የምህረት ቦርዱ ተጠሪነቱ በሕዝብ ላልተመረጠ ጠቅላይ ሚኒስትር፤ እንዴት ተጠሪ ይሆናል?

Wednesday, 06 June 2018 13:41

 

“የፌዴራል የፀረ ሙስናና ስነምግባር ኮሚሽንን ያየ ከአስፈፃሚው ጋር አይጫወትም”

በሳምሶን ደሳለኝ

የምህረት አሰጣጥና አፈፃፀም አዋጅ ረቂቅ ግንቦት 28 ቀን 2010 ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቀርቧል። የረቂቅ አዋጁ አስፈላጊነትን በተመለከተ የተለያዩ ሀገሮች ተሞክሮ በወፍ በረር ትንታኔ ተያይዞ ቀርቧል። ወደኋላ መለስ በማለትም የግሪክ፣ የአሜሪካ እና የደቡብ አፍሪካ የወንጀል ድርጊቶች ምህረት ልምዶችን ለማሳየት ተሞክሯል።

ምህረት ማድረግ ያተርፍ ይሆናል እንጂ፣ የሚያሳጣው ነገር አይኖርም ብሎ ማስቀመጥ ከባድ አይደለም። የምህረት፣ አሰጣጥና አፈፃጸም እንደየ ሀገሩ አውድ እንደሚለያይ ግን ግንዛቤ መውሰዱ ተገቢ ነው። ምህረት፣ የተወሰኑ ሀገሮች ልምድን በመውሰድ ብቻ የሚከናውን ሳይሆን የሀገሮቹን ተጨባጭ ሁኔታዎች ከግምት መውሰዱ ይመከራል። ቅዱስ ቃሉም እንደሚለው፣ የበደላችሁን ይቅር በሉ ነው። ስለዚህም ምህረት በማድረጉ ላይ ልዩነት አይኖርም።

ወደሀገራችን ተጨባጭ ሁኔታ ስንመጣ ዋናው ነጥብ ከምህረት አዋጅ በፊት የህግ የበላይነት ማክበርና ማስከበር የሚችል መንግስታዊ ቁመና ያስፈልገናል። የሕግ የበላይነት በዋናነት የሚያስፈልገን ገዢው ፓርቲን ከፖለቲካ ሙስና የጸዳ ለማድረግ ነው። ይህም ሲባል፣ የፖለቲካ ሙስና በሰነድ የሚወራረድ የተለመደ ሙስና ሳይሆን፣ በሕግ ሽፋን አስፈፃሚ አካል የሚፈጽመው ረቂቅ መንግስታዊ ሙስና ነው። በግለሰቦች ደረጃም ስንመለከተው፣ አንዳንዶቹ ምንጩ ያልታወቀ የፖለቲካ ስልጣን አላቸው፤ የፈለጉትን ቢሮክራሲ የማዘዝ፣ የመበርበር፣ የማስወሰን አቅም አላቸው። ለዚህም ነው፤ የህግ የበላይነት ማረጋገጥ ያልቻለ መንግስት፣ የምህረት አሰጣጡና አፈፃጸሙ ከፖለቲካ ሙስና እንዴት ሊነጠል እንደሚችል መገመት ከባድ የሚሆነው።

ወደ ዋናው ነጥብ ከመግባታችን በፊት የፌዴራል የፀረ-ሙስናና ሥነምግባር ኮሚሽን በገዢው ፓርቲ ባለሟሎች እንዴት እንደፈረሰ ማየቱ ተገቢ ነው። የጸረ-ሙስናና ሥነምግባር ኮሚሽን መጀመሪያ ተጠሪነቱ ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ነበር። ይህም ማለት፣ ከአስፈፃሚ አካል ነፃ የሆነ መስሪያቤት ነበር። በወቅቱ ኮሚሽነር የነበሩት ወ/ሮ እንወይ ገ/መድኅን ራሳቸውን ነፃና ገለልተኛ አድርገው ሥራ መስራት ጀምረውም ከፓርቲ ስብሰባዎችም ለበርካታ ጊዚያት ርቀው ተቀምጠው ነበር። የወ/ሮዋ ሁኔታ ያልጣማቸው የአስፈፃሚ አካላት ኮምሽኑን በተመለከተ አንድ ነገር ማድረግ እንዳለባቸው ከውሳኔ ላይ ይደርሳሉ። ወ/ሮ እንወይም የብአዴን ማዕከላዊ ኮሚቴ ስብሰባ ጥሪ ሲደርሳቸው፤ ገለልተኛ ተቋም እንደሚመሩ አሳውቀው ጥያቄውን ውድቅ ያደርጋሉ። ይህም አካሄዳቸው ከኮምሽኑ እንዲሰናበቱ አብቅቷቸዋል።

በወቅቱ በወ/ሮ እንወይ እንቅስቃሴ ግራ የተጋባው የአስፈፃሚ አካል የኮምሽኑን ተጠሪነት ከፓርላማው ላይ ነጥቆ፣ ወደ አስፈፃሚው መዳፍ ውስጥ ከተተው። አስፈፃሚውም ኮሚሽኑን ከተግባሩ አላቆ የፖለቲካ ሙስና መስሪያቤት አደረገው። ኮሚሽኑ ወፎችን እንጂ ጭልፊቶችን ማደን የማይችል ተቋም አድርጎ ቀረጸው። አስፈላጊ ሲሆን ከፖለቲካው መስመር ያፈነገጡ ሰዎችን መልቀሚያ አደረገው። በሕግ የበላይነት ሳይሆን በገዢው ፓርቲ ኃላፊዎች የሚወሰኑ ውሳኔዎች አስፈፃሚ ሆነ። ኮሚሽኑም አስፈፃሚውን ቀና ብሎ ማየት የማይችል ተራ ታዛዥ ተቋም ሆኖ፣ በመጨረሻም በሕዝብ ተቀባይነት እንዳያገኝ አድርገው አፈራረሱት። ኮሚሽኑ ከፊል ዲፓርትመንቱ ወደጠቅላይ አቃቤ ሕግ ሲጠቃለልም በአስፈፃሚው ትዕዛዝ በርካታ ሰነዶች እንዲሰወሩ መደረጉን የውስጥ አዋቂ ምንጮች በወቅቱ በተለያየ ቦታ ሹክ ብለው ነበር ሰሚ ግን ሳያገኙ ቀርተዋል።

በተመሳሳይ ሁኔታ የኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ምህረት አሰጣጥ እና አፈፃጸም ሥነ-ሥርዓት ረቂቅ አዋጅ፤ (4.1) የምህረት ቦርዱ ተጠሪነቱ ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ይሆናል፣ ይላል። ወረድ ብሎም፣ የምህረት አሰጣጥ አፈፃጸም (11.2) ጠቅላይ ሚኒስትሩ የቦርዱን የምህረት የውሳኔ ሐሳብ ከተቀበለ በጉዳዩ ላይ ረቂቅ የምህረት አዋጅ በፌደራል ጠቅላይ ዐቃቤ ሕግ በኩል እንዲዘጋጅ ያደርጋል። (11.3) በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (2) መሰረት የተዘጋጀው ረቂቅ የምህረት አዋጅ የሚኒስትሮች ምክር ቤት መክሮበት ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ይቀርባል፤ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ከጸደቀ የፌደራል ጠቅላይ ዐቃቤ ሕግ ከሚመለከታቸው አካላት ጋር በመሆን ያስፈጽማል፤ ይላል።    

እዚህ ላይ መታወቅ ያለበት ነጥቦች በኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ የሀገሪቷን ሥርዓተ-መንግስት የሚመራው ጠቅላይ ሚኒስትር በሕዝብ ተወካዮች ምክርቤት አብላጫ ድምጽ ማግኘት ከቻለ የፖለቲካ ፓርቲ የሚሰየም እንጂ፤ በሕዝብ በቀጥታ ምርጫ የሚመረጥ አይደለም። የአዋጁም ረቂቅ ለሀገርና ለሕዝብ ጥቅምን መውጣቱን ስለሚጠቁም፣ ለሕዝብ ውክልና ያለው አካል ማነው የሚለውን ጥያቄ መመለስ ተገቢ ነው፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ናቸው? ወይንስ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት? ወይንስ የፕሬዝዳንቱ ነው? ምላሽ ለመስጠት ዛሬ መቶ በመቶ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በኢሕአዴግ እና አጋሮቹ መያዙን መመልከት የለብንም። ነገ ምን ሊፈጠር እንደሚችል ዛሬ ላይ ሆኖ መገመት አይቻልም።

ከዚህ ጋር በተያያዘ የአዋጁ መነሻ ጭብጡ በረቂቅ ሰነዱ እንዲህ ይላል፤ “በኢትዮጵያ ውስጥ ሰላምና መረጋጋትን የሚያደፈርሱ ሁኔታዎች በሚፈጠሩበት ወቅት የማሕበረሰቡን ሰላም እና ደህንነት ለማረጋገጥ እንዲሁም ፖለቲካዊ፣ ማሕበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ጥቅም በተሻለ መልኩ ለመጠበቅ ምህረት መስጠት የሚያስችል ሁኔታ መፍጠር አስፈላጊ በመሆኑ ምህረት የሚሰጥ ሥነ-ሥርዓት በሕግ መደንገግ ስለሚያስፈለግ የምህረት አሰጣጥና አፈፃጸም ሥነ-ሥርዓት አዋጅ ማውጣት አስፈላጊ ሆኗል፤” ይላል። ይህ የመነሻ ሃሳብ ለትርጉም የተጋለጠ አጠቃላይ ትንታኔ በመሆኑ፤ ከፓርቲ መሪዎች ይልቅ የህዝብ ውክልና መሰረቱ ሰፋ ለሚለው ምክርቤት መስጠቱ ተገቢነቱ ከፍ፤ ይላል።  

ነገሩን ትንሽ ዘርዘር ለማድረግ፣ “ጠቅላይ ሚኒስትሩ የቦርዱን የምህረት የውሳኔ ሐሳብ ከተቀበለ በጉዳዩ ላይ ረቂቅ የምህረት አዋጅ በፌደራል ጠቅላይ ዐቃቤ ሕግ በኩል እንዲዘጋጅ ያደርጋል።” የሚለው አንቀጽ አደገኛ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትሩ የቦርዱን ውሳኔ ከምን አንፃር ነው “የሚቀበሉት” “የማይቀበሉት”፤ ከፓርቲያቸው ጥቅም? ከአስፈፃሚው ጥቅም? ከሕዝብ ጥቅም? ከእራሳቸው ጥቅም? ወይንስ ከአዋጁ አንፃር?፤ ምርጫው የጠቅላይ ሚኒስትሩ ነው የሚሆነው። ስለዚህም ወደፊት በተለያዩ የፖለቲካ ፓርቲዎች የሚወከል የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት እንደሚኖር ታሳቢ አድርገን ስልጣኑን ሙሉ ለሙሉ ለምክር ቤቱ መስጠት አዋጪ ነው።

ሌላው የረቂቅ አዋጁ የተፈፃሚነት ወሰን (3.1) ይህ አዋጅ በማንኛውም የወንጀል ዓይነቶች ተጠርጣሪዎች፣ ተከሳሾች ወይም ፍርደኞች ላይ ተፈፃሚ ይሆናል፤ (3.2) በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (1) የተደነገገው የሰው ዘር በማጥፋት፣ ያለፍርድ የሞት ቅጣት እርምጃ መውሰድ፣ በአስገዳጅ ሰውን መሰወር እና ኢ-ሰብዓዊ የድብደባ ወንጀሎች ላይ ተፈፃሚ አይሆንም፤ ይላል። አዋጁ ተፈፃሚ የማይሆንባቸውን ወሰኖች ብሎ ያስቀመጣቸው፣ በአለም አቀፍ ሕግም ላይ የተቀመጡ አብይ ወንጀሎች ናቸው። ሆኖም፤ ከላይ ለማስቀመጥ እንደተሞከረው የምህረት አዋጁ የሀገሪቷን ተጨባጭ ሁኔታዎችን ከግምት ውስጥ ማስገባት አለበት የሚል መከራከሪያ ማስቀመጡ ጥሩ ነው።

ይህም ሲባል፣ በሀገራችን ውስጥ አንዱ እና ምንአልባትም ዋነኛው የአለመረጋጋት ምንጭ ፍትሃዊ የሃብት ክፍፍል አለመኖሩ ነው። ከገዢው ፓርቲ ፖለቲካ ኢኮኖሚ ጋር የተጠጋ፣ ከስራ እድል እስከ ዘረፋ የሚመቻችበት ሀገር ውስጥ ነው፤ ያለነው። በኪራይ ሰብሳቢ ፖለቲካ ኢኮኖሚ የበላይነት የተዘፈቀች ሀገር ውስጥ ነው፤ ያለነው። ምንም ዕሴት የማይፈጥሩ፣ የማይጨምሩ ኃይሎች የተቆጣጠሩት የንግድ ሥርዓት ያለባት ሀገር ውስጥ ነው፤ ያለነው። የሃብታቸው ምንጭ በማይታወቁ ሰዎች የተገነቡ ሕንፃና ሆቴሎች ያላት ሀገር ውስጥ ነው፤ ያለነው። የመንግስት ፕሮጀክቶች ደረጃውን ባልጠበቀ ግንባታ እየተገነቡ ዘረፋ በሚፈጸምባት ሀገር ውስጥ ነው፤ ያለነው። በአጠቃላይ ከዚህ ደሃ ሕዝብ አጥንት ላይ ስጋ የሚገነጥሉ፤ አብይ ሙሰኞች ያሉባት ሀገር ውስጥ ነው፤ የምንገኘው። ስለዚህም በሙስና የተጠረጠሩ ሰዎችን በግልፅ አዋጁ ምህረት እንደማይሰጥ ተፅፎ መቀመጥ አለበት።

ለዚህ ጥሩ ማሳያ የሚሆነው፣ ባለፉት ሁለት ወራት በኪራይ ሰብሳቢ ፖለቲካ ኢኮኖሚ ውስጥ ለተዘፈቁ ኃይሎች በይቅርታ ሽፋን በፖለቲካ ሙስና ክሳቸው እንዲቋረጥ መደረጉ ነው። ይህንን ያደረገው አካል ሕገመንግስታዊም ሆነ ከአዋጅ የሚመነጭ ስልጣን እንደሌለው ይታወቃል። በተለይ የተፈቱበት አግባብ በጥሬ ትርጉሙ ሲቀመጥ፣ “እነእንትና ሳይታሰሩ፤ እነእገሌ እንዴት ይታሰራሉ?” በሚል ተልካሻ ምክንያት ወገንተኝነት የተላበሰ ውኃ የማያነሳ መሆኑ ነው። ስልጡን አመራር ማግኘት ብንችል ኖሮ፣ ከዚህ በፊት ዘርፈዋል የሚሏቸውን ሰዎች ወደሕግ አቅርቦ ሥርዓት ማስያዝ እንጂ፤ የቀድሞዎቹ ሌቦች ማን ጠየቃቸውና “የእኛ ወገኖች” ይጠየቃሉ በሚል ምክንያት ለኪራይ ሰብሳቢዎች ወገንተኛ ሆኖ መገኘት የጊዜ ጉዳይ እንጂ፤ ከተጠያቂነት የማምለጥ ተደርጎ መውሰድ የፈቺውና የተፈቺውን መርህ አልባ ግንኙነት ከማሳየት የተለየ ትርጉም የለውም።

ስለዚህም “ይህ አዋጅ በማንኛውም የወንጀል ዓይነቶች ተጠርጣሪዎች፣ ተከሳሾች ወይም ፍርደኞች ላይ ተፈፃሚ ይሆናል፤” የሚለው አቀራረቡ ውሻ በቀደደው ጅብ ይገባል እንዲሉ፤ የህዝብ ሃብት ያዘረፉ፤ የዘረፉ፤ በገንዘብ አጠባ የተሰማሩ፤ ምንጩ ያልታወቀ ሃብት ባለቤት ለሆኑ ድርጅቶችም ግለሰቦችም፤ በምህረት አዋጁ ተፈፃሚ ማዕቀፍ ውስጥ እንደማይካተቱ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ጉዳዩ ለዝርዝር ምርመራ የተመለከተ ቋሚ ኮሚቴ በግልፅ ጽፎ በአዋጁ ማስፈር ይጠበቅበታል።

የአዋጁ ሌላው ግራ አጋቢ ይዘቱ ይህንን ይመስላል፤ በማጠቃለያው ማብራሪያ ላይ እንደሰፈረው፣ “የአዋጁ ምሕረት ሕገመንግስታዊ ይዘት ያለው በአብዛኛው ጥፋቶች፣ ሀገር መክዳት፣ የአመፅ ወንጀሎች እና በሀገርና በመንግስት ላይ አመፅ ማነሳሳት ወንጀል ለፈጸሙና በሕግ በተሰጠው የጊዜ ገደብ ውስጥ ወደ ሰለማዊ ኑሯቸው ተመልሰው የመንግስት ሕግ እና ሥርዓት ለማክበር ግዴታ ለሚገቡ ጥቂት ወይም መላው ወንጀለኞች መንግስት ያለፈውን ጥፋታቸውን ሙሉ ለሙሉ ስሪየት የሚያደርግበት ሥርዓት ነው። ምህረት መብት ሳይሆን የሀገር ሰላምና ደህነት ለማረጋገጥ በተወሰኑ የወንጀል ዓይነቶች በአንድ ደረጃ ለሚገኙ ተጠርጣሪዎች ወይም ወንጀለኞች ላይ ምርመራ ወይም የክስ ሒደት ከማስቀጠል ወይም ቅጣትን ከማስፈጸም ይልቅ ምህረት የተሻለ ውጤት ያመጣል ተብሎ ሲታሰብ የሚሰጥ ነው፤” ይላል።

ማጠቃለያው ላይ የሰፈረው የምህረት ይዘት፣ የጌታችን እየሱስ ክርስቶስ ምህረት እንጂ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የሚሰጡት ምህረት አይደለም። ረቂቁ፣ የህግ የበላይነትን በአዋጅ የሚሽር የተንቦረቀቀ ልጓም የሌለው የምህረት ሰነድ፤ ነው። ለተወሰኑ ኃይሎች ቀዳዳ ለመክፈት ሆን ተብሎ በልካቸው የተሰፋ የምህረት ረቂቅ አዋጅ፤ ነው። በተለይ፤ በ“ሀገር በመክዳት” የተወነጀሉ ኃይሎች ግለሰቦችን ምህረት አደርጋለሁ የሚል መንግስት፣ በአለም የመጀመሪያው የኢትዮጵያ መንግስት ሳይሆን አይቀርም። ባሳለፍነው ሁለት ወራት በእንግሊዝ እና በሩሲያ መካከል ለተፈጠረው የዲፕሎማሲ ውጥረት እና ግጭት ምክንያቱ፤ ሩሲያዊ ሆኖ ለእንግሊዝ መንግስት ተቀጥሮ የገዛ ሀገሩን ሩሲያን ሲሰልል በነበረ፤ ግለሰብ መነሻ ነው። ስለዚህም “በሀገር ክህደት የተወነጀሉ ኃይሎችን ግለሰቦችን ለጊዜው ለመጥቀም ተብሎ የምህረት አዋጅ ማዘጋጀት፣ ከሀገር ከሃዲዎቹ የማይተናነስ ወንጀል ተደርጎ የሚወሰድ መሆኑ አሻሚ አይደለም።

እንደመውጫ ግን፣ የህግ የበላይነት ማረጋገጥ ቁርጠኛ የሆነ መንግስት፤ ቀጫጭን የፍትህ ማስፈጸሚያ መንጠላጠያ ሕጎች አያስፈልጉትም። የህግ በላይነትን ማረጋገጥ፤ ማስከበር፤ ብቻውን ለሁሉም ምላሽ ይሰጣል። ገዢው ፓርቲ ለሕግ የበላይነት እራሱን ካስገዛ፤ በዚህ ሀገር ውስጥ የሚወድቅ ቁስም ሰውም አይኖርም፤ ያለውም ምርጫ ይሄው ነው።

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
1350 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us