንደሆነ ምሁራን ተናግረዋል። ከቃሉ ጀምሮ እስከ ምርት ሂደቱ (Process) ለውዝግብ ክፍት የሆነው ዘርፍ በአገሪቱ ኢኮኖሚና ማህበራዊ የሚጫወተውን ሚና በተመለከተ ዶክተር ታፈሰ መስፍን መተኪያ ሲገልጹ “በ2006 ዓ.ም በኤስኦስ ሳህል አማካኝነት በተካሄደ ጥናት የአርብቶ አደሩ ዘርፍ በዓመት እስከ 15 ቢሊዮን ብር ለአገሪቱ ኢኮኖሚ አስተዋፅኦ እንደሚያደርግ መረጃው ያመለክታል። ይህም እንደ ኢኮኖሚና ፋይናንስ ሚኒስቴር መረጃ 16 በመቶ የሚሆነውን የአገሪቱን ጂዲፒ ይሸፍን ነበር። 12 ሚሊዮን የአገሪቱ ዜጎችም በአርብቶ አደር ስራ ተሰማርተው ይገኛሉ” በማለት ይገልጻሉ።

የኢትዮጵያ ወተት አቀናባሪዎች ዋና ስራ አስኪያጅና የአርብቶ አደሮች ፎረም ኢትዮጵያ ምክትል የቦርድ ሊቀመንበር የሆኑት ዶክተር ታፈሰ በጥናታቸው አያይዘውም “pastoral areas contribute significantly to the national economy, but this is no quantified and well understood by policy makers as there is no statistical data gathered by central statistical agency on the direct and indirect values of pastoralists” ወይም በአቻ የአማርኛ ትርጉሙ  “የአርብቶ አደሩ ዘርፍ ለአገራዊ ኢኮኖሚ እድገት የሚጫወተው ሚና ከፍተኛ ቢሆንም ዘርፉ የሚሰጠው ሚና ግን በፖሊሲ አውጭዎች ውለታው ሊቆጠርለትና ከግንዛቤ ሊገባለት ካለመቻሉም በላይ በማዕላዊ ስታቲስቲክስ ኤጄንሲ የአርብቶ አደሩ ዘርፍ በቀጥተኛም ሆነ በተዘዋዋነት የሚሰጠውን ጥቅም የሚያሳይ አኃዛዊ መረጃ አልተዘጋጀለትም” ብለዋል።

ዶክተር ታፈሰ በጥናታቸው አያይዘውም “የአርብቶ አደር ስራ በኢትዮጵያ ያለው ዘዴ ውስብስበ ሰፊ እና ለኢኮኖሚና ለማህበራዊ ለውጥ ተለምዷዊነት ያለው ቢሆንም በፖሊሲ አውጭዎች ላይ ዘርፉ በልማት ያለው ከፍተኛ ሚና የሰጡት ግንዛቤ አነስተኛ ነው። አርብቶ አደሮቹንም ኋላ ቀር እና ለለውጥ ያልተዘጋጁ ሲሉ ይገልጿቸዋል” በማለት ገልጸዋል። በዚህም ምክንያት ዘርፉ መንግስት ልዩ ትኩረት በሚሰጥባቸው የኢኮኖሚና የልማት ፕሮግራሞች ተጽእኖ እያረፈበት መሆኑን የሚገልጹት ዶከተር ታፈሰ፤ የአርብቶ አደሩን የግጦሽ መሬት ለሌላ ገልግሎት እንዲውል ማድረግና በከተሞች መስፋፋት አርብቶ አደሩ ወደ ዳር እየተገፋ እንዲሄድ መደረጉ ፈተና መሆኑን ተናግረዋል። ዶክተር ታፈሰ በጥናታቸው በህገ መንግስቱ አንቀጽ 40 ቁጥር አምስት የተቀመጠው የአርብቶ አደሮች (ህገ መንግስቱ ዘላኖች ነው የሚለው) መብት በአሁኑ ሰዓት መሬት ላይ እየተተገበረ አለመሆኑን አመልክተዋል። በተለይም ከግጦሽ መሬታቸው ያለመፈናቀል መብታቸው የተጠበቀላቸው አለመሆኑን ነው የገለጹት።

 

 

አርብቶ አደሩን የዘነጋው አገር አቀፍ (ወጥ) ፖሊሲ?

ጥናቱ በሚቀርብበት ወቅት ከታደሙ ምሁራን ከተነሱ ጥያቄዎች መካከል አንዱ አገር አቀፍ ተመሳሳይ (ወጥ) ፖሊሲ መከተል ሌሎች ዘርፎችን እንደጎዳው ሁሉ አርብቶ አደሩንም ተጋላጭ እንዳደረገው ተነስቷል። ለአብነት ያህልም በኦሮሚያ ክልል ቦረና አካባቢ የሚገኙ አርብቶ አደሮች በሶማሌና አፋር ክልል ከሚገኙ አቻዎቻቸው ጋር ተመሳሳይ ፖሊሲ መከተል ዋጋ እያስከፈለ መሆኑን ያነሱት የጥናቱ ተሳታፊ ምሁራን “የአካባቢዎቹ መልክዓ ምድርና የተፈጥሮ ሀብት የሚለያይ ሲሆን የእንስሳቱ ዝርያም የተለያየ ነው። ታዲያ በምን መመዘኛ ነው ተመሳሳይ የመሬት አጠቃቀም ፖሊሲ (Land use policy) መተግበር ያስፈለገው?” ሲሉ ተናገረዋል።  

ጥናቱን ያዘጋጁት ዶክተር ታፈሰ መስፍንም የተነሳውን ሀሳብ ተገቢነት በጥናታቸው መመልከታቸውን ገልጸው ከፖሊሲ ተመሳሳይነት በተጨማሪም የአርብቶ አደርን በተመለከተ በፌዴራል፣ በክልል እና በዞን ደረጃ የተዘረጋው የመንግስት መዋቅር በወረዳ እና በቀበሌ ደረጃ ያልተዘረጋ በመሆኑ አርብቶ አደሩ ጠንካራ ክትትልና የምክር አገልግሎት እንዳያገኝ አድርጎታል ብለዋል። የአገሪቱ ህግ አስፈጻሚዎችና ፖሊሲ አውጭዎችም ጉዳዩን ትኩረት ሊሰጡበት እንደሚገባ ማሳሳቢያቸውንና መልክታቸውን አስተላልፈዋል።

 

 

የአርብቶ አደሩ ዋና ዋና ፈተናዎች

ድርቅና የአየር ንብረት ለውጥ መዛባት እንደ ሌሎች የግብርና ዘርፎች ሁሉ አርብቶ አደሩንም የሚያጠቁት ሲሆን አርብቶ አደሩ ላይ ግን በተለይም ጡንቻቸውን ያበረቱበታል። ለዚህ ደግሞ ምክንያቱ በግጦሽ መሬት እና በእንስሳት መጠጥ ውሃ ላይ ቀጥተኛ ተጽእኖ የሚያሳድሩ በመሆኑ ነው። ከድርቅና አየር ንብረት ለውጥ ተጽእኖዎች በተለየ አርብቶ አደሩ ላይ ቁጣቸውን ከሚያሳረፉ ተጽእኖ ፈጣሪዎች መካከል የከተሞች መስፋፋት፣ የእርሻ መሬት ማስፈለጉ እና የመሰረተ ልማት ችግሮች በዋናነት የሚጠቀሱ ችግሮች መሆናቸውን የዶክተር ታፈሰ ጥናት አመልክቷል። ከዚህ በተጨማሪ ደግሞ የጋራ (ማህበረሰቡ የሚጠቀምባቸው) የግጦሽና የሰብል ምርት ማካሄጃ መሬቶችን በግል ባለሀብት ለኢንቨስትመንት እንዲሆኑ በመንግስት መወሰኑ አርብቶ አደሩን እየተፈታተኑ ካሉ ችግሮች መካከል ቀዳሚው ነው።

የህዝብ ቁጥር መጨመር ለምሳሌ ከ1994 እስከ 2007 ዓም ድረስ ባሉት 13 ዓመታት ብቻ የአፋር ህዝብ 33 በመቶ ጭማሪ ሲያሳይ የሶማሌ ህዝብ ደግሞ 39 በመቶ እድገት አሳይቷል። ይህ ደግሞ ችግሩን እንዲባባስ የሚያደረገው ይሆናል። ምክንያቱም በተፈጥሮ አየር መዛባት የመጠጥ ውሃና የእንስሳት መኖ ሲቀንስ በኢንቨስትመንት ምክንያት የእንሰሳት መዋያ ቦታዎች መጠን ሲያንስ እና ቀደም ሲል ያልታረሱ መሬቶች ጭምር ለእርሻ አገልገሎት እንዲውሉ ሲደረግ የዘርፉን ምርታማነት የሚቀንሱት ሲሆን በአንጻሩ የህዝብ ቁጥሩ ግን ከመቀነስ ይልቅ የሚጨምርበት ሂደት እንዳለ በጥናቱ ተመልክቷል። ይህ መሆኑ ደግሞ አገሪቱም ሆነች የዘርፉ ተዋነያን (አርብቶ አደሮቹ) ሊያገኙት ከሚገባቸው ጥቅም ሳያገኙ እንዲቀሩ ያደርጋቸዋል ማለት ነው።

የጥናት አቅራቢው ለጠቀሷቸው ችግሮች አርብቶ አደሩ የአቅሙን ያህል ለመከላከል ሙከራ ማድረጉን የጠቀሱ ሲሆን በተለይም የግጦሽ መሬት በሚጠፋበት ወቅት የሚግጡ እንስሳትን (Grazers) ወደ ገበያ በማውጣት በምትኩ እንደ ግመል ያሉ ቀንጣቢ (Browsers) እንስሳትን ለማላመድ ሙከራ እያደረገ መሆኑን ገልጸዋል። ከዚህ በተጨማሪም በእንስሳቱ በመንጋ ውስጥ የወንዶችን ቁጥር በመቀነስ የመኖ እጠረትን ለመቅረፍ ሙከራ እያደረገ መሆኑን ተናግረዋል። ይህን የአርብቶ አደሩን የግል ተነሳሽነትና ጥረት ፖሊሲ አውጭዎችና የአገሪቱ ህግ አስፈጻሚዎች ሊደግፉት እንደሚገባ ጥናት አቅራቢው ጥቆማቸውን ሰጥተዋል።

 

 

የውሃ ብዛት ጥራትና አርብቶ አደሩ የሚሸፍነው የአገሪቱ መሬት

አብዛኛው የአገሪቱ ቆላማ ክፍል በተለይም አፋርና ሶማሌ ክልሎች ሙሉ በሙሉ የአርብቶ አደር አካባቢዎች መሆናቸው ይታወቃል። በኦሮሚያ ክልልም 353 ሺህ ስኩዌር ኪሎ ሜትር ከሚሸፍነው የክልሉ ቆዳ ስፋት ውስጥ 152 ሺህ 70 ስኩዌር ኪሎ ሜትሩ ወይም የደቡብ እና የቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልሎችን የሚሸፍነው የኦሮሚያ ከልል መሬት አርብቶ አደር የሚኖርበት ነው። 25 ሺህ ስኩዌር ኪሎ ሜትር ከሚሸፍነው የጋምቤላ ክልልም ቢሆን ከ17 ሺህ በላይ የሚሆነው በአርብቶ አደር የተያዘ ነው። የተጠቀሱትን ክልሎች እና የድሬዳዋ ከተማ አስተዳደር ዙሪያ ጨምሮ በአጠቃላይ በሰባት የአገሪቱ ክልሎች 624 ሺህ 850 ስኩዌር ኪሎ ሜትር መሬት የአርበቶ አደር ቀጠናዎች እንደሆኑ የዶክተር ታፈሰ ጥናት ያመለክታል።

በእነዚህ አካባቢዎች ደግሞ ስድስት ትላላቅ የአገሪቱ ወንዞች የሚፈሱ በመሆኑም የውሃ ክምችቱ አሳሳቢ እንዳልሆነ የገለጹት ዶክተር ታፈሰ መስፍን፤ “ሆኖም ወንዞቹ ከደጋው ክፍል ተነስተው ወደ ቆላማው አካባቢ የሚፈሱ የውሃዎቹ ጥራት ግን ጥሩ አይደለም” ሲሉ ተናግረዋል። የውሃዎቹ ጥራት ጥሩ ባለመሆኑም በእንስሳቱ ጤና ላይ አሉታዊ ተጽእኖ እያሳደሩ መሆኑንም ጠቅሰዋል።

የድርቅ ጉዳት በአርብቶ አደሩ ላይ

ከአገሪቱ አጠቃላይ የቆዳ ስፋት 49 በመቶ የሚሆነውን መሬት የሚይዘው የአርብቶ አደር ዘርፍ ድርቅ በሚከሰትበት ወቅት በአርብቶ አደሩም ሆነ በአጠቃላይ አገሪቱ ላይ ሊከሰት የሚችለው ጉዳት ከፍተኛ መሆኑ ግልጽ ነው። በዚህ ዓመት እና ባለፈው ዓመት ብቻ በተጠቀሱት የአርብቶ አደር አካባቢዎች በደረሰው ድርቅ የተጎጂዎች ቁጥር ከፍተኛ ሲሆን የሞቱ እንስሳትም የዚያኑ ያሀል እንደነበር ከፌዴራል የአደጋ ስጋት ስራ አመራር ኮሚሽን የተገኘ መረጃ አመልክቷል። ድርቅ በሚደርስ ሰዓት ያን ያህል አደጋ የሚደርስ ከሆነ ለአርብቶ አደሩ ዘላቂ መፍትሔ የተቀመጠው ምንድን ነው? የሚለው ጥያቄ መሰረታዊ መልስ የሚሻ ይሆናል።

አንድ አርብቶ አደር በአንድ ወቅት ድርቅ ምክንያት ከሚያረባቸው የቁም እንስሳቱ መካከል የተወሰኑት ቢሞቱበት እነዚያን ለመተካት በትንሹ ከአራት እስከ ሰባት ዓመታት ሊወስድበት ይችላል። ኑሮውን በእንስሳቱ ጤንነትና ህይወት ላይ ብቻ የመሰረተው አርብቶ አደር የሚደርስበት ጉዳት ከፍተኛ መሆኑ ግልጽ መሆኑን መንግስትም ሆነ ጉዳት የደረሰባቸው ወገኖች የሚገልጹት ሀቅ ነው። ይህንን ጉዳት ለመቀነስ ደግሞ የምሁራን ጥናትና የፖሊሲ አውጭዎች ተግባብቶና ተቀራርቦ መስራት አስፈላጊ መሆኑን የዶክተር ታፈሰ መስፍን ጥናት አመልክቷል።

ካለፈው ዓመት ጀምሮ በደረሰው የድርቅ አደጋ ጉዳት የደረሰባቸውን ዜጎች ለመታደግም እንስሳትን በማረድ በተንቀሳቃሽ ቄራ (mobile slaughtering) ዜጎችን በመመገብ እንደሆነ ዶክተር ታፈሰ በጥናታቸው ገልጸዋል¾

በይርጋ አበበ

          

ከ50 ዓመታት በላይ የአዲስ አበባ ነዋሪ ከየቤቱ እና ከየንግድ ድርጅቱ እንዲሁም መንግስታዊ ተቋማት በየመስሪያ ቤታቸው የሚለቁትን ቆሻሻ በሆደ ሰፊነት ሲያስተናግድ የቆየው የቆሻሻ ማራገፊያ ቦታ ወኔው ክዶት አቅሙ ተዳክሞ በመጨረሻም እጅ ሰጠ። መጋቢት 1 ቀን 2009 ዓ.ም ከአመሻሹ ላይ የቆሻሻ ክምሩ ተደርምሶ ወደ 120 የሚጠጉ ዜጎች ይህችን ምድር እስከወዲያኛው እንዲሰናበቱ ምክንያት ሆኗል። በዚህ አደጋ ምክንያት ህይወታቸው ላለፉ የዚህች አገር ምንዱባን ዜጎችም የተሰማቸውን ጥልቅ ሀዘን በመግለጽ በአዲስ አበባ የአሜሪካ እና የጀርመን ኤምባሲዎች ቀዳሚዎቹ ነበሩ። በጽ/ቤቶቻቸው በክብር ከፍ ብሎ የሚውለበለበውን ሰንደቅ ዓላማቸውንም ከሰንደቁ መስቀያ ዘንግ ግማሽ በላይ እንዳይውለበለብ በማድረግ ለአገሪቱ ዜጎች ያላቸውን አጋርነት አሳይተዋል። ኢትዮጵያን ወደ 26 ዓመታት ገደማ እየመራት ያለው ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ የመሰረተው መንግስት በበኩሉ ከአደጋው መከሰት አራተኛው ቀን ላይ ለሶስት ቀናት የሚቆይ ብሔራዊ የሀዘን ቀን አውጇል።

በቆሼ የደረሰውን አደጋ መከሰት ተከትሎ በአገር ውስጥ የሚንቀሳቀሱ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ሀዘናቸውን ከመግለጻቸውም በተጨማሪ ችግሩ የተፈጠረበትን ምክንያትና ሊወሰድ ስለሚገባው ቅድመ ዝግጅት በተመለከተ መግለጫዎችን እንደ ጉድ ማሽጎግዶደ ጀመሩ። በመግለጫዎቻቸውም አገሪቱን የሚመራትን ኢህአዴግ መራሹን መንግስት “ለችግሮች መልሰ ለመስጠት አቅመ ቢስ እና ለዜጎቹ ደህንነት ደግሞ ደንታ ቢስ ነው” ሲሉ ኮንነውታል። ኢህአዴግ መራሹ የአገሪቱ መንግስት በበኩሉ የመንግስትን አቋም በሚያስታውቀው በሳምንታዊው የመንግስት ኮመዩኒኬሽን ጉዳዮች ጸ/ቤት መግለጫው “አደጋን የመከላከልና የመቀነስ አቅማችንን እያጎለበትን ነው” ሲል ከተቺዎቹ በተቃራኒ መሆኑን ጥንካሬውን ገልጿል።

በአገሪቱ እየተከሰቱ ያሉ ሰው ሰራሽና የተጥሮ አደጋዎች በርካታ የአገሪቱ ዜጎች ህይወትና ንብረት ሲጠፋ እየታየ ነው ሲሉ የሚገልጹ ወገኖች የመኖራቸውን ያህል በተቃራኒው በአገሪቱ ያለፉት 50 ዓመታት ታሪክ ታይቶ የማይታወቅ ድርቅ ቢከሰትም አንድም የሰው ህይወት ሳይጠፋ ድርቁን መቋቋም ችያለሁ ሲል መንግስት ይገልጻል። ለመሆኑ መንግስት አደጋን መከላከል አልቻለም ሲሉ የሚገልጹት ወገኖች መነሻቸው ምንድን ነው? ኢህአዴግስ ጥንካሬዬን ከዕለት ወደ እለት እያሻሻልኩ መጥቻለሁ ሲል ምን ማለቱ ነው? በሚሉት ሀሳቦች ዙሪያ የተለያዩ የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮችን በማነጋገር ከዚህ በታች አስፍረነዋል። መልካም ምንባብ!!

 

 

አደጋ ሲያጋጥም የመንግስት ሚና

አደጋ በተፈጥሮም ሆነ በሰው ሰራሽ መልኩ በአንድ አገር ላይ ሊከሰት ይችላል። የሩቅ ጊዜውን ትተን ከፈረጆቹ 2000 ጀምሮ ባሉት 17 ዓመታት ውስጥ ብቻ እንደ ሱናሚ፣ ሃሪኬን፣ የምስራቅ አፍሪካ ድርቅ እና የመሳሰሉት ተፈጥሮ አመጣሽ አደጋዎች ዓለማችን አስተናገዳ በርካቶችን ለህለፈት ቢሊዮን ዶላሮችን ደግሞ ለውድመት ዳርገውባት አልፈዋል። በእነዚህ አደጋዎች ከዓለም አቀፉ ማህበረሰብና መንግስታት ድርጅት በተጨማሪ የየአገራቱ መንግስታት የተጫወቱት ሚና ቀላል አይባልም። አደጋ በሚያጋጥም ወቅት የመንግስታትን ሚና አስመልክቶ እኤአ በ1998 ለህትመት የበቃው “የፍሎሪዳ ዩኒቨርሰቲ” የጥናት ውጤት “አደጋ በሚያጋጥም ወቅት መንግስታት እጅግ ከፍተኛ ሚና (Critical role) ሊጫወቱ ይገባቸዋል። ይህም ሚናቸው አደጋው ከደረሰበት አካባቢ ያለው መንግስት (የክልል መንግስት ለማለት) ከፌዴራሉ መንግስት እና የፌዴራሉ መንግስት ደግሞ ከዓለም አቀፍ መንግስታት ጋር በጣምራ መስራትን ያካትታል” ሲል ይገልጻል። ጥናቱ አያይዞም “የመንግስታት ሚና ከአዳጋው በፊት ቅድመ ዝግጅት (scenario)፣ አደጋው ሲከሰትም እንዳይባባስ ጥረት ማድረግ እና ከአደጋው የተረፉትን በማቋቋም በኩል የመንግስት ሚና የላቀ መሆን ይገባዋል” ሲል ያስቀምጠዋል።

በዚህ መሰረት በቅርቡ በአዲስ አበባ የደረሰው የቆሻሻ መደርመስ፣ በጋምቤላ ክልል የሙርሌ ጎሳ የከፈተው ወረራ እና በተከታታይ ሁለት ዓመታት በአገሪቱ የተፈጠረው ድርቅ ያስከተለውን ዘርፈ ብዙ ችግር በተመለከተ የኢትዮጵያ መንግስት ያደረገው ቅድመ ዝግጅት፣ አደጋውን የመቀነስ ስራ እና ተጎጂዎችን የማቋቋመ ስራ ምን ይመስላል? ለሚለው ጥያቄ የመንግስት ኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽ/ቤት ሚኒስትር ዴኤታ ዛዲግ አብርሃን ጠይቀናቸው ነበር።

አቶ ዛዲግ “አገራችን የአደጋ መከላከል ዝግጁነት ፖሊሲ አላት። በኮሚሽን ደረጃ ተቃቁሞ ስራውን እያከናወነ ይገኛል። ለምሳሌ ባለፈው ዓመት በአገራችን የደረሰው ከባድ ድርቅ የከፋ ጉዳት እና በሰው ህይወትም ላይ አንድም ሰው ሳይሞት መከላከል የተቻለው መንግስት ባደረገው የመከላከል ስራ ነው” ያሉት ሲሆን፤ ሆኖም የአደጋ መከላከል ስራ ካለው ውስብስብነት የተነሳ በበለጸጉ አገራት መንግስታትም ቢሆን ፈታኝ እንደሆነ ተናግረዋል። በአዲስ አበባ የደረሰውን የቆሻሻ መደርመስ አስመልከቶም “አካባቢው ለኑሮ የማይመች መሆኑን መንግስት ተመልክቶ ነዋሪዎቹን ወደሌላ ቦታ ለማዘዋወር ሌላ አማራጭ ቦታ ለማዘጋጀት ቅድመ ዝግጅት እየሰራ ባለበት ወቅት ነው አደጋው የደረሰው” ሲሉ ተናግረዋል።

የመድረክ ስራ አስፈጻሚ ኮሚቴ አባል አቶ ጥላሁን እንደሻው በበኩላቸው “መንግስት አደጋ የመከላከልና የመቀነስ አቅማችን እያጎለበትን ነው” ሲል ያወጣውን መገለጫ “ፌዝ” ሲሉ ገልጸውታል። አቶ ጥላሁን ምክንያታቸውን ሲያስቀምጡ “አደጋን መከላከል ማለት እኮ ቅድመ ዝግጅት አድርጎ አደጋው እንዳይደርስ ማድረግ ነው። ኢህአዴግ የሚለው ግን አደጋው ከደረሰ በኋላ የሚያደርገውን ጥረት ነው መከላከል የሚለው። ለምሳሌ በአዲስ አበባ የደረሰው የቆሻሻ ክምር መናድ አደጋ ከመከሰቱ በፊት ነዋሪዎች የችግሩን አሳሳቢነት ተረድተው ተደጋጋሚ ጥያቄ ሲያቀርቡ እንደነበረ ቢገልጹም መንግስት ግን ጆሮ ዳባ ልበስ ብሎ ነው የቆየው። ቆሻሻው ለረጅም ዓመታት ያለምንም ጥንቃቄ በየጊዜው እየሄደ ሲጨመርበት ሊናድ እንደሚችል እኮ ግልጽ ነው። ነገር ግን ወይ በግንብ አልተከለለ ወይም ደግሞ ሌላ የመከላከያ ስራ ሳይሰራ ዝም ብሎ ቆሻሻ እየከመሩ ነው እኮ የኖሩት። ታዲያ ምኑ ላይ ነው አደጋውን ተከላከልኩ የሚለው?” ሰለሉ በጥያቄ ይመልሳሉ።

በድርቅ ምክንያት የደረሰውን አደጋ አስመልክቶም አቶ ጥላሁን “የድርቅ አደጋን መከላከል ማለት እኮ እርዳታ ማቅረብ ብቻ አይደለም። እርዳታ ማቅረቡ ለተጎጂዎች አስፈላጊ ሊሆን ይችላል ነገር ግን አደጋን መከላከል ማለት እርዳታን በማቅረብ ብቻ መግለጽ አይቻልም” የሚሉት አቶ ጥላሁን “የተፈጥሮ ጥበቃ ስራ መስራት ባለመቻሉ በዝናብ እጥረት ምክንያት የሚፈጠረው ድርቅ በእንስሳትና በሰው ላይ የውሃ እጥረት ሊከሰት ችሏል። ነገር ግን መንግስት ኃላፊነት ቢሰማው ኖሮ ድርቁ ቢከሰት እንኳ እንስሳት እና ሰው በመጠጥ ውሃ እጥረት ምክንያት ባልተጎዱ ነበር (እንስሳት ሲሞቱ ሰዎች ተፈናቅለዋል። ለከፋ ችግርም መዳረጋቸው ይታወቃል) ስለዚህ መንግስት በዚህ ጉዳይ ላይ ያሳየው ድክመት ለከፋ ችግር ዳርጎናል” በማለት ገልጸዋል።

የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ ደግሞ “እንደዚህ አይነት የቆሻሻ ክምር ተንዶ ጉዳት እንደሚያደርስ ምንም አይነት ሪሰርች የሚያስፈልገው ጉዳይ አልነበረም። ምክንያቱም የችግሩ አሳሳቢነት በግልጽ የሚታይ ከመሆኑም በላይ ተደጋጋሚ ጥቆማ ለመንግስት ሲቀርብለት ነበርና። ከዚህ ቀደምም ሶስት እና አራት ጊዜያት የመንሸራተት ምልክት አሳይቶ ነበር። ነገር ግን ከዚያ የመንሸራተት ሙከራ በኋላ ተገቢው የጥንቃቄ ስራ ባለመሰራቱ የደረሰው አደጋ እጅግ የሚያሳዝን ከመሆኑም በላይ አሳፋሪም ነው። መንግስት አደጋን የመከላከል አቅሜ እየጎለበተ ነው የሚለው እውነት ከሆነ ይህ አደጋ ከመከሰቱ በፊት መከላከል በቻለ ነበር። ነገር ግን ከወሬ ያለፈ በተግባር ያልተገለጸ የመግለጫ ጋጋታ ነው” ሲሉ የመንግስትን መግለጫ አጣጥለውታል።

አደጋው እንዳይደርስ ምን አይነት የቅድመ ዝግጅት ሰራ ሊሰራ ይገባ ነበር? ተብለው የተጠየቁት የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር “ሰዎቹ እኮ እዚያ ቦታ ሂደው የሰፈሩት መኖሪያ በማጣታቸው ነው። እንደ አገሪቱ ዜጋ እና ባለቤት እንደመሆናቸው መጠን ማረፊያ ያስፈልጋቸዋል ያንን ቦታ ማዘጋጀት የመንግስት ኃላፊነት ነው። ሰዎቹ በቆሻሻ መደርመስ ህይወታቸው ከማለፉ በፊትም እኮ ቆሻሻው በሚጥረው ሽታ ምክንያት ለተለያዩ በሽታዎች (የጉሮሮ መድማትና የፊት መላላጥ) ይጋለጡ እንደነበር በተደጋጋሚ ተገልጿል። ስለዚህ መንግስት ለዜጎቹ ያደረገው ምንም አይነት ጥበቃ ስላልነበረ የተከሰተ ነው” በማለት ገልጸዋል።

 

 

የመንግስት ቸልተኝነት ታይቷል?

መንግስት አደጋን የመከላከል እና የመቀነስ አቅሜ እየጎለበተ ነው ሲል ቢገልጽም የሰማያዊ እና የመድረክ ፓርቲዎች ኃላፊዎች ግን የመንግስት መግለጫ አይዋጥላቸውም። መንግስትን ወክለው ለሰንደቅ ጋዜጣ አስተያየታቸውን የሰጡት የኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ሚኒስትር ዴኤታው “ሀገራችን የአደጋ መከላከል ዝግጁነት ፖሊሲ አላት” ሲሉ የገለጹ ሲሆን በዚህም የተነሳ አደጋዎች የከፋ ጉዳት ከማስከተላቸው በፊት በህዝብና በመንግስት ትብብር በቁጥጥር ስር መዋል መቻላቸውን ነው የገለጹት። ድርቅም ቢሆን የሰው ህይወት ከማለፉ በፊት በቁጥጥር ስር መዋሉን ጨምረው ተናግረዋል። በተቻለ መጠንም መንግስት ዜጎቹ እንዳይጎዱ ያላሳለሰ ጥረት ማድረጉን አስታውቀዋል።

የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ ግን “ድርቁን በተመለከተ መንግስት ድብቅ ሆኗል” ብለዋል። አቶ የሽዋስ ሀሳባቸውን ሲያጠናክሩ “ድርቁን በተመለከተ አደጋውን መከላከል ቀርቶ ከተከሰተ በኋላም እንኳ በቂ መረጃ በመስጠት ረጂ አገራትም ሆኑ ድርጅቶች እርዳታ እንዲያቀረቡ ለማድረግ ጥረት አላደረገም። በሶማሌ፣ በኦሮሚያ እና በሌሎች ክልሎቸ በደረሰው የዝናብ እጥረት ምክንያት በተከሰተው ድርቅ በርካታ እንሰሳት እየሞቱ ሲሆን ሰዎችም እየተፈናቀሉ ነው። ድርቁ የተከሰተው በውሃ እጥረት ሲሆን በቅድመ ዝግጅት መቀረፍ የሚችል ቢሆንም ይህ ሁሉ ከመከሰቱ በፊት መንግስት መረጃውን እንኳን መስጠት አልፈለገም” ሲሉ መንግስት ቸልተኝነት እንዳሳየ ተናግረዋል።

አቶ ጥላሁን እንደሻው በበኩላቸው “ለድርቁም ሆነ በቆሻሻው መደርመስ ለደረሱ አደጋዎች ምክንያቱ የመንግስት ነው” ብለዋል። መንግስት ቸልተኛ ሆኗል የሚሉት የመደረኩ ስራ አስፈጻሚ አባል “ድርቁ የተፈጥሮ አደጋ ቢሆንም መከላከል የሚቻልበትን የቅድመ ዝግጅት ስራ ሊሰራ ባለመቻሉ ከፍተኛ ቁጥር ያለው እንሰሳ ለሞት ተዳርጓል። አንድ አርብቶ አደርም ሆነ አርሶ አደር እንስሳቱ ሞቱበት ማለት ህልውናው አደጋ ላይ ወደቀ ማለት ነው። ይህን የመታደግ ስራ በመንግስት በኩል አልተሰራም” ያሉ ሲሆን ለቆሻሻው መደርመስ ምክንያቱም “በመንግስት ቸልተኝነት የመነጨ እንጂ ነዋሪዎቹ ስጋታቸውን ደጋግመው ገልጸው ነበር” ብለዋል። በድርቁ የባሰ ጉዳት እንዳይደርስ ከመጠባበቂያ ክምችት ምግብ ወጪ ሆኖ ለተረጂዎች የተደረገው ድጋፍ መኖሩ ግን የአደጋውን ስጋት እንደቀነሰው አቶ ጥላሁን ተናግረዋል።

ሌላው አስተያየት ሰጪ በአዲስ አበባ ነዋሪ የሆኑት አቶ ዘላለም ሞላልኝ “እንደ ኢህአዴግ አይነት የራሱን ፖለቲካዊ ትርፍ ብቻ አስቦ የሚንቀሳቀስ መንግስት አላየሁም” ሲሉ ሀሳባቸውን መስጠት ይጀምሩና ሲቀጥሉም “ላለፉት 25 ዓመታት አንድም ጊዜ ችግሩን አምኖ ህዝብን ይቅርታ ከመጠየቅ ይልቅ ለሚፈጠሩ ችግሮች በሙሉ ውጫዊ ምክንያት እና ማምለጫ ቀዳዳዎችን ብቻ ይፈልጋል” በማለት ገልጸዋል። አቶ ዘላለም “የሩቆቹን ትተን በዚህ ዓመት ብቻ የተካሄዱትን ሶስት ጅምላ እልቂቶች ስንመለከት በኢሬቻ ክብረ በዓል፣ በቂሊንጦ ማረሚያ ቤት ቃጠሎ እና በቆሼ የደረሱ አደጋዎች ይዘታቸውና ቅርጻቸው የተለያዩ ቢሆንም መንግስት የሰጣቸው የማስተባበያ መልሶች ግን የተለመዱና ተመሳሳይነት ያላቸው ናቸው። የሟቾቹን ቁጥር መግለጽና የችግሩ ፈጣሪዎች ውጫዊ ሀይሎች (መንግስት በእኔ ድክመት የተፈጠሩ ናቸው ብሎ ያላመነባቸው) ናቸው። ሌላው ቀርቶ በቆሼ አደጋ በነፍስ አድን ስራው ስንት ሰው በህይወት ሊድን ችሏል? ተብሎ ቢጠየቅ እኮ መልስ የለም። ታዲያ ምኑ ላይ ነው አደጋን የመለካለከልና የመቀነስ አቅማችን ጎልብቷል ማለት? የሟቾቹን ቁጥር ጨምሮም ሆነ ቀንሶ መግለጽ እኮ አደጋን መከላከል ወይም መቀነስ ሊሆን አይችልም። ይህ የፖለቲካ ትርፍ የማሳደድ ስራ ነው” ሲሉ ተናግረዋል።

“የቆሻሻ መጣያ ቦታው ላለፉት 50 ዓመታት እና ከዚያ በላይ አገልግሎት ሲሰጥ ቆይቷል። ከእነዚህ 50 ዓመታት ውስጥ ደግሞ ወደ 26 ዓመት የሚሆነውን ጊዜ ያሳለፈው አሁን በስልጣን ላይ ያለው መንግስት ነው። አደጋው ከመድረሱ በፊት የተወሰደው እንቅስቃሴ የመንግስትን እርምጃ የዘገየ አይስብለውም ወይ? ተብለው ከሰንደቅ ጋዜጣ የተጠየቁት አቶ ዛዲግ “ዋናው ጉዳይ ዘገየ አልዘገየም የሚለው ሳይሆን ጉዳት የደረሰባቸው ዜጎች የተሻለ ኑሮ መኖር አለባቸው። ያም ሆነ ይህ ግን መንግስት ይህ አደጋ ከማጋጠሙ በፊት የቅድመ ዝግጅት ስራ እየሰራ ነበር” በማለት የመንግስት ቸልተኝነት ታይቷል የሚለውን ሀሳብ እንደማይቀበሉት ተናግረዋል።

 

ቀጣይ የቤት ስራዎች

ኢትዮጵያ ከተደጋጋሚ የድርቅ ስጋት መውጣት አልቻለችም። በ100 ዓመታት ውስጥ ብቻ ወደ 20 ጊዜ ለኤል-ኒኖ የተጋለጠችው ኢትዮጵያ በሌሎች የዓለም አቀፍ አየር ንብረት ለውጥ ምክንያት በሚፈጠሩ የድርቅ አደጋዎችን ተጋላጭ ሆና ቆይታለች። ይህ የድርቅ አደጋ ግን ወደ ስድስት ሚሊዮን የሚጠጉ ዜጎችን ለአስቸኳይ እርዳታ ፈላጊ የዳረጋቸው ሲሆን መንግስትም ችግሩን ለመቅረፍ ወደ 23 ቢሊዮን ብር እንደሚያስፈልገው ተናግሯል። ለጊዜውም አንድ ቢሊዮን ብር መመደቡን በፓርላማ ስብሰባ ላይ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማሪያም ተናግረዋል።

በቅርቡ በአዲስ አበባ ቆሻሻ ክምር ተደርምሶ ያስከተለው አደጋ ወደ 120 የሚጠጉ ዜጎችን የቀጠፈ ሲሆን በሺህ የሚቆጠሩትን ደግሞ ለስነ ልቦና፣ ለማህበራዊና ለኢኮኖሚያዊ ችግር ዳርጎ አልፏል። በእነዚህ ወቅታዊ አደጋዎች ዙሪያ ሊደረጉ የሚገባቸው ቅድመ ዝግጅቶች ምንድን ናቸው? ለሚለው ጥያቄ ሚኒስትር ዴኤታው አቶ ዛዲግ አብርሃ “ጉዳዩን የሚከታተሉት የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደርና የፌዴራል መንግስቱ ናቸው። መላው የአገራችን ህዝብ እየተባበረ ሲሆን የገቢ ማሰባሰቢያ የባንክ አካውንትም ተከፍቷል። መንግስት ደግሞ ዜጎቹ በዘላቂነት የሚደገፉበተንና የሚቋቋሙበትን ስራ እየሰራ ይገኛል” ያሉ ሲሆን፣ አቶ ዛዲግ “መንግስት ከፍተኛ እንቅስቃሴ እያደረገ ነው” የሚለውን እንዲያብራሩልን ላቀረብንላቸው ጥያቄ “ዜጎቻችን የተሻለ ህይወት እንዲኖራቸው የሚያደርግ ማንኛውም ስራ ነው” ብለዋል።

የመድረኩ ስራ አስፈጻሚ አባል አቶ ጥላሁን በበኩላቸው “መንግስት በዚህ ጉዳይ ላይ ህዝብን በይፋ ይቅርታ ጠይቆ ካሳ መክፈል አለበት” በማለት ገልጸዋል። አቶ ጥላሁን “ከዚህ በተጨማሪም እየደረሰብን ያለው አደጋ ሁሉ ከመንግስት አፋኝነት እና ተቆረቋሪነት ስሜት ማጣት ነው። ስለዚህም የህዝብን ይሁንታ ያገኘ ዴሞክራሲያዊ መንግስት ሊመሰረት ይገባል። ትልቁ መፍትሔ ይህ ነው” ሲሉ ተናግረዋል።

የሰማያዊው ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋሰ አሰፋ ደግሞ “የአየር ንብረት ለውጥ እንደሚፈጠር ዓለም አቀፍ እና አገር አቀፍ ትንበያዎች አሉ። ድርቁ እንዳይከሰት ማደረግ ባይቻል እንኳ ቅድመ ዝግጅት ማድረግ እና የከፋ ጉዳት እንዳይደርስ ማድረግ ግን ይቻላል። የአርብቶ እና የአርሶ አደር ዜጎችን አኗኗር ዘይቤ በወሬ ሳይሆን በተግባር መቀየር ያስፈልጋል። አገራችን የቦታም ሆነ የውሃ ሀብት ችግር የለብንም የአስተዳደር ድህነት እንጂ። በመሆኑም ችግር ላይ የወደቅነው በአከላለል ምክንያት ነው ብዬ አምናለሁ። በዚህ ዙሪያ ማስተካከያ ማድረግ ነው የሚያስፈልገው” ሲሉ በአገሪቱ ለሚከሰቱ በርካታ አደጋዎችና ዘርፈ ብዙ ችግሮች መፍትሔው የፖለቲካ አስተሳሰብ ማስተካከል እንደሆነ ገልጸዋል።¾   

“በየተቋሙ በሚመደቡ ካድሬዎች ዘበኝነት

የሚረጋገጥ ተሃድሶ የለም”፤

ኢሕአዴግ

-    ሒስና ግለሂስ በማዋጥና በመዋጥ ከተጠያቂነት እስከመቼ ይመለጣል?

 

ኢሕአዴግ መጋቢት 1 ቀን 2009 ዓ.ም. ለንባብ ባበቃው አዲስ ራዕይ መጽሔት በጠባብነት እና በትምክህት የፈረጃቸው ኃይሎች ውግንናቸው እና ሰልፋቸው ተፈጥሮያዊ ይዘቱን ሳይለቅ አጀንዳ በመቀያየር እየፈተኑት መሆኑን አስነብቧል።

ድርጅቱ በ1993 ዓ.ም. እና በ2008 ዓ.ም ያደረጋቸውን የጥልቅ ተሃድሶ ጉዞ አጀንዳዎችን ከፋፍሎ አቅርቧል። የትምክህት እና የጠባብነት ኃይሎች በመጀመሪያዊ ተሃድሶ ለመታገያ ያነሷቸው ሃሳቦች፣ “በፌደራል የመንግስት የመሰረተ ልማት ስርጭት፣ ለክልሎች የሚሰጥ የበጀት ድጎማ፣ በፌደራል ምክር ቤቶችና የካቢኔ አመራር ስምሪት እንዲሁም የቢሮክራሲው ተዋፅዖ ዙሪያ ብዥታ በመፍጠር ብሔር ብሔረሰቦች እራሳቸው የመሰረቱት ፌደራላዊ ዴሞክራሲያዊ ስርዓትን እንዲጠራጠሩ ማድረግ ብሎም ስርዓቱን ማፍረስ ዋነኛው አለማቸው ነበር” ብሏል።

አሁን በተፈጠረው ቀውስ ውስጥ ይዘውት ብቅ ያሉት አጀንዳዎች ሲል ድርጅቱ የዘረዘራቸው፣ “ፍትሃዊ የሀብት ክፍፍለ፣ የመከላከያ እና የፀጥታ ሃይላችን ብሔራዊ ተዋፅዖ” እንዲሁም በወሰን ማካለል የሚታዩ ናቸው። ያም ሆኖ አሁንም አላማቸው በፌደራላዊ ዴሞክራሲያዊ ስርዓቱ ላይ ጥርጣሬ መፍጠር መሆኑ ላይ ለውጥ የላቸውም” ሲል አቋሙን አንፃባርቋል።

ድርጅቱ በጥልቅ መታደስ ካልቻልኩ ይደርስብኛል ሲል ስጋቱን በሰነዱ በዚህ መልክ አስቀምጧል፤ “የአንድ ድርጅት ብቃት የሚገለጸው ስህተት ባለመስራቱ ሳይሆን ምንም አይነት ሰህተት ፈጸመ የሚለውን ስህተቱን ያረመበት አግባብ ነው። የማሕበራዊ መሰረቶቹን ጥቅም ፍላጎት ለማሟላት የሚያስችል ፕሮግራም ቀርፆ የሚታገል ድርጅት የሚፈጽመው ስህተት መሰረታዊ ፕሮግራሙን የሚፃረር መሆን የለበትም። ይህ ስህተት ብቻ ሳይሆን ክህደት መሆኑን ታላቅ ጥፋት ተደርጎ ይወሰዳል። ድርጅቱ ወደዚህ ደረጃ ከመድረሱ በፊት መስተካከል ካልተቻለ የሰልፍ ለውጥ ይከተላል። እንደዚህ አይነት ጥፋት ወደ መስራት ከተገባ ደግሞ ተሃድሶ አያድነውም፣ ጥያቄውም የተሃድሶ ጉዳይ አይሆንም። አብዮታዊ ድርጅቶች ስትሆን በሚመልከት መሠረታዊና ከፍተኛ ጉዳት የሚያደርስ ስህተት አለመስራት፣ መሰረታዊ ያልሆኑ ስህተቶች ሲፈጸሙም ፈጥኖ ማረም፣ አንዴ የተፈጸመና የታረመ ስህተት መልሶ የማይደገምበትን ሁኔታ ማረጋገጥ ሦስት መርሆችን ይከተላሉ” ብሏል።

የድርጅቱ ሰነድ ግን “ድርጅቱ ወደዚህ ደረጃ ከመድረሱ በፊት መስተካከል ካልተቻለ የሰልፍ ለውጥ ይከተላል።” ስላለው ነገር አላብራራም። አዲሱ ሰልፍ ከፓርቲው ውስጥ የሚወለድ ወይም ሌላ ሶስተኛ ተቀናቃኝ ኃይል የሚፈጥረው ሰልፉ ይሁን ወይም አይሁን ድርጅቱ ያለው ነገር የለም። አልያም ፓርቲው ለሁለት የመሰንጠቅ አደጋ ሊያጋጥመው ይችላል የሚል መላምትም አላስቀመጠም።

ድርጅቱ በአዲስ ራዕይ ካስነበበው ፍሬ ነገሮች መካከል በዚህ አምድ “የተሃድሶው አቅጣጫ ተስቷል” እየተባለ በድርጅቱም ውስጥ ከድርጅቱም ውጪ ስለሚናፈሱት ጉዳዮች ያነሳውን አቅርበነዋል። በተለይ በአንድም በሌላ ጉዳይ ትኩረት ውስጥ የገቡ የገዢው ፓርቲ ነባር አመራሮች ከጥልቅ ተሃድሶ በኋላ እንዴት በስልጣናቸው ሊቀጥሉ ቻሉ? በተፈጠረው ፖለቲካዊ ቀውስ ውስጥ ተጠያቂው ማንነው? ምሁራንን ወደ ኃላፊነት የመጡት በተወሰኑ የፓርቲው ከፍተኛ አመራሮች ፍላጎት ነው? መነሻ አስተሳሰቡስ ምንድን ነው? ለሚሉ ጥያቄዎች ድርጅቱ ከዚህ በታች ባስቀመጣቸው መከራከሪያዎች ይሞግታል። አንባቢያን የራሳችሁን ግንዛቤ እና መረዳት ከነበረው ፖለቲካዊ ቀውስ አንፃር በመውሰድ መገምገም ትችላላችሁ።

 

 

ተሃድሶው አቅጣጫውን ስቷል

በተጀመረው የተሃድሶ ንቅናቄ ላይ ከሚደመጡት የተሳሳቱ አስተሳሰቦች ሌላው ከወዲሁ አቅጣጫውን እየሳተ ስለሆነ የሚፈይደው ነገር የለም የሚለው ነው። ይህ በከፊል የተለወጠ ነገር የለም ከሚለው ጋር የተያያዘ ሲሆን ሌሎች መገለጫዎችም አሉት። በዚህ ረገድ የሚነሱት ሃሳቦች በዋኛነት በቅርቡ በፌዴራልና በክልል መንግስታት ከተሰጠው የአስፈፃሚ አካላት ሹመት ጋር የተያያዘ ነው። ሹመቱን አስመልክቶ ከተሾሙት ግለሰቦች ብሄራዊና ፆታዊ ተዋፅኦ እንዲሁም ብቃት ጋር በተያያዘ የሚነሳው ተናጠል ትችት በየትኛውም ወቅት ሊነሳ እንደሚችል ጉዳይ የሚወሰድ በመሆኑ እዚህ ላይ ማተኮር አይገባንም። ነገር ግን ተሃድሶው አቅጣጫ ስቷል በሚል የሚነሱ ሶስት የተሳሳቱ ሃሳቦች ላይ አስተያየት መስጠት አስፈላጊ ይሆናል።

የመጀመሪያው ባለፉት ዓመታት በፌዴራልም ሆነ በክልሎች በከፍተኛ አመራር ኃላፊነት ደረጃ የነበሩ ሰዎች በመልሶ መደራጀቱ በስልጣቸው ላይ መቀጠል አልነበረባቸውም የሚለው አመለካከት አንዱ ነው። ይህ አመለካከት ተሃድሶ ከተባለ ለውጥ መኖር አለበት። በኃላፊነት ላይ የነበሩ ሰዎች እስካልተቀየሩ ድረስ ደግሞ ለውጥ የለም የሚል፣ ተሃድሶው ለውጡን ከግለሰቦች ጋር አስተሳስሮ የሚመለከት በመሆኑ የተሳሳተ ነው። በመሠረቱ ተሃድሶው እንደ ድርጅትና እንደ መንግስት ያጋጠሙትን ድክመቶች በማስወገድ አገራዊና ክልላዊ ለውጥ ለማምጣት እንጂ ግለሰቦችን መቀያየር አይደለም ዋናው አላማው። በጉልቻ መቀያየር የሚጣፍጥ ወጥ የለምና። የተለወጡ ሰዎች የተለወጠ ሁኔታ ውጤቶች በመሆናቸው ድርጅቱን እንደድርጅት ማደስና መለወጥ ከተቻለ ችግር በነበረበት ሁኔታ ሲመሩ የነበሩ ሰዎችም ከተለወጠው ሁኔታ ጋር ራሳቸውን ለውጠው ልምዳቸውንና አቅማቸውን በመጠቀም ድርጅቱን በለውጡ ጎዳና መምራት የማይችሉበት አምክንዮ የለም። በሌላም በኩል ደግሞ ደርጅቱ ከስህተቱ እንደሚታረመው፣ በየደረጃው ያሉ አመራሮችና አባላትም ሂስና ግለሂስ አድርገው ታርመው እንደሚቀጥሉት ሁሉ በከፍተኛ አመራር ኃላፊነትም ላይ የነበሩ ሰዎች በሰሩት ስህተት ላይ ሂስና ግለሂስ አካሂደው ታርመው በአመራር ኃላፊነታቸው የማይቀጥሉበት ምክንያት አይኖርም፣ ይህንን የሚከለክል የድርጅት መርህም የለም።

በመሆኑም በከፍተኛ የአመራር ኃላፊነት ላይ የነበሩ ሰዎች የሚቀየሩትና መቀየርም ያለባቸው የድርጅቱ መተዳደሪያ ደንብና በመንግስት ህግ መሰረት ከኃላፊነት እንዲነሱ የሚያደርግ ሁኔታ ሲኖር ነው። ይህ ደግሞ ተቀባይነት ባገኘ የግል የመልቀቂያ ጥያቄና ለቦታው የተሻለ እጩ ሲገኝ እንዲሁም በኃላፊነት የማያስቀጥል ጥፋት መፈፀሙ ሲረጋገጥ የሚሉትን ያካትታል። ከዚህ ውጭ ግን እንደ ድርጅት የነበረውን ስህተትና ጉድለት ስለሚጋራ ወይም የተሟላ ግለሂስ ስላልወሰደ ወይም ደግሞ ብዙ ሂስ ስለቀረበበትና በአግባቡ ስላልተቀበለ. . . በመሳሰሉ መመዘኛዎች በየትኛውም አካል ላይ ያለን አመራር ከኃላፊነት ማውረድ ገንቢ አይደለም። መሰረታዊ የሆኑትን የአመራር ብቃት መለኪያዎች የሚያሟላና በድርጅቱ መተዳደሪያና በመንግስት መመሪያ ከኃላፊነት የሚያስነሱ ተብለው የተቀመጡት የማይመለከቱት እስከሆነ ድረስ ድክመቶቹን በሂደት እንዲያሻሽል ጊዜ መስጠትና በኃላፊነቱ እንዲቀጥል ማድረግ ጠቃሚ ይሆናል። በፌዴራልና በክልል በተካሄደው መልሶ ማደራጀት የተከናወነው ሹመት በዚህ አግባብ መገምገም ይኖርበታል። በነበራቸው ኃላፊነት እንዲቀጥሉ የተደረጉት በሙሉ ባለፉት የአመራር ዘመናቸው እንደ ድርጅት በተገመገሙት ድክመቶች ላይ የየራሳቸውን አስተዋፅኦ አድርገዋል። ሁሉም ግን ተመሳሳይና እኩል ስህተት ፈፅመዋል ማለት የሚቻል አይሆንም። እንደየስህተታቸው መጠንም የወሰዱት ሂስና ግለሂስ የተለያየ እንደሚሆን ይታመናል። በነበራቸው ኃላፊነት እንዲቀጥሉ ያደረጋቸው ግን ድርጅቱን መንታ መንገድ ላይ እንዲደርስ ያበቃው የአመራር ችግር አካል እንደነበሩት ሁሉ ድርጅቱ በጀመረው የተሃድሶ ንቅናቄ የመፍትሄው አካል ሆነው እንዲቀጥሉ የሚያስችል ብቃት ስላላቸው እንደሆነ መግባባት ያስፈልጋል።

በመልሶ መደራጀቱ በተደረገው ሹመት ላይ የሚነሳውና ከዚህ ጋር የሚያያዘው ሁለተኛው የተዛባ አመለካከት ደግሞ ተጠያቂነት የሚመለከተው ይሆናል። በጥልቀት ወደመታደስ ንቅናቄ እንድንገባ ያስቻለን ግምገማ ላይ በግልጽ እንደቀረበው ላጋጠመን ችግር ተጠያቂው አመራሩ፣ በዋነኛነትም ከፍተኛ አመራሩ ነው። የአመራሩ ተጠያቂነት ሲባል እንደአካልና በግለሰብ ደረጃ ያለው ተለይቶ መታየት ይኖርበታል። የጋራና የግል ኃላፊነትና ተጠያቂነትን በሚመለከትም ድርጅታችን ግልፅ መርህ አለው። ይህ የሚታወቅ ቢሆንም ተጠያቂነትን በሚመለከት ሁለት የተሳሳቱ አመለካከቶች ይነሳሉ። የመጀመሪያው የጋራ ኃላፊነት በሆነ ተግባርና ስልጣን ላይ ግለሰብ ተነጥሎ መጠየቅ አለበት የሚለው ነው። በድርጅታችን መርህ መሰረት ለአንድ አካል የተሰጠ ስልጣንና ተግባር የጋራ ኃላፊነት ሲሆን የአካሉን ኃላፊነት ለአንድ ግለሰብ አሳልፎ መስጠት አይቻልም። አንድን ተግባር እንዲፈፅም ተልዕኮ የተሰጠው የአካሉ አባል ስህተት ፈፅሞ ቢገኝ እንኳ የአካሉ ኃላፊነት ስለሆነ አካሉ ተጠያቂ ነው። ከአካሉ የኃላፊነት ክልል ውጭ በመሄድ በግሉ ስህተት የፈፀመ ወይም ደግሞ በግል በተሰጠው ኃላፊነት ክልል የተፈፀመ ስህተት ሲኖር ግን ግለሰቡ ተጠያቂ ይሆናል። ከዚህ የድርጅታችን መርህ ያፈነገጠና ከአመራሩ የተወሰነ ግለሰብን ለይቶ ተጠያቂ የሚያደርግ አመለካከት ሊስተካከል የሚገባው ይሆናል።

ተጠያቂነትን የሚመለከተው ሌላው የተሳሳተ አመለካከት ደግሞ ከቅጣት ጋር ተያይዞ የሚቀርበው ነው። የኢህአዴግና የየብሔራዊ ድርጅቶቹ ስራአስፈፃሚና ማዕከላዊ ኮሚቴዎች ባካሄዱዋቸው ግምገማዎች በነበሩ ድክመቶችና በተፈፀሙ ስህተቶች ላይ እንደአካል ግለሂስ ወስደዋል። ለተፈጠረው ችግርም እንደአካል ተጠያቂ መሆናቸውን ተቀብለዋል። በግል በነበራቸው ኃላፊነትም ግለሂስ የወሰዱና ሂስም የተደረጉ እንዲሁም ተጠያቂ የሆኑ ግለሰቦች እንዳሉ ይታወቃል። ነገር ግን ተጠያቂነትን ከኃላፊነት በማውረድና መሰል ቅጣት ክልል ብቻ የሚመለከት የተሳሳተ አስተሳሰብ ይታያል። በድርጅታችን መተዳደሪያ ደንብ ለደረሰ ጥፋት የሚያሰጡ የተለያዩ የቅጣት አይነቶች - ከቀላል ማስጠንቀቂያ እስከ ማባረር አሉ። ስለሆነም ተጠያቂነትን አምኖ መቀበልና ራስን መውቀስ ለመታረምም ዝግጁነትን ማረጋገጥ እንዲሁም በቀጣይ ኃላፊነቱን በትክክል እንዲወጣ ማስጠንቀቂያ መስጠት የመሳሰሉት በተሰራው ስህተት ተጠያቂ የማድረግ እርምጃዎች እንደሆኑ መረዳት ያስፈልጋል።

እዚህ ላይ በጥሞና ሊስተዋል የሚገባው ሌላ ጉዳይ ቢኖር ገና ተሃድሶው እየተጀመረ ባለበት ሁኔታ የታየው የከፍተኛ አመራሩ ከኃላፊነት መነሳትና ከተጠያቂነት አኳያ የመጨረሻ ነው ማለት እንዳልሆነ ነው። አሁን በተካሄደው ሂስና ግለሂስ እንደአካልም ሆነ እንደግለሰብ ብዙ ድክመቶች ተነስተዋል ማለት ይቻላል። ይሁንናም ያልተወሰዱ ግለሂሶችና ከቀረቡ ሂሶችም ተሸፋፍነው ያለፉ ወይም ደግሞ በቀጣይ የሚቀርቡ አይኖሩም ተብሎ አልተደመደመም። ንቅናቄው ወደ አባላትና ወደ ፐብሊክ ሰርቪሱ እንዲሁም ወደ ህዝቡ በገባ መጠን አዳዲስ ጉዳዮች ሊነሱና የተለወጠ ርምጃ ሊወሰድ የሚችልበት ሁኔታ ዝግ አይደለም። በበላይ አካላት የተካሄደው ሂስና ግለሂስ ወደ ታች በወረደ መጠን ከወዲሁ የታየውም ይህንን ያመለክታል። አሁን ገና ሁሉም ወደ ንቅናቄው ሜዳ እየወረደ ነው። በንቅናቄው ፈጥኖ የሚሮጠውና የሚያዘግመው ወይም ደግሞ የማይነቃነቀው በግልጽ ተለይቶ የሚታወቀው ወደፊት እንደሆነ መገንዘብ ያስፈልጋል። ያኔ የሮጠው አዝጋሚውንም የቆመውንም እያለፈ መድረስ የሚገባው ቦታ ላይ ይደርሳል፤ የሚያዘግመው ደግሞ ማዝገም እስከሚፈቀድበት ደረጃ ድረስ እንዲያዘግም፤ የማይነቃነቀው ደግሞ ቦታ እንዲለቅ ይደረጋል።

ከሹመቱ ጋር በተያያዘ ተሃድሶው አቅጣጫ ስቷል በሚል የሚነሳው ሶስተኛው የተሳሳተ አስተሳሰብ ደግሞ የምሁራን ወደ ኃላፊነት መምጣትን የሚመለከተው ነው። በዚህ ዙሪያ የሚነሱት በድርጅቱ የአመራር ደረጃ ምደባ ከፍተኛ አመራር ያልሆኑ ለከፍተኛ የመንግስት ኃላፊነት መመደብ የለባቸውም፣ የድርጅት አባላት ያልሆኑ የመንግስት ኃላፊነቱን በአብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ አቅጣጫ አይመሩትም ችግራችን የምሁራን በመንግስት ኃላፊነት ያለመመደብ ሳይሆን ፖለቲካዊ ነው። ምሁራንን ወደ አመራር ማምጣት መፍትሄ አይሆንም. . . የመሳሰሉ ናቸው። እነዚህ ሃሳቦች በአብዛኛው በድርጅት አባላት የሚነሱ ሲሆን በተወሰነ ደረጃም በፐብሊክ ሰርቪሱና በህዝቡም የሚነሱበት ሁኔታ አለ። የሃሳቦቹ ዋነኛ መነሻም እየተለመደ የመጣው የመንግስት ሹመት አሰጣጥ እንደሆነ ግልፅ ነው። ይሁንናም ከተሃድሶ ተልእኮዎች አንዱ ደግሞ በአስተሳሰብም ሆነ በተግባር ያሉ ድክመቶችን ማስተካከል፣ አዳዲስ አስተሳሰቦችንና ተግባራትንም ማስተዋወቅ ስለሆነ ይህ ያልተለመደ የሚመስል አሰራር ስራ ላይ እንዲውል ተደርጓል።

በመንግስት ከፍተኛ የኃላፊነት ቦታ መመደብ/ መሾም ያለባቸው የድርጅት ከፍተኛ አመራሮች ናቸው የሚለው አስተሳሰብ በጥልቀት የመታደሱን ንቅናቄ የግድ ካሉት መሰረታዊ ጉድለቶቻችን ቁልፉ የሆነው በመንግስት ስልጣን ላይ ከተፈጠረው የተዛባ አተያያ የሚመነጭ ነው። ቁልፉ ችግራችን ድርጅቱ የስልጣን ምንጭ መሆኑ ነው ብለናል። በድርጅቱ ወደ ከፍተኛ አመራር በመጣህ መጠን ወደ መንግስት ከፍተኛ ስልጣን መሸጋገር እየተለመደ ትክክለኛ መርህም ተደርጎ እየተወሰደ የመጣበት ሁኔታ የጥፋታችን ሁሉ መንስኤ ሆኗል። ይህ አካሄድ ግን በአስከተለው ጉዳት ብቻ ሳይሆን ከትክክለኛ የድርጅትና የመንግስት ኃላፊነት አመዳደብ መርህ አኳያ ሲታይም ቀልጥፎ መታረም ያለበት ስህተት ነው። ድርጅትና መንግስት ሁለት የተለያዩ ፍጡሮች ናቸው። በየራሳቸው መተዳደሪያ ደንብና ህግ የሚመሩ፣ የየራሳቸውም ተልዕኮ ያላቸው ሁለት አካላት እንደሆኑ ይታወቃል። በምርጫ አሸንፎ የመንግስት ስልጣን የሚይዝ ድርጅት የሁለቱን ልዩነት በሚገባ ጠብቆ መምራት ካልቻለ ስርዓቱን አደጋ ላይ የሚጥል ሁኔታ እስከመፍር የሚዘልቅ ችግር ሊያስከትል ይችላል። ድርጅቱ ለመንግስት ፖለቲካዊ አመራር ይሰጣል፣ መንግስት ደግሞ ከፓርቲው ፖለቲካዊ አመራር የሚመነጩ ፖሊሲዎችን መሰረት በማድረግ ይንቀሳቀሳል።ለስራው የሚኖረው ሙያዊና የአመራር ብቃት ሊሆን ይገባል። በልዩ ትኩረትም ሆነ በሙያዊና የአመራር ብቃታቸው የሚሾሙ የፓርቲ አባላት በሚኖሩበት ሁነታ ግን የግድ የፓርቲው ከፍተኛ አመራር የሆኑ ብቻ የሚባል ባይሆንም በፓርቲው ከፍተኛ አመራር ኃላፊነት ላይ የደረሱ ሰዎች የተሻለ ብቃት ያላቸው እንደሚሆኑ ስለሚጠበቅ ባብዛኛው ቀዳሚ ተመራጭ የሚሆኑበት ሁኔታ ሊኖር ይችላል።

ትክክለኛው መርህ ይህ ሆኖ ሳለ የመንግስት አስፈፃሚ የኃላፊነት ቦታ ሁሉ በድርጅት አባላት ያውም ከፍተኛ አመራር በሆኑ ብቻ መያዝ አለበት የሚለው አስተሳሰብ የተሳሳተ ነው። የመንግስት ኃላፊነት የድርጅት አባላትና ከፍተኛ አመራር ባልሆኑ ከተሞላ በመንግስት መዋቅሩ ፖለቲካዊ አመራር ለመስጠትና የድርጅቱን ፖሊሲ ለማስፈፀም ያስቸግራል የሚል ምክንያትም አይሰራም። ድርጅት በህብረተሰቡም ሆነ በመንግስት ውስጥ ፖለቲካዊ አመራር የሚያረጋግው መዋቅራዊ አቅም ስለያዘ አይደለም። ፖለቲካዊ አመራር የሚረጋገጠው ድርጅቱ ፕሮግራሙን አቋሞቹን ለማስተዋወቅና ምልአተ ህዝቡ የሚደግፋቸው በሂደትም የኔ ብሎ የሚቀበላቸውና የሚመራባቸው የሚሆኑበትን ሁኔታ መፍጠር የሚያስችል ውጤታማ የፖለቲካ ስራ በመስራት ነው። ይህንን የመፈፀም ኃላፊነትም የድርጅት መዋቅር ይሆናል። የድርጅት መዋቅር ዋነኛ ተግባራት የፖለቲካና የድርጅት ስራዎች ሲሆኑ እነዚህም በአባላትና በህዝብ ውስጥ በሚሰሩ ሁለት ዘርፎች ተለይተው የሚከናወኑ ናቸው። የአባላት ፖለቲካዊ ስራ በውስጠ ድርጅት ልሳንና በየአደረጃጀቱ /መሰረታዊ ድርጅትን፣ ህዋስ/ እንደአስፈላጊነቱም በተለያዩ የውይይት መድረኮች አማካይነት የሚካሄደውን ስራ ይመለከታል። በህዝቡ ውስጥ የሚካሄድ ፖለቲካዊ ስራ ደግሞ በተለያየ ደረጃ በሚዘጋጁ የህዝብ መድረኮችና በልሳን አማካይነት እንዲካሄድ ይጠበቃል። ይሁንናም ድርጅታችን ለህዝብ ፖለቲካዊ ስራ የሚሰጠው ትኩረትና ራሱ በስራውም ላይ ያለው ግንዛቤ ተዳክሟል ማለት ይቻላል። የህዝብ ፖለቲካዊ ስራ የመንግስትን ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ የልማት እቅዶች ማስፈጸም ብቻ ተደርጎ የሚወሰድበት ሁኔታ ተፈጥሯል። ወደህዝብ የሚወርድ ፖለቲካዊ ስራ ምናልባት ሽታው የሚታየው በምርጫ ሰሞን ብቻ እየሆነ መጥቷል።

በመንግስት መዋቅር ፖለቲካዊ አመራር ለማረጋገጥና ከድርጅቱ ፕሮግራም የተቀዱት የመንግስት ፖሊሲዎች ተፈፃሚ እንዲሆኑ ቀዳሚው ጉዳይ የመንግስት ሰራተኞችም በድርጅቱ የፖለቲካ ስራ የሚሳቡበትና ደጋፊ ሊሆኑ የሚችሉበትን መፍጠር ይገባል። የድርጅት መዋቅር ተገቢ የፖለቲካ ስራ በማይሰራበት ሁኔታ የድርጅቱ ከፍተኛ አመራር አባል የሆኑ ግለሰብ የመንግስት ስራውን ለመምራት ስለተሾመ ፖለቲካዊ አመራር ተረጋግጧል ማለት አይቻልም። በሌላም በኩል በመንግስት ተቋማት የሚሰጠው ፖለቲካዊ አመራርና የፖሊሲ ተፈፃሚነት የሚረጋገጠው በተቋሙ ያሉት ሰራተኞች የመንግስትን ፖሊሲ አውቀው እንዲፈፅሙ፤ የማይደግፉት ቢሆንም እንኳ የመፈፀም ግዴታ እንዳላቸው ተረድተው የሚተገብሩበትን ሁኔታ በመፍጠር ነው። ይህ ደግሞ ኃላፊው የድርጅት አባል ቢሆንም ባይሆንም የግድ መፈፀም ያለበት ይሆናል። የዚህ አይነት ስርዓት ባልተገነባበት በየተቋሙ በሚመደቡ የድርጅት አባላት ዘበኛነት የፖለቲካ አመራርን ማረጋገጥ አይቻልም።

በተጀመረው የመልሶ ማደራጀት በከፍተኛ ተቋማትና በተለያዩ ቦታዎች ሲያገለግሉ ለነበሩ ምሁራን የተሰጠው ሹመት በዚህ መንፈስ መታየት ይኖርበታል። ምሁራኑ የተመረጡት በሹመት የተመደቡበትን ተቋም ለመምራት ሙያቸውና የስራ ልምዳቸው ብቁ ስለሚያደርጋቸው ነው። ውጤታማነቱ በተግባር የተረጋገጠ መስመር እያለው በማስፈፀም አቅም ድክመት የተነሳ ህዝቡ የሰጠውን መንግስትን የመምራት ኃላፊነት በብቃት ለመወጣት እንደተሳነው ለሚረዳው ኢህአዴግ የማስፈፀም አቅም ከፍተቱን የሚሞሉ ባለሙያዎችን መሾም ትክክለኛ ውሳኔ ነው። ውሳኔው በርግጥም የመታደስ ርምጃ መጀመሩን የሚያመለክት፣ ፖለቲካዊ አመራርን በፖሊሲ ጥራትና ፖሊሲውን ተቀባይነት እንዲያገኝ በሚሰራ ፖለቲካዊ ስራ ብቃት፣ በድርጅት መዋቅሩ አማካይነት በሚሰራ የፖለቲካ ስራ እንጂ በየተቋሙ በሚመደቡ ካድሬዎች ዘበኝነት ማረጋገጥ እንደማይቻል፤ መንግስትና ድርጅት የተለያዩ መሆናቸውን፣ የድርጅት አባልነት የስልጣን ምንጭ መሆን እንደማይገባው የተገነዘበ ርምጃ ነው። ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ በርግጥ ምሁራኑ ስለመጡ ብቻ የመንግስት አመራር ችግር ይፈታል የሚባል እንዳልሆነ አያከራክርም። የምሁራኑ መምጣት በአጠቃላይ በመንግስት የአመራርና አሰራር ስርዓታችን መለወጥ ጋር ካልተዛመደ ሌላ በጉልቻ መቀያየር ወጥ የማጣፈጥ ከንቱ ምኞት ይሆናል።¾   


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 1 of 20

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us