You are here:መነሻ ገፅ»poletica»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

 

በብሩክ አያሌው

የኢፌዴሪ ወንጀል ህግ አንቀጽ 556(2(ሀ) ደርጊቱ በወንጀል ከስ አቅራቢነት የሚያሰቀጣው እና ከስድስት ወር እስከ ሶስት አመት የሚደርስ ቀላል እስራት የሚሆነው ጥፋተኛው ጉዳት ያደረሰው በመርዝ ወይም በገዳይ መሳሪያ ወይም የአካል ጉዳት ሊያደርስ የሚችል ሌላ መሳሪያ በመጠቀም እንደሆነ ነው በማለት ይደነግጋል።

በዚህ ድንጋጌ አተገባበር ዙሪያ ብዙ ጊዜ በፍ/ቤቶች አካባቢ የአተረጓጎም ልዩነት ይስተዋላል።በአንድ በኩል አጥፊው ድርጊቱን ሲፈጽም መሳሪያ ከተጠቀመ የደረሰው ጉዳት ግምት ዉስጥ ሳይገባ በዚህ ድንጋጌ ስር ሊከሰስ እና ሊቀጣ ይገባል የሚል መከራከሪያ ሲቀርብ በሌላ በኩል ደግሞ አጥፊው ድርጊቱን የፈጸመው መሳሪያ ተጠቅሞ ቢሆንም እንኳን በተጎጂው ላይ የደረሰ ጉዳት ከሌለ መሳሪያዉን በመጠቀሙ ብቻ በዚህ ድንጋጌ ስር ተከሶ ሊቀጣ ይገባል የሚል መከራከሪያ ይቀርባል።

የመጀመሪያውን አቋም የሚደግፉት ተከራካሪዎች የሚያቀርቡት ምክንያት አጥፊው መሳሪያውን ተጠቅሞ ድርጊቱን ከፈጸመ የደረሰው ጉዳት ይነስም ይብዛም ድርጊቱን ሲፈጽም ጉዳት የማድረስ ሀሳብ አለው የሚል ነው።መከራከሪያቸውን ሲያጠናክሩም ጉዳት አልደረሰም ከተባለም ቢያንስ በሙከራ ሊከሰስ ይገባል ይላሉ።ሙከራ ሲባል በኢፌዴሪ የወንጀል ህግ አንቀጽ 27(1-3) ትርጉሙና ዝርዝር ነገሮቹ የተገለጸ ሲሆን አንድ ሰው ወንጀል ለማድረግ ጀምሮ የወንጀል ድርጊቱን እስከመጨረሻው ድረስ ያልተከታተለ ወይም ለመከታተል ያልቻለ እንደሆነ ወይም የወንጀሉ ድርጊት እንዲፈጸም እስከ መጨረሻው ድረስ ተከታትሎ የሚፈልገውን ዉጤት ለማግኘት ያልቻለ እንደሆነ በመሞከሩ ብቻ ጥፋተኛ ተብሎ ወንጀሉ ቢፈጸም ኖሮ ሊቀጣ በሚችልበት ድንጋጌ የሚቀጣበት የህግ መርህ ነው። በመሳሪያ በመጠቀም ድብደባ ተፈጽሞ አጥፊው በድርጊቱ ያደረሰው ጉዳት ባይኖርም ድርጊቱን ሲፈጽም መሳሪያ መጠቀሙ በመሳሪያው ጉዳት የማድረስ ሀሳብ ስላለው ያሰበውን ውጤት ባያገኝ አንኳን በመሞከሩ ብቻ በወንጀል ህግ አንቀጽ 556(2(ሀ)) ስር ተከሶ መቀጣት አለበት ማለት ነው። ለምሳሌ አንድ ሰው ሌላን ሰው በዱላ ጭንቅላቱን ቢመታውና በተመታው ሰው ላይ የደረሰ ምንም አይነት ጉዳት ባይኖር ደብዳቢው በወንጀል ህግ አንቀጽ 556(2(ሀ)) ስር ያለውን ድርጊት ለመፈጸም ሞክሯል ተብሎ በዚሁ ድንጋጌ ስር ያለውን ቅጣት መቀጣት አለበት ማለት ነው።

ሁለተኛውን አቋም የሚደግፉት ደግሞ አጥፊው በወንጀል ህግ አንቀጽ 556(2(ሀ)) ስር ጥፋተኛ ነው ለማለት ድርጊቱን የፈጸመው ጉዳት ሊያደርስ በሚችል መሳሪያ ሆኖ፣ሊታይ የሚችል ጉዳት ካደረሰ እንዲሁም የደረሰው ጉዳት በወንጀል ህጉ አንቀጽ 560 ስር የተገጸው የእጅ እልፊት ጉዳት ወይም በአንቀጽ 555 ስር የተገለጸው ከባድ የአካል ጉዳት ውጭ ከሆነ ነው በሚል ይከራከራሉ።እኔም የዚህ አቋም ደጋፊ ስሆን ይሄንን ክርክር ለማጠናከር የሚከተሉትን መከራከሪያዎችን አቀርባለሁ

1. የወንጀል ህግ አንቀጽ 556(2(ሀ)) ከአንቀጽ 556(1) ጋር ተያይዞ መተርጎም ይኖርበታል። በወንጀል ህግ አንቀጽ 556(1) ላይ ጥፋተኛው በአንቀጽ 555 ከተገጸው ከባድ የአካል ጉዳት ውጪ የሆነ ጉዳት ካደረስ የግል አቤቱታ ሲቀርብበት ከአንድ አመት በማይበልጥ ቀላል እስራት ወይም በመቀጮ እንደሚቀጣ ተደንግጓል።አከራካሪው የወንጀል ህግ ድንጋጌም ከአንቀጽ 556(1) የቀጠለ ሲሆን ሁለቱ ድንጋጌዎች ተያይዘው ሲተረጎሙ አጥፊው ሊቀጣ የሚችለው በንዑስ ቁጥር አንድ ላይ የተገለጸውን ጉዳት በመሳሪያ ከፈጸመው ብቻ ነው።ይሄ ማለት መሳሪያ ከመጠቀሙ ባሻገር ያደረሰው ጉዳት ሊኖር ይገባል ማለት ነው።ድንጋጌው በዚህ አግባብ ካልተተረጎመ አና የመጀመሪያውን አቋም የሚደግፉት ሰዎች አንደሚሉት ከተተረጎመ አጥፊው መሳሪያ ስለተጠቀመ ብቻ የደረሰ ጉዳት ሳይኖር በወንጀል ህግ አንቀጽ 556(1) ላይ ከተቀመጠው ቅጣት የከበደ ቅጣት ከ6 ወር ያላነሰ ቀላል እስራት ይቀጣል ማለት ነው።ይሄ ማለት ደግሞ መሳሪያ ሳይጠቀም የአካል ጉዳት ያደረሰ አጥፊ ከአንድ አመት በማይበልጥ ቀላል እስራት ወይም በመቀጮ ተቀጥቶ፣ መሳሪያ ተጠቅሞ ጥፋት ፈጽሞ ጉዳት ሳያደርስ ከ6ወር ያላነሰ ቀላል እስራት ሊቀጣ ነው ማለት ነው።

2. የወንጀል ህጉ ሊደርስበት ካሰበው ግብ እና ከህግ አውጭው ሀሳብ አኳያ መተርጎም ያስፈልጋል (የወንጀል ህግ አንቀጽ 3/4/)።ይሄ ሲባል በወንጀል ህግ አንቀጽ 556(2(ሀ)) ላይ ህግ አወጪው አጥፈው መሳሪያ በመጠቀሙ ከፍ ያለ ቅጣት እንደሚቀጣ ያስቀመጠው መሳሪያ መጠቀሙን ብቻ ለመቅጣት ሳይሆን አጥፊው መሳሪያ ተጠቅሞ ድብደባ ከፈጸመ በተበዳዩ ላይ ከፍ ያለ ጉዳት ያደርሳል በሚል ግምት ነው።ድርጊቱ በመሳሪያ ተፈጽሞ የደረሰ

ጉዳት ከሌለ ወይም የደረሰው ጉዳት የእጅ እልፊት ከሆነ በአንቀጽ 556(2(ሀ)) ስር የተገለጸውን ቅጣት መቅጣት የህግ አውጭው አላማ ነው ብሎ መውሰድ አይቻልም።

3. በሙከራ መጠየቅ አለበት የሚለውን መከራከሪያ በተመለከተ አጥፊው ድርጊቱን ፈጽሞ ውጤቱን ስላገኘ ድርጊቱ በሙከራ የቀረ ነው ማለት አያስችልም። አጥፊው ድርጊቱን ሲፈጽምም ሃሳቡ ጉዳት ለማድረስ ስለመሆኑ ማወቅ አይቻልም። ስለሆነም ይሄ መከራከሪያ ብዙም የሚያስኬድ አይደለም።ለምሳሌ አጥፊው በኤርገንዶ ጫማ ወርውሮ ሰው ቢደበድብ እና የደረሰ ጉዳት ባይኖር የተወረወረው ጫማ በራሱ ጉዳት ሊያደርስ የሚችል አይደለም። በዚህ ጊዜ ጉዳት የማድረስ ሀሳብ አለው ማለት አይቻልም።

ሲጠቃለል አጥፊው መሳሪያ ተጠቅሞ ድብደባ ፈጽሞ የደረሰ ጉዳት ከሌለ በወንጀል ህግ አንቀጽ 560(1) ስር ከሚጠየቅ በስተቀር በወንጀል ህግ አንቀጽ 556(2(ሀ)) ስር መጠየቁ ተገቢነት የለውም።

 

ኪዳኔ መካሻ (የህግ ባለሞያ)

ሊያውም ሁለቴ ነዋ። ሕገመንግስት ህዝቡ መብቶቹን ለመንግስት እንዲያስተዳድረው አሳልፎ ሲሰጥ የሚዋዋለው ማህበራዊ ውል ነው።


የሀገሪቱ ሕጎች ሁሉ የበላይ በመሆኑ ከሌሎች ሕጎች የተለየ ክብደት አለው። የሚሻሻለውም በሕገ መንግስቱ የተደነገጉ የማሻሻያ ስነስርአቶችን በተከተለ መንገድ ነው። የተማማልንበት ቃል ኪዳናችን ነውና ከሌሎች ሕጎች የበለጠ መከበርና መታፈር አለበት።


ለዚህም ነው ብዙዎቻችን ሕገመንግስት የሚለውን ቃል ከግለሰባዊም ሆነ ከሌሎች የመብት እና የግዴታ ጉዳዮች ጋር የምናያይዘውና እንዲከበር የምንፈልገው።


ለዚህም ነው እኛ ሳንሰማ፣ ሳንወያይበት እና ድምፅ ሳንሰጥበት ሕገመንግስታዊውን ስርአት ሳይከተል ተሻሽሏል ብንባል ለማመን የሚከብደን።


እውነታው ግን አዎ ተሻሽሏል ሊያውም ሁለት ጊዜ የሚል ነው።


ይህን ብዙዎቻችን የማናውቀውን እውነታ ያረጋገጠልን ፤በወሎ ዩንቨርስቲ የሕግ መምህሩ እረዳት ፕሮፌሰር አቶ ዘላለም እሸቱ በሀረማያ ዩንቨርስቲ የሕግ መፅሄት ላይ በ 2007 ዓ.ም ባሳተመው ጥናታዊ ፅሁፍ ላይ ነው። “ሕገመንግስታዊ ያልሆኑ የሕገ መንግስታዊ ማሻሻሎች በኢትዮጵያ” የሚለው የህግ መምህሩ የአቶ ዘላለም ፅሁፍ፣ የተጠቀሱት ማሻሻያዎች ሕገመንግስታዊነት ላይ ሙያዊ ፍተሻና ማብራሪያ ሰጥቶባቸዋል። እኔ ደግሞ ጥናታዊ ፅሁፋን ዋነኛ ነጥቦች በአጭሩ እነሆ ብያለሁ።


የመጀመሪያው ማሻሻያ በ1989 ዓ.ም በፌደራሉ መንግስትና በክልል መንግስታት የጋራ የግብር ስልጣንን በሚደነግገው በአንቀፅ 98 ላይ የተደረገው ነው።


ሁለተኛው ደግሞ በ1997ዓ.ም የህዝብና ቤት ቆጠራ የሚካሄድበትን የ 10 አመት የጊዜ ሰሌዳ የሚደነግገው አንቀፅ 103(5) ላይ እንዳስፈላጊነቱ በሁለቱ ም/ቤቶች የጋራ ውሳኔ የጊዜ ሰሌዳው እንዲራዘም ያደረገው ማሻሻያ ነው።


ይህ ማሻሻያ የተደረገበት ምክንያት የ1997 ምርጫ እና የቆጠራው በዚያው አመት ተደርበው በመዋላቸው የተነሳ ባጋጠመው የገንዘብ እጥረት ምክንያት ተብሎ መሆኑን ፅሁፉ ይጠቅሳል።


ሁለቱም ማሻሻያዎች ሕገመንግስቱን የጣሱበት ምክንያት ሕገመንግስቱ ላይ የተቀመጡትን የማሻሻያ ስርአቶች ባለማክበራቸው ነው።


ህዝብ ያልተወያየባቸውና እንዲሻሻሉ ያልወሰነባቸው በመሆናቸው፤ በነጋሪት ጋዜጣ ታትመው ባለመውጣታቸው፤ ከማሻሻያው በሁዋላ በታተሙ የሕገመንግስቱ ቅጂዎች ላይ ባለመታተማቸው እና በሌሎችም ጥናቱ ላይ በዝርዝር በተጠቀሱ ምክንያቶች እንደሆነ አቶ ዘላለም በምርምር ፅሁፋቸው ውስጥ ጠቅሰዋል።


በተጨማሪም እንዲህ አይነት ስርአቱን ያልተከተሉ ማሻሻያዎች ህገመንግስቱን በዘፈቀደ ለሚጥሱ ማሻሻያዎች እንደሚያጋልጡ ጠቅሰዋል።


ሕገመንግስታዊነትን የመተርጎም ስልጣኑ የተሰጠው ለፌዴሬሽን ም/ቤት ቢሆንም በማሻሻያዎቹ ውስጥ ም/ቤቱም ተሳታፊ ስለነበር፥ ገለልተኛ ሆኖ የራሱን ውሳኔ መርምሮ ሊወስን ስለማይችልና ፍ/ቤቶችም ጉዳዩን የመዳኘት ስልጣን ስለሌላቸው፤ ገለልተኛ የሆነ የሕገ መንግስታዊ ፍ/ቤት አይነት ተቋም መኖር እንዳለበት ጥናቱ ጠቁሟል።

 

(DIRETUBE)
..

 

ንጉሴ ረዳኢ www.abyssinialaw.com

1. የመዘዋወር ነፃነት አለም አቀፋዊ አንድምታው

 

የሰው ልጅ ሰው ሆኖ በመፈጠሩ ከሚያገኛቸው አያሌ የተፈጥሮ መብቶች ውስጥ ከቦታ ቦታ የመዘዋወር ነፃነት በቀዳሚነት ይጠቀሳል። የሰው ልጆችን ከቦታ ቦታ የመዘዋወር ነፃነት ከሐይማኖት፤ ከባህል እና ከሌሎች የተፈጥሮ ህግጋት ጀምርን ስንመለከተው ፅኑ መሰረት ያለው ሆኖ እናገኘዋለን። በአለማችን ታሪክ ይህ ከቦታ ቦታ የመዘዋወር መብት በአንዳንድ የታሪክ አጋጣሚዎች ላይ ተገድቦ የነበረ ቢሆንም በአብዛኛው ግን ሰዎች ከቦታ ቦታ የመዘዋወር መብታቸው ሲከበር ቆይቷል። ይሄንን ተፈጥሮአዊ መብት በመጠቀም የተለያዩ የአውሮፓ ሰዎች አዲስ ግኝትን፤ የመካከለኛውና የሩቅ ምስራቅ ሀገሮች ደግሞ ንግድን በማጧጧፍ ለሀገራቸው እና ለአህጉራቸው ዘርፈ ብዙ ጠቀሜታ አበርክተዋል። ይህንን ጥቅም ከግምት ውስጥ በማስገባት እንደ ማግና ካርታ (Magna Carta) አይነት ጥንታዊ ሰነዶች ከቦታ ቦታ የመዘዋወር መብትን አውጀዋል። ከዚህ በተጨማሪ በታላቋ ሮም የነገሱ አብዛኛው ነገስታት ከቦታ ቦታ የመዘዋወር ነፃነትን ሲያከብሩ መቆየታቸውን የታሪክ ድርሳናት ያስረዳሉ።


ይሁን እንጅ አለማችን በታሪኳ ካጋጠሟት ጠባሳ ታሪክ በቀዳሚነት የሚጠቀሰው የሁለተኛው የአለም ጦርነት እና ከዚህ ጦርነት ጋር በተያያዘ ከተከሰቱ እጅግ አስከፊ የመብት ጥሰቶች መካከል ከቦታ ቦታ የመዘዋወር ነፃነት ይጠቀሳል። አንድ ችግር ሲፈጠር ለችግሩ መፍትሄ መስጠት ወይም መንገድ ማበጀት የሰው ልጅ ተፈጥሮአዊ ባህሪው በመሆኑ በሁለተኛው የአለም ጦርነት ወቅት የተፈጠሩ የመብት ጥሰቶችን በማስመልከት የተለያዩ እርምጃዎች ተወስደው ነበር። ከተወሰዱ እርመጃዎች መካከል አለም አቀፍ የሰበዓዊ መብት ተቋማትን መመሰረትና አለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ሰነዶችም ማዘጋጀት ይጠቀሳሉ። በዚህም መሰረት በተቋም ደረጃ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ሲቋቋም በሰብዓዊ መብት ሰነድ ደረጃ ደግሞ ዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ድንጋጌ (Universal Declaration of Human Rights) እና ዓለም አቀፍ የሲቪልና የፖለቲካ መብቶች ስምምነት (International Covenant on Civil and Political Rights) በቀዳሚነት ይጠቀሳሉ። የዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ድንጋጌ በአንቀፅ 13[1] ላይ በግልፅ ለመዘዋወር ነፃነት እውቅና የሰጠ ሲሆን የዓለም አቀፍ የሲቪልና የፖለቲካ መብቶች ስምምነት ደግሞ በአንቀፅ 12 ላይ ተመሳሳይ ድንጋጌ አስቀምጧል። በተለይ ዓለም አቀፍ የሲቪልና የፖለቲካ መብቶች ስምምነት በአንቀፅ 12 ላይ በመርህ ደረጃ ይህ መብት ገደቦች የሌሉበት ቢሆንም በልዩ ሁኔታ በህግ በተደነገጉ ቀድመ ሁኔታዎች አማካኝነት ሊገደብ የሚችልበት ሁኔታዎች አሉ። እነዚህ ሁኔታዎች ከብሔራዊ ደህነት፤ ከህዝብ ሞራል እና ጤና ጋር የሚያያዙ ናቸው። እነዚህን ቅድመ ሁኔታዎችን መሰረት አድርጎ የሚወጣ ህግ ከአድሎ ነፃ የሆነ እና የትኛውንም ህዝብ በተለይ የሚጎዳበት አግባብ ሊኖር እንደማይገባው ይደነግጋል። በአጠቃላይ አለማችን አሁን በደረሰችበት የአእምሮ ማሰብ አድማስ ከቦታ ቦታ የመዘዋወር ነፃነት የሰው ልጅ ከተሰጡ መሰረታዊ መብቶች ውስጥ በቀዳሚነት የሚጠቀስ ከመሆኑ አንፃር የአለማችን የህግ ሰዎችም ሆኑ ፖለቲከኞች በአስፈላጊነቱ ዙሪያ ሙሉ ለሙሉ ይስማማሉ ማለት ይቻላል። በመሆኑም በአለም አቀፍ የልማዳዊ ህግ መስፈርቶች መሰረት ከቦታ ቦታ የመዘዋወር ነፃነት የአለም አቀፍ የልማድ ህግነት ደረጃ ደርሷል ማለት እንችላለን። በመሆኑም ማነኛውም ሀገር፤ በሀገር ውስጥ ያለ አስተዳደራዊ ክልል እንዲሁም ማነኛውም መንግስታዊ ያልሆነ ተቋም ይህንን መብት የማክበር እና የማስከበር ግዴታ አለበት።
 
2.  ኢትዮጵያ የመዘዋወር ነፃነትን እንዴት ትመለከተዋለች?
 
የኢትዮጵያን ታሪክ ስንመለከት ከቦታ ቦታ የመዘዋወር ነፃነት ከሌሎች መብቶች በተሻለ ሲከበር እንደነበር ማየት እንችላለን። ከኦሮሞ የጉድፈቻ ባህል ጀምረን እስከ አማራ እና ትግራይ የእንግዳ ተቀባይነት ልማድ ስንመለከት ከቦታ ቦታ የመንቀሳቀስ ነፃነት ከህግ አልፎ ህብረተሳባዊ መሰረት እንዳለው እንረዳለን። ከዚህ በተጨማሪ በአብዛኛው የኢትዮጵታ ክፍሎች የሚታወቀው “ቤቱ ስትሄድ የሚጮህ ውሻ ብቻ ነው” የሚለው አባባል ከቦታ ቦታ የመዘዋወር ነፃነት የህዝቡ የቆየ ባህል እንደሆነ ያስረዳናል። በመሆኑም አንድ ማህበረሰብ ለአካባቢው አዲስ የሆነ በተለምዶ አጠራሩ ፀጉረ ልውጥ ወደ ቀየው ሲሄድ የተለየ እንክብካቤ እንደሚደረግለት ለማወቅ የገጠሪቱ ኢትዮጵያን ክፍል አንደ ጊዜ መጎብኘት በቂ ነው። በተናጠል ከሚደረገው መዘዋወር በተለየ በሀገራችን በተለያዩ የታሪክ አጋጣሚዎች የተነሳ በተከሰቱ የቡድን የህዝብ ዝውውሮች በተሳካ ሁኔታ ተፈፅመው አንዱ ህዝብ ከሌላው ህዝብ ጋር በአሁኑ ሰዓት ለመለየት እስከሚያስቸግር ድረስ ተዋህደው እየኖሩ ይገኛሉ።ይሄንን የኑሮ ዘይቤ በሚያጠናክር ሁኔታ የሚነገር “ሩቅ ካለ ዘመዴ ጎረቤት ያለ ባእድ ይሻለኛል”  የሚለው አባባል እንግዳን ተቀብለው አብረው ከሚኖሩ ህዝቦች በዘለለ በማያውቁት ቀየ በመሄድ ጎጇቸውን የሚቀለሱ ህዝቦች ከሌሎች ህዝቦች ጋር ያላቸውን ተላምዶ የመኖር ባህል ያሳየናል። በመሆኑም በህግ የተሰጠው ትርጓሜ በቀጣይ የሚታይ ሲሆን በማህበረሳዊ አንድምታው ስናየው በኢትዮጵያ ከቦታ ቦታ የመንቀሳቀስ መብት እንደ ባህል የሚታይ ልማድ ነው። 


በኢትዮጵያ የመንግስት አስተዳደር የመዘዋወር ነፃነትን ስንመለከተው በሰነድ ማስረጃ የተደገፈ የመዘዋወር ነፃነት የሚገድብ ታሪካዊ ክስተት ለማግኘት ያስቸግራል። በተቃሪኒው የኢትዮጵያ ያለፉት መንግስታት በተለያዩ በተፈጥሮም ይሁን ሰው ሰራሽ በሆኑ ምክናያቶች ለሚከሰቱ ችግሮች መፍትሄ ለመስጠት አንድን ህዝብ ከአንድ አካባቢ አንስተው ወደ ሌላ አካባቢ መወሰድ የተለመደ አሰራር ሆኖ ቆይቷል። በመሆኑም ኢትዮጵያ የመዘዋወር ነፃነትን ወጥ በሆነ መንገድ ተቀብላው እንደቆየች የባህል እና መንግስታዊ አሰራሮች ያስረዱናል። 
 
3.  የመዘዋወር ነፃነትን የሚመለከቱ ህጎች በአሁኗ ኢትዮጵያ
 
ከላይ የተመለከትነው ታሪካዊ እና ማህበረሰባዊ እውነታ በመንግስት አስተዳደር ውስጥ ነፍስ ዘርቶ እንዲሄድና ተፈፃሚ እንዲሆን በህግ አግባብ መውጣት ይኖርበታል። ይሄንን ግንዛቤ ውስጥ በማስገባት በ1983 ዓ.ም ጀምሮ ኢትዮጵያን በማስተዳደር ላይ የሚገኘው ኢህአዴግ የተለያዩ ህጎችን ሲያወጣ የመዘዋወር ነፃነትን በተመለከተ ድንጋጌዎችን በማካተት እና የመዘዋወር ነፃነት የሚመለከቱ አለምአቀፍ የሰብዓዊ መብት ስምምነቶችን በመፈረም የመጀመሪያውን ቅድመ ሁኔታ ለማሟላት ጥረት አድርጓል። በመሰረቱ የአንድን ሃገር በአንድ ጉዳይ ላይ ያላትን የህግ አቋም ስንመለከት ከሀገሪቱ የበላይ ከሆነው ህግ መጀመር የተለመደ ነው። በዚህም መሰረት በ1995 ዓ.ም የወጣውን የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግስት ስናየው የመዘዋወር ነፃነትን የሚመለከት ድንጋጌ አካቷል። በህገ-መንግስቱ አንቀፅ 32(1) መሰረት ማነኛውም ኢትዮጵያዊ ወይም በሕጋዊ መንገድ ሀገሪቱ ውስጥ የሚገኝ የውጭ ዜጋ በመረጠው የሀገሪቱ አካባቢ የመዘዋወርና የመኖሪያ ቦታ የመመስረት እንዲሁም በፈለገው ጊዜ ከሀገር የመውጣት ነፃነት አለው። በዚህ አንቀፅ መሰረት አንድ ኢትዮጵያዊ በመረጠው በየትኛውም የሀገሪቱ አካባቢ የመዘዋወር ነፃነት ሲኖረው ከዚህም በላይ ይህ ግለሰብ በተዘዋወርበት አካባቢ በተመቸው ቦታ ላይ መኖሪያውን መስርቶ የመኖር ነፃነት ተሰጥቶታል። ከዚህ አንቀፅ ጋር በተያያዘ የሕገ-መንግስቱ ሌላው ድንጋጌ አንቀፅ 41(1) እንደሚገልፀው ማነኛውም ኢትዮጵያዊ በሀገሪቱ ውስጥ በማነኛውም የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ የመሰማራትና ለመተዳደሪያው የመረጠውን ሥራ የመሥራት መብት አለው። ከዚህ አንቀፅ እንደምንረዳው ማነኛውም ኢትዮጵያዊ በኢትዮጵያ ውስጥ ከሚገኙ የትኛውም አካባቢዎች በመሄድ የፈለገውን ስራ በመመረጥ የመስራት መብት እንዳለው ነው። በመሆኑም በኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግስት አንቀፅ 31 እና 41 መሰረት ማነኛውም ኢትዮጵያዊ በራሱ ፈቃድ በመረጠው የትኛውም የሀገሪቱ ክፍል በመሄድ መኖሪያውን የመመስረት እና በፈለገው ሙያ ላይ የመሰማራት መብት አለው። ከሕገ-መንግስቱ ድንጋጌዎች ስንወጣ ኢትዮጵያ የፈረመቻቸውን አለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ስምምነቶችን እናገኛለን። እነዚህ አለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ስምምነቶች በሕገ-መንግስቱ አንቀፅ 9(4) መሰረት የሀገሪቱ ህግ አካል በመሆናቸው ኢትዮጵያ እነዚህን ስምምነቶች የማክበር ግዴታ አለባት። ከላይ እንደተመለከትነው የመዘዋወር ነፃነትን በሚመለከት ከወጡ እና ኢትዮጵያ ከፈረመቻቸው አለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ስምምነቶች መካከል ዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ድንጋጌ (Universal Declaration of Human Rights) እና ዓለም አቀፍ የሲቪልና የፖለቲካ መብቶች ስምምነት (International Covenant on Civil and Political Rights) በቀዳሚነት ይጠቀሳሉ። የዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ድንጋጌ በአንቀፅ 13 ላይ በግልፅ ለመዘዋወር ነፃነት እውቅና የሰጠ ሲሆን የዓለም አቀፍ የሲቪልና የፖለቲካ መብቶች ስምምነት ደግሞ በአንቀፅ 12 ላይ ተመሳሳይ ድንጋጌ አስቀምጧል። በመሆኑም ኢትዮጵያ በራሷ ተነሳሽነት ካፀደቀችው ሕገ-መንግስት በዘለለ በፈረመችው (ባትፈርመው እንኳን የአለም አቀፍ የልማዳዊ ህግነት ደረጃን በደረሱት) የመዘዋወር ነፃነትን በሚመለከቱት እነዚህን አለም አቀፍ ስምምነቶችን የማክበር ግዴታ አለባት።  


በመርህ ደረጃ አንድ ህግ ሲዎጣ የወጣውን ህግ ተፈፃሚነቱን ለማረጋግጥ እንዲያስችል ህጉ የሰጠውን መብት ጥሰው በተገኙ አካላት ላይ ቅጣት ማስቀመጥ የተለመደ ነው። በዚህ መሰረት ስንመለከተው የመዘዋወር ነፃነትን በተመለከተ ማነኛውንም ጥሰት የፈጠረ አካል ላይ የወንጀል ቅጣት እንደሚጠብቀው በ2004 ዓ.ም የወጣው የወንጀል ህግ ያስረዳናል። በዚህ የወንጀል ህግ አንቀፅ 607 መሰረት ማንም ሰው በሕግ ሥልጣን ሳይኖረው ሌላው ሰው በኢትዮጵያ ውስጥ በነፃ እንዳይዘዋወር የከለከለ እንደሆነ በቀላል እስራት ወይም መቀጮ እንደሚቀጣ በመግለፅ ጥፋቱን የፈፀመው የመንግስት ሰራተኛ ከሆነ ግን ጉዳዩ በአንቀፅ 407 መሰረት እንደሚታይ ይገልፃል። የወንጀል ህጉ አንቀፅ 407 ስልጣንን ያለአግባብ መጠቀምን የሚመለከት ሲሆን እንደቀረበው ጉዳይ ቅጣቱ ከአንድ አመት እስከ 15 ዓመት ከባድ ቅጣት ሊደርስ ይችላል። ከዚህ በተጨማሪ እንደቀረበው ማስረጃና ጉዳዩ ከተፈፀመበት ሁኔታ አንፃር ጉዳዩን ዘር ማጥፋትን ወደ ሚመለከተው አንቀፅ 269 (ሐ) መሰረት የሚታይበት የህግ አግባብ ተቀምጧል። በመሆኑም በአሁኑ ሰዓት ባለው የኢትዮጵያ ህግ አንፃር የመዘዋወር ነፃነት በህግ ሙሉ ለሙሉ እውቅና የተሰጠው ሲሆን ከዚህ በተጨማሪም ይሄንን ነፃነት በአንድም ሆነ በሌላ መልኩ መገደብ ከቀላል እስራት እስከ ሞት ድረስ የሚያስቀጣ የወንጀል ሃላፊነትን ያስከትላል።
 
4. በክልል የተገደበው የመዘዋወር ነፃነት
 
የአለም አቀፍ ህግ ሙህራን አንድ ሃገር ሰብዓዊ መብቶችን ለማክበር የሚጠበቅባትን ደረጃዎች ያስቀምጣሉ። ከእነዚህ ደረጃዎች ውስጥ በቀዳሚነት የሚጠቀሰው የህግ ማእቀፍ መዘርጋት ሲሆን ከዚህ በመቀጠል ግን ተቋማትን መመስረትና ሌሎች የወጣውን ህግ የሚያስፈፅሙ እርምጃዎች መውሰድ ከብዙ በጥቂቱ ይጠቀሳሉ። ህግ ማውጣት የሚያወሩትን ላውራ (talking the talk) የሚባል ዋስትና የሌለው እርምጃ በመሆኑ ሌሎች የወጣውን ህግ በትክክል የሚያስተገብሩ እርምጃዎች (walking the talk) መውሰድ በአለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ተቋማት ዘንድ ትኩረት ሲሰጥበት ቆይቷል።ሐገራችን ኢትዮጵያ ከቀድሞ መንግስታት ጀምሮ እስከአሁን ድረስ አለም አቀፍ ስምምነቶችን የመፈረም ችግር ሳይታይባት ቆይቷል። ይሁን እንጅ በየጊዜው ከሚከሰቱ ችግሮች እንደምንረዳው እነዚህ የሚዎጡ ህጎችና የሚፈረሙ ስምምነቶች በተለይ በአስፈፃሚ አካላት ተነበው የማያውቁ በአልፎ ሂያጅ ብቻ ለትምህርትነት የሚያገለግሉ ሰነዶች ሁነው ቆይተዋል። የመዘዋወር ነፃነትን በተመለከተ ጉዳዩን ይበልጥ የሚያወሳሰብ እና ከላይ ያየናቸውን የወግ እና የባህል ሁኔታዎችን ጥያቄ ውስጥ ባስገባ መልኩ መከሰት የጀመረው የመብት ጥሰት በተለይም ሀገሪቱ የፌደራል ስርዓትን መከተል ጀምሬያለሁ ባለች ማግስት ነው። በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉት ሁሉም አካባቢዎች በቋንቋ እና በተለያዩ ማንነቶች መሰረት በክልል ከመከፋፈላቸው ጋር ተያይዞ በተለያየ አጋጣሚዎች የመዘዋወር ነፃነት ትልቅ እክል ሲገጥመው ቆይቷል። በተለይም የአማራ ብሔር ተወላጅ የሆኑ ሰዎች ከ1983 ዓ.ም ጀምሮ ከአብዛኛው የሃገሪቱ አካባቢ ቤት ንብረታቸው እየተቀማና እየተቃጠለ፤ አለፍ ሲልም ህፃናትና አዛውንት ሳይቀሩ ሲገደሉ እና ሲፈናቀሉ መቆየታቸውን በተለያዩ አጋጣሚዎች መረጃዎች ቀረበው ተሸፋፍነው አልፈዋል። ይህ የአማራ ተወላጆች ላይ ብቻ ሲፈፀም የነበረው የመፈናቀል እና የመዘዋወር ነፃነትን የመነጠቅ ድርጊት ባለፉት አራት እና አምስት አመታት አድማሱን አስፍቶ በኦሮሞ እና በትግራይ ተወላጆች ላይም ተፈፅሟል። ይሁን እንጅ በአማራ ብሔር ተወላጆች ላይ የሚፈፀመው የመፈናቀል እና የመዘዋወር ነፃነትን የመነጠቅ ወንጀል እንደሌሎች ሁሉ በጊዜ እና በቦታ የተገደበ እና ጊዜያዊ አለመሆኑን በዚህ አመት ተፈፀሙትን ሁነቶች ብቻ መመልከት ይበቃናል። በተለይ ከሰሞኑን ከቤንሻንጉል ጉምዝ ክልል በቦሎ ዲዴሳ ቀበሌ መስተዳደር ተፃፈ ተብሎ የተሰራጨውን ደብዳቤ እና ከክልሉ ተፈናቅለው ባህርዳር የሚገኙትን ህፃናት፤ አዛውንቶች እና ሴቶችን ስንመለከት ጉዳዩ በቶሎ የህግ እርማት ካልተሰጠው ለሃገሪቱ ህልውናን የሚፈታተን ሁኔታ ይፈጥራል። የፁሁፉ አላማ አይደለም እንጅ የተለያዩ በሀገሪቱ በግልፅ የተፈፀሙ የመንቀሳቀስ መብትን የሚጥሱ ሁኔታዎችን መዘርዘር ይቻል ነበር።


በመሆኑም ሀገሪቱን የሚያስተዳድራት አካል የሚከተሉትን ጥያቄዎች ተመልክቶ አስፈላጊውን መልስ በመስጠት መፍትሄ ማምጣት ይኖርበታል። የኢ.ፌ.ዴ.ሪ መንግስት አንድ ግለሰብ ከሚኖርበት አካባቢ ወደ ሌላ አካባቢ ሄዶ እንዳይሰራ በሚከለክል መልኩ በክልል መስተዳድሮች የማፈናቀል ስራ ሲሰራ በተዘረጋው የህግ ማእቀፍ አማካኝነት አጥፊዎች ወደ ህግ እንዲይቀርቡ የማይደረግበት ምክናያት ምንድን ነው? በተለይም የክልል መስተዳድሮች በክልል የመስራት መብትን ለዚህ ክልል ተወላጅ ብቻ በመቁጠር የተለያየ ግፎችን እና ወንጀል ሲሰሩ ጉዳዩ የሚመለከተው አቃቤ ህግ ለምን ዝምታን መረጠ? እነዚህን ጉዳዮች እልባት ይሰጣሉ ተብለው የተቀመጡት የሕገ-መንግስቱና የወንጀል ህጉ ድንጋጌዎች በዳኞችችን ተነበው በአጥፊዎች ላይ የሚበየኑት መቸ ይሆን? በተለይም በአሁኑ ሰዓት እንኳን መፈናቀልን የሰፈር ፀብን በተለያየ ማስረጃ በሚያዝበት ወቅት የማስረጃ ጥያቄ እንደ ችግር ሊነሳ አይችልም። እንደዛ ከሆነ በሽህዎች የሚቆጠሩ ወጣቶችን በሽብርተኘነት የሚከስ አቃቢ ህግ እንዴት በግልፅ ወንጀል የሰራን የክልል ባለስልጣን ለመጠየቅ ወኔ አጣ? የትላንት አምራች ዜጎች ዛሬ ተፈናቅለው ሸራ ዘርግተው በየጎዳናው የወደቁ ለማን አቤት ይበሉ? በተለያዩ የማህበራዊ ድረገፆች የሚታዩ ማስረጃዎችን እንደ በቂ ጥርጣሬ በመውሰድ ምርመራ ለመጀመር የሚስችለውን የፖሊስ ወኔ ማን ሰለበው? በአጠቃላይ ጥያቄው ህግ ይከበር ነው! ጉዳዩ የሚመለከታቸው አካላት ስራቸውን ይስሩ! ወንጀለኞች ወደ ህግ ይቅረቡ። አሁንም በዙ ነፍሶች መልስን ይሻሉ። ጉዳዩን በተዳፈነ ቁጥር እያበጠ ስለሚሄድ አላስፈላጊ ነገር ውስጥ እየተገባ ነው።  
 
በህዝቦቿ እኩልነት የምታምን ኢትዮጵያ ለዘላለም ትኑር!   

 

·        ከኦዴግ ጋር ድርድር፤ ከአማራ ብሔር ተወላጆች ጋር ምክክር

በይርጋ አበበ

       ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ አስኳሉ ህወሓት የተቀዳበት ምንጭ የማርክሲስት ሌኒንስት ኮሚኒስታዊ አስተሳሰብ ርዕዮተ ዓለም ነው። ይህን የተናገረው ደግሞ ራሱ ፓርቲው ሲሆን ገና በትግል ላይ ሳለ ይፋ ያደረገው። በወቅቱ ባወጣው ማንፌስቶውም ማሌሊት (ማርክሲስት፣ ሌኒኒስት ትግራይ) እንደሆነ ሲያስታውቅ በወቅቱ የፓርቲው ከፍተኛ አመራር የነበሩት አቶ ገብሩ አስራት የህወሓትን ርዕዮተ ዓለም አስመልክቶ ከአንድ የምዕራቡ ዓለም መገናኛ ብዙሃን ጋዜጠኛ ጋር በ1968 ዓ.ም ባደረጉት ቃለ ምልልስ “ህዝቡ ማርክሲስት ሌኒኒስትን ይቀበለው አይቀበለው የማውቀው ነገር የለም። ነገር ግን ከታጋዩ አብዛኛው አባል ይቀበለዋል” ሲሉ ተናግረው ነበር።

       ይህ ፓርቲ ራሱን በጦር ሜዳ ድል እና ሎጂስቲክ እየጠነከረ ሲሄድ “ታግሎ ያታገላቸው” የኢህአዴግ አባል ፓርቲዎች ይህንን ርዕዮተ ዓለም ተቀብለው የተቀላቀሉ ሲሆን የገዥው ፓርቲ ፕሮግራምም የህወሓት የትግል ፕሮግራም ነው እየተባለ ይነገራል። ፓርቲውም ቢሆን የፕሮግራም ለውጥ ማድረጉንም ሆነ አለማድረጉን ያስታወቀው ነገር ባይኖርም አገሪቱን ላለፉት 26 ዓመታት እና ከዚያ በላይ ጊዜያት ሲገዛ የሚከተለው ፕሮግራሙን አለመቀየሩን ያሳብቃሉ። አብዮታዊ ዴሞክራሲ በሌላው ዓለም በአብዛኛው የሚጠቀስ ርዕዮተ ዓለም አይደለም። ይህን ርዕዮተ ዓለም ዶክተር መረራ ጉዲና ሲገልጹትም “ከምዕራቡና ከምስራቁ የተዳቀለ የራሱ ማንነት የሌለው” በማለት ነው። የምስራቁ ርዕዮተ ዓለም ደግሞ በባህሪው “ወዳጅ” ወይም “ጠላት” ብሎ የመፈረጅ ባህሪ የተላበሰ ሲሆን አገራትን ሲገልጻቸው እንኳን “ወዳጅ አገር ወይም ጠላቶቻችን” በማለት ነው።

         ኢህአዴግም ባለፉት 26 ዓመታት ተኩል ጉዞው በአገር ውስጥ ከሚፎካከሩት ፓርቲዎች ጋር ያለው ግንኙነት ፍረጃን የተከተለ መሆኑን የቀድሞው የአንድነት ለፍትህና ለዴሞክራሲ ፓርቲ የህዝብ ግንኙነት ኃላፊ አቶ ሀብታሙ አያሌው “በህወሓት ሰማይ ስር” በሚለው መጽሃፋቸው አስፍረውታል። በኢህአዴግ በጠላትነት ከተፈረጁ ፓርቲዎች መካከል “አርበኞች ግንቦት ሰባት እና ኦነግ” የተባሉ ድርጅቶች ናቸው። ሁለቱ ድርጅቶች “አሸባሪ” ተብለው “የተፈረጁ” ሲሆን ከእነዚህ ሁለት ድርጅቶች ጋር በግልም ሆነ በድርጅት ግንኙነት መፍጠር በጸረ ሽብር ህጉ ያስጠይቃል። ያ አዋጅ በአቶ መለስ ጊዜ የወጣ ሲሆን አቶ ኃይለማሪያም ወንበሩን ከተረከቡብ በኋላም “የመለስን ሌጋሲ አስቀጥላለሁ” ማለታቸውን ተከትሎ ሁለቱ ፓርቲዎች ከአሸባሪነት እንደተፈረጁ ቆይተዋል።

       አቶ ኃይለማሪያም በአገሪቱ የተፈጠረው ችግር እንዲበርድ የመፍትሔው አካል ለመሆን “ራሳቸውን” ከስልጣን ካወረዱ በኋላ በቦታቸው የተሰየሙት ዶክተር አብይ አህመድ ግን በበዓለ ሲመታቸው ዕለት በሰጡት ዘለግ ያለ መግለጫቸው “ከአገር ውጭ ሆነው ስለ አገራቸው የሚቆረቆሩ የፖለቲካ ልዩነት ያላቸው ወገኖቼ አብረን ለመስራት መንግስታችን ዝግጁ መሆኑን ስገልጽላችሁ በደስታ ነው” ማለታቸው ይታወሳል። ሰሞኑንም በአቶ ሌንጮ ለታ ለሚመራው የኦሮሞ ዴሞክራክ ግንባር (ኦዴግ) መንግስት ጥሪ አቅርቦለታል። ኦዴግም ጥሪውን በደስታ ተቀብሎታል።

       ከዚህ በተጓዳኝ ደግሞ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ (ቢበዛ ሶስት ዓመት) የአማራ ብሔርተኝነት እየጎለበተ መምጣቱን ተከትሎ የኢትዮጵያ ፖለቲካ በቀጣይ ምን መልክ ሊኖረው እንደሚችል አሳሳቢ መሆኑን የሚናገሩ አሉ። የአማራ ብሔርተኝነት ጉዳይ ለፖለቲከኞችና ለምሁራን ብቻ ሳይሆን ለራሱ ለመንግስትም ሌላ የቤት ስራ ሆኖ መቅረቡን ተከትሎ መንግስት ጉዳዩን በምን መልክ መያዝ እንዳለበት ለመምከር ዶክተር አብይ አህመድ ከብሔሩ ተወላጆች ጋር በብሔራዊ ቤተ መንግስት መክረዋል። ዶክተር አብይ እና መንግስታቸው ሰሞኑን በሁለት የፖለቲካ ጉዳዮች ላይ በቀናት ልዩነት ያካሄዷቸውን ድርጊቶች እንመለከታለን።

 

 

የኦሮሞ ፖለቲካ ከትናንት እሰከ ዛሬ ረፋድ

       ከሜጫና ቱለማ እንቅስቃሴ ጀምሮ እስከ ኦህዴድ፣ ኦፌኮና ኦዴግ ድረስ ያሉ ፓርቲዎችና ድርጅቶች በብሔሩ ፖለቲካ ላይ የበላይነትን ለመውሰድ ብዙ ርቀት ተጉዘዋል። በትግል ወቅት በለስ ቀንቶት ከኢህአዴግ አባል ፓርቲዎች ጋር አራት ኪሎ ገብቶ እስካሁን የቆየው ኦህዴድ ብቻ ይሁን እንጂ ኦነግም የሽግግር መንግስቱ መስራች ነበር። በብዛት ከደርግ የተማረኩ ወታደሮች የመሰረቱት ኦህዴድ ቀስ በቀስ ራሱን እያሳደገ አሁን ካለበት ደረጃ ይድረስ እንጂ በክልሉ ህዝብ እና በብሔሩ ፖለቲከኞች ከፍተኛ ወቀሳ ሲያስተናግድ መቆየቱ ይታወሳል። ከኦነግ ጋር በነበረው የፕሮግራምና የዓላማ ልዩነት አንደኛው ገዥ ሌላው ተቃዋሚ ሆነው የቆዩት ሁለቱ ወገኖች አሁን ኦነግ የፕሮግራምና የትግል ስልት ለመቀየር ውሳኔ ላይ የደረሱ ፖለቲከኞች ካዋቀሩት የኦሮሞ ዴሞክራቲክ ግንባር (ኦዴግ) ጋር በጋራ ለመስራት በመንግስት በኩል ጥያቄው ቀርቦ አሜሪካ ላይ የመጀመሪያው ድርድር ተካሂዷል። ድርድሩን በተመለከተ መንግስት ለህዝብ ይፋ ባደረገው መግለጫ እንዳስታወቀው “ይህች አገር የሁሉም ኢትዮጵያዊ የጋራ ቤት ናት። ሁሉም ኢትዮጵያዊ ይህችን ምትክ የሌላት ቤቱን ሰላሟን የመጠበቅ እና እንደዜጋም ያለ ገደብ የሚጠቀምበት ሙሉ መብት እንዳለው ይታወቃል” በማለት ነበር።

       ከዚህ በፊት ተደጋጋሚ የድርድር ሙከራ ተካሂዶ ያለስኬት መጠናቀቃቸውን ያስታወሰው የመንግስስት መግለጫ፤ አሁን የተካሄደውን ድርድር በውጤት የታጀበ መሆኑን ይፋ አድርጓል። ኦዴግም የመንግስትን ጥሪ ተቀብሎ አብሮ ለመስራት ፈቃደኛ መሆኑን የገለጸ ሲሆን መንግስትም የኦዴግን ምላሽ በአድናቆት እንደሚመለከተው በመግለጫው አስታውቋል። “ድርጅቱ የቀረበለትን ጥሪ ተቀብሎ ህገ መንግስቱን በማክበር በሰላማዊ መንገድ የፖለቲካ እንቅስቃሴ ለማድረግ መወሰኑን ገልጿል። ይህ የግንባሩ አቋም በመንግስት በኩል በከፍተኛ አድናቆት ጋር ተቀባይነት አግኝቷል” በማለት የኦዴግን ውሳኔ የገለጸው የኢትዮጵያ መንግስት በቀጣይ ሊካሄዱ ስለሚችሉ ጉዳዮች ሲስታውቅም፤ “ሀገር እና ህዝብን ባስቀደመ እና በሰለጠነ መንገድ የሚደረግን ውይይትና ድርድር መንግስት የሀገራችን ጉዳይ ያገባናል ሰላማዊ በሆነ መስመር መታገልም ውጤታማ ያደርገናል ብለው ከሚያምኑ አካላት ጋር በቀጣይም ውይይትና ድርድር ለማድረግ በጽኑ ይፈልጋል ለተግባራዊነቱም አበክሮ ይሰራል” ሲል ገልጿል።

     ይህን ውሳኔ እንዴት እንደሚመለከቱት ጥያቄ ያቀረብንላቸው የንግድና ፖለቲካ ሳይንስ ምሁሩ ዶክተር ተፈሪ በዛብህ፤ በበኩላቸው ‹‹በመጀመሪያ ደረጃ ይህ የእነ አቶ ሌንጮ ለታ ቡድን በህዝብ በተለይም በኦሮሞ ህዝብ ዘንድ ተቀባይነቱ እምብዛም ነው። አጀንዳውን እንደ አገራዊ ጉዳይ ስንመለከተው ለእርቅና ለድርድር በር ከፋች ነው ብዬ አላስብም›› ብለዋል። ዶክተር ተፈሪ አክለውም ‹‹ኦህዴድ ቀደም ሲል በአገር ውስጥም ሆነ በውጭ አገር ከሚኖሩ የፖለቲካ ድርጅቶች ጋር አብረን እንሰራለን የሚል መግለጫ ሲያወጣ አብሮ ለመስራት ፈቃደኛ መሆኑን ቀድሞ ገለጸው ይኸው የእነ አቶ ሌንጮ ቡድን ነበር። ስለዚህ ይህ ቡድን በእኔ ግምት ጥቅም ፈላጊ (ኦፖርቹኒስት) ይመስለኛል። ምክንያቱም ያኔም ምኑም ባልተረጋገጠበትና ባልተረጋጋበት ወቅት ጥሪውን የተቀበለ ቡድን አሁንም ጥሪውን ለመቀበል እንደማይቸገር ታውቃለህና›› ብለዋል። “ለዘላቂ መፍትሔ የሚሆነው ኢህአዴግ ከራሱ ሃሳብ ውጭ የሆኑ አስተሳሰቦችን መቀበል ሲችል ብቻ ነው ለውጥ ሊመጣ የሚችለው” ሲሉም ሃሳባቸውን ጨምረው ገልጸዋል።

 

 

የቤተመንግስቱ ግብዣ እና የአማራ ብሔርተኝነት

       ዶክተር አብይ አህመድ በመቶዎች የሚቆጠሩ የአማራ ብሔር ሽማግሌዎችን፣ ምሁራንን እና ታዋቂ ሰዎችን በኢዮቤልዮ ቤተ መንግስት ተቀብለው አነጋግረዋል። (በወቅቱ የመገናኛ ብዙሃንም ሆነ ፊልም ቀራጭ ባለሙያ አለመገኘቱን ልብ ይሏል) የእራት ግብዣም ያደረጉላቸው ሲሆን እየጠነከረ ስለመጣው የአማራ ብሔርተኝነትም ሰፋ ያለ ጊዜ ወስደው መምከራቸውን የሰንደቅ ምንጮች ተናግረዋል። በተለይ የብሔሩ ተወላጆች ስለ አማራ ብሔርተኝነት እያደገ መምጣት በሰጡት አስተያየት ‹‹ከ 1983 ዓ.ም ጀምሮ አማራ በታሪኩ እንዳይኮራ፣ በኢኮኖሚ እንዳይጎለብት፣ በፖለቲካው እንዳይሳተፍ እና በማንነቱ እንዲሸማቀቅ ሆን ተብሎ በስፋት ሲሰራበት ቆይቷል። ይህን የመሰለ ብሶት ነው የአማራን ብሔርተኝነት ያመጣው›› በማለት የተናገሩ ሲሆን፤ በሽግግር መንግስቱ እና በህገ መንግስቱ መጽደቅ ወቅት አማራ ተወካይ እንዳልነበረውም በማውሳት ጭምር ብሔሩ ከፖለቲካው ስለተገፋበት መንገድ ተናግረዋል።

       ይህን ሁሉ አድምጠው መልስ የሰጡት ጠቅላይ ሚኒስትሩም ‹‹ብሔራዊ እርቅ እና መግባባት ያስፈልገናል። በተጎዳነው ልክ እርምጃ እንውሰድ የምንል ከሆነ አንለወጥም። ስለዚህ የይቅርታ መንፈስ ያስፈልገናል እንኳን እኛ ኮሎኔል መንግስቱ ኃይለማሪያምም ይቅርታ ጠይቀው በሀገራቸው መኖር ይችላሉ›› ማለታቸውን ምንጮቻችን ተናግረዋል።

         በስብሰባው ላይ ታዳሚ የነበሩትና በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የፌዴራሊዝም ሳይንስ መምህሩ ዶክተር ሲሳይ መንግስቴ “በወቅታዊ ጉዳይ ላይ መነጋገራችን ደስተኛ ነኝ” ሲሉ ያስታወቁ ሲሆን ስለነበረው ድባብ ሲናገሩ ደግሞ “ጠቅላይ ሚኒስተር ዶክተር አብይ በዚህ መድረክም ስለኢትዮጵያነት፣ ስለመልካም ስነ ምግባር መዳበር አስፈላጊነት፣ ስለ አንድነትና ከልብ ይቅር ስለመባባል መሰረታዊ ጥቅም መሳጭ በሆነ ርትዕ አንደበታቸው መልእክት አስተላፈዋል›› ሲሉ ገልጸዋል። ምሁሩ አያይዘውም ‹‹የአማራ ብሔርተኝነት አስፈሪ እየሆነ ነውና እናንተ ምሁራን ከወዲሁ ልትገሩትና ሰከን ባለ መልኩ እንዲሄድ ልታደርጉት ይገባል ሲሉ ከሚያዝያ 12 እስከ 14 2010 ዓ.ም በባህር ዳር ለተሰበሰብነው የአማራ ምሁራን የተናገሩትን ትናንትም ደግመውታል›› በማለት ተናግረዋል።

       ሆኖም የግላቸውን አቋም ሲያስታውቁ ‹‹እውነት እላችኋለሁ የአማራ ብሔርተኝነት ለማንም ስጋት ሊሆን አይችልም›› ያሉ ሲሆን ሃሳባቸውን ሲያጠናክሩም ‹‹ህወሓት ስትነሳ ጠላት በመፍጠር ነበር አማራ ጠላቴ ነው በማለት። የአማራ ብሔርተኝነት ግን የተነሳው ጠላት በመፍጠር አይደለም›› ብለዋል። ንቅናቄውን በጥርጣሬና በፍራቻ ከማየት ይልቅ የአማራ ብሔርተኝነት የተነሳበትን ምክንያት ማስታወሱን የመረጡት ዶክተር ሲሳይ ‹‹አማራ ባለፉት 27 ዓመታት ከሚገባው በላይ ሲገፋ፣ ሲሳደድ፣ ሲገደልና በአደባባይ ንብረቱ ሲዘረፍ ከጎኑ ቆሞ አይዞህ ያለው መንግስታዊም ሆነ ፖለቲካዊ አካል አልነበረም። የኢትዮጵያ አንድነት ሲፈርስ ‹ኢትዮጵያዊነትም አደጋ ላይ ወደቀ› ባለ ‹ትምክህተኛ፣ ነፍጠኛ› ወዘተ ተብሎ ተፈረጀ። አማራ እየተባለ በስሙ በሚጠራው ክልል ውስጥ የሚኖረው ህዝብ እንኳን እጅግ በሚያሳዝን ሁኔታ በሁሉም የኢኮኖሚያና የማህበራዊ እንቅስቃሴ ወደኋላ ሲቀር እና በኤች አይቪ ኤድስ ስርጭትና ወሊድ ቁጥጥርን በማስፋት ከሀገሪቱ አንደኛ እንዲሆን ተዳርጓል›› ሲሉ ገልጸዋል።

         ዶክተር ሲሳይ በወቅቱ ካነሱት ሃሳብ ላይ ሲጨምሩ ደግሞ ‹‹በአጠቃላይ ባለፉት 27 ዓመታት የአማራ ህዝብ ክብር፣ ሞራልና ህልውና አደጋ ላይ እንዲወድቅ፣ ታሪኩ እንዲዛባ የሚያደርጉ ስራዎች ነበሩ። ይህም ሊሆን የቻለው ባለፉት 43 ዓመታት ህወሓት በ1968 ዓ.ም አውጥቶ በስራ ላይ ባዋለው ማኒፌስቶ ላይ በግልጽ እንዳስቀመጠው የትግራይን ሪፐብሊክ ለመመስረት ሲበል የአማራን ህዝብ በጠላትነት በመፈረጅ አበክሮ ይሰራበት ስለነበረ ነው። ይባስ ብሎ የህይወትና የጉልበት መስዋዕትነት ከፍሎ በገነባት አገሩ እየኖረ ባለፉት 27 ዓመታት የበይ ተመልካች እንዲሆን ተፈረደበት›› በማለት የአማራ ብሔርተኝነት የተነሳበትን ምክንያት አስቀምጠዋል።

     በአዲሱ የአማራ ብሔርተኝነት መነሳት ዙሪያ ባር ዳር ላይ ውይይት ያደረገው የብአዴን አመራርም ቢሆን የችግሩን መነሻ አምኖ መቀበሉን በመግለጫው ያስታወቀ ሲሆን “ለዴሞክራሲያዊ የአማራ ብሔርተኝነት መጎልበት ድርጅታችን ብአዴን ይሰራል” ሲል ይፋ አድርጓል።

       ስማቸው እንዳይጠቀስ የፈለጉ አንድ ፖለቲከኛ “የአማራ ብሔርተኝነትም ሆነ የኦዴግና የኢህአዴግ ግንኙነት ወደሰመረ መስመር እንዲመጣ ሁሉም ወገን በተለይም የጨዋታውን ሜዳ እና ኳስ በእጁ የያዘው ኢህአዴግ ወሳኝ ሚና ሊጫወት ይገባል” ሲሉ ለሰንደቅ ጋዜጣ አስተያየታቸውን ሰጥተዋል።

     የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሺዋስ አሰፋ እና የመኢአዱ ፕሬዝዳንት ዶክተር በዛብህ ደምሴ በበኩላቸው ‹‹በዚህች አገር ጉዳይ ላይ ያገባናል የሚሉ ሁሉም ወገኖች እንዲነጋገሩ ዶክተር አብይ ቃል በገቡት መሰረት ጥሪውን ማድረግ አለባቸው። ጥሪው ሲቀርብ ደግሞ በቅድመ ሁኔታ በተገደበ መልኩ ሳይሆን ሃሳብ አለኝ የሚል ሁሉ ያለ ቅድመ ሁኔታ ተጠርቶ ሊነጋገር ይገባል እንጂ እንዳለፉት ጊዜያት በቅድመ ሁኔታ በታጠረ መንገድ ከሆነ ከችግሩ አልተማርንም ማለት ነው›› ሲሉ ለሰንደቅ ገልፀዋል።  

 

በይርጋ አበበ

 

የኢትዮጵያ መንግስት ለኪነ ጥበቡ ዘርፍ ትኩረት እንደሚሰጥና የልማቱ አካል አድርጎ እንደሚያየው ደጋግሞ ሲገልጽ ይሰማል። መሬት ላይ ያለው እውነታ ግን ከዚህ ተቃራኒ ነው ሲሉ በሙያው የተሰማሩ ዜጎችና ባለሙያዎች ይናገራሉ። እንደአብነት የሚያቀርቡት ምክንያትም በአገሪቱ የሲኒማ ቤቶችና ቴአትር ቤቶች ቁጥር አነስተኛ መሆን በተለይም መንግስት በክልሎች ቴአትር ቤቶችን አለማስፋፋቱን ነው።


የኪነ ጥበቡ ዘርፍ በባህልና ቱሪዝም ሚኒስትር ስር ሆኖ መቆየቱ የሚታወስ ሲሆን ሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ደግሞ የኪነ ጥበቡን ዘርፍ ‹‹እንደ ትርፍ ጊዜ ስራው አይቶታል›› ሲሉ ይሞግታሉ። ‹‹ይህ ባይሆን ኖሮ እስካሁን ድረስ በተለይ ቴአትር ተማሪዎች ከዩኒቨርስቲ ከወጡ በኋላ በስራ ቅጥር ሲቸገሩ አናይም ነበር›› የሚሉት የሀሳቡ ሞጋቾች ‹‹መንግስት በተለያዩ ዩኒቨርስቲዎች የቴአትር ዲፓርትመንት ከፍቶ ተማሪዎች እየተማሩ ይገኛሉ። ሆኖም ከምረቃ በኋላ በተማሩት ሙያ ሰርተው ችሎታቸውን የሚያሳዩበትም ሆነ የገቢ ምንጫቸውን የሚያሳድጉበት ሜዳ የለም። ይህ የሆነው ደግሞ በክልሎች ቴአትር ቤት አለመኖሩ ነው›› ሲሉ ይገልጻሉ።


የአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ስነ ጥበባት ትምህርት ኮሌጅ (በተለምዶ ያሬድ ትምህርት ቤት) ተማሪዎች ይህን ችግራቸውን መንግስት ተመልክቶ ምላሽ እንዲሰጣቸው ለጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ በደብዳቤ አስታውቀዋል። የተማሪዎቹን ደብዳቤ እና ስለ ሀሳቡ ዝርዝር መረጃ ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጠው ተማሪ መሀመድ ጌታ ባልቻ ‹‹በኢትዮጵያ የስነ ጥበብ ተማሪዎች ቅጥር ላይ ችግር አለብን። በመሆኑን በሌሎች ዓለማት እንደሚደረገው በእኛ አገርም ‹‹ከፖለቲካ እና ከባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ነጻ እና ገለልተኛ የሆነ የስነ ጥበብ ምክር ቤት እንዲቋቋም ነው ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ጥያቄ ያቀረብነው›› ብሏል።


ተማሪ መሀመድ ጌታ ባልቻ አያይዞም ለአብነት የተለያዩ አገራትን ተሞክሮ ያቀረበ ሲሆን ‹‹ለምሳሌ የናይጄሪያ ስነ ጥበብ ምክር ቤት እ.ኤ.አ በ1975 የተመሰረተ ድርጅት ሲሆን ከመንግስት የተሰጠው ኃላፊነት ስነ ጥበብ እና ባህል በሀገሪቱ እንዲስፋፋ፣ እንዲያድግ እና ተደራሽነት እንዲኖረው ማድረግ ነው። ምክር ቤቱ ጋለሪ ቤት፣ ቴአትር ቤት፣ ሲኒማ ቤት እንዲሁም የዕደ ጥበባት ማዕከል የማቋቋም ስልጣን አለው። የምክር ቤቱ ሊቀመንበር በአገሪቱ ፕሬዝዳንት የሚመረጥ ሲሆን ስራውም የክልሎችን ምክር ቤት መምራት ነው›› ብሏል። ከናይጄሪያ በተጨማሪም የካናዳን፣ የህንድን እና የጀርመንን ተሞክሮ ያስታወሰው ተማሪ መሀመድ፤ በተለይ የጀርመን ስነ ጥበብ ማዕከል እ.ኤ.አ በ1696 የተቋቋመ አንጋፋ ምክር ቤት መሆኑን ገልጿል።


ዓለም አቀፉ የሰብአዊ መብት ድንጋጌ ‹‹ማንኛውም ሰው በስነ ጥበብ የመማር፣ የመዝናናት እንዲሁም ከስነ ጥበብ ጥቅም የማግኘት መብት አለው›› ሲል በአንቀጽ 27 ይደነግጋል። ዩኔስኮም ቢሆን እ.ኤ.አ በ2006 ሊዝበን ላይ ባደረገው የስነ ጥበባት ጉባዔ ‹‹ስነ ጥበብ በሁሉም አገሮች ላይ ተደራሽነት እንዲኖረው›› ሲል ውሳኔ ሃሳብ አሳልፏል፡


ከላይ የተቀመጡትን ዓለም አቀፍ ድንጋጌዎች በዋቢነት የጠቀሰው ተማሪ መሀመድ፤ ‹‹የኢትዮጵያ መንግስትም ከፌዴራል እስከ ወረዳ ድረስ ቅርንጫፍ ያለው ጠንካራ የስነ ጥበብ ምክር ቤት ማቋቋም አለበት። ከዚህ በተጨማሪም የስነ ጥበብ ትምህርትን ከ1 እስከ 12ኛ ክፍል ድረስ በትምህርት ካሪኩለም ሊያካትት ይገባዋል›› ሲል ተናግሯል።


እነዚህን ሃሳቦች በማካተትም ከ420 በላይ የአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ስነ ጥበባት ትምህርት ቤት ተማሪዎች ለጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ጥያቄያቸውን በኢትዮጵያ ፖስታ አገልግሎት በኩል ገቢ ማድረጋቸውን ተማሪው ተናግሯል።

 

የደብዳቤው ይዘት በወፍ በረር

 

ክቡር ጠቅላይ ሚኒስቴር እኛ የአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የስነ-ጥበባት ኮሌጅ ተማሪዎች በአሁኑ ጊዜ እያጨናነቀን እና ቤተሰቦቻችንንም እያሳሰባቸው ያለው ትልቁና አንገብጋቢው ጉዳይ ከተመረቅን በኋላ የራሳችንን የጥበብ ሥራዎችን ለህዝብ የት እናሳይ? የሚለው ጉዳይ ነው። ይህ የሆነበት ምክንያት ያሉት የጥበብ ማሳያዎች የሚገኙት አዲስ አበባ ከተማ ላይ ብቻ በመሆናቸው ነው። ያሉትም የመንግስት የጥበብ ማሳያዎች ለምሳሌ ስዕል፣ የቴአትር እና የሙዚቃ ማሳያ ወይም ማቅረቢያ ቦታዎች በጣም ውስን ናቸው። እነኚህም ቦታዎች የቴዙት ቁጥራቸው ውስን በሆነ ግለሰቦች ነው። በተጨማሪም አብዛኛው የስነ ጥበባት ኮሌጅ ተማሪዎች የክፍለ ሀገር ልጆች እንደመሆናችን መጠን በአካባቢያችን ጋላሪ ቤቶች፣ ቴአትር ቤቶች፣ ሲኒማ ቤቶች እና ሙዚቃ ቤቶች (ኦፔራ) የለም።


የመጀመሪው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድ (ከ2003-2007) አፈፃፀም ላይ፡- የባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ምንም ዓይነት ጋለሪ ቤት፣ ቴአትር ቤት፣ ሲኒማ ቤት፣ ሙዚቃ ቤት /ኦፔራ/ እንዳላቋቋመና እንዳልሰራ ያሳያል። ባህልና ቱሪዝም ስነ ጥበብን ወደ ጎን በመተው በቅርስ ላይ ብቻ ትኩረት በማድረግ ሁለት ቅርሶችን በዩኒስኮ አስመዝግቧል። በሀገር አቀፍ ደረጃ 323 ቋሚና 6863 ተንቀሳቃሽ ቅርሶች እንዲመዘገቡ ተደርጓል በማለት ይገልጻል።


በመሆኑም ክቡር ጠቅላይ ሚኒስቴር ከላይ የተዘረዘሩትን ችግሮች ከግንዛቤ ውስጥ በማስገባት “ኢትዮጵያ ተስፋ የምትሰጥ እንጂ ተስፋ የምታስቆርጥ እንዳትሆን የምንችለውን ሁሉ እንደምናደርግ ቃል እገባለሁ” ባሉት መሠረት እና “ለተፈጠሩ ችግሮች እልባት በማበጀት ህዝባችንን እንደምንክስም ጭምር በዚሁ አጋጣሚ ቃል እገባለሁ” እንዳሉት የጨለመውን ህይወታችንና ተስፋችንን የስነ-ጥበብ ምክር ቤቱ እንዲቋቋምልን በመፍቀድ ተስፋችንና ህይወታችንን በገጠር በከተማ የምንኖረውን ኢትዮጵያዊያኖችን ብሩህ እንዲታደርጉት በአክብሮት እንጠይቃለን።

 

 

በይርጋ አበበ

 

እድገት በተስፋ የነጋዴዎች አክሲዮን ማህበር (ኢቢኤም) ይባላል። በአዲስ አበባ ቦሌ ክፍለ ከተማ በተለምዶ ጃክሮስ ተብሎ በሚጠራው አካባቢ የሚገኝ ሲሆን በ3ሺህ 739 ካሬ ሜትር ላይ ያረፈ የንግድ ማዕከል ነው። አክሲዮን ማህበሩ የተቋቋመው ከ20 ዓመት በፊት ከመርካቶ የልማት ተነሽዎች ያቋቋሙት ሲሆን በ146 መስራች ማህበራት 50 ሺህ ብር የተከፈለ ካፒታል እንደጀመሩት ከማህበሩ ያገኘነው መረጃ ያመለክታል። ከ80 በላይ የንግድ ሱቆችን ይዘው የገበያ ማዕከል በየዓመቱ የትርፍ ህዳጉ እየጨመረ ሄዶ በአሁኑ ሰዓት ተቀማጭ ንብረትን (ፊክሲድ አሴትን) ጨምሮ በድምሩ የ80 ሚሊዮን ብር ጌታ ሆኗል።

 

20 ዓመት ሙሉ በስራ ላይ የቆየው ማህበር ከአንድም ሁለት ሶስቴ የመፍረስና የመዳከም ስጋት ተጋፍጦ ማለፉን የሚገልጹት የማህበሩ ፕሬዝዳንት አቶ ቴዎድሮስ ወርቅነህ፤ ‹‹ጉዳዩ ፍርድ ቤት ድረስ እስከሚዘልቅ ድረስ ማህበሩ አደጋ ላይ ወድቆ ነበር። ነገር ግን በሽማግሌ አስታራቂነት ችግሩ ሊፈታ ችሏል›› ብለዋል። ችግሩ ከተቀረፈ በኋላም በአራት ተርሞች (አራት ፌዝ) ግንባታው የተካሄደ መሆኑን የገለጹ ሲሆን በዚህ ጊዜ ውስጥም በአገሪቱ የሚገኙ አንደኛ ደረጃ የሴራሚክስና የኮንስትራክሽን ግብአት አቅራቢዎችን ጨምሮ ሲኒማ ቤት፣ ጅምናዚየም እና የተለያዩ አገልግሎት ሰጪ የንግድ ተቋማትን አከራይቶ ገቢውን እያሳደገ መሆኑን ገልጸዋል።

 

ከመስከረም 2 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ የተመሰረተው ኢቢኤም የገበያ ማዕከል ውጤታማ ለመሆኑ ምክንያቱን ፕሬዝዳንቱ ሲናገሩ ‹‹አምራችና ሻጭን ከገዥ ጋር ለማገናኘት የተቋቋመበት ቦታ (ጃክሮስ) ተጠቃሚ አድርጎታል›› ያሉ ሲሆን፤ ይህ ሊሆን የቻለው ደግሞ ከ20 ዓመት በፊት አክሲዮን ማህበሩ ከመርካቶ የልማት ተነሽዎች ለአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የሚመለከተው ክፍል ጥያቄ ሲያቀርቡ መንግስታዊው ተቋም የሰጠው ራዕይ የተላበሰ ውሳኔ እንደሆነ ገልጸዋል።

 

የአክሲዮን ገበያ በኢትዮጵያ ብዙም እድገት እያሳየ አለመሆኑ ይታወቃል። አብዛኞቹ በኪሳራ ላይ መሆናቸውን ደጋግመው በሚያወጧቸው ሪፖርቶች ገልጸዋል። እስካሁን ባለው የአገሪቱ የአክሲዮን ገበያ ታሪክም ከኪሳራ ነጻ መሆን የቻሉ ተብለው የተለዩት በባንክ ዘርፉ የተሰማሩት እንደሆኑ ይገለጻል። ሁሉም ባይባሉም በርካቶች በኪሳራ ከገበያ እየወጡበት ባለው የአክሲዮን ዘርፍ እድገት በተስፋ እንዴት ስኬታማ ሊሆን እንደቻለ ቀደም ሲል ፕሬዝዳንቱ በገለጹት መልኩ አስረድተዋል። ሆኖም ከጋዜጠኞች ከቀረቡላቸው ጥያቄዎች መካከል ‹‹20 ዓመት ሙሉ ቤት በማከራየትና ሰርቪስ በመስጠት ነው የቆያችሁት። በሌላ መስክ ለመሰማራትና ኢንቨስት ለማድረግ ምን አስባችኋል?›› የሚል ነበር። አቶ ቴዎድሮስ ሲመልሱም የተነሳው ጥያቄ ትክክል መሆኑን ገልጸው፤ ሆኖም በተጠና መልኩ ገንዘቡን ወደሌላ ኢንቨስትመንት መስክ ለማዋል እየታቀደ እንደሆነ ገልጸዋል። እንደ አቶ ቴዎድሮስ ገለጻ ኢቢኤም ሊሰማራባቸው ይችላሉ ተብሎ ከሚጠበቁት ዘርፎች መካከል አንዱ የሪል እስቴት ኢንቨስትመንት ይሆናል።

 

ሌላው ለአቶ ቴዎድሮስ የቀረበላቸው ጥያቄ በአገሪቱ የተከሰተው ፖለቲካዊ አለመረጋጋት በገበያው ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ ማሳደሩ ይነገራል። በተከራዮቻችሁ ላይ የፈጠረው ችግር አለ ወይ? የሚል ነበር። ፕሬዝዳንቱ ሲመልሱ የፖለቲካው አለመረጋጋት በአገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ እንደፈጠረ ገልጸው የእነሱ ተከራይ ደንበኞቻቸው ግን ገበያው ላይ ልዩነት በሚፈጥር መልኩ ተገልጋይን የሚጎዳ ውሳኔ አለማሳለፋቸውን ገልጸዋል። አቶ ቴዎድሮስ ሲናገሩ ‹‹ተከራይ ደንበኞቻችን አብዛኞቹ በአንደኛ ደረጃ የኮንስትራክሽን አቅራቢ ድርጅቶች በመሆናቸው ኃላፊነት በሚሰማው መልኩ ነው ግብይታቸውን የሚያካሂዱት›› ብለዋል።

የመብራቱ ነገር

Wednesday, 16 May 2018 13:28

የመብራት ጉዳይ በሀገራችን ህዝብን ከሚያማርሩ ነገሮች አንዱ ከሆነ ውሎ አድሯል። በመካከሉ በተወሰነ ደረጃ መሻሻል አሳይቶ ትንሽ ፋታ አግኝተን ነበር። ነገር ግን ከሳምንታት በፊት ጀምሮ ተመልሶ መጥፋቱን ቀጥሎበታል። እንዲያውም ይባስ ብሎ በሀገር አቀፍ ደረጃ ለዚያውም ለረጅም ጊዜ መጥፋት ጀምሯል። ለኃይል መቋረጡ የተለያዩ ምክንያቶች ቢሰጡም ምክንያቶቹ ግን አሳማኝ አልሆኑም። የኃይል መቋረጡ በግለሰብ ቤት ደረጃ ብቻ የሚታይ ሳይሆን፤ የትላልቅ ፋብሪካዎችን ጭምር ስራ የሚያስፈታ ነው። ስለዚህ ያለውን ችግር በግልፅ ተናግሮ በጋራ መፍትሄ ማፈላለጉ ይመረጣል። በዚህ አይነት ግን ስራችንን መስራት አልቻልንም። ይህ ችግር ዞሮ ዞሮ ከግለሰብ እለታዊ ገቢ አልፎ በሀገር ገቢ ላይም ከፍተኛ ኪሳራን የሚያስከትል መሆኑ ለማንም ግልጽ ነው።

                             

አቶ መሐመድ ሁሴን ከመርካቶ      

 

ቁጥሮች

Wednesday, 16 May 2018 13:20

 

345 ሚሊዮን ኩንታል             በተያዘው በጀት ዓመት የዋና ዋና የምግብ ሰብሎችን ምርታማነት ለማድረስ የተያዘው ዕቅድ፤

 

538 ሺህ 563 ቶን                ባለፉት ስምንት ወራት ለውጭ ገበያ የቀረቡ የጥራጥሬ፣ አገዳና የብርዕ ሰብሎች መጠን፤

 

478 ነጥብ 53 ሚሊዮን ዶላር       ከእነዚህ ምርቶች የተገኘው ገቢ፤

 

12 ሚሊዮን ኩንታል              ለ2010/11 ምርት ዘመን ግዢ የተፈፀመበት ማዳበሪያ መጠን፤

 

           ምንጭ ፡- የእርሻና ተፈጥሮ ሀብት ሚኒስቴር

 

ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አሕመድ ከአንድ ወር በፊት በበዓለ ሲመታቸው ላይ ባደረጉት ንግግር ለተቀናቃኝ ሀይሎች የአብረን እንስራ ግብዣ ማቅረባቸው የሚታወስ ነው።

ለዚሁ ግብዣ አዎንታዊ ምላሽ በመስጠት የኦሮሞ ዴሞክራቲክ ግንባር (ኦዴግ) ግንባር ቀደም ሆኗል። በዚህም መሠረት መንግስት ለኦሮሞ ዴሞክራቲክ ግንባር ጋር ድርድር መጀመሩን በይፋ ሰሞኑን ገልጿል።

የመንግስት ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽህፈት ቤት እንደገለጸው የአገሪቱን ህገ መንግስት ተቀብለው በሰላማዊ መንገድ ከሚታገሉ የፖለቲካ ፓርቲዎች ጋር ለመደራደር ዝግጁ መሆኑን መንግሥት በገለጸው መሠረት፤ ለተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲዎች የሰላም ጥሪ ማስተላለፉን አስታውሷል።

በዚህም መሠረት መቀመጫውን ከሃገር ውጭ ካደረገውና የኦሮሞ ዴሞክራቲክ ግንባር (ኦዴግ) ተብሎ ከሚጠራው ድርጅት ጋር ድርድር አድርገዋል ብሏል መግለጫው።

ድርድሩ ይሳካም፣ አይሳካም መንግስት ለዘላቂ ሰላም የወሰደው እርምጃ ይበል የሚያሰኝ ነው።

ሌሎችም ተቀናቃኝ ኃይሎች የትጥቅ ትግል ያወጁት ጭምር ከመንግሥት ጋር በመነጋገርና በመደራደር በሠላማዊ መንገድ ለመታገል ቢሞክሩ አትራፊ ይሆናሉ።

መንግሥትም የፓለቲካ ምህዳሩን በማስፋት ረገድ ለህዝብ የገባውን ቃል ሊተገብር ይገባል።

 

-    የባለሥልጣናት ቆይታ በሥራ አፈፃፀማቸው ይወሰናል፤

 

በውጭ አገራት ባንኮች አካውንት ያላቸው ባለስልጣናት በአካውንቶቻቸው ላይ ምርመራ እየተደረገ መሆኑን ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ ይፋ አደረጉ፡፡

ጠቅላይሚኒስትሩ እንዳሉት በተለይም በውጭ አገራት ባንኮች አካውንት ያላቸው ባለስልጣናት በአካውንቶቻቸው ላይ ምርመራ እየተደረገ መሆኑንና ለዚህም አገራት ትብብር እያደረጉ ነው ብለዋል፡፡

ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ ትላንት በጠቅላይ ሚኒስትር ጽህፈት ቤት የመንግስት ከፍተኛ የሥራ ኃላፊዎች ሰብስበው በስራዎቻቸውና አሰራር ዙሪያ ገለጻና ማሳሰቢያ ሰጥተዋል።

ጠቅላይ ሚኒስትሩ በዚህ መድረክ ላይ የራሳቸውን ጥናታዊ ጽሁፍ ያቀረቡ ሲሆን፤ በዚሁ ጽሁፋቸውም የአመራር ጥበብን በተመለከተ ገለጻ አድርገዋል። የህዝበ አገልጋይ ምን አይነት ሰብዕና ሊላበስ እንደሚገባና ምን አይነት አገልግሎት በምን አይነት ጊዜና ቦታ መስጠት እንዳለበትም በተለያዩ አብነቶች ማብራሪያ ሰጥተዋል።

ጠቅላይ ሚኒስትሩ በዚሁ ገለጻቸው ወቅት እንዳሉትም፤ ሳምንታዊው የካቢኔ ስብሰባ ከአርብ ወደ ቅዳሜ መለወጡንና ሚኒስትሮች አርብ በስብሰባ ስም ጊዜ ማባካን እንደሌለባቸውና መደበኛ ስራቸውን እንዲሰሩ አሳስበዋል።

አገሪቷ እያደገች መሆኑን የጠቀሱት ጠቅላይ ሚኒስትሩ፤ ኢትዮጵያ አድጋለች ከማለት ባሻገር በተጨባጭ ህዝቡ ምን ያህል ተጠቅሟል የሚለውን መፈተሽና ማረጋገጥ አለብን ሲሉም አስታውቀዋል።

እያንዳንዱ የመንግስት አመራርም አሰራሩን ግልጽና ለህዝብ የማይደበቅ ማድረግ እንደሚገባውም ዶክተር አብይ አሳስበዋል።

እያንዳንዱ ሚኒስትር ከዚህ በኋላ ለስብሰባ ሲመጣ በቂ ዝግጅት ማድረግ እንደሚገባው የተናገሩት ጠቅላይ ሚኒስትሩ፤ “ሚኒስትር ሃሳብ አመንጪ እንጂ አቃቂር አውጭ አይደለም” ሲሉም ነው አጽንኦት የሰጡት።

ከባለስልጣናት ጉዞ ጋር በተያያዘም ማብራሪያ የሰጡት ጠቅላይ ሚኒስትሩ፤ በተለይም በውጭ አገራት ባንኮች አካውንት ያላቸው ባለስልጣናት በአካውንቶቻቸው ላይ ምርመራ እየተደረገ መሆኑንና ለዚህም አገራት ትብብር እያደረጉ መሆናቸውን አስታውቀዋል።

የፌዴራል መንግስት የካቢኔ አባላት የሥራ ኃላፊነት የቆይታ ጊዜ የሚወሰነው ኃላፊዎቹ በሚኖራቸው የሥራ አፈፃፀም ምዘና መሰረት ብቻ እንደሚሆን ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ አስታውቀዋል።

ከዚህ በኋላም የህዝብ ተወካዮች ምክርቤት ልዩ ልዩ ቋሚ ኮሚቴዎች ከሚከታተሏቸው ሚኒስቴር መስሪያቤቶች ጋር የስራ ስምምነት መፈጸም እንደሚገባቸውና ስራቸውን በዚህ አግባብ እንዲሰሩ አሳስበዋል።

        

Page 1 of 216

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us