You are here:መነሻ ገፅ»የኔ ሃሳብ
የኔ ሃሳብ

የኔ ሃሳብ (324)

 

አባ መላኩ

 

የኪራይ ሰብሳቢነት ወንጀል ከፍተኛ የፍትህ መጓደልን ያስከትላል። በዚህ የወንጀል ተግባር ከፍተኛ፣ መካከለኛና ዝቅተኛ የመንግሥት ባለሥልጣናትና ደላላዎች በህገ ወጥ መንገድ ከጉቦ ሰጪዎች ቋሚ የሆነ ኮሚሽን ወይም ክፍያ በመቀበል ህጋዊ አሠራርን የሚጥሱበት መንገድ ነው፡፡ ይህ በአገሪቱ ፍትሃዊ የሆነ ነጻ የገበያ ውድድር እንዳይኖር በማድረግ በህጋዊ መንገድ የሚንቀሳቀሱ ባለሃብቶችን በማቀጨጭ በአገሪቱ የዕድገት ጎዳና ላይ ይህ ነው የማይባል ጫናን ያሳድራል።


የሙስና መሠረታዊያን መገለጫዎች ከሚባሉት አንደኛው በየደረጃው ከዝቅተኛ እስከ ከፍተኛ ደረጃ የሚገኙ የመንግሥት ባለሥልጣናትና ሠራተኞች ሊያገለግሉት ኃላፊነት ከተሰጣቸው ህዝብ ጉዳይ ለማስፈፀም የሚቀበሉት ጉቦ ነው፡፡ የዚህ ዓይነቱ ሙስና በአንድ አገር የፍትህ መጓደል ላይ ያለውን አደጋ ያሳያል። ሁሉም ዜጋ ነጻ ማህበራዊ አገልግሎቶችን ማግኘት ሲገባው ያለአግባብ ለተጨማሪ ወጪ የሚዳረግበት ሁኔታን ይፈጥራል።
ሁለተኛው አስከፊ ገጽታ ደግሞ በኪራይ ሰብሳቢ ባለሃብቶች የሚፈፀም ነው። እነዚህ ባለሃብቶች በህገ ወጥ መንገድ ከሃብት ላይ ሃብትን ለማካበት የሚያደርጉት እንቅስቃሴ ነው። እነዚህ ወገኖች ለሚያደርጉት መጠነ ሰፊ ህግን ያልተከተለ የገንዘብ እንቅስቃሴ ህጋዊ ከለላን ለማግኘት ከመንግሥት አካላት ጋር የሚዋዋሉት ጉዳይ ነው። ይኼኛው የኪራይ ሰብሳቢነት ገጽታ ወይም የሙስና መረብ የህዝብ ኃላፊነት የያዙ ግለሰቦችን በገንዘብ ኃይል በማማለል በአገሪቱ ህገ ወጥ እንቅስቃሴን በማስፋፋት ከሀብት ላይ ሀብትን የማደለብ ተግባር ነው፡፡


ሦስተኛው የሙስና ገጽታ ደግሞ በተቋም መልክ የሚካሄድና ህጋዊ ከለላ ያለው የምዝበራ ዓይነት ነው፡፡ በዚህ ዓይነቱ ሙስና ተሳታፊ የሆኑ ከዝቅተኛ እስከ ከፍተኛ የኃላፊነት ደረጃ ላይ የተቀመጡ ግለሰቦች የአገር ንብረት የሚዘርፉበት ሆኖም ህጋዊ የሚመስል ሰነድ እየተዘጋጀ የሚወራረድበት መንገድ ነው። እንዲህ ዓይነቱ የሙስና ተግባር በርካታ ሰዎችን በዝርፊያው ውስጥ የማስገባት ባህሪ ስላለው አንዳቸው ሌላኛውን ከለላ በመሆን የሚጠቃቀሙበት መንገድ ነው፡፡


ኅብረተሰቡ በንቃት ሊከታተለው የሚገባው ሌላው የሙስና ገጽታ ደግሞ በንግድ ሥራ ተሰማርተው በቢሊዮን የሚቆጠር ገንዘብ የሚያንቀሳቅሱ የንግድ ድርጅቶች የመንግሥትን ግብር በተገቢው መንገድ ባለመክፈል የሚፈፀም ተግባር ነው።


እነዚህን የንግድ ድርጅቶች ልዩ የሚያደርጋቸው በአገሪቱ በተፈጠረው መልካም የነጻ ገበያ ገብተው በከፍተኛ ደረጃ አትራፊና ተጠቃሚ እየሆኑ ለህዝብ መሠረተ ልማት ግንባታ የሚውለውን የመንግሥት ድርሻ ከሙሰኛ ባለሥልጣናት ጋር በመመሳጠር የሚሰሩት የማጭበርበር ተግባር ነው። ህገ ወጥ ነጋዴዎቹ ልማታዊ ባለሃብቶችን ከገበያ የማፈናቀል ተግባራትንም ይፈጽማሉ፡፡


ከጥቅመኛ ሠራተኞች ጋር በመመሳጠር ወደ ገበያ መግቢያና ንግድ ማስፋፊያ ካፒታል ተገቢነት በሌለው መንገድ ማግኘት፣ የውጭ ምንዛሪን በሚፈልጉት መጠን ለማግኘት የሚያስችላቸውን የግንኙነት መረብ በመዘርጋት ተፎካካሪዎችን ከጨዋታ ውጭ ለማድረግ መንቀሳቀስም ሌላው የኪራይ ሰብሳቢነት መገለጫ ነው።


በርካታ ልማታዊ ባለሃብቶች ለውጭ ምንዛሪ እጦት ሲዳረጉ ኪራይ ሰብሳቢዎች በዘረጉት መረብ መሰሠረት ተጠቃሚ ይሆናሉ። በአገሪቱ ፍትሃዊ አስተዳደር እንዳይነግስ ከፍተኛ መሰናክል ሆነው የአገሪቱን ዕድገት በተፈለገው መልክ እንዳይሄድ ወደ ኋላ የሚጎትት ተግባር ይፈጽማሉ። እንዲሁም ባላቸው ሰፊ ዕድል በመጠቀም ለሥራው ብቃት ሳይኖራቸው ገበያውን ለመቆጣጠር ይሰራሉ።


ልማታዊ ባለሃብት የበላይነቱን እየያዘ ካልሄደ አገሪቱ እያሰበች ያለው ሁለንተናዊ ለውጥና ዕድገትም ጥያቄ ውስጥ መግባቱ አይቀሬ ነው። ልማትና የኢ ምጣኔ ሀብት ዕድገት ደግሞ ለዚህች አገርና ህዝብ የህልውና ጉዳይ ነው። ፈጣን ልማት ካልተረጋገጠና ፍትህና ዴሞክራሲ በተገቢው ደረጃ ካልሰፈነ የኢትዮጵያውያን ዕጣ ፈንታ ምን ሊሆን እንደሚችል ከማንም የተሰወረ አይደለም። ለዚህም ነው መንግሥት ኪራይ ሰብሳቢነትና ሙሰኝነት የአገሪቱ ከፍተኛ አደጋዎች በመሆናቸው መገታት እንዳለባቸው በተለያየ መልክ ጥረት እያደረገ የሚገኘው።


መንግሥት እየወሰዳቸው ካሉ ዐበይት ርምጃዎች መካከል አንዱ ልማታዊ ባለሃብቶችን መደገፍ ነው። በነፃ ገበያ ደንብ መሠረት ለመሽቀዳደም በማለም ያላቸውን መዋዕለ ንዋይ የሚያፈሱትን ኢንቨስተሮች በኪራይ ሰብሳቢ ኢንቨስተሮች ድርጊት ተስፋ እንዳይቆርጡና ከውድድሩ ውጭ እንዳይሆኑ ድጋፍ ያደርጋል፡፡ የንግድ ተሰጥኦ ያላቸውን ሥራ ፈጣሪዎችን አዲስ ክህሎትን እንዲያዳብሩ የሚያደርግ፣ የነፃ ፉክክርን መንፈስ የሚያጠናክር፣ በአዲስ ግኝት ላይ የተመሠረተን የንግድ እሴት የሚጨምር፣ ጥሮ ተጣጥሮ የሚመጣ የንግድ ትርፋማነት እንዲዳብር የማድረግ አቅጣጫን ይከተላል፡፡


ከዚያ ጎን ለጎን የአመለካከት ለውጥ ለማምጣትና ሙስናንና ኪራይ ሰብሳቢነትን የሚፀየፍ ትውልድ ለማፍራት በትምህርት ተቋማትና በመገናኛ ብዙሃን በኩል በርካታ አስተምህሮዎችን እንዲሰጡ በማድረግ ላይ ይገኛል። ማንኛውም ዜጋ በአገሩ ያለምንም አድልዎ በነጻነት ሰርቶ ሃብት የሚያገኝበት አሠራርም ተዘርግቷል። ጥሮ ግሮ ሃብትን ለማግኘት ከመሞከር ይልቅ ከባለሥልጣናት ጋር ተሞዳምዶ በማጭበርበር ለመጠቀም በሚሞክር ማንኛውም ወገን ላይ ደግሞ ተገቢውን ክትትልና ምርመራ በማድረግ ለህግ የማቅረቡን ተግባር ከኅብረተሰቡ ጋር እጅና ጓንት ሆኖ በመሥራት ላይ ይገኛል።


መንግሥት ሙስናንና ኪራይ ሰብሳቢነትን ለመዋጋት ያለውን ቁርጠኝነት የተረዳው የኢትዮጵያ ህዝብም ለሚያደርገው ትግል የድርሻውን እየተወጣ ይገኛል። በቅርቡ መንግሥት በከፍተኛ የሥራ ኃላፊዎች፣ የቢዝነስ ሰዎች እና ደላላዎች ላይ እየወሰደ ያለው ዕርምጃ ተጠናክሮ መቀጠሉ ለዚህ በጎ ማሣያ ነው።


ርምጃውን ተከትሎ እየመጣ ያለው መነቃቃት የሚያሳየው ሁኔታ የመንግሥት አቋም እንዳለ ሆኖ በሕዝቡ በኩልም ሙስናንና ኪራይ ሰብሳቢነትን ለመዋጋት ቁርጠኝነት መኖሩን ነው። አሁን የሚያስፈልገው ነገር በሁለቱ መካከል ያለውን ቁርኝት ማጥበቅና ማጠናከር ብቻ ይሆናል።

 


(የዲፕሎማቶቹ ምስክርነት)

ከአዶናይ

 

ስለታላቁ መሪ መለስ ዜናዊ ማንነት፤ ባህሪይ፤ የአገርና የህዝብ ፍቅር፤ አንባቢነት፤ የስራ ወዳድነትና ታታሪነት፤ ወዘተ… ከመሳሰሉ ተነግረው ከማያልቁና ትውልዱ ሊማርባቸው ከሚገቡ በርካታ ቁም ነገሮች ውስጥ እጅግ በጥቂቱ፤ ለዚያውም ከህልፈቱ በኋላ መስማትና ማንበብ ችለናል። ስለመለስ ከተለያዩ ፅሁፎችና ሚዲያዎች፤ ከቅርብ ጓደኞቹ፤ የስራ ባልደረቦቹ፤ የመንግስት ባለስልጣናት፤ የውጪ ሙሁራንና ፖለቲከኞች በጨረፍታ ብናነብም ሆነ ብንሰማም እነዚህ በጥቂቱ የተነገሩ እውነታዎችም ሳይቀር በአንዳንድ ወገኖች የአንድ ወገን ምስክርነት ተደርገው የሚታዩበት ሁኔታ ይታያል። ያም ሆነ ይህ ጥሩ የሰራ ሰው የሰራው ጥሩ ስራ ለዘለአለም ከመቃብር በላይ ሆኖ ታሪክ ሲዘክረው የሚኖር በመሆኑ ወደፊትም ስለ መለስ ዜናዊ ገና ያልሰማናቸውን፤ ያላነበብናቸውንና ያላወቅናቸውን ተነግረው የማያልቁ ጥንካሬዎቹንና ብቃቶቹን እየሰማንና እያነበብን ለራሳችን ከመማር አልፈን ትውልድንም እየቀረፅን እናልፋለን የሚል እምነት አለኝ።


ለአሁኑ ፅሁፌ መነሻ የሆነኝ ስትራቴጂክ ቲንኪንግ ኦን ኢስት አፍሪካ የተባለ ድረገፅ ኢድቶሪያል ቦርድ እ.ኤ.አ ኤፕሪል 14/2016 ስለመለስ ዜናዊ ለንባብ ያበቃውን ፅሁፍ ሳነብ ከብልህ ፖለቲከኛነቱና መሪነቱ ባሻገር እዚህ ግቢ ተብላ ከምንም ትቆጠር ካልነበረች ከአንዲት ደሀ አገር ተፈጥሮና የዚህች ደሀ አገር መሪ ሆኖ በአለም አቀፉ የዲፕሎማሲ መድረክ ለአገሩ ጥቅም ብርቱ ጠበቃ መሆን የቻለ ነበር፡፡ ከዚህም ከመሆን አልፎ በነበረው ጥልቅ ሁለንተናዊ አቅምና ብቃት ኃያላን ለሚባሉቱ መንግስታት ከፍተኛ የዲፕሎማቲክ ወኪሎች ሳይቀር ምክሩን በመለገስ ጭምር የነበረው በሳል የዲፕሎማሲ ብቃትና በራስ መተማመን የተሞላበት የተደራዳሪነት አቅም ስላስደመመኝ፤ እንዲሁም ከጓደኞቹ፤ ከትግል አጋሮቹና ወገንተኛ ተብለው በጭፍኑ ከሚተቹ ፀሀፍት ውጪ ስለመለስ የሌሎች አገር ሰዎችና ዲፕሎማቶች ምን አስተያየት አላቸው? እንዴትስ ይረዱት ነበር? በሚለው ጉዳይ ላይ ከዚሁ ድረ-ገፅ ፅሁፍ እኔ ለማወቅ የቻልኩትን ለአንባቢዎችም ማካፈል አለብኝ የሚል ስሜት ውስጤን ፈንቅሎት በመውጣቱ የእንግሊዘኛ ፅሁፉን እንደሚስማማ አድርጌ በአማርኛ በመተርጎም እነሆ ለማለት ተገደድኩ።


የአሜሪካ መንግስት የውጪ ጉዳይ መስሪያቤት የሚስጥራዊ ቴሌግራም መልእክት ሰነዶች ግምጃ ቤት በመባል የሚታወቀውና የውጪ ጉዳይ መስሪያ ቤቱን የቴሌግራም መልእክቶችን በማነፍነፍ ይፋ በሚያደርገው ዊኪሊክ ድረ-ገፅ የአሜሪካውያኑ የውጪ ጉዳይ ፖሊሲ ብቻ ሳይሆን የአለም መሪዎችና የየአገራቱ ከፍተኛ የመንግስት ሃላፊዎች ከአሜሪካ ዲፕሎማቶች ጋር የሚያደርጓቸው ጥልቅ ውይይቶች፤ በጊዜውና በወቅቱ ወሳኝ በሆኑ ጉዳዮች ላይ የሚያነሷቸው ሀሳቦችና የመልእክት ልውውጦች፤ አንዳንድ ጊዜም ከነዚህ ውይይቶችና ሀሳቦች ጀርባ ያሉ ግለሰቦች ጭምር ሳይቀሩ እየታደኑ በጨረፍታም ቢሆን ይፋ ይደረጋሉ።


በየመገናኛ ብዙሀኑ ከሚነገሩ ለዛቢስና አሰልቺ አገላለፆች ባለፈ የቀድሞው የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ለአገሩ፤ ለምስራቅ አፍሪካ እንዲሁም ለራሷ ለአሜሪካ ፖለቲካ ስለነበረው ራእይና እውቀት የውጪው አለም ያለውና የነበረው ግንዛቤ እዚህ ግባ የሚባል አይደለም። በየሚዲያዎቹ ሪፖርቶች ስለ ጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚገለፀውና የሚታየው አገሪቷን ያለተቀናቃኝ በጠንካራ መዳፉ በብቸኝነት እየመራ ያለ፤ ግትር፤ የሰውን ሀሳብ ብቻ ከመቅዳት ባለፈ የራሱን ሀሳብ ማፍለቅ የማይችል (stereotypical) እና ነገሮችን በአንድ አቅጣጫ ብቻ የሚያይ የአፍሪካ ትልቁ ሰው /Big Man/ እንደሆነ ተደርጎ ነው። ነገር ግን እውነታው ይህ ሳይሆን መለስ ዜናዊ የኢትዮጵያም ሆነ የአፍሪካ እምቅ አቅም፤ የእድገት ተስፋ እንዲሁም ኢትዮጵያም ሆነች አፍሪካ በአለም አቀፉ ማህበረሰብ ክብ ጠረጴዛ እኩል ቦታ እንደሚኖራቸው አስቀድሞ የታየው ብልህ ሰው ነበር። እናም መለስ ዜናዊ ይህንን ሊሆንና ሊታመን የማይችል የኢትዮጵያና የአፍሪካ ታሪክ በአስደናቂ ሁኔታ መቀየር የቻለ ታላቅ ሰው ነው።


ከአራት አመታት በፊት በአሳዛኝ ሁኔታ በድንገት ስለተለየን የኢትዮጵያው የቀድሞ ጠቅላይ ሚ/ር መለስ ዜናዊ በራሳቸው በኢትዮጵያውያን ፍላጎት ላይ የተመሰረተውን አዲስ ራእዩንና ይህን ራእዩን በራሱ መንገድ የከፍታው ጫፍ ላይ እንዴት እንዳደረሰው የዊኪሊክ የቴሌግራም መልእክቶች (cabeles) በጥቂቱ ጨልፈው ያሳዩናል።


በኢትዮጵያ የአሜሪካን አምባሳደር በነበሩት ዶናልድ ያማማቶና ምክትሉ ቪኪ ሁደልሰን አማካኝነት በተለያዩ ጊዜያት ለአሜሪካን የውጪ ጉዳይ መስሪያ ቤት የተላኩት አብዛኞቹ የቴሌግራም መልእክቶች በአሜሪካውያኑ ዲፕሎማቶችና በኢትዮጵያው መሪ መካከል ሲደረጉ የነበሩ ውይይቶች ግልፅነት የሚንፀባረቅባቸውና አንዳንዴም ለዲፕሎማቶቹ በመጠኑ ምቾት በማይሰጡ ሁኔታዎች የተከተቡ እንደነበሩ ይጠቁማሉ። በጠቅላይ ሚኒስትሩና በዲፕሎማቶቹ መካካል የተደረጉ የውይይት አርእስቶች በአብዛኛው በኤርትራ፤ በኢሳያስ አፈወርቂ፤ በሶማሊያ፤ በሱዳን፤ በኬንያና በራሷ በኢትዮጵያ የውስጥ ፖለቲካዊ ጉዳይ ላይ ያተኮሩ ነበሩ።


የኢትዮጵያው ጠቅላይ ሚኒስትር የአገሩን ጥቅም በላቀና በተሻለ ሁኔታ ለማስጠበቅ በሚከተላቸው ስትራቴጂዎችና ታክቲኮች ላይ የአሜሪካውያኑ ዲፕሎማቶች ብዙውን ጊዜ ባይስማሙም ለነዚህ ስትራቴጂዎችና ታክቲኮች መነሻ በሆኑት የመለስ ትንታኔዎች ላይ ያለምንም ማቅማማት በእርግጠኝነት ይስማሙ ነበር። መለስ ዜናዊ በመሬት ላይ ባለው ተጨባጭ ሁኔታ ያለውን ሰፊና ጥልቅ ግንዛቤ፤ ሁለገብ ምሁራዊ አቅምና ብቃት፤ በተግባራዊ እውነታ ላይ የተመሰረተ/pragmatic/ በሳል የፖለቲካ ክህሎት ከወቅትና ከጊዜ ጋር አጣምሮ በተግባር ማሳየት የቻለ ሰው ነው።


ከዚህም በተጨማሪ መለስ ከተለመደውና ፊትለፊት ከሚታየው ነባራዊ ሁኔታ ባሻገር ሁኔታዎችን ለማየትና ውጤታቸውን ለመተንበይ የሚያስችል እጅግ የተለየ የፖለቲካ አስተውሎትና እይታ የተቸረው መሪ ነበር።

መለስ በኤርትራ ላይ
በጉዳዩ ላይ በመገናኛ ብዙሃን ሲነገሩ ከነበሩ ዘገባዎች በተቃራኒው በአሜሪካን መንግስት ባለስልጣናትና በጠቅላይ ሚኒስትር መለስ መካከል የተደረጉ በርካታ ስብሰባዎችና ውይይቶችን በሚመለከት ለአሜሪካን የውጪ ጉዳይ መስሪያቤት ከተላኩ የቴሌግራም ልውውጦች ውስጥ በርካቶቹ በዊኪሊክ ድረ-ገፅ ላይ ይፋ ተደርገዋል። የአሜሪካ መንግስት አምባሳደሮች፤ ሌሎች ዲፕሎማቶችና የኮንግረስ አባላት ከመለስ ዜናዊ ጋር ሁለቱን አገራት በማያግባቡና በሚያለያዩ ጉዳዩች ጭምር ሳይቀር ለበርካታ ጊዜያት ረጅም ጊዜ የወሰዱ ውይይቶችና የሀሳብ ክርክሮች ሲደረጉ እነዚህ በሁለቱ መንግስታት መካከል የነበሩ ውይይቶችና ክርክሮች እጅግ ግለሰባዊ ወዳጅነት በተሞላበት፣ ተከታታይና ጠንካራ ግንኙነት ላይ የተመሰረቱ ነበሩ።


ከነዚህ በርካታ ውይይቶችና የሀሳብ ልውውጦች ውስጥ መለስ ዜናዊ የመንግስቱ ሀይለማርያምን አገዛዝ ለመጣል በተደረገው የትጥቅ ትግል አጋሩ ስለነበረው የኤርትራው ፕሬዝዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ አስተሳሰብ ያለው የጠለቀ እውቀትና ከዚህ በመነሳትም ለአሜሪካኖቹ የሰጠው ኢንፎርሜሽንና ምክር ለአሜሪካን መንግስት ትልቅ ትርጉምና ዋጋ ነበረው። ምንም እንኳን በኤርትራውያኑ ፖለቲከኞች ያረጀ ያፈጀ የበላይነት አስተሳሰብና እምነት በተወሰነ ደረጃ ኢሳያስ የመለስ አለቃ ተደርጎ የሚቆጠር ቢሆንም፤ የኤርትራውያን መሪዎች ራሳቸው ከዚህ ምሁር መሪ እጅግ በርካታ ነገሮችን ተምረዋል ቢባል ለብዙዎቹ ማመን ቀላል አይሆንላቸውም። ሁለቱ ሰዎች (መለስና ኢሳያስ) እርስ በእርሳቸው በደንብ የሚተዋወቁ ናቸው።


በአንድ ወቅት የኤርትራ መንግስት ሽብርተኝነትን እንደሚደግፍና ኤርትራ ሽብርተኝነትን ከሚደግፉ መንግስታት ዝርዝር ውስጥ የመግባቷን ሁኔታ የአሜሪካ መንግስት እያጤነ የመሆኑን ዜና የአሜሪካኑ አምባሳደር ያማማቶ ለመለስ ሲያቀብሉ መለስ በበኩሉ ይህ ከመሆኑ በፊት በቅድሚያ አምባሳደሩ የኢሳያስን ስነልቦናዊ ባህሪይ በሚገባ መረዳት እንዳለባቸውና ሁኔታው በአሜሪካ ላይ ሊያስከትል የሚችለውን ስጋት በጥንቃቄ ማጥናት እንደሚገባቸው ለአምባሳደሩ ምክር ለግሷቸው ነበር። በዚህ ጉዳይ ላይ መለስ “ጠመንጃ የምትጠቀም ከሆነ በውስጡ ጥይት ያለው መሆኑን እርግጠኛ መሆን ይኖርብሃል” ብሎ ነግሯቸው እንደነበርና መለስ ይህንን ለማለት የፈለገበት ምክንያትን አሜሪካን ሽብርተኝነትን በሚረዱ መንግስታት ዝርዝር ውስጥ የኤርትራን መንግስት ለማስገባት እያጤነች የመሆኑን መግለጫ ለመስጠት ካሰበች ሁኔታውን በደንብ መከታተል እንዳለባትና ይህ ሳይሆን ከቀረ ግን ለኢሳያስ ታላቅ ድል እንደሚሆን ለማመልከት እንደሆነ የአሜሪካው አምባሳደር ያማማቶ ይገልፃሉ።


አምባሳደር ያማማቶ ኢሳያስ አፈወርቂ በምስራቅ አፍሪካ ቀጣና ኤርትራን ተፅእኖ ፈጣሪ፤ ራሱን ደግሞ በአካባቢው ተፈላጊና ከፍተኛ ዋጋ ያለው መሪ የማድረግ ህልምና ፍላጎት ስላለው ይህንን ህልሙንና አላማውን ለማሳካት እጅግ አደገኛ፤ ሁከተኛና በጥባጭ፤ ጨካኝ እንደሆነ መለስና በመለስ ዜናዊ የሚመራው የኢትዮጵያ መንግስት ያምናሉ ሲሉ ይገልፃሉ። አምባሳደሩ በዚህ ጉዳይ ላይ ያላቸውን አስተያየት በመቀጠል ኢሳያስና የኢሳያስ አመራር ይህንን የአካባቢው የበላይ የመሆን ህልሙን እውን ለማድረግና ለማረጋገጥ የኤርትራ ህዝብ ሊቋቋመው ከማይችለው የኢኮኖሚ ድቀት ጀምሮ ሳይወድ በግድም ቢሆን እስከ ሞት መስዋእት ለማድረግ ወደኋላ እንደማይል ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ በእርግጠኝነት እንደሚያምን ይገልፃሉ። እንደ አምባሳደሩ አገላለፅ ኢሳያስ በወታደራዊ አቅሙ በኢትዮጵያ ላይ ምንም የማድረግ አቅም እንዳሌለው ጠንቅቆ ያውቃል ብሎ መለስ እንዳስረዳቸውና ሀሳቡንም በመቀጠል የኢሳያስ ስትራቴጂ በቀጥታ ከኢትዮጵያ ጋር ከመዋጋት ይልቅ በተዘዋዋሪ መንገድ የጦርነት አባዜውን ወደ ሶማሊያና ሱዳን በመውሰድ የጦርነት አድማሱን በሌላ መንገድ ማስፋት እንደሆነና ይህንን ለማድረግም ሶማልያን በማተራመስ፤ የኢትዮጵያን ምእራባዊ ክፍል ለማጥቃት ሱድንን በመጠቀም በኢትዮጵያና ጅቡቲ መካከል ውጥረትና ግጭት እንዲፈጠር በማድረግ፤ በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ውስጣዊ ልዩነቶችን ለማባባስ የሚያስችል ድጋፍ በማድረግ፤ የኢትዮጵያ ተቃዋሚዎችን በሽብርተኝነት በማሰልጠንና በማሰማራትና የአለም አቀፍ ማህበረሰቡ በኢትዮጵያ ላይ ትኩረቱን በማድረግ ኢትዮጵያ በኤርትራ ላይ የምትሰነዝረውን ክስ አሳንሶ እንዲያይ ማድረጉን የሚቀጥል መሆኑና ይህ ማለት ደግሞ የኤርትራ መንግስት በሌሎች መንገዶችና ዘዴዎች በኢትዮጵያ ላይ የሚከተለው የጦርነት ስትራቴጂ ያለ መሆኑን ጠቅላይ ሚኒስትሩ እንደሚያምን አምባሳደሩ ያስረዳሉ።


አምባሳደሩ ኢሳያስን በአለማቀፍ መድረኮች ያለማሳተፍና ኤርትራን መነጠል የኤርትራን ሰርጎገቦች ለመገደብ ተመራጩ ስትራቴጂ እንደሆነና ኢሳያስና የኤርትራ መንግስት ከኢትዮጵያ በላይ ለሶማሊያ ሰላምና መረጋጋት የበለጠ አደጋ ናቸው ብሎ ስለሚያምን በሶማሊያ ያሉ ለሶማሊያ መረጋጋት አደገኛ የሆኑ አክራሪ ቡድኖችን በማዳከም በሞቃዲሾ ተቀባይነት ያለው ጠንካራ መንግስት በመመስረት ሶማሊያን ማረጋጋት በጣም አስፈላጊው ጉዳይ እንደሆነ የኢትዮጵያው ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ያምናል ሲሉ ይገልፃሉ።


ዲፕሎማቶቹ አስተያየታቸውን በመቀጠል ስለመለስ እንዲህ ይነግሩናል። እ.ኤ.አ. ከ1998 ቀደም ብሎ የኢትዮ- ኤርትራ ጦርነት በይፋ ከመጀመሩ በፊት ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ለአሜሪካን መንግስት የኤርትራው መሪ ኢሳያስ አፈወርቂ ሚዛናዊ ውሳኔ ሰጪ ያለመሆኑንና የመንግስት አስተዳደር ህግና ስርአቶችን በሚገባ የማይረዳ ሰው እንደሆነ አሳውቆ የነበረ መሆኑንና ኢሳያስ ለነባራዊ እውነታ ያለው አረዳደድ መለስና እሱ ከሚመራው የኢትዮጵያ መንግስት አረዳድ በእጅጉ የተለየ መሆኑን አጠንክሮ ይከራከር እንደነበር ይገልፃሉ።


በመሬት ላይ ካሉ ተጨባጭ ነባራዊ እውነታዎች በመነሳት መለስ አሜሪካ በኢትዮጵያና ኤርትራ ላይ የምታራምደው ፖሊሲ ወደኤርትራ ያደላ እንደሆነ ስለሚያምን አሜሪካን ለበርካታ አመታት ኢትዮጵያንና ኤርትራን በአንድ ሚዛን የምታይበትን የውጪ ጉዳይ ፖሊሲ አለማዊ እይታና ከኢትዮጵያ ይልቅ ለኤርትራ የነበራትን የተዛባ ሚዛንና አቋም አጥብቆ ይቃወም ነበር። በዚህ ብቻ ሳያበቃ ኤርትራ ምንም ታደርግ ምን በጭፍን ለኤርትራ መንግስት የሚያዳሉና የኢትዮጵያን ጥቅም የሚፃረሩ በርካታ የአሜሪካ መንግስት ባለስልጣናት እንዳሉ የኢትዮጵያ መንግስት ያምን ነበር። ለምሳሌ በኤርትራ መንግስት የአየር ድብደባ መቀሌ ላይ ለተገደሉ ንፁሀን ህፃናት ደንታ ሳይሰጠው፤ በዛላንበሳ ላይ በኤርትራ ሀይሎች ለደረሰው ውድመትና በዚህ ሳቢያም እስከ 170,000 የሚጠጉ የትግራይ አርሶ አደሮች ከመኖሪያ ቀያቸው ተፈናቅለው ለችግር መዳረጋቸው ሳያሳስበው ኢትዮጵያ ለአገር ደህንነት ስጋት ሊሆኑ ይችላሉ ብላ ያሰበቻቸውን ኤርትራውያንን ከሀገሯ ስታስወጣ የአሜሪካን መንግስት ድርጊቱን የሚያወግዝ ጠንካራ መግለጫ ነበር ይፋ ያደረገው። ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ይህ መግለጫ ፍትሀዊና ሚዛናዊ ያልሆነ መግለጫ እንደነበር ስለሚያምን በጉዳዩ ላይ አጥብቆ ይከራከር ነበር።


ከዚህ በተጨማሪም መለስ የአሜሪካ መንግስት ለኤርትራ መንግስት ባለው የተሳሳተ አመለካከትና አቋም ምክንያት ጦርነቱን ለማስቀረት የሚያስችል ሚናውን እንኳን አልተጫወተም ብሎ ያምናል። ይህን አቋሙንም ለአሜሪካኖቹ በግልፅ በማሳወቅና አቋማቸውን እንዲያስተካክሉ ለማደረግ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ አሜሪካኖቹ በኢሳያስ ወረራ ያላቸውን ተቃውሞ ለራሱ ለኢሳያስ በግልፅ እንዲያሳውቁት የሚከተለውን አገላለፅ አዘጋጅቶ ሰጥቷቸው እንደነበር በወቅቱ የነበረው አሜሪካው ምክትል አንባሳደር ይገልፃል። መለስ አዘጋጅቶ አሜሪካኖቹ ለኢሳያስ እንዲያሳውቁት የሰጣቸው መልእክት እንዲህ ይነበባል። “ኢሳያስ ይህ የአንተ ጥፋት ነው። ባድመን ለቀህ መውጣትህ የተወሰነ የፖለቲካ ዋጋ ሊያስከፍልህ ይችል ይሆናል። ይህን ሳታደርግ ብትቀር ጦርነቱን ለማስቀረት ላንተ ከምናደርገው ድጋፍና ኢትዮጵያ ላይ ከምናደርገው ግፊት ውጪ ሃላፊነቱ የራስህ ነው።” የሚል እንደነበር ምክትል አንባሳደሩ ይገልፃል። (እዚህ ላይ በመለስ ተፅፎ ለአሜሪካኖቹ የተሰጠውን የእንግሊዘኛ ፅሁፍ ሳይሸራረፍ እንዳለ ለአንባቢዎች አቅርቤዋለሁ)


“Isayas, this is your mess, you may pay some political costs by withdrawing from Badme, but if you do not, you are on your own, without our support and without our pressure on Ethiopia to avoid the war”


መለስ በወቅቱ በኢትዮ-ኤርትራ ጉዳይ ላይ አሜሪካኖቹ ሲያራምዱት የነበረውን ፖሊሲ በመቃወም አሜሪካን ነገሮች እየሄዱ ባሉበት መንገድ እና እየተባባሱ እንዲሄዱ በመፍቀዷ ምክንያት ጭምር ኢሳያስ ባድመን በፍቃደኝነት መልቀቅ ካልቻለ ኢትዮጵያ ኢሳያስን ሳይወድ በግድ ከባድመ ለማስወጣት የሚገድባት አንዳችም ነገር እንደማይኖር የአሜሪካ መንግስት ማወቅ እንዳለበት ግልፅ አድርጎላቸው እንደነበር አምባሳደሮቹ በቴሌግራም መልእክቶቻቸው ለመንግስታቸው ማሳወቃቸውን በመግለፅ ፅሁፉ የክፍል አንድ ሀሳቡን ይቋጫል። እኔም ድረ-ገፁ በክፍል አንድ ያሰፈረውን ሀሳብ በማጠቃለል በቀጣዩ ጊዜ በክፍል ሁለት የፃፈውን ይዤላችሁ እመለሳለሁ።
ቸር ይግጠመን!!

ዘአማን በላይ

 

ከመሰንበቻው የኢፌዴሪ መንግስት በፌዴራል ደረጃ 37 ግለሰቦችን በአንድ ነጥብ 15 ቢሊዮን ብር የሙስና ወንጀል በመጠርጠር በህግ ጥላ ስር እንዲውሉ አድርጓል። ከእነዚህ ተጠርጣሪዎች ውስጥ እጅግ የሚበዙት ከፍተኛ ባለስልጣናት ሲሆኑ፤ የሀገር ውስጥና የውጭ ባለሃብቶች እንዲሁም ደላሎች ይገኙባቸዋል። ተጠርጥረው በቁጥጥር ስር የዋሉት ግለሰቦች ከኢትዮጵያና ከአዲስ አበባ መንገዶች ባለስልጣን እንዲሁም ከስኳር ኮርፖሬሽንና ከገንዘብና ኢኮኖሚ ትብብር ሚኒስቴር ብሎም ከሌሎች አካላት ናቸው።


የኢፌዴሪ የመንግስት ኮሙኒኬሽን ጉዳዩች ፅህፈት ቤት ኃላፊ ሚኒስትር ዶክተር ነገሪ ሌንጮ የግለሰቦቹን በህግ ጥላ ስር መዋል አስመልክተው ለጋዜጠኞች እንደገለፁት፤ መንግስት ጥልቅ ተሃድሶውን ሲጀምር ለህዝቡ በገባው ቃል መሰረት ከተሰጣቸው ኃላፊነት ውጪ ለልማት መዋል የነበረበትን የህዝብና የመንግስት ሃብትን በማጉደል የሙስና ወንጀል የተጠረጠሩ ከፍተኛ የስራ ኃላፊዎች ላይ ክትትል ተደርጎ መረጃ የተገኘባቸው በህግ እንዲጠየቁ ተደርጓል። ኃላፊ ሚኒስትሩ መረጃ የተገኘባቸው የመንግስት የስራ ኃላፊዎችና ባለሃብቶችን በቁጥጥር ስር የማዋሉ ተግባር ተጠናክሮ የሚቀጥል መሆኑንም አስታውቀዋል።


ታዲያ እዚህ ላይ ከሚኒስትሩ አባባል በመነሳት ‘የባለስልጣናቱ በህግ ጥላ ስር መዋል ምንን ያሳያል?’ የሚል ጥያቄ ማንሳት ተገቢ ይመስለኛል። እንደሚታወቀው መንግስት ጥልቅ ተሃድሶውን በሚያካሂድበት ወቅት በሀገሪቱ ህዝብን ያስመረሩ ጉዳዩችንና ዘርፎችን በማስጠናት ችግሩን ለመፍታት ቃል ገብቶ እንደነበር እናስታውሳለን።


በተለይም ከመልካም አስተዳደርና ከኪራይ ሰብሳቢነት ጋር በተያያዘ በመረጃና በማስረጃ ላይ ተመስርቶ የህዝብንና የመንግስትን ሃብት የዘረፉ ከፍተኛ ባለስልጣናቱ ላይ ርምጃ እንደሚወስድ ደጋግሞ መግለፁ ይታወቃል። ሰሞኑን በ37ቱ የመንግስት ከፍተኛ የስራ ኃላፊዎችና ግለሰቦች ላይ የተወሰደው ርምጃ የጥልቅ ተሃድሶው ውጤት ነው ማለት ይቻላል። ይህ የመንግስት ተግባር ወደፊትም ቢሆን መረጃና ማስረጃ እስከቀረበለት ድረስ በህዝብ ሃብት ላይ የሚቀልዱና የተሰጣቸውን ህዝባዊ ሃላፊነት ወደ ጎን በማለት በኪራይ ሰብሳቢነትና በሙስና የተዘፈቁ አመራሮቹ ላይ ርምጃ የመውሰድ ቁርጠኝነት አቋም ያለው መሆኑን የሚያሳይ ነው።


እንደሚታወቀው መንግስት ራሱን በጥልቅ ተሃድሶ ለመፈተሽና ችግሮችን ለማጥራት እያደረገ ያለው ጥረት ቀጣይነት ያለው ነው። ጥልቅ ተሃድሶ በባህሪው የአንድ ጀምበር ስራ አይደለም። የጊዜ ዑደትን ይጠይቃል። የሚፈለገው ደረጃ ላይ ለመድረስ ጊዜን የሙጥኝ የሚል ተግባር ነው።


ጥልቅ ተሃድሶን በሂደት እውን ለማድረግ በቅድሚያ በማህበረሰቡ ውስጥ የአስተሳሰብ ለውጥን ማምጣት ያስፈልጋል። ችግሮችና ጠቀሜታዎች በሚባሉ ሀገራዊ ጉዳዩች ላይ በሂደት መናበብን ይጠይቃል። መንግስት ለብቻው፣ ህብረተሰቡም ለብቻው ሊታደሱ አይችሉም። የሁሉንም የሀገሪቱን ፖለቲካል- ኢኮኖሚ ተዋናዮች መግባባትንና የጋራ ቁርጠኝነትን የሚጠይቅ ከጊዜ ጋር የተሳሰረ ተግባር ነው—ጥልቅ ተሃድሶ። ለዚህም ይመስለኛል— የመንግስት ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዩች ፅህፈት ቤት ኃላፊ ሚኒስትር ዶክተር ነገሪ ሌንጮ “መረጃ የተገኘባቸው የመንግስት የስራ ኃላፊዎችና ባለሃብቶችን በቁጥጥር ስር የማዋሉ ተግባር ተጠናክሮ ይቀጥላል” በማለት የገለፁት።


ርግጥ እዚህ ላይ የህዝብን ሃብት በመዘበሩ አካላት ላይ እየተወሰደ ያለው ርምጃ ቀጣይነት ያለውና ተጠያቂነትን ከማስፈን አኳያም በመንግስት በኩል ቁርጠኝነት መኖሩን መገንዘብ የሚገባ ይመስለኛል። መንግስት ጥልቅ ተሃድሶው ሲጀመር በመዋቅሩ ውስጥ የነበሩትንና ያሉትን የኪራይ ሰብሳቢነትንና የሙሰኝነትን ተግባሮችን ለመቅረፍ ያደረጋቸው ጥረቶችና የወሰዳቸው ርምጃዎች በርካታ ናቸው። በዚህ አጭር ፅሑፍ ውስጥ ተዘርዝረው የሚያልቁ አይደሉም።


ያም ሆኖ የቅርብ ጊዜውን ለማስታወስ ያህል፤ ሰሞኑን በደቡብ ብሔሮች፣ ብሐረሰቦችና ህዝቦች ክልል በፍትህ ዘርፍ ዙሪያ በተካሄደ የጥልቅ ተሃድሶ ግምገማ 26 የዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንቶች፣ በርካታ ዳኞችና ኦፊሰሮች ከስራ እንዲሰናበቱ መደረጉንና የሌሎችም በርካታ ዳኞች ጉዳይም በመታየት ላይ መሆኑን በጠቋሚ አስረጅነት ማንሳት የሚቻል ይመስለኛል። ይህም ጥልቅ ተሃድሶው በፌዴራል ብቻ ሳይሆን በክልሎች ውስጥም በቁርጠኝነት እየተሰራበት እንደሆነ የሚያረጋግጥ ይመስለኛል። እናም የ37ቱ ተጠርጣሪ ባለስልጣናትና ግለሰቦች ምዝበራ ጉዳይ ገዝፎ ስለወጣ እንጂ፣ ሂደታዊ ተግባሩ በየቦታውና በየዘርፉ እየተከናወነ መሆኑን መገንዘብ የሚገባ ይመስለኛል—ምንም እንኳን ኪራይ ሰብሳቢነትን አሁን ባለበት ደረጃ መድፈቅ ባይቻልም።


ማንኛውም የዚህ ፅሑፍ አንባቢ እንደሚገነዘበው፤ በየትኛውም ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ውስጥ የኪራይ ሰብሳቢነት አስተሳሰብና ተግባር ነባራዊ ክስተት ነው። አዲስ አይደለም። እንደ ሌሎቹ ልማታዊ መንግስታት ኢትዮጵያም ውስጥ የኪራይ ሰብሳቢነት አስተሳሰብና ተግባር ከባድ ፈተና መሆኑ አይቀርም። የሀገራችን ልማታዊና ዴሞክራሲያዊ መንግስት የህዝቡን ተጠቃሚነት በየደረጃው ለማረጋገጥ ልማትን በስፋት እያከናወነ ነው። ስራውን የሚመሩት የመንግስት አስፈፃሚ አካላት በሚሊዮንና በቢሊዮን የሚቆጠሩ የህዝብ ገንዘብን ያንቀሳቅሳሉ። በዚህም ሳቢያ የኪራይ ሰብሳቢነት አስተሳሰብና ተግባር ሰለባ ሊሆኑ የመቻል እድላቸው ከፍተኛ ነው።


ከሁሉም በላይ ግን ለኪራይ ሰብሳቢነት አስተሳሰብና ተግባር መገንገን እንዲሁም ጥልቅ ተሃድሶው ጊዜ እንዲጠይቅ ካደረጉት ጉዳዩች ውስጥ አንዱ ሀገራችንና ህዝቦቿ ባለፉት ስርዓቶች ሲንከባለሉ የመጡ ፀረ-ዴሞክራሲያዊ አስተሳሰቦች ይመስሉኛል። ምንም እንኳን መንግስት በየጊዜው በወሰዳቸው በርካታ ርምጃዎች የኪራይ ሰብሳቢነት አስተሳሰቦች ደረጃ በደረጃ ለውጥ እየታየባቸው ቢሆንም ቅሉ፤ እንደ “ሲሾም ያልበላ ሲሻር ይቆጨዋል፣ ብላና አብላኝ” የመሳሰሉና ካለፉት ስርዓቶች ይዘናቸው የመጣናቸው ፀረ-ዴሞክራሲያዊ ቅሪት እሳቤዎችን ሙሉ ለሙሉ መቅረፍ አይቻልም።


እነዚህ አስተሳሰቦች በጊዜ ሂደት የሚቀየሩ እንጂ በአንድ ጀምበር የሚጠፉ ስላልሆኑም በህብረተሰባችን ውስጥ መንፀባረቃቸውና ገቢራዊ መሆናቸው ባህሪያዊ ነው። እናም በመንግስት መዋቅሮች ውስጥ የአስፈፃሚነት ስራን የሚከውኑ ግለሰቦችም ከዚሁ ህብረተሰብ አብራክ የተገኙ በመሆናቸው ከዚህ አስተሳሰብ ውጪ ሊሆኑ አይችሉም።


ታዲያ እዚህ ላይ የመንግስት ስራ ፈፃሚዎቹ በዚህ ነባራዊ ሁኔታ ውስጥ ስላሉ ምንም አይደረጉም እያልኩ አለመሆኑ ግንዛቤ ይያዝልኝ። ምክንያቱም የዚህ ሀገር ልማት ይበልጥ እየጎለበተ እንዲሄድ በተቻለ መጠን ስህተቶቹ ጥቂትና መሰረታዊ እንዳይሆኑ መሰራት ስለሚኖርበት ነው። ለዚህም ነው መንግስት የሚወስዳቸውን ርምጃዎች በቁርጠኛ የጥልቅ ተሃድሶ የተጠያቂት መንፈስ እየከወነ ያለው። ለዚህም ነው—ስህተቶች መፈፀማቸው ስለማይቀር ችግሩን ለመፍታት በሁሉም ዘርፎች ፈጥኖ በማስተካከል ላይ የሚገኘው። ለዚህም ነው—መንግስት ሰሞኑን በህግ ጥላ ስር የዋሉትን 37 ከፍተኛ ባለስልጣናቱን፣ የሀገር ውስጥና የውጭ ባላሃብቶችን እንዲሁም ደላላዎችን ብሎም በሁሉም ክልሎች ውስጥ መዝባሪዎችን በቁርጠኝነት ተጠያቂ እንዲሆኑ በማድረግ ላይ የሚገኘው።


ታዲያ መንግስት በጥልቅ ተሃድሶው አማካኝነት በተጠያቂነት መንፈስ እያከናውናቸው ያሉት ኪራይ ሰብሳቢነትንና ሙስናን የመዋጋት ተግባሮች በህዝቡ ለደገፉ ይገባል። ከህዝብ ዓይን የሚሰወር ምንም ዓይነት ተግባር ባለመኖሩ፤ ወደፊት መዝባሪዎችን በህግ እንዲጠየቁ ለሚደረገው ጥረት ህዝቡ ጥቆማ በመስጠት የዜግነት ግዴታውን መወጣት ይኖርበታል።

ኢብሳ ነመራ

 

ኪራይ ሰብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር ጉድለት የኢፌዴሪ መንግስት መሰረታዊ ፈተናዎች ከሆኑ ከራርሟል። ይህን እውነት ከውጭ ወይም ገለልተኛ ሊባል ከሚችል አካል ይልቅ በመንግስት በራሱ ሲነገር ሰምተናል። የኢፌዴሪ መንግስትና ገዢው ፓርቲ ኢህአዴግ በተለይ ባለፉት ስድስትና ሰባት ዓመታት፣ የከፋ የኪራይ ሰብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር ችግር እንዳለበት ያለማሰለስ ሲገልጽ ቆይቷል።


መንግስትና ገዢው ፓርቲ ኪራይ ሰብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር መጓደል የስርአቱ አደጋዎች ወደመሆን እየተሸጋገሩ መሆኑንም ገልጸዋል። ኢህአዴግ 2007 ዓ/ም ማገባደጃ ላይ ያካሄደው ድርጅታዊ ጉባኤ ዋነኛ የውይይት አጀንዳና ውሳኔ ያሳለፈበት ጉዳይ የመልካም አስተዳደር መጓደልና ኪራይ ሰብሳቢነትን የሚመለከቱ ነበሩ።


የኪራይ ሰብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር ችግሩ በመንግስትና በገዢው ፓርቲ ውስጥ ያለ በመሆኑ የሚታገለው ወገን ከጎኑ ባለው የችግሩ ተሸካሚ አንድ እጁ ተይዞ ነው ትግሉን የሚያካሂደው። ይህ ትግሉን ከባድና ውስብስብ አድርጎት ቆይቷል። በመሆኑም መንግስት በጸረኪራይ ሰብሳቢነት ትግሉ፣ ህዝብ መሳተፍ እናደለበት፣ ካለህዝብ ተሳትፎ መንግስት ብቻውን በሚያካሂደው የአንድ እጅ ትግል የትም እንደማይደረስ በይፋ ተናግሯል። በይፋ መናገር ብቻ አይደለም፣ ህዝባዊ ንቅናቄም አውጇል።


በመሰረቱ ኪራይ ሰብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር መጓደል የተነጣጠሉ ነገሮች አይደሉም። ኪራይ ሰብሳቢነት ካለ የመልካም አስተዳደር ጉድለት መኖሩ አይቀሬ ነው። ኪራይ ሰብሳቢነት የመልካም አስተዳደር መጓደል ሳያስከትል ብቻውን እንደችግር ሊኖር አይችልም።


ኪራይ ሰብሳቢነት ሲኖር ፍትሃዊ መንግስታዊ አገልግሎት መስጠት አይቻልም። ኪራይ ሰብሳቢነት ሲኖር የተሟላ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ልማቶችን ለህዝብ ማቅረብ አይቻልም። ኪራይ ሰብሳቢነት ሲኖር ህግ በኪራይ ሰብሳቢዎች ይጠለፍና ፍትህ ይዛባል። ኪራይ ሰብሳቢነት ሲኖር የፖለቲካ ስልጣን ህዝብን ከማገልገል ይልቅ ለግልና ቡድናዊ ብልጽግና ማስጠበቂያ ዓላማ ስለሚውል የህዝብ የስልጣን ምንጭነትና ባለቤትነት ይሸራረፋል፣ የዴሞክራሲ መርሆች በወረቀት ላይ ይቀራሉ። ግልፅነት፣ አሳታፊነት፣ ተጠያቂነት ... የሚሉት የመልካም አስተዳደር መርሆች ዋጋ ያጣሉ። ምናልባት የመንግስት መስሪያ ቤቶች ግድግዳ ላይ የተለጠፉ ማንም የማይመለከታቸው አሰልቺ ዝርዝር ከመሆን ያለፈ ከቁብ የሚቆጥራቸው አይኖርም።


መንግስት የኪራይ ሰብሳቢነትና መልካም አስተዳደር መጓደል ጣምራ ህመም ህዝብ ላይ የተጫነበትን ሁኔታ ይዞ ሊዘልቅ አይችልም። ህዝብ አንድ ወቅት ላይ ህመሙ ሊታገሰው ከሚችለው በላይ ይሆንበታል። ይሄኔ በድንገት ገንፍሎ መንግስት ላይ መነሳቱ አይቀሬ ነው። ልጓም ያጣ የኪራይ ሰብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር መጓደል የስርአት አደጋ የሚሆነው በዚህ አኳኋን ነው። የኢፌዴሪ መንግስትና ገዢው ፓርቲ በሃገሪቱ ያለው የኪራይ ሰብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር ችግር የስርአቱ አደጋ የሆነበት ደረጃ ላይ ደርሷል ሲሉ ይህን እየተናገሩ ነው። ህዝባዊ ንቅናቄ መፍጠር ያስፈለጋቸውም ለዚህ ነው።


ገዢው ፓርቲ ኢህአዴግ አምስተኛውን ዙር የመንግስት ስልጣን ሲረከብ፣ የስርአቱ አደጋ ለመሆን በቅቷል ያለውን የኪራይ ሰብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር ጉድለት በህዝባዊ ንቅናቄ ለመታገል ቃል ገብቶ ነበር። ይህ ቃል፣ በህዝቡና ከችግሩ በጸዱ የመንግስት የስራ ሃላፊዎችና ሰራተኞች እንዲሁም በድርጅቱ አመራሮችና አባላት ዘንድ መነሳሳት ፈጥሮ ነበር። ይሁን እንጂ የታወጀው ጸረ ኪራይ ሰብሳቢነትና መልካም አስተዳደርን የማስፈን ህዝባዊ ንቅናቄ መቀጣጠል ከመጀመሩ በፊት፣ ህዝብ ላይ የተፈጠረው ህመም ልኩን እያለፈ ኖሮ ቅሬታው በተቃውሞ መልክ ፈነዳ።


ባለፈው ዓመት መንግስት አምስተኛ ዙር የመንግስት ስልጣን ዘመን ሃላፊነቱን በይፋ ተረክቦ አንድ ወር እንኳን ሳይሞላው በኦሮሚያ የፈነዳውና ወደሌሎች ክልሎችም የተዛመተው በአመዛኙ ወጣቶች የተሳተፉበት ተቃውሞ የዚህ ውጤት ነበር። እርግጥ ይህ የኪራይ ሰብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር መጓደል የፈጠረው ተቃውሞ ሃገሪቱን ዳግም ሃግር ልትሆን በማትችልበት ሁኔታ የማፈራረስ ስትራቴጂ ነድፈው በሚንቀሳቀሱ የውጭ ጠላቶችና ተላላኪዎቻቸው ተጠልፎ ወደአውዳሚ ሁከትነት መቀየሩ አይካድም።


ያም ሆነ ይህ፣ ባለፈው ዓመት የተቀሰቀሰውና የተዛመተው፣ በረደ ሲባል እያገረሸ ለዜጎች ህይወት መጥፋት፣ ለህዝብ ሃብት ውድመት ምክንያት የሆነ ተቃውሞና ሁከት መሰረታዊ መነሻ ኪራይ ሰብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር መጓደል ነበር። በመሆኑም ለዚህ ችግር መፍትሄ ከመስጠት ውጭ ሌላ የሚያበረደውና ዳግም እንደማይከሰት ዋስትና የሚሰጥ አማራጭ አልነበረም። ገዢው ፓርቲና የኢፌዴሪ መንግስት በጥልቀት የመታደስ እንቅስቃሴ የጀመሩት ይህን ለማደረግ ነበር።


በዚህ መሰረት ከብቃት ማነስና የመንግስትን ስልጣን ለህዝብ ጥቅም ከማዋል ይልቅ ለራስ የሞቀ ኑሮ ማደላደያነት በመጠቀም፣ እንዲሁም በዳተኝነት የመልካም አስተዳደር መጓደል መንስኤ ሆነዋል የተባሉ በፌደራልና በክልል መንግስታት ከላይ እስከታች ያሉ የስራ ሃላፊዎች ተነስተው በአዲስ እንዲተኩ ተደርጓል። በየክልሉ የዞንና የከተማ አስተዳደር የስራ ሃላፊዎች ህዝብ ፊት ቀርበው እየተገመገሙ የህዝብ ይሁንታ ያገኙት ብቻ እንዲሾሙ ተደርጓል።


የከፋ ኪራይ ሰብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር መጓደል እንዳለባቸው በተለዩ የክልልና የከተማ አስተዳደር መስሪያ ቤቶች በመቶዎች የሚቆጠሩ በየደረጃው ያሉ የስራ ሃላፊዎችንና ባለሙያዎችን ከስራ ተሰናብተዋል፣ ከደረጃ ዝቅ የተደረጉም አሉ። ለመከሰስ የሚያበቃ ማስረጃ የተገኘባቸው ደግሞ በህግ እንዲጠየቁ ተደርጓል። በአጠቃላይ በጥልቀት የመታደሱ እርምጃ በተወሰ ደረጃ ጥሩ ተጉዟል ማለት የሚቻልበት ሁኔታ ታይቷል። በዙ የሚቀሩ እርምጃዎች መኖራቸው ግን አይካድም፤ በተለይ አጥፊዎችን በህግ ተጠያቂ ከማድረግ አኳያ።


ታዲያ በጥልቀት የመታደስ አዋጅ ሲለፈፍ መንግስት በቅድሚያ ያደሰው ቃል በኪራይ ሰብሳቢነት ውስጥ የተዘፈቁ የመን ግስት የስራ ሃላፊዎች፣ ነጋዴዎችና አቀባባይ ደላሎች ላይ ምርመራ በማደረግ ማስረጃ በማሰባሰብ ለህግ ማቅረብን ነበር። ይህ አዲስ የተገባ ቃል አይደለም። መንግስት ቀደም ሲልም በዚህ ጉዳይ ላይ ጽኑ አቋም ነበረው። በ2009 መግቢያ ላይ ይህን ቃል አድሷል።


ይህን ተከትሎ ህዝብ በኪራይ ሰብሳቢነት የህዝብን ሃብት ለግል ጥቅም ያዋሉና ተጠቃሚነቱን ያጓደሉ፣ መንግስታዊ አገልግሎቶችን የነፈጉ፣ ፍትህ ያዛቡ... የስራ ሃላፊዎች ህግ ፊት ሊቀርቡ ነው በሚል በጉጉት ሲጠብቅ መቆየቱ ይታወቃል። በዚህ መሰረት በክልል መንግስታትና በከተማ አስተዳደር ደረጃ በርካታ በኪራይ ሰብሳቢነት የተጠረጠሩ የስራ ሃላፊዎችና ባለሞያዎች የተከሰሱ መሆኑ ባይካድም በህዝቡ ዘንድ እርካታ የፈጠረ እርምጃ ተወስዷል ማለት ግን አይቻልም። ሰሞኑን ግን እመርታዊ ሊባል የሚችል እርምጃ ተወስዷል።


በዚህ በሰሞኑ እርምጃ፣ በከፍተኛ የሙስና ወንጀል የተጠረጠሩ ከ50 በላይ ግለሰቦች በቁጥጥር ስር ውለዋል። የከባድ ሙስና ወንጀል ተጠርጣሪዎቹ በፌደራል መንገዶች ባለስልጣን፣ በአዲስ አበባ መንገዶች ባለስልጣን፣ በስኳር ኮርፖሬሽን፣ በገንዘብና የኢኮኖሚ ትብብር ሚኒስቴር እንዲሁም በአዲስ አበባ ቤቶች ልማት ጽህፈት ቤት በተለያየ ደረጃ የሚገኙ የስራ ሃላፊዎች፣ ነጋዴዎችና ደላሎች ናቸው። ተጠርጣሪዎቹ ፍርድ ቤት ቀርበው ለተጨማሪ ምርመራ የጊዜ ቀጠሮ ተጠይቆባቸዋል።


እነዚህ በቁጥጥር ስር የዋሉ ግለሰቦች በተጠረጡበት የሙስና ወንጀል አድርሰዋል የተባለው ጉዳት፤ በፌደራል መንገዶች ባለስልጣን 1 ቢሊየን 358 ሚሊየን ብር፣ በስኳር ኮርፖሬሽን (ከመተሃራ፣ ተንዳሆና ኦሞ ኩራዝ የስኳር ልማት ፕሮጀክቶች) 1 ቢሊየን 21 ሚሊየን ብር፣ በገንዘብና ኢኮኖሚ ትብብር ሚኒስቴር 1 ነጥብ 1 ቢሊየን ብር፣ በአዲስ አበባ መንገዶች ባለስልጣን 198 ሚሊየን ብር እንዲሁም በአዲስ አበባ ቤቶች ልማት ፕሮጀክት ጽህፈት ቤት 41 ሚሊየን ብር መሆኑን የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ አቶ ጌታቸው አምባዬ አስታውቀዋል።


በአጠቃላይ የባከነው ወይም ለብክነት የተጋለጠው ሃብት 4 ቢሊየን ብር ገደማ ነው። ይህ ሃብት ትልቁ የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስትና ከፍተኛ የኢኮኖሚ እንቅሰቃሴ የሚካሄድበት የአዲሰ አበባ ከተማ በዓመት የሚሰበስቡትን አጠቃላይ ገቢ ግማሽ ሊሆን ጥቂት ነው የሚቀረው። ይህ ተጠርጣሪዎቹን በቁጥጥር ስር ለማዋል ያበቃው የሙስና ወንጀል ምን ያህል ከፍተኛ እንደሆነ ያሳያል።


ዋና አቃቤ ህግ አቶ ጌታቸው በጉዳዩ ላይ በሰጡት መግለጫ፣ መንግስት በሙስና ተጠርጣሪዎች ላይ የወሰደውና በቀጣይነትም የሚወስደው እርምጃ የፌደራልና የአዲስ አበባ ከተማ የዋና ኦዲተር መስሪያ ቤት የኦዲት ሪፖርትን፣ በተለያዩ ተቋማት የሚገኙ የመንግስት ሰራተኞችንና የህብረተሰቡን ጥቆማ እንዲሁም መንግስት ባካሄደው ጥናት በተገኘ መረጃና ማስረጃ ላይ የተመሰረተ መሆኑን አስታውቀዋል። ዋና አቃቤ ህግ አቶ ጌታቸው ሙስናው የተፈጸመበት አኳሃን ላይም ሰፋ ያለ ማብራሪያ ሰጥተዋል። ይህ በመገናኛ ብዙሃን ሽፋን ስለጠሰጠው በዝርዝር አላነሳውም። ተጠርጣሪዎችን በቁጥጥር ስር የማዋል ተግባሩ ቀጣይነት እንዳለውም ገልጸዋል።


በአጠቃላይ በሃገሪቱ ስር እየሰደደ የመጣውን የኪራይ ሰብሳቢነት ችግር የመዋጋት ጉዳይ የህዝቡን የኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ልማት ተጠቃሚነት ከማረጋገጥ፣ ህግን ከኪራይ ሰብሳቢዎች እጅ መንጭቆ ፍትህን የማስፈን ጉዳይ ብቻ ሳይሆን፣ የሃገሪቱን ዘላቂ ህልውና የማረጋገጥም ጉዳይ ነው። ህዝብ የኪራይ ሰብሳቢነትንና የመልካም አስተዳደር መጓደል ጣምራ በሽታን ተሸክሞ ዘላለም መኖር አይችልም። አንድ ቀን ስቃዩ ሲበዛበት በድንገት ተቆጥቶ መነሳቱ አይቀሬ ነው።


ህመሙ ከሚታገሰው በላይ ሲደርስ የሚፈጥረው የህዝብ ቁጣ ግብታዊ ስለሚሆን አደገኛ ነው። ለሃገሪቱ ስትራቴጂካዊ ጠላቶችም መንገድ ይከፍታል። ስለዚህ ሰሞኑን የተጀመረውን ኪራይ ሰብሳቢነትን የመታገል እመርታዊ እርምጃ ተጠናክሮ መቀጠል አለበት። ህዝብም በዚህ ላይ በንቃት መሳተፍ አለበት። የኪራይ ሰብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር መጓደል ጣምራ ህመምን ሳይብስ ማስወገድ የህልውና ጉዳይ ነው።

 

 

ብ. ነጋሽ

 

ሙስና ዓለም አቀፍ ችግር ነው። እ.ኤ.አ. በ1993 ዓ/ም የተመሰረተው መቀመጫውን ጀርመን በርሊን ያደረገው በሙስናና ከሙስና ድርጊት የሚመነጩ የወንጀል ድርጊቶችን በመከላከል ተግባር ላይ የተሰማራው ትራንስፓረንሲ ኢንተርናሽናል የተባለ መንግስታዊ ያልሆነ ድርጅት ሙስናን፣ ስልጣንን ያለአግባብ በመጠቀም ለግል ጥቅም የማዋል ድርጊት ሲል ይፈታዋል። ትራንስፓረንሲ ኢንተርናሽናል ሙስናን፣ በሚመዘበረው ገንዘብ መጠንና በሚከሰትበት ዘርፍ ከፍተኛ፣ ቀላልና ፖለቲካዊ በሚል ይመድበዋል።


ከፍተኛ ሙስና፣ በፖለቲካ ተሿሚዎች የሚፈጸም እንደሆነ ነው ትራንስፓረንሲ ኢንተርናሽናል የሚገልጸው። ከፍተኛ ሙስና፣ ፖሊሲዎችን ወይም የመንግስትን ዋና አሠራር በማዛባት ከፍተኛ ባለስልጣናት በህዝቡ መስዋዕትነት ራሳቸውን የሚጠቅሙበት ሁኔታ ነው። ቀላል ሙስና በመካከለኛና ዝቅተኛ የስራ ኃላፊዎች የሚፈጸም ነው። በዚህ ደረጃ የሚገኙ የሥራ ኃላፊዎች በሆስፒታሎች፣ በትምህርት ቤቶች፣ በፖሊስ ጣቢያና በመሳሰሉ ተቋማት መሰረታዊ የፍጆታ እቃዎችንና አገልግሎቶችን ለማግኘት የሚያደረገውን ጥረት እንደመልካም አጋጣሚ ተጠቅመው የራሳቸውን ጥቅም የሚያስጠብቁበት ሁኔታ ነው። ፖለቲካዊ ሙስና ከሃብትና ከበጀት ምደባ ጋር በተያያዘ ፖሊሲዎችንና የአሰራር ሥርዓትን በማዛባት ሥልጣንንና የግል ሃብትን ለማስጠበቅ በፖለቲካ ውሳኔ ሰጪዎች የሚከናወን ድርጊት ነው።


ሙስና ደረጃው ቢለያይም፣ ከበለጸጉ እስከደሃ ባሉ ሁሉም ሃገራት የሚታይ ችግር ነው። ትራንስፓረንሲ ኢንተርናሽናል በየዓመቱ የሃገራትን የሙስና ደረጃ የሚያሳይ ሰንጠረዥ ያወጣል። ተቋሙ ይፋ ባደረገው በ2016 ዓ/ም የዓለም ሃገራት የሙስና ደረጃ ዴንማርክ፣ ኒው ዚላንድና ፊኒላንድ በዝቅተኛ ሙስና በቅደም ተከተል ከ1 እስከ 3ኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል። በኢኮኖሚ አቅም የዓለም ቀዳሚዋ ሃገር አሜሪካ 10ኛ ደረጃ ላይ ስትገኝ፣ ሁለተኛዋ የዓለማችን ግዙፍ ኢኮኖሚ ባለቤት ቻይና 79ኛ ደረጃ ላይ ተቀምጣለች። ከአፍሪካ የተሻለ የሙስና ደረጃ ላይ የምትገኘው ሩዋንዳ ስትሆን፣ በ50ኛ ደረጃ ላይ ተቀምጣለች። ኢትዮጵያና ግብጽ እኩል 108ኛ ደረጃ ላይ ይገኛሉ። በሙስና የመጨረሻውን ደረጃ የያዘችው ሃገር አፍሪካዊቷ ሶማሊያ ስትሆን 176ኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች። ደቡብ ሱዳን ከሶማሊያ ከፍ ብላ 175ኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች።


በትራንስፓረንሲ ኢንተርናሽናል የሙስና ኢንዴክስ 108ኛ ደረጃ ላይ የተቀመጠችው ሃገራችን ኢትዮጵያ አደገኛ ደረጃ ላይ ነች ብሎ መውሰድ ይቻላል። ትራንስፓረንሲ ኢንተርናሽናል ኢትዮጵያን በ2014 ዓ/ም 110ኛ፣ በ2015 ዓ/ም 103ኛ ደረጃ ላይ አስቀምጧታል። ይህ ደረጃ ባለፉት ሶስት ዓመታት የኢትዮጵያ ሙስና ተሻሸሏል ወይም ዝቅ ብሏል ማለት አያስችልም። የደረጃ መሻሻል ወይም ማሽቆልቆል የሚያመለክተው አሃዝ ከኢትዮጵያ የሙስና ደረጃ መሻሻል ወይም ማሽቆልቆል የመነጨ ከመሆን ይልቅ፣ ከሌሎች ሃገራት ደረጃ መዋዠቅ ጋር የተያያዘ ወደመሆኑ ያዘነብላል።


ከትራንስፓረንሲ ኢንተርናሽናል የደረጃ ምዘና ወጣ ብለን በሃገሪቱ የነበረውንና ያለውን የሙስና ሁኔታ ስናስተውል ግን ሙስና ቀንሷል ማለት ባያስደፍርም፣ ቢያንስ ማህበረሰቡ ሙሰናን እንደጸያፍ ድርጊት የሚያይበት ደረጃ ላይ መድረሱን የሚያመለክቱ ሁኔታዎችን እናስተውላለን። በዘውዳዊው ሥርዓት ሙስና ለወጉ ያህል የተከለከለ ድርጊት ነው ቢባልም፣ በአዋጅ የተፈቀደ ያህል በይፋ የሚፈጸምና የስልጣን ማሳያ ነበረ። ሙስና ነውር አልነበረም። ባለርስቱ ግብር እንዲሰበስቡ ከሚያሰማራቸው ጭቃ ሹምና መልከኛ ጀምሮ በመንግስት መዋቅር ውስጥ ከወረዳ እስከ ጠቅላይ ግዛት፣ ከጠቅላይ ግዛት እስከቤተ መንግስት ሙስና ነውር ሳይሆን የባለስልጣንነት ወግ ነበር፤ ሲሾም ያልበላ ሲሻር ይቆጨዋል።


በወታደራዊው ደርግ ሥርዓት፣ መንግስት የሃገሪቱን ኢኮኖሚ፤ የማምረት፣ የወጪና የገቢ፣ የችርቻሮና የጅምላ ንግድ በመንግሥት ቁጥጥር ስር ስለነበረ በየደረጃው ያሉ በዚህ የንግድና የምርት ዝውውር ውስጥ ያሉ ባለሥልጣናት፣ ሞያተኞችና ተራ ሠራተኞች ጭምር ዝውውሩን በማጥበቅ የይለፍ እጅ መንሻ ይቀበሉ ነበር። የጉምሩክና የፋይናንስ ፖሊስ ደግሞ የሙስና መናኸሪያዎች ነበሩ። ከዚያ ቀደም በነበሩት ሥርዓቶች ፈጽሞ ያልነበረ ልዩ ሙስናም ነበር፤ በወታደራዊው ደርግ ሥርዓት። ይህም ከብሄራዊ ውትድርና አገልግሎት ጋር የተገናኘ ነበር። በግዳጅ ለብሄራዊ ውትድርና አገልግሎት የሚመለመሉ ወጣቶችን ከአገልግሎቱ ለማስቀረት ወላጆች ለአብዮት ጠባቂ ሊቀመንበሮችና በየደረጃው ለነበሩ ወታደራዊ ኮሚሳሮችና አዛዦች በሺህ የሚቆጠር ገንዘብ ጉቦ ይከፍሉ ነበር። በጉቦ ተለቅቀው ከኮታው በጎደሉ ወጣቶች ምትክ ወገንና ገንዘብ የሌላቸው የደሃ ልጆች ከተገኙበት ተይዘው ማሟያ ይደረጋሉ።


በወታደራዊው ደርግ የስልጣን ዘመን የኢኮኖሚው እንቅሰቃሴ እጅግ ደካማ ስለነበረ በሙስና የሚከፈለውና ከቀበሌ ጀምሮ ባሉ የመንግስት ተቋማት፣ መንግስታዊ የንግድና የማምረቻ ድርጅቶች የሚመዘበረው ገንዘብ በሺሆች የሚቆጠር ነበር። ይህ የወታደራዊውን ደርግ ሙስና ከአሁን ጋር ሲነጻጸር ቀላል ቢያስመስለውም፣ በቁጥጥር ሥርዓትና ድርጊቱን እንደጸያፍ በመመልከት ደረጃ ግን አሁን የተሻለ ሁኔታ መታየቱ እውነት ነው። እርግጥ አሁን የሃገሪቱ ኢኮኖሚ በከፍተኛ ደረጃ በማደጉና የቢሊየን ኢኮኖሚ ላይ በመደረሱ፣ በመንግስት የሚከናወኑት የልማት ፕሮጀክቶችም በቢሊየን የሚቆጠር ገንዘብ ወጪ የሚደረግባቸው ግዙፍ በመሆናቸው በሙስና ቅብብልና ምዝበራ ላይ ያለው ገንዘብ በመቶ ሚሊየኖች የሚቆጠር ለመሆን በቅቷል።


የኢፌዴሪ መንግስት ሙስና ሃገሪቱ የተያያዘችውን የፖለቲካና የኢኮኖሚ የለውጥ ሂደት ሊያደናቅፍ የሚችል አደጋ መሆኑን የተገነዘበው ገና ከጠዋቱ ነበር። የፌደራል የስነምግባርና የጸረ ሙስና ኮሚሽን በ1993 ዓ/ም መቋቋሙ ይህን ያመለክታል። በሙሰኞች ላይ እርምጃ የመውሰዱ እንቅስቃሴ ግን ከዚያ ቀደም ነበር የተጀመረው። በ1989 ዓ/ም በወቅቱ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር የነበሩት አቶ ታምራት ላይኔና ሌሎች ከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣናት፣ ነጋዴዎችና አቀባባዮች ላይ የተወሰደው እርምጃ፣ እንዲሁም በ1993 ዓ/ም በሽግግር መንግስቱ ወቅት የመከላከያ ሚኒስትር የነበሩት አቶ ስዬ አብረሃና አባሪዎቻቸው ላይ የተወሰደውን የህግ እርምጃ ለዚህ ማሳያነት መጥቀስ ይቻላል። የሥነምግባርና ጸረ ሙስና ኮሚሽን ከተቋቋመም በኋላ በገቢዎችና ጉምሩክ ከፍተኛ አመራሮች፣ ነጋዴዎችና አቀባባዮች ላይ እርምጃ ተወስዷል።


የሥነምግባርና የጸረ ሙስና ኮሚሽን ከተቋቋመ በኋላ የሙስና ወንጀል ጥቆማዎችን ተቀብሎ በመመርመር ተጠርጣሪዎች ላይ ክስ በመመስረት እንዲቀጡ ከማድረግ በተጨማሪ፣ በተለያየ መንገድ ሙስናን የሚጸየፍ ትውልድ ለመፍጠር የአመለካከት ለውጥ ሥራ ተከናውኗል። ከዚህ በተጨማሪ፣ ከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣናት ጭምር በሙስና ወንጀል ተጠርጥረው በቁጥጥር ስር ውለው እንዲቀጡ በማድረግ ረገድ ጉልህ ስራዎች ተከናውነዋል። ከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣናትን በሙስና እንዲጠየቁ በማድረግ ረገድ ኢትዮጵያ ከአፍሪካ በቀዳሚነት ደረጃ ላይ የምትገኝ ይመስለኛል። እነዚህ ሁኔታዎች አሁን ሙስናን ቢያንስ እንደጸያፍ ድርጊት የሚቆጥር ትውልድ መፍጠር አስችለዋል የሚል ግምት አለኝ። አሁን ሙስና የሥልጣን ማሳያና ጀብድ ሳይሆን ነውር ነው። ይህ ቀደም ሲል ከነበረው ሁኔታ ጋር ሲታይ ሙስናን የማቃለሉ ሂደት ተስፋ ሰጪ መሆኑን ያመለክታል።


ሰሞኑንም እንደከዚህ ቀደሙ ሁሉ በከፍተኛ የሙስና ወንጀል የተጠረጠሩ የመንግስት የሥራ ኃላፊዎች፣ ነጋዴዎችና ደላሎች በቁጥጥር ስር ውለዋል። እስካሁን በቁጥጥር ስር የዋሉት የሙስና ተጠርጣሪዎች 51 ደርሷል። ተጠርጥረው በቁጥጥር ስር ከዋሉት መካከል ሚኒስትር ዴኤታዎች፣ ዋናና ምክትል ዋና ዳይሬክተሮች፣ የመንግስታዊ የልማት ተቋማት ስራ አስኪያጆች፣ ከፍተኛ የጦር መኮንኖች ይገኙበታል። አነዚህ ከፍተኛ የመንግስት የስራ ኃላፊዎች ወይም ባለስልጣናት ናቸው።


እንግዲህ፣ ባለፉት ዓመታት ሙሰና የሃገሪቱ መሰረታዊ ችግር መሆኑ ሲገለጽ መቆየቱ ይታወቃል። ይህም በየደረጃው ባሉ የመንግስት አገልግሎት ሰጪ ተቋማትና በፍትህ ተቋማት የመልካም አስተዳደር መጓደል፣ የማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ልማት ፕሮጀክቶች ግንባታ አፈፃፀም መጓተትና ከተያዘላቸው በጀት እጥፍና ከዚያ በላይ ወጪ መጠናቀቅ፣ አንዳንዶቹም ተቋርጦ መቅረት ወዘተ ተገልጿል። ይህ ሁኔታ መንግስትን አሳስቦታል ህዝብንም አስቆጥቷል። ባለፈው ዓመት በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች የታየው የህዝብ ቁጣ ከሙስና/ኪራይ ሰብሳቢነትና ካስከተለው የመልካም አስተዳደር መጓደል የመነጨ ነው።


ይህን ተከትሎ የፌደራልና የክልል መንግስታት እርምጃ ለመውሰድ ቃል ገብተው ነበር። ከያዝነው ዓመት ጀምሮ በክልሎችና በከተማ አስተዳደሮች በተለያየ ደረጃ በሙስናና በመልካም አስተዳደር ማጓደል የተጠረጠሩ ግለሰቦች ላይ እንደተገኘባቸው የማስረጃ ደረጃ አስተዳደራዊ እርምጃና የፍርድ ቤት ክስ ሲመሰረትባቸው ቆይቷል። የሰሞኑ በጠቅላይ አቃቤ ህግ የተወሰደ እርምጃ ዓመቱን ሙሉ በምስጢር መረጃና ማስረጃ ሲሰባሰብበት ቆይቶ የተወሰደ ነው። የሰሞኑ የሙስና ተጠርጣሪዎች ለተጨማሪ የምርመራ ጊዜ ለመጠየቅ ፍርድ ቤት ቀርበው የጊዜ ቀጠሮ ተይዞባቸዋል። የክሱን ሂደትና የሚቀርበውን ማስረጃ ወቅቱ ሲደርስ የምንመለከተው ይሆናል።


በአጠቃላይ ኢትዮጵያ አሁን ያለችበት የሙስና ሁኔታ አደገኛ ነው። ሁኔታዎች በዚህ ከቀጠሉ የባለፉት አንድ ተኩል አስርት ዓመታት የኢኮኖሚ እድገት፣ እስካሁን በዘለቀበት ፍጥነት በማስቀጠል መዋቅራዊ ለውጥ በማምጣት በ2017 መካከለኛ ገቢ ደረጃ ላይ ያለች ሃገር የመፍጠሩ ጉዳይ ጉልህ ፈተና የሚገጥመው መሆኑ አይቀሬ ነው። በመሆኑም፣ መንግስትና በኢኮኖሚ እደገቱ ኑሮው እንዲሻሻል የሚጠብቀው ህዝብ በጋራ በሙሰኞች ላይ ምህረት የለሽ እርምጃ ለመውሰድ መንቀሳቀስ ይኖርባቸዋል። ሙስናን መዋጋት ለኢትዮጵያ ህዝብና መንግስት በቀጣይ ዓመታት የህዝቧን ፍላጎት ማሟላት የሚችል የኢኮኖሚ አቅም ያላት ሃገር የመፍጠር ያለመፍጠር ጉዳይ መሆኑ መታወቅ አለበት።

 

ከበቃሉ ተገኘ

የደቡብ ከተማዎች ሁሉ በኩር የሆነችው ሐዋሳ የፍቅር፣ የሠላምና አንድነት እንዲሁም የመቻቻል ተምሣሌት ሕብራዊት ከተማ እየተባለች በነዋሪዎቿ በእንግዶቿም ሣይቀር ዘወትር የሚዘመርላት ያለ ምክንያት አይደለም። ይህ ምርጥ አባባልም የተቸራት እንደ ፀበል ፃዲቅ በነፃ ሣይሆን የሥራዋ ውጤት ስለሆነ ነው።

ከወንዶ ገነት ጀምሮ ዙሪያዋን ከአጀቧትና በተፈጥሮ ፀጋ ከታደሉት ክረምት ከበጋ ልምላሜ ከማይለያቸው አካባቢዎች ዘወትር በገፍ የሚቀርብላት አትክልትና ፍራፍሬ በተጨማሪ የሐዋሳ ሐይቅ የማህፀን ፍሬ የሆነው ዓሳዋ እንደ አቤል መስዋዕት እጅግ ያማረና ለጤናም ተስማሚ ነው። ምን ይሄ ብቻ፤ ቅልቅል የሚያክል የአቦካዶ ፍሬ ከጓሮ ቆርጠው አልያም ከበርዎ አጠገብ በቅናሽ ዋጋ ገዝተው ወይም በአቅራቢያዎ ከሚገኝ ጭማቂ ቤት ጎራ ብለው ጦጣ በማይዘለው ብርጭቆ የአቦካዶ ጭማቂ እየጠጡ ሣይሆን እየገመጡ የፀሐዩን ሙቀትና ተለዋዋጭ ባህሪ የሚያሳየውን ወበቅ ከሐይቁ በሚነሳው መልካምና ነፋሻ አየር እየገሰፁ ነፍስዎን ያቀዘቅዛሉ።

ታዲያ ከተማዋ በፈጣን ልማት ላይ ስለሆነች ነዋሪዎቿ ለልማት ሲሯሯጡ ሲያዩ ለረጅም ሰዓት እንዲቀመጡ ሕሊናዎ አይፈቅድልዎትምና ወደተሰማሩበት ሥራ ይገሰግሳሉ።

ሐዋሳ ከተማ ላይ የተጀመረ የአስፋልት ሥራና መንግሥታዊ ሕንፃ በጥቂት ጊዜ ውስጥ አልቆ ያገኙታል። በተለይም በአሁኑ ሰዓት ሐዋሳ ከድሮው በበለጠ ልማት ላይ ናት። ድሮ ያልነበረና የማያውቁት የኑግ ልጥልጥ የመሰለ አስፋልት በአጭር ጊዜ ውስጥ አልቆና ሥራ ጀምሮ ሲያገኙት ኢትዮጵያ ውስጥ ነው ያለሁት? ወይስ ከኢትዮጵያ ውጪ? ብለው ማሰብዎ አይቀርም።

ዳሩ ምን ያደርጋል የከተሞች ውበት ነፍሰ ገዳይ የሆነው የቀበሌ ቤት ውቢቷ ሐዋሳንም እንደ ጉንዳን ወሯት ለአይን ማራኪ በሆነው አስፋልት ዳር ሥጋው አልቆ በአጥንቱ ቆሞ ሲያዩ ኢትዮጵያ ውስጥ መሆንዎን ያረጋግጣሉ።

አልፎ አልፎ በሐዋሳ የሚከሰተው ርዕደ መሬት እነዚህን የራሳቸውን ዕድሜ ጨርሰው በዘመናዊ ቤቶች ዕድሜ የሚኖሩትን አስቀያሚ የቀበሌ ቤቶች ከዘመናዊ ቤቶች ነጥሎ መሬት ከፍቶ እንዲውጣቸው የጸለዩት ፀሎት በውስጡ የሚኖሩትን ምስኪን ወገኖችዎን ሲያስቡ አባት ሆይ የምፀልየውን ፀሎት አላውቅምና ይቅር በለኝ በሚል ፀሎት መልሰው ይሽሩታል። ሐዋሳ ላይ በዚህ ብቻ አይደለም የሚደነቁ በመንግስታዊ መ/ቤቶች ሕጋዊ ጉዳይ ይዘው ከቀረቡ በፍጥነት ይስተናገዳሉ። ይዘው የቀረቡት ጉዳይ አግባብነት የሌለው ከሆነ መጽሐፍ ቅዱስ እንደሚለው በሰፊው ሣይሆን በጠባቡ በር እንዲገቡ ተመክረው በክብር ይሰናበታሉ።

አንዳንድ የቢሮ ኃላፊዎች ከጥልቅ ተሃድሶ ስልጠና በኋላም እንኳን የመጀመሪያ ጠባያቸውን ሊያሻሽሉ ቀርቶ ጭራሽ ብሶባቸው ሲያዩ ከተቀቀለ ባቄላ ውስጥ ጥሬ ባቄላ መኖሩን ሲያስታውሱ ከጥልቅ አግራሞትዎ በፍጥነት ይወጣሉ።

የእርስዎ ጉዳይ ከፍ ያለና ከታች ያለው ንዑስ መ/ቤት ሊያስተናግድዎ ካልቻለ ወይም በመስተንግዶው ካልተደሰቱ አቢይና የከተማው አስተዳደር ቁንጮ ወደሆነው ከንቲባ ጽ/ቤት መገስገስዎ አይቀሬ ነው።

እውነት ለመናገር በዚህ መ/ቤት በአሀኑ ሰዓት መልካም አስተዳደር አለ። ብዙ ባለጉዳዮች የሐምሌን ደመና የመሰለ ፊት ይዘው ወደ ከንቲባው ቢሮ ገብተው እንደ መስከረም አደይ ፈክተው ሲወጡ በአይኔ በብረቱ አይቻለሁ። የታላቋና ስመ ገናናዋ ሐዋሳ ከተማ ከንቲባ ክቡር አቶ ቴዎድሮስ ገቢባ ይባላሉ። በነገሬ ላይ ቴዎድሮስ በመባል የሚጠሩ በርካታ ጀግኖችን አውቃለሁ። ለጊዜው ሶስቱን ብቻ ልጥቀስ።

1.  የኢትዮጵያ ቀኝ ክንፍ የሆነችው በሥልጣኔም ሆነ በሥልጣን ቀዳማዊት ለክብሩ እንጂ ለሆዱ የማይሞት ቢርበው እንኳን ጠግቤአለሁ በቃኝ የሚል የማይስገበገብ፣ የኩሩ ሕዝብ መፍለቂያ ከሆነችው ጎንደር ውስጥ ከትንሿ መንደር ቋራ ላይ እንደማንኛውም ኢትዮጵያዊ ከደሃ ቤተሰብ የተወለደው ነገር ግን ጭንቅላቱ ውስጥ በገንዘብ የማይለካ እምቅ ሀብት የነበረው ኢትዮጵያዊ ጀግና አፄ ቴዎድሮስ አንዱ ነው።

እንደ ቅርጫሥጋ የተከፋፈለችውን ኢትዮጵያ አንድ ለማድረግ ብሎም ኋላ ቀርነትንና ድንቁርናን አስወግዶ ዕድገትና ብልፅግናን ለማምጣት ሲል መቅደላ ኮረብታ ላይ የተሰዋው ሰማዕት አፄ ቴዎድሮስ የጀግኖች መሪዎች አብነት እንዲሁም አርአያና ምሣሌ በመሆኑ የጀግኖች ጀግና ቢባል ያንሰዋል እንጂ አይበዛበትም።

2.  ቅዱስ ቴዎድሮስ ሮም ከተማ ውስጥ የተወለደው ቴዎድሮስ ገና በአፍላነቱ አለማችን ለሠው ልጆች እንደተፈጠረች ለሰው ልጅ የተፈጠረችው አለምም በሰው ልጅ እንደተበላሸች አለምን መልሶ ለማስተካከልና ለማሳመር የሰውን አስተሳሰብ በወንጌል ትምህርት ማስተካከል አስፈላጊና ጠቃሚ መሆኑን ተገነዘበ። ምክንያቱም በፈጣሪ ያላመነ ሕጉንም ያልተከተለ ሰው አውሬ ነውና ከአውሬ ጥፋት እንጂ ልማት አይጠበቅም። አውሬዎች ለዛሬ እንጂ ለነገ አያስቡም። አውሬዎች ከራሳቸው ውጪ ለሌላ ማሰብም አይችሉም። በዚህ ምክንያት ቅዱስ ቴዎድሮስ ዘመናዊ መጓጓዣ ባልነበረበት በዚያ ዘመን በባዶ እግሩና አንዳንዴም በፈረስ ሀገር ለሀገር እየዞረ ወንጌልን በማስተማር በክፉ ሥራቸውና አስተሳሰባቸው ከሰውነት ወደ አውሬነት የተለወጡትን ሰዎች ከፍተኛ ባለስልጣናት ሣይቀር ከአውሬነት ወደ ሰውነት መልሷል። ይሁንና በመጨረሻ ወንጌልን ያልተቀበሉ በክርስቶስም ያላመኑ አውሬዎች በልተውት በሰማዕትነት አርፏል። ስለሆነም ቴዎድሮስ የቤተክርስቲያን ባለውለታና የአለማችን ጀግና ነው።

1.የሐዋሳ ከተማ ከንቲባ ክቡር አቶ ቴዎድሮስ ገቢባ

እንደሚታወቀው አንድን ከተማ በልማት ለማሳደግና ለእይታ ማራኪ፣ ለኑሮም ተስማሚ ለማድረግ ከንቲባ ጽ/ቤቱ ጉልህ ድርሻ አለው። በሀገራችን ያሉ ከተሞች ዕድገታቸው አፍአዊ ብቻ ሣይሆን ውስጣዊም እንዲሆን ተግተው የሚሰሩ በዘመናዊ መኪና አስፋልት ሰንጥቀው ሲሄዱ በትራንስፖርት እጦት ከአስፋልት ዳር ቆሞ በፀሐይ ሐሩር የሚቀልጠውን ወገናቸውን በጎሪጥ አይቶ ማለፍ ሳይሆን በወገን ፍቅር ልባቸው የሚቀልጥ ይህንና ሌላውንም ችግር ለመቅረፍ ተግተው የሚሰሩ ጀግና ከንቲባዎች ሀገራችን ያስፈልጓታል። በዚህ ረገድ ሐዋሳ ዕድለኛ ናት። በአሁን ሰዓት የምርጥ ከንቲባ ባለቤት ናትና።

ልማታዊ ጀግንነትና ቅንነት ከፊታቸው የሚነበበው መልከ መልካሙና ቁመተ ሎጋው አቶ ቴዎድሮስ ራሳቸውን ለራሳቸውና ለቤተሰባቸው ሣይሆን ለከተማውና ለከተማው ሕዝብ የሠጡ ናቸው ቢባል አልተጋነነም። ፀሐይ የሞቀው ሀቅ ነውና።

አብዛኛውን ጊዜ ስብሰባ ስለሚበዛ ብዙ ባለጉዳዮች የየቢሮ ኃላፊዎችን ሲያማርሩ ቢደመጥም እርሳቸው ግን ስብሰባ በሚኖርበት ቀን እንኳን ከስብሰባው ሰዓት በፊትና ከስብሰባው በኋላ ደከመኝ ሰለቸኝ ሳይሉ ቢሮ እየገቡ ባለጉዳዮችን ያስተናግዳሉ። አንዳንድ ጊዜ ጽ/ቤታቸው ከመደበኛ ገበያ ዝቅ፣ ከጉልት ገበያ ከፍ በሚል ሁኔታ ባለጉዳይ ተጨናንቆ ቢታይም በአጭር ሰዓት ያንን ሁሉ ሕዝብ አስተናግደው ሲሸኙ የመሰላቸት መንፈስ አይታይባቸውም። እጃቸውም ሆነ አእምሯቸው ንፁህ በመሆኑ የሚሰጉበት ምንም ነገር ስለሌለ ለደወለላቸው ሁሉ ስልክ ያነሳሉ። በትዕግስት ያዳምጣሉ፤ በትህትና ይናገራሉ። ቅንነትና መልካምነት በተፈጥሮ የሚታደሉት ፀጋ እንጂ በሥልጠና የማይገኝ መሆኑ ግልፅ ቢሆንም፤ ለከንቲባነት የታጩ ሁሉ በቅድሚያ ከአቶ ቴዎድሮስ ትምህርት ቢወስዱና ልምድ ቢቀስሙ መልካም ነው። የእርሳቸውን ጀግንነትና የእኔን ስንፍና ሳይ ግርም ይለኛል። ታዲያ እኔም እንደ ቴዎድሮሶች ጀግና እንድሆን ባለኝ መጠሪያ ስም ላይ ደርቤ ቴዎድሮስ ልባል ይሆን? ቴዎድሮስ ሆይ ሺህ አመት ንገስ ከማለት ውጪ ሌላ ምን ማለት እንችላለን?

በሐዋሳ ከተማ በመልካም ስራቸው ምስጋና ሊቸራቸው የሚገባ በርካታ የቢሮ ኃላፊዎች ቢኖሩም ለጊዜው ግን ሁለቱን ልጥቀስ።

 

 

2.የኮንስትራክሽን መምሪያው አቶ እዮብ ብርሀኑ

እኚህ ሰው በተፈጥሮአቸው ብሩህ አእምሮ ያላቸው ሲሆን ሲበዛ ቅን ናቸው። ቀደም ሲል የከተማዋ ህንፃ ሹም ሆነው የሰሩ ሲሆን በስራ ወዳድነታቸውና ብቃታቸው የኮንስትራክሽን መምሪያ ኃላፊ ሆነው ተሹመዋል። ሁላችንም ደስ ብሎን ይደልዎ (ይገባዋል) ብለናል። አቶ እዮብ የተመደቡበት የኃላፊነት ስራ በህገወጥ ግንባታ ምክንያት ከህብረተሰቡ ጋር የሚያጋጭ ቢሆንም መንግስትና ህዝብን አቻችለው ስለሚሰሩ፤ እሳት ለብሶ እሳት ጎርሶ ለጦርነት ከቢሮአቸው የመጣን ባለጉዳይ አለዝበውና አቀዝቅዘው ይመልሳሉ። ማንም ሰው ከገቢው ይልቅ ወጪው እየበዛ በመቸገሩ ህጋዊ ወዳልሆነ ተግባር እየገባ ባለበት ዘመን እሳቸው ግን ደመወዜ ይበቃኛል የሚሉ ሙስናን የተፀየፉ ኩሩና ጨዋ ኢትዮጵያዊ ናቸው።

የመንገድ ባለፀጋ የህንፃ ደሀዋን ሐዋሳ በነዳጅ ገቢ የበለፀጉ የአረብ ሀገራት እንደ እነ ዱባይና እንደሌሎቹ ለጊዜው የሰማይ ጠቀስ ፎቆች ባለቤት ማድረግ ባይቻልም ከእህቶቿ ከእነ ናዝሬትና ከእነ ባህርዳር ተርታ ለማሰለፍ እየጣሩና እየለፉ ይገኛሉ። ማንኛውም የከተማ ነዋሪ ህንፃ ከመስራት ውጪ ሌላ ህገወጥ ግንባታ እንዳያካሂድ በመከታተልና በመቆጣጠር በተከላካይነት እንዲሰሩ የመደቧቸው ደቀመዛሙርቶቻቸው ከድምፅ የፈጠኑና አራት አይና ናቸው። አራት አይን ስል ሁለቱ አይኖች የእነሱ ሲሆኑ ሁለቱ አይኖች ደግሞ ህገወጥ ግንባታ የሚያካሂደው ግለሰብ ጎረቤት ናቸው። ጎረቤቱ በስልክም ሆነ በአካል ጥቆማ የሚያቀርበው መንግስት በህገወጥ ግንባታ ምክንያት የከተማው ገፅታ እንዳይበላሽ በሚያደርገው ትግል ከመንግስት ጎን ተሰልፎ መንግስትን ለማገዝ ሳይሆን ጎረቤቴ እኔን ቀድሞ ለምን ቤቱን ያድሳል በሚል መንፈስ መሆኑ ግልፅ ነው።

እንደአለመታደል ሆኖ ብዙ ኢትዮጵያዊያን ይህ አይነት አመለካከት ከደማችን ጋር ስለተዋሀደ በበረኪና ቢያጥቡን በኦሞ ቢዘፈዝፉን አይለቀንም። ሐዋሳ ቀደም ሲል ለጥቂት ባለሀብቶች ለመንግስት መ/ቤቶችና ለትምህርት ተቋማት ካላት ውስን መሬት ላይ በለጋስነት እየገመደለችና እየገመሰች ሰጥታ አሁን ግን እጅ እያጠራት ነው። የከተማ ክልሏን ለማስፋት ብትፈልግም እንደ ክቡር ዘበኛ ዙሪያዋን የቆሙት ተራሮች የይለፍ ፍቃድ አልሰጧትም። የመሬት ባለፀጋው ኦሮሚያ ክልል ከቶጋ እስከ ጥቁር ውሃ ያለውን የተንጣለለ ሜዳ ለሐዋሳ በመስጠት የለጋስነትና የመልካም ጉርብትና አርአያ ቢሆን እንዴት መልካም ነበር።

ያም ሆነ ይህ ሰው እየበዛ ልማቱ እየሰፋ መሬት ደግሞ እየጠበበ ስለሚሄድ ሐዋሳ የመንገድ ባለፀጋ እንደሆነች ሁሉ ህንፃ በህንፃ ትሆናለች። በኢትዮጵያ ከተሞች የሚኖሩ ነዋሪዎችን ከቻላችሁ ህንፃ ስሩ ካልሆነ በአሮጌ ቤታችሁ ውስጥ ቁጭ በሉ እንጂ እናድሳለን ብላችሁ ቤታችሁን ትነኩና ዋ የሚለው የህንፃ ህግ አዋጅ ህብረተሰቡን ህንፃ እንዲሰራ ያነሳሳዋል? ከዚህ ይልቅ ልዩ ልዩ ማበረታቻ ለምሳሌ የህንፃውን ዲዛይን እና ፕላን ለሚሰሩ ባለሙያዎች መንግስት ዳጎስ ያለ ደመወዝ ቢከፍልና ወደ ግንባታ ለሚገቡ ልማታዊያን ፕላኑ አለቀልኝ፣ ፀደቀልኝ በማለት ሳይጉላሉ በአስቸኳይ አልቆና ፀድቆ በነፃ ቢሰጣቸው እንዲሁም በረጅም ጊዜ ተከፍሎ የሚያልቅ የባንክ ብድር የሚያገኙበት መንገድ ቢመቻችላቸው ከዚህም ጋር ሕንፃው ተሰርቶ ካለቀ በኋላም የመብራትና የውሃ ፍጆታው ከፍ ስለሚል መብራትና ውሃ በበቂ ሁኔታ የሚያገኙበት መንገድና ወዘተ… ቢመቻች የተሻለ ይሆን ነበር የሚሉ ወገኖች አሉ። ይሁንና አቶ እዮብ መንግስት ያወጣውን ህግ በተገቢው መንገድ ማስፈፀም እንጂ ብቻቸውን ህጉን ሊያሻሽሉ ስለማይችሉ በተመደቡበት ኃላፊነት በብቃትና በጥራት እየሰሩ ስለሆነ ሊመሰገኑ ይገባል።

 

 

3.በሐዋሳ ከተማ የመናኻሪያ ክ/ከተማ አስተዳደር አቶ መኩሪያ ማኒሳ

እኚህ ሰው በሚደነቅ የአስተዳደር ችሎታቸው ሌላ ኢትዮጵያዊ ለዛ ያልተለያቸው ዘርና ጎሳ እንደ ልጓም የማይስባቸው በቢሮአቸው ሁሉንም ኢትዮጵያዊ ያለ አድልዎ በቀና መንፈስ የሚያስተዳድሩ የሐዋሳ የቁርጥ ቀን ልጅ እና ምርጥ ኢትዮጵያዊ ናቸው።

የመናኻሪያ ክፍለ ከተማ ከሌሎች ክፍለ ከተሞች ይልቅ የንግድ እንቅስቃሴ የሚበዛበት በመሆኑ በአስተዳደር ሥራቸው ላይ ጫና ቢፈጥርም በእውቀትና በቅንነት መንግስትንና ህብረተሰቡን እንደ ነብስና ሥጋ አዋህደውና አስማምተው ስለሚሰሩ ምንም አይነት ኮሽታ የለም ማለት ባይቻልም ኮሽታውንም ግን በጥሩ አመራርና በመልካም አስተዳደር ፀጥ ረጭ ያደረጉታል። እንደሚታወቀው ብዙዎቹ ቅርቡን አርቀው ቀላሉን አክብደው ስለሚያዩና በራስ መተማመን ስለሚያንሳቸው እራሳቸው መፈፀም የሚችሉትን ጉዳይ ይህ እኔን አይመለከትም በማለት እንደ ጲላጦስ ሂዱ ወደ ሃና ሂዱ ወደ ቀያፋ በማለት ባለ ጉዳይን የሚያንከራትቱ የመንግስትና የህዝብ ማፈሪያ ባለስልጣናት በሞሉበት ዘመን እንደ ስሙ ህዝብንና መንግስትን የሚያኮራ አስተዳዳሪ ማግኘት ኩራት ብቻ ሳይሆን መታደልም ነው።

የሐዋሳ ባለስልጣናት ሁሉም ማለት ይቻላል። መጽሀፍ ቅዱስ ስለሚያነቡና እንደ ቅዱስ ጳውሎስ ሀገራችን በሰማይ ነው ብለው ስለሚያምኑ ዘረኝነትና ጎጠኝነት እንዲሁም ጠባብነት ፈጽሞ የለባቸውም። ስለሆነም ሐዋሳ የኢትዮጵያዊያን ሁሉ ከተማ ናት። ዘረኝነት የጥበብ ሳይሆን የድንቁርና መጀመሪያ የደካማነት መጨረሻ መሆኑን የጥበብ ሰዎች ሁሉ ያውቁታል። ኢትዮጵያ ከሰሜን እስከ ደቡብ ከምስራቅ እስከ ምዕራብ የሁሉም ኢትዮጲያዊያን ናት። ሁሉም ክልሎች የኢትዮጵያ ብልቶች ናቸው። አንዱ ብልት ሌላውን ብልት አታስፈልገኝም ሊለው አይችልም አንዱ ብልት ቢታመም ብልቶች በሙሉ ይታመማሉና የኢትዮጵያ ብልቶች ከሆኑት ክልሎች ውስጥ አንዱ ታሞ እንደነበርና ሁሉም ክልሎች በጠና ታመው እንደነበር የቅርብ ጊዜ ትዝታችን ነው። ጥቂት የዋህ ወገኖቻችን እንደ ሾላ ፍሬ መንግስትን በድንጋይ ካላወረድን ብለው በፈጠሩት ግርግር እና ኢትዮጵያ በጠና ታማ እንደነበር ይታወሳል።

ባሏን ጎዳው ብላ እንትኗን በሰንጢ እንዲሉ መንግስትን ጎዳን ብለው የወገናቸውንና የእራሳቸውን ንብረት በእሳት አጋይተው እንደነበር እስካሁን ድረስ በየመንገዱ የሚታየው የመኪናዎቻችን ቅሬተ አካል ምስክር ነው። ስለዚህ እኛ ኢትዮጵያውያን አንድነትን እንደ ዝናር ታጥቀን ፍቅርና መዋደድን ተጫምተን የሰላምን ቁር እራሳችን ላይ ደፍተን በሁሉም ነገር ከፊት የነበረችውን አሁን ግን ኋላ የቀረችውን ኢትዮጵያን እናልማ። ይህን ካደረግን ኢትዮጵያ ሀገራችን በበረከት ትሞላለች የጠሏትና የናቋት ሁሉ ከእግሯ ስር ወድቀው ማሪን ይላሉ በኢኮኖሚ የበለፀጉ ሀገራት ሳይቀር ወደ ተስፋይቱ ሀገር ኢትዮጵያ ለመግባት ደጅ ይጠናሉ። በየአረብ ሀገራቱ በስደት የተበተኑ የኢትዮጵያ ልጆች አንፈልጋችሁም ውጡልን ሳይሆን እንፈልጋችኋለን ኑልን ይባላሉ። ስለ ሐዋሳ ያለኝን ዕውነታ በተከታዮቹ የስንኝ ቋጠሮ ልደምድም እና ልሰናበታችሁ።

ውቢቷ ሲዳማ ለምለሚቷ ምድር

የልበ ቀናዎች የደጋጎች ሀገር

ሲዳማ ባንች ላይ እንኮራለን ሁሌ

የገነት ቅርንጫፍ የገነት ምሳሌ

ይህ ሀሰት ከሆነ ይምጣ ምስክሬ

የተንዠረገገው የአቡካዶው ፍሬ

የሲዳማን በዓል ፍቼ ጨምበላላ

እንደ ጎንደር አክሱም እንደ ላሊበላ

ዩኔስኮ አፀደቀው በቃለ መሀላ

ዩኔስኮ ታላቁ የዓለማችን ዕውቁ

መዝገቦታልና በቀለመ ወርቁ

በዓሉን እናክብር ሁላችን በጋራ

በስመ ገናናው በታቦር ተራራ።

በዳንኤል ክብረት

Danelkibret (http://www.danielkibret.com)

የቅድስት ሥላሴ ካቴድራል የመልአከ ብርሃናት አድማሱ ጀንበሬንና የቀኝ ጌታ ዮፍታሔ ንጉሤን ዐጽም በተመለከተ የሰጠውን ማብራሪያ ተመለከትኩት። ካቴድራሉ ሐሳቡን ለማስረዳት መትጋቱን አደንቃለሁ። የካቴድራሉ ሐሳብ ከቤተ ክርስቲያኒቱ ትውፊት የራቀ በመሆኑ ግን ተገርሜያለሁ።


ቀኝ ጌታ ዮፍታሔ ንጉሤና መልአከ ብርሃናት አድማሱ ጀንበሬን በተመለከተ ካቴድራሉ ያየበት መነጽር ነው ስሕተቱን ያመጣው። ካቴድራሉ አገልጋዮቹን የሚያያቸው በቤተሰብና በጎጥ ደረጃ ነው። ቤተ ክርስቲያን ግን አገልጋዮቿን የምታያቸው በሀገርና ከዚያም ሲያልፍ በዓለም አቀፍ ደረጃ ነው። አባ ጊዮርጊስ የወሎ ቦረና፣ ቅዱስ ያሬድ የትግራይ አኩስም፣ አቡነ ተክለ ሃይማኖት የሸዋ ጽላልሽ፣ አቡነ አረጋዊ የሮም ተወላጆች እንጂ ሀብቶች አይደሉም። የቤተ ክርስቲያን ናቸው። ካቴድራላችን ግን የቤተሰቦቻቸውና የተወላጆቻቸው አድርጎ ያያቸዋል። ስሕተቱ የመጣው ቤተ ክርስቲያንንና ሀገርን ሲያገለግሉ የኖሩ ሊቃውንትን ዐጽም በቤተ ክርስቲያኒቱ ሥርዓት መሠረት ከማፍለስ ይልቅ ‹ቤተሰቦቻቸው ተገኝተው ያፍልሱ› ብሎ ዐዋጅ ከመንገሩ ላይ ነው። የካቴድራሉ ካህናትና ዲያቆናት ለመልአከ ብርሃን አድማሱና ለቀኝ ጌታ ዮፍታሔ ቤተሰቦቻቸው አይደሉምን? በዚህ ዓይነት እጨጌ ዕንባቆም ወደ የመን፣ አቡነ አረጋዊ ወደ ሮም፣ አቡነ ገብረ መንፈስ ቅዱስም ወደ ግብጽ የሥጋ ቤተሰቦቻቸውን ፍለጋ ይሂዱን? ይህ የካቴድራላችን እንጂ የቤተ ክርስቲያናችን ሥርዓት አይደለም።


‹ቅንጣቱ ከምሉዑ ውጭ አይሆንም› የሚል ፍልስፍና አለ። አንድ ነገር የነገሩ ማኅበረሰብ ከሆነው ውጭ ሊሆን አይችልም ማለት ነው። የቤተ ዘመድና የተወላጅነት አሠራር የቤተ ክህነት ሰዎችን እየተዋሐደን ስለመጣ ሊቃውንትንና ቅዱሳንንም ከጎጥና ከቤተሰብ ውጭ ልናያቸው አልቻልንም።


ቀኝ ጌታ ዮፍታሔ ንጉሤ ያረፉት ሰኔ 30 ቀን 1939 ዓ.ም. ነው። የዛሬ 70 ዓመት። ሊቀ ሥለጣናቱ በመግለጫቸው እንደነገሩን የቀኝ ጌታ ዮፍታሔ ዐጽም ተነሥቶ ሌላ ቦታ የተቀመጠው ‹የቀኝ ጌታ ዮፍታሔ ንጉሤ ቤተሰቦች በወቅቱ ባለመምጣታቸው› ነው። ከሰባ ዓመት በኋላ ትውልድ እንጂ ቤተሰብ እንዴት ይገኛል? በምን ሂሳብ ነው ቤተ ክርስቲያኒቱን አምነው የዛሬ 70 ዓመት የተቀበሩትን ክርስቲያኖች ዐጽም በክብር የማፍለስ ኃላፊነት የልጅ ልጆቻቸው የሚሆነው? አሠራሩ ችግር እንዳለበት የሚያሳየው ካቴድራሉ ባስነገረው ዐዋጅ መሠረት የሚመጣ ጠፍቶ ‹ስምንት ዓመት ዐጽሙ ተነሥቶ ሌላ ቦታ መቆየቱ› ነው። የዛሬ ስምንት ዓመት ካቴድራሉ የሊቁን ዐጽም ሲያነሣ ምን በዓል አዘጋጅቶ ነበር? ለመሆኑ የእኒህን በቤተ ክርስቲያን በምርግትና ያገለገሉ፣ የቤተ ክርስቲያኒቱን ስም በዓለም ዐቀፍ መድረክ ያስጠሩ፣ ቤተ ክርስቲያን እንኳን ልጄ ሆንክ ብላ የምትኮራባቸውን ሊቅ ዐጽም እያነሣ መሆኑን ተገንዝቦ ነበር? ለመሆኑ የሀገሪቱ የኪነ ጥበብ ሰዎች ሳይቀር መጋበዝ እንደነበረባቸው ካቴድራሉ ያውቃል? አድባር እኮ ነው እየነቀላችሁ ያላችሁት? ታድያ እናንተ እኒህን የመሰሉ ሊቅ ዐጽም አንሥታችሁ በማይገባ ቦታ ስታስቀምጡ የሀገሩ ሰዎችማ ምን ያድርጓችሁ? ኃላፊነቱን መውሰድ የነበረባቸው ሀገርና ቤተ ክርስቲያን፣ እንደ ልኳንዳ ቤት ሥጋ ቆጥረው ኃላፊነቱን ለልጅ ልጆቹ ሲሰጡ ምን ያድርጓችሁ? ‹ተወላጆቹ› በ19/10/2009 በጻፉላችሁ ደብዳቤ ዐጽሙን ወደ ደብረ ኤልያስ (ጎጃም) የወሰዱት ሌላ አማራጭ በማጣታቸው መሆኑን ገልጠውታል። ምን ያድርጉ?


የቀኝ ጌታ ዮፍታሔ ጉዳይ የእኛው የራሳችን የካቴድራሉ አባቶች፣ ከዚያም አልፎ የጠቅላላዋ ቤተ ክርስቲያን፣ ተሻግሮም ሀገራችን የኢትዮጵያ ጉዳይ እንጂ የአጥንትና ጉልጥምት ጉዳይ አይደለም ብላችሁ አትመልሱም ነበር? የዮፍታሔ ታሪክ የዚህች ሀገር ታሪክ ነው። የኢትዮጵያ ኪነ ጥበብ ታሪክ በሚሰጥበት ትምህርት ቤት ሁሉ ይሰጣል። የነገው ታሪክ ላይ ግን እንዲህ የሚል ትምህርት ጨምራችሁበታል ‹ካቴድራሉ ዐጽሙን አንሥቶ ለክብሩ በማይመጥን ቦታ ስላስቀመጠው፣ በተቀበሩ በ70 ዓመት እንደገና ዐጽሙ ፈልሶ፣ ዓባይን ተሻገረ›።


ለመሆኑ መልአከ ብርሃን አድማሱ ጀንበሬ የማን ናቸው? የቤተሰቦቻቸው ናቸው? ያስተማሩትና የጻፉት ለቤተሰቦቻቸው ነው? የተጋደሉት ለቤተ ክርስቲያን አይደለም? ካቴድራሉ ምን ቢደፍር ነው ለቤተሰቦቻቸው ኃላፊነቱን ሰጥቶ ማስታወቂያ የሚያወጣው? ለመሆኑ በካቴድራሉ ቤተ መጻሕፍት ያሉት የቤተ ክርስቲያኒቱ መጻሕፍት ይህንን ነው የሚናገሩት?


በገድለ ተክለ ሃይማኖት መጨረሻ ላይ ‹መጽሐፈ ፍልሰቱ ለአቡነ ተክለ ሃይማኖት› የሚል መጽሐፍ አለ። የተጻፈው በ1418 ዓ.ም. በሰባተኛው የደብረ ሊባኖስ አበ ምኔት በእጨጌ ዮሐንስ ከማ ነው። የአቡነ ተክለ ሃይማኖት ዐጽም ካረፉ ከ57 ዓመት በኋላ ከደብረ አስቦ ወደ ዔላም ሲፈልስ የነበረውን ሥርዓት ይናገራል። አራተኛው እጨጌ አቡነ ሕዝቅያስ ለፍልሰተ ዐጽሙ ደቀ መዝሙሮቻቸውን ጠሩ እንጂ በጽላልሽ የሚገኙ ዘመዶቻቸውን አልጠሩም። ካቴድራሉ ግን የእኒህን ሊቅና ጻድቅ ዐጽም ለማንሣት ከቤተ ክርስቲያኒቱ ትውፊት ውጭ ‹ወንድማቸው መጡ፣ ልጃቸው መጣ› በሚል ጠባብ ምልከታ ጉዳዩን ወደ ዘመድ አዝማድ አወረደው?


የሦስተኛው የደብረ ሊባኖስ አበ ምኔት የአቡነ ፊልጶስ ዐጽም ከደቡብ ጎንደር ደብረ ሐቃሊት ገዳም በ1481 ዓም ፈልሷል። ይህንን ታሪክም በወቅቱ የዓይን ምስክር የነበረውና ‹መጽሐፈ ፍልሰቱ ለአቡነ ፊልጶስ› የተሰኘውን መጽሐፍ በእጨጌ ጴጥሮስ ዘመን (1489-1516) የጻፈው ፍሬ ቅዱስ በሚገባ ይተርከዋል። ፍሬ ቅዱስ እንደሚነግረን ዐጽሙን ያፈለሱት ደቀ መዝሙሮቻቸውና መላው ክርስቲያኖች እንጂ ዘመዶቻቸው አይደሉም። የፈለሰውም ወደ ትውልድ ቦታቸው አይደለም፤ ወደ ገዳማቸው እንጂ። እንዲያውም በሚያስደንቅ ሁኔታ በንጉሥ ሰይፈ አርእድ ተሰደው በሄዱበት ሀገር ያረፉትን የአቡነ ፊልጶስን ዐጽም ለመጀመሪያ ጊዜ በ1411 ዓ.ም. ለማፍለስ የሞከረው በርናባስ የተባለ ከአገው አውራጃዎች በአንዷ ፍርቃ በምትባለው የሚኖር ክርስቲያን ነው። ‹ቤተሰባቸው› አይደለም። ለአባ ፊልጶስ የሥጋ ዘመዱ አይደለም፤ የመንፈስ ልጁ እንጂ። የመልአከ ብርሃን አድማሱ ጉዳይ የእኛ የመንፈስ ልጆቻቸው፣ የቀለም ልጆቻቸው፣ የሃይማኖት ልጆቻቸው ጉዳይ እንጂ የሥጋ ዘመዶቻቸው ጉዳይ አይደለም። የሚመለከተው ቅዱስ ሲኖዶስንና ካቴድራሉን ነው።


መጋቢት 27 ቀን 1551 ዓ.ም. ከአዳሎች መሪ ከመሐመድ ኑር ጋር ገጥሞ ንጉሥ ገላውዴዎስ ተሸንፎ ተሠዋ። አብሮት የነበረው የደብረ ሊባኖሱ አበ ምኔት እጨጌ ዮሐንስም ተሠዋ። አንድ ምእመንም የእርሱንና የአባ መቃርዮስን ሥጋ ወስዶ በትንሽ መቃብር ቀበራቸው። በኋላም ሀገር ሲረጋጋ የመንፈስ ልጁ አባ ቴዎሎጎስ ወደሚያስተዳድረው ደብር አመጣው። የአባ ዮሐንስ ደቀ መዝሙር የሚሆን አባ መብዐ ድንግልም ከዚያ አፍልሶ ወደ ደብረ ሊባኖስ በክብር አመጣው። በዚህ ሥራ ውስጥ ቤተ ክርስቲያን እንጂ ቤተ ዘመድ የለበትም። ለሊቃውንትና ለቅዱሳን ቤተዘመዶቻቸው የመንፈስ ልጆቻቸው፣ ቤታቸውም ቤተ ክርስቲያን ናትና።


ሩቅ ሳንሄድ ሁለት የቅርብ ዘመን ታሪክ ልጥቀስ።
የአሁኑ የምሥራቅ ሸዋ ሀገረ ስብከት ሊቀ ጳጳስ ብጹዕ አቡነ ጎርጎርዮስና የዝዋይ ሐመረ ብርሃን ቅዱስ ገብርኤል ገዳም የሠሩትን ተጠቃሽ ሥራ መጥቀሱ ይገባል። በብጹዕነታቸው መሪነትና በአባ ማርቆስ ተፈራ አስተባባሪነት ትልቁ የዝዋይ ገብርኤል ቤተ ክርስቲያን ሲታነጽ የነፍስ ኄር የብጹዕ አቡነ ጎርጎርዮስ (ካልዕ) ዐጽም ከትንሿ ቤተ ክርስቲያን ፈልሶ ወደ ትልቁ ደብር ገብቷል። ያን ጊዜ ግን ብጹዕ አቡነ ጎርጎርዮስ(የአሁኑ) የነፍስ ኄር አቡነ ጎርጎርዮስን ዘመዶች ከወሎ አልጠሩም። ጉዳዩ የዘመድ ጉዳይ ሳይሆን የቤተ ክርስቲያን ነውና። የአቡነ ጎርጎርዮስ ካልዕ ትምህርት፣ መጻሕፍትና አገልግሎት ለቤተ ክርስቲያን የተሰጠ ነውና። ብጹዕ አቡነ ጎርጎርዮስ ልክ እንደ እጨጌ ሕዝቅያስ የጠሩት በመላው ዓለም የሚገኙ የቀለምና የመንፈስ ልጆቻቸውን ነው። የሰበሰቡት ጳጳሳትንና ካህናትን ነው። እንደ ካቴድራሉ ‹ዐጽም አንሡልን› ብለው ዐዋጅ አልነገሩም። በጸሎትና በቅዳሴ፣ በዝማሬና በማዕጠንት፣ እንደ ጥንቱ ሥርዓት በክብር እንዲፈልስና እንዲያርፍ አደረጉ እንጂ። ጎርጎርዮስ ጎርጎርዮስን እንዳከበሩ፣ አክባሪ ይላክላቸው።


በደርግ ዘመን በሰማዕትነት አልፎ ዐጽማቸው የትም ተጥሎ የነበሩትን የታላቁን አባት ብጹዕ ወቅዱስ አቡነ ቴዎፍሎስ ዐጽም ማፍለስ ቤተ ክርስቲያናችን ‹ቤተሰቦቻቸውን› በዐዋጅ አልጠራችም። በብጹዕ ወቅዱስ አቡነ ጳውሎስ መሪነት ራስ ቅዱስ ሲኖዶሱ በክብር አፍልሶ ወደ ጎፋ ገብርኤል ቤተ ክርስቲያን አፈለሰው እንጂ። ይህ የሆነው ግን አቡነ ቴዎፍሎስ ዘመድ ሳይኖራቸው ቀርቶ አይደለም።
ካቴድራላችን ይህንን ትውፊት እንዴት ዘንግቶት ነው ጉዳዩን አውርዶ የቤተሰብና የተወላጅ ያደረገው? እንዴው ስንቱን ነገር አውርደንና ወርደን እንችለዋለን? ይህንን በዘመድ መሥራት መቼ ነው የምንተወው?


‘ሆኖም በአሁኑ ወቅት፣ የልጃቸው ባለቤት የሆኑ ግለሰብ ቀርበው በማመልከታቸው፣ ካቴድራሉ፥ የመልአከ ብርሃን አድማሱን ዐፅም ሌላ ቦታ ሰጥቶ ለማፍለስና ለማሳረፍ እየተዘጋጀ እንዳለ አስተዳዳሪው አስታውቀዋል’ ይላል ጋዜጣው። ባያመለክቱስ ኖሮ ምን ልታደርጓቸው ነበር? እንደ ቀኝ ጌታ ዮፍታሔ አንድ ቦታ ከትታችሁ የተናደደ ወገን ሲመጣ ወንዝ ልታሻግሩ? ለመሆኑስ ከልጃቸው ባለቤት ይልቅ ለመልአከ ብርሃን አድማሱ እናንተ አትቀርቧቸውም? ለመሆኑስ ይህን ከማን ነው የተማራችሁት?


አሁንም ሦስት አካላት እንዲያስቡበት አደራ እላለሁ። ሲኖዶሱ፣ ካቴድራሉና ምእመናኑ። ሲኖዶሱ ቢያንስ ቢያንስ ነግ በኔ ብሎ ጉዳዩን በቤተ ክርስቲያኒቱ ደረጃ መመልከት አለበት። ሊቅ አይውጣላችሁ ተብለን ተረግመን ካልሆነ በቀር። ካቴድራሉም አሁን እንዳደረገውና እንደሚያደርገው ‹የልጅ ሚስት፣ የልጅ ባል› የሚባለውን ጨዋታ ትቶ ጉዳዩን የቤተ ክርስቲያኒቱ ያድርገው። ያ ካልሆነ ደግሞ እኛ ምእመናን መንግሥትንም ሆነ ቤተ ክርስቲያንን ጠይቀን ለክብራቸው የሚመጥን ሥራ እንሥራ። ቢያንስ ከታሪክ ተወቃሽነትና ከርግማን እንድናለን።¾

 

ከአራቱ የኦሮሞ የፖለቲካ ፓርቲዎች የተሰጠ

ወቅታዊ መግለጫ

1.  የኦሮሞ ነፃነት አንድነት ግንባር /ኦነአግ/

2.  የኦሮሞ ብሔራዊ ኮንግረስ /ኦብኮ/

3.  የኦሮሞ አቦ ነፃነት ግንባር /ኦአነግ/

4.  የኦሮሞ ነፃነት ብሔራዊ ፓርቲ /ኦነብፓ/

ከበርካታ የዓለም ታሪኮች እንደምንረዳው ያለአግባብ የተገፉ ሕዝብ ተሸንፎ አያውቅም፣ ገፊውም አሸንፎ አያውቅም፡፡ ከዛሬ 130 ዓመት በፊት ዓፄ ምኒልክ የሸዋ ኦሮሞዎች አንጡራ ምድር የሆነችውን ፊንፊኔ በወራሪ ሠራዊቱ ሲቆጣጠር ኦሮሞዎቹ ፈጣሪ የፈጠረላቸውንና እትብታቸው የተቀበረበትን መሬት ከማጣት አልፎ በወራሪ በወራሪ ሠራዊቱ የኃይል ርምጃ ወደተለያዩ አካባቢዎች ማለትም ወደ አርሲ፣ ባሌ፣ ሐረርና ወደ ድሮ የሲዳሞ ጠቅላይ ግዛት ተሰደዋል።

ዓፄ ምኒልክ የፊንፊኔ ምድርን የሰራዊቱና የመንግስቱ ዋና ማዕከል መሆኑን ከአረጋገጠ በኋላ የወረራ አድማሱን በማስፋት በተለይ በአርሲ ኦሮሞዎች፣ በሐረር ኦሮሞዎችና አደሬዎች ጨለንቆ ላይና በደቡብ በወላይታ ሕዝብ ላይ ያደረገው ጭፍጨፋ ምን ጊዜም በእነዚህ ህዝቦች ዘንድ የማይረሳ የታሪክ ጠባሳ ሆኖ ይኖራል።

ይህን አስከፊ ስርዓት ዛሬ ያሉት የትምክህት ኃይሎችና የሞተ ፈረስ ጋላቢዎች “እምዬ ምኒልክ ምን አጠፋ አገር አቀኑ እንጂ” እያሉ በስላቅ ቢነግሩንም በዚህ አባባላቸው ብቻ በእነርሱና በኦሮሞ ሕዝብ መካከል ዝንተ ዓለም እርቅ ሊመጣ አይችልም።

በዚህ ዓይነት አስከፊ ታሪክ ከኦሮሞ ሕዝበ የተነጠቀው የፊንፊኔ ምድር ዛሬ ስለኦሮሞ ሕዝብና ስለፊንፊኔ ታሪካዊ ትስስር በሰፊው ከመወራት አልፎ የኢህአዴግ መንግስት ለ25 ዓመት ሙሉ አፍኖ ያቆየውን የኦሮሞ ሕዝብ ከፊንፊኔ ያለውን ልዩ መብትና ጥቅም በሚመለከት በሚኒስትሮች ምክር ቤት በኩል ያሳወጀውን የይስሙላ አዋጅን መነሻ በማድረግ

እነዚህ ከፍ ሲል የጠቀስናቸው ታዳጊ የትምክህተኞች የልጅ ልጆች የተለያዩ የኤሌክትሮኒክስ፣ የህትመትና ማህበራዊ ሚዲያዎችን በመጠቀም በጩኸትና በጫጫታ ምድር እያጠበቡ ይገኛሉ። እዚህ ላይ አንድ ነገር ብቻ ልናሳስባቸው እንወዳለን።

ይህም የሀሰት ጫጫታ ጩኸት ምን ያህል ቢበዛም ጠብታ እንጂ ባህር ሊሆኑ እንደማይችሉና እውነት ግን ጠብታም ብትሆን ባህር መሆኑ እንደማይቀር ነው። በመሆኑም ለሚከተሉት ወገኖች ሁሉ ቀጥሎ የተመለከተውን መልዕክት ለማስተላለፍ እንወዳለን።

1.  ለመላው የኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች፡- የኦሮሞ ህዝብ ያንተው አካልና አምሳል ነው። ከመሬት የወጣ፣ ከሰማይ የወረደም፣ ከውጪ የመጣ ወራሪ ሃይልም አይደለም። ካንተው ጋር በዚሁ ምድር ተፈጥሮ እንደሐረግ ዘርፍ ተሳስሮ የኖረ ሕዝብ ነው። ይህ ህዝብ ከማንኛውም የኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ምንም ቁርሾ የለውም። የኦሮሞ ሕዝብ እንደ ሕዝብ የራሱን መብትና በፊንፊኔ ላይ ያለውን ታሪካዊ ባለቤትነቱን መጠየቅ የማንኛውም ኢትዮጵያዊ ዜጋ ግለሰብና ቡድን የሚጋፋ አይደለም።

የኦሮሞ ሕዝብና የተቀረው የኢትዮጵያ ሕዝብ ከዚህ በፊት ለዘመናት አብሮ እንደኖረ ሁሉ ወደፊትም ይቀጥላል፣ በቪዛ የሚገናኙ ሕዝቦች አይሆኑም፣ ዛሬ በገሃድ ያለው ሃቅ ሲረገጥ ግን ይዋል ይደር እንጂ ወደዚያው መግፋትም አይቀርም። እዚህ ላይ በተዛባ የገዢዎቻችን እይታና አካሄድ የተነሳ በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል የተፈጠረውን ሁኔታ ማስታወሱ ይበቃል። ስለሆነም የኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰቦችና ህዝቦች የኦሮሞ ሕዝብ ከአንተ ጋር ያለው ታሪካዊ ትስስርና የአብሮነት ኑሮ ተጠናክሮ እንዲቀጥል ከኦሮሞ ሕዝብ የመብት ጥያቄ ጎን በሐቀኝነት እንድትቆምና ድጋፍ እንድትሰጥ ጥሪአችንን እናቀርባለን።

2.  ለኢህአዴግ መንግስት፡- ከረጅሙ የዓለም ታሪክ እንደምንማረው መሪዎችና መንግስታት ዘለዓለማዊም አይደሉም። ታሪኩንም የመጎተት ወይም የማፋጠን ተፅእኖ ይኖራቸዋል እንጂ የመቀልበስ ሐይል የላቸውም። ኢህአዴግና የኢህአዴግ መንግስት ሌሎችም የፖለቲካ ኃይሎች ያልፋሉ፣ የኦሮሞ ሕዝብና የተቀረው የኢትዮጵያሕዝብ ግን ለዘለዓለም ይኖራሉ። በመሆኑም የኢህአዴግ መንግስት ምንም አዲስ ነገር በሌለበት አዋጅ ምድር ማጣበቡን በመተው የኦሮሞ ሕዝብ የጠየቀውን የፊንፊኔን የባለቤትነት  ጥያቄን የኦሮሞን ሕዝብ ብቻም ሳይሆን የተቀሩትንም የኢትዮጵያን ሕዝብ ማሳመን በሚችል መልኩ እንዲያስተናግድ ጥሪአችንን እናቀርባለን።

3.  ለትምክህተኛ ኃይሎች፡- የመሰላችሁን ሃሳብ በሚመቻችሁ መንገድ የማቅረብ መብት እንዳላችሁ ብንረዳም ታሪክ ወደፊት እንጂ ወደ ኋላ እንደማይሄድ ተረድታችሁ የታሪክ ጭራ እንዳትሆኑ። እሩቅ ሳትሄዱ የአባቶቻችሁንና የእናቶቻችሁን ታሪክ በደንብ አጥኑ። ዛሬ መጥፎ ታሪካቸውን እንጂ ጥሩ ታሪካቸውን እያስታወስን አይደለም። እስቲ እራሳችሁን ጠይቁ የአፄ ምኒልክና የኃይለ ስላሴ እንዲሁም የመንግስቱ ታሪካቸው የት ነው ያለው ዛሬ? የኢትዮጵያን ሕዝብ አንድ እያደረገው ነው ወይስ እያለያየው ነው?

ወደዳችሁም ጠላችሁም ዛሬ ኢትዮጵያን ህዝብ እያመሰ ያለው የኦሮሞ ህዝብ ጥያቄ አይደለም። በኢህአዴግ ስርዓት የተፈጠረው ፌዴራሊዝምም አይደለም። አባቶቻችሁና እናቶቻችሁ በእብሪተኛና ትምክህተኛ ጭንቅላታቸው በቀበሩት ፈንጂ ነው የኢትዮጵያን ሕዝብ እያመሰ ያለው ታሪክ ወደፊት እንጂ ወደ ኋላ አይሄድም። የታሪክን እውነታ በኃይልና በጩኸት ጋጋታ የቀለበሰ ማንም ኃይል የለም። ፈጣሪ ልቦና ሰጥቶአችሁ ሕዝብና ሕዝብን ከማጋጨት አእምሮአችሁን ከውሸት ተሪክ ጥንተና ነፃ ያድርግላችሁ እንላለን።

4.  ለኦሮሞ ሕዝብ፡- ከዛሬ 130 ዓመት በፊት በአፄ ምኒልክ ወራሪ ሰራዊት ማንነትህ ተደፍሮ አገርህን ከተቀማህ በኋላ በዚህ አገር ውስጥ እንደ ሁለተኛ ዜጋ ተቆጥረህ እየኖርክ ቢሆንም ያጣኸውን መብትህንና ማንነትህን በጨዋነት በሰላማዊ መንገድ ከመጠየቅ ውጪ አንድም አብረህ የምትኖረውን የኢትዮጵያን ህዝብ ንብረትና ሕይወት የሚጎዳ ተግባር ፈፅመህ አታውቅም። ይህ የሚያመለክተው የተፈጥሮ ጨዋነትህንና አርቆ አስተዋይነትህን ነው። በዚህ በቅርብ ዘመናት እንኳን የፊንፊኔን ባለቤትነት መብትህንና ሌሎችንም መብቶች ጨምረህ ጥያቄን በሰላማዊ መንገድ ስታቀርብ ቆይተሃል። በዚህም የተነሳ ብዙ ውድ ልጆችህም ተሰውተዋል። አንተ ግን እየሞትክ ከመታገል ውጭ የወሰድከው መጥፎ የኃይል እርምጃ የለም። ስለሆነም አሁንም እንደዚህ በፊት ሁሉ የፊንፊኔ የባለቤትነት ጥያቄና ሌሎችም ጥያቄዎች በተገቢ መንገድ እስከሚመለሱ ድረስ ጥያቄህን በሰላምና በሰላማዊ መንገድ ብቻ እንድታቀርብ ከተቀረው የኢትዮጵያ ሕዝብ ጋር ያለህን ሰላማዊ ግንኙነት አጠንክረህ እንድትቀጥል እንጠይቃለን።

ድል ለኦሮሞ ሕዝብ!!!

ሐምሌ 2009

 

ከዎላይታ ሕዝብ ዴሞክራሲያዎ ግንባር (ዎሕዴግ)

የተሰጠ መግለጫ

በአሁኑ ጊዜ በኢትዮጵያ ውስጥ እየገዘፈ በመሄድ ላይ ያለው የመልካም አስተዳደር እጦት ለማናቸውም በበጎነት ለሚታሰቡ አገራዊና ሕዝባዊ ጉዳዮች አፈፃፀም ከፍተኛ እንቅፋት በመሆን ላይ እንደሆነ፣ በተለያዩ የኃላፊነት ቦታዎች ባሉ አካላት ሳይቀር እየተገለፀ ያለ ሐቅ ሆኗል።

ስለአንድ ጉዳይ ተፈጥሮአዊ ባህሪንም ሆነ፣ ተፈፃሚነቱ ሊያስከትል የሚችለውን ጥቅምና ጉዳት ጠንቅቆ ለመረዳት ችላ ማለት፣ ተረድተውም ቢሆን፣ ለሕልውና ዳኝነት ቅድሚያ መስጠትን በመዝለል፣ በጉልበት የመጠቀም ሙከራ በማድረግም ሆነ፣ በሌላ ዓይነት ስሜት በመገፋፋት የሚሰጥ ሚዛናዊነት የጎደለው አስተያየት ውሳኔና ሌሎችም ድርጊቶች የመልካም አስተዳደር እጦት ምንጮች እንደሆኑ አጠያያቂ አይሆንም።

አንድ ዜጋ በግለሰብ ደረጃም ሆነ፣ ሕዝቦች በጋራ ለሚያደርጉት ኢኮኖሚያዊ፣ ማኅበራዊም ሆነ፣ ፖለቲካዊ ቀና እንቅስቃሴ መሰናከል ከመሆን ይልቅ ጥሩ አጋዥ መሆን የመልካም አስተዳደር ዓይነተኛ ምንጭ ሊሆን ይችላል። የዚህ ዓይነት ተግባር ፈፃሚው ራሱ እንደ አንድ ዜጋ ወይም እንደ አንድ የተቀባይ ማኅበረሰብ አባል የበጎ እገዛው ተጠቃሚ ሊሆን ይችላል።

የአስተሳሰብ ቀናነትና ለራስ ዋሽቶ አለመገኘት ለፍትሐዊነት መስፈን ቁልፍ መሠረት መሆኑ መዘንጋት አይገባም። ለሁሉም ጉዳዮች መመሰቃቀል ምንጩ  የአስተሳሰብ መዛባት መሆኑ መካድ የለበትም። ግለሰቦችን ከግለሰቦች፣ ሕዝቦችን ከሕዝቦች፣ ሕዝቦችን ከመንግሥት ጋር የማቀያየም ተግባር የሚመነጨውም ከአስተሳሰብ ቀናነት መጓደል ነው ማለት ይቻላል።

በቀና ዕይታ በቀላል ጥረት አስተካክሎ ወደር የማይገኝለት ጥቅምን በየተስለፈበት መስክ ማግኘት ወይም ማስገኘት እየተቻለ በጥንቃቄ ጉድለት ወይም ከገዛ ሕልውና ጋር ባመግባባት በሚፈፅመው ተቃራኒ ድርጊት ወደር ለማይገኝለት ጉዳት ምክንያት መሆን ሲቻል ይታያል።

ጉዳዩ የሕዝባዊነት ባህሪ ያለው ሲሆን ጥቅሙም ሆነ፣ ጉዳቱ ያህንን ያህል የገዘፈ ይሆናል። ሕዝባዊነት ባሕሪ ባለው ጉዳይ ላይ የሚሰጥ ውሳኔ ቸልተኝነት የተቀላቀለበት  መሆን አይገባም።

በአሁኑ ጊዜ በዎላይታ ዞን ውስጥ በኃላፊዎች ሊፈፀም ነው የተባለ አንድ አስገራሚ ነገር እንዳለ ይገለፃል።

ጮካሬ የሚባል ከ8 ያላነሱ መንደሮች ያሉበት የዎላይታ ይዞታ አካል የሆነ፣ መሬትን በአጎራባች ሲዳማ ዞን ለማስረከብ እንቅስቃሴ እየተደረገ እንደሆነ ለማወቅ ተችሏል። ይህ ቦታ ቀደም ሲል የዎላይታ መሬት፣ መሬትን የሕዝብ ካደረገ ከ1967 ዓ.ም አዋጅ በኋላም የዎላይታ ይዞታ እንደሆነ የማኅበረሰቡ የዕድገት ታሪክ ያረጋግጣል።

ጮካሬ በዎላይታ ይዞታነት የሚገኝ  መሬት አካል ሊሆን የቻለውም፣ በጦርነት ወይም በድንበር መግፋት ሳይሆን ሰላማዊ በሆነ ጥንታዊ የሕዝቦች የአሰፋፈር ሂደትን በጠበቀ ሁኔታ ነው። ይህንን ሁኔታ የዕድሜ ባለፀጋ የሆኑ የሲዳማ አዛውንቶችም አሳምረው ይመሰክራሉ።

የዎላይታ ዞንና የሚመለከተው ወረዳ አስተዳዳሪዎች ጉዳዩን እንዴት አድርገው ከላይ እንደተባለው እየተገለፀ ባለው ሁኔታ ተፈፃሚ ለማድረግ እየተንቀሳቀሱ እንደሆነ ግራ ይገባል። ምን ዓይነት አስጨናቂ ሁኔታ ገጥሟቸው እየተቸገሩ እንደሆኑም የሚታወቅ ነገር የለም። የጉዳዩ ምስጢር ምንም ይሁን ምን አንተን ለማገልገል ቆርጠን ተነስተናል ብለው የማሉለትን ሕዝብ መብት የሚረግጥ ድርጊታት ፈፅመው መገኘት አይጠበቅባቸውም።

ዎላይታ ካለበት የመሬት ጥበት የተነሳ ቁጥሩ በፍጥነት እየጨመረ በመሄድ ላይ የሚገኘውን ሕዝብ መሸከም የሚችል የግብርና ኢኮኖሚን ለማዳበር አልቻለም። ኢኮኖሚው ሕዝቡን መሸከም ላለመቻሉ ማሳያውም የዎላይታ ወጣቶች በአሁኑ ጊዜ ከቀያቸው ተፈናቅለው ትምህርት በመቅሰሚያ አፍላ ጊዜያቸው በአገሪቱ በተለያዩ ስፍራዎች ሁነው ከእጅ ወደ አፍ ኢኮኖሚ እንቅስቃሴ ላይ ተጠምደው ዕድሜያቸውን እየገፉ መገኘታቸው ነው።

ይሁን እንጂ፣ ይህ ችግር ስለአለ ብሎ የዎላይታ ሕዝብ ከአጎራባች ዞን ወይም ከአጎራባች ክልል መስተዳደር መሬት ተቆርሶ ይሰጠኝ አላለም። ያለውን ያህል ብቻ አሟጦ በመጠቀም ችግሩን ለመቋቋም ብርቱ ጥረት ያደርጋል እንጂ፤ ታዲያ ይህ ሕዝብ፣ ካለበት ችግር ተላቆ የለማ ሕይወት የሚመራበትን መንገድ እየቀየሱና እየተገበሩ ማገዝ እንጂ፣ ተቃራኒውን ለመፈጸም እንዴት ይታሰባል? እውነትን ረግጦ ሊጠቅመው የታሰበለት ወገንም ቢሆን፣ ጊዜያዊ የሆነ፣ ከአንገት በላይ ምስጋና ቢቸር እንጂ፣ ከውስጡ አያመሰግንም። ይልቅስ ሊታዘበው ይችላል።

የሲዳማ ሕዝብ የተፈለገው ያህል ግፊት ይደረግ እንጂ፣ ከበቂ በላይ የሆነ የለማ መሬት ስላለው አግባብነት በሌለው መንገድ ከዎላይታ መሬት ተቆርሶ ይሰጠኝ አይልም። ከፊል አርብቶ አደር የሆኑ ሲዳማዎች በግጦሽ ፍለጋ ጮከሬን ብቻ ሳይሆን ሌላም የዎላይታ ይዞታ የሆነ መሬት አቋርጦ እስከ ጋሞ ጎፋ ቦሮዳ ወረዳ ድረስ ቢሄዱም ለምን አደረጋችሁ? ተብለው አያውቁም። በሁለቱ ሕዝቦች መካከል ያለ የመቻቻልና የመተሳሰብ መንፈስ በዚህና በመሳሰሉ መልካም ተግባሮች ሲገለፅ ቆይቷል።

የሲዳማ ሕዝብ በግጦሽ ፍለጋ ወቅት ሲንቀሳቀስ የእንስሳት ኮቴ ያረፈበት መሬት ሁሉ ይዞታቱም ወደ እኔ ካልዞረ፣ ለዎላይታ ሕዝብ ለግብርና ተግባሩ መሆን የሚገባ የግሉ የሆነ ለም መሬትም ተነጥቆ ካልተሰጠኝ ይላል ተብሎም አይታሰብም። ህዝቡ ከምንም በላይ ሰላምንና ወንድማማችነትን የሚወድ አርቆ አሳቢ ሕዝብ ነውና።

ለምዕተ ዓመታት ፀንቶ የቆየ የዎላይታ እና የሲዳማ ህዝቦች የመግባባት እና የመተጋገዝ ስሜት ከአስር ወይም ከአስራ አምስት ዓመታት በፊት ባልተጠበቀ ሁኔታ በተከሰተ ችግር ምክንያት እንዲሸረሸር ሁለቱም ወገኖች እንደማይፈቅዱ ሙሉ እምነት አለን። የአካባቢ ባለስልጣትም ቢሆኑ ጮካሬን ለሆነ ኢንቨስትመንት ፈልገውም ከሆነ፣ በዎላይታ ይዞታነት ሆኖ እያለ ተፈፃሚ ከማድረግ የሚያግድ ኃይል ያለ አይመስለንም።

ስለሆነም፡-

1.  በሁለቱ ሕዝቦች መካከል ያለ የቆየና የዳበረ የወንድማማችነት አቋም ይበልጥ ተጠናክሮና ተከብሮ እንዲቀጥል ጥሪ እያደረግን፣

2.  የሁለቱም ዞኖች ነባር ድንበር ላይሸራረፍ እንዲከበር፣ አለ የተባለ ችግርም ፍትሐዊነትን በጠበቀ ሁኔታ ተፈቶ በአካባቢው የተሟላ የመልካም አስተዳደር መስፈን በክልሉ ባለስልጣናት በኩል እንዲረጋገጥ፣

3.  የዎላይታ ዞን አስተዳዳሪዎችና በተዛማጅነት ጉዳዩ የሚመለከታቸው ሌሎች ኃላፊዎችም ይህ ሁኔታ ሊያስከትል ከሚችለው ከሕሊናና ከታሪክ ወቀሳ ራሳቸውን የማዳኑ ሁኔታ አንድ ጉዳይ ሆኖ፣ የተነሳውን ሃሳብ በተባለው ዓይነት ከመፈፀም በመቆጠብ የዎላይታ ሕዝብ ሰብዓዊና ብሔራዊ መብት እንዳይገፋ እንዲያደርጉ እናሳስባለን።

የዎላይታ ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ዎሕዴግ)

ሰኔ 3 ቀን 2009 ዓ.ም

አዲስ አበባ

  

 

ከስሜነህ

 

 

የአምራች ኢንዱስትሪውን ዘርፍ ለማሳደግ የአገር ውስጥ ባለኃብቱን ተሳትፎ የማጎልበት ስራ በመንግስት በኩል እየተሰራ መሆኑ ይታወቃል። ይህ ስራ አገሪቱንም፤ ባለሃብቱንም በአምራች ኢንዱስትሪው ዘርፍ ተጠቃሚ ለማድረግ በሚያስችል አኳኋን እየተከናወነ ቢሆንም እድገቱ የሚፈለገውን ያህል አለመሆኑን ዘርፉን የተመለከቱ ተቋማት እየገለጹ ነው። በተለይም አብዛኞቹ ወደ ውጭ የሚላኩ የግብርና ምርቶች እሴት ሳይጨመርባቸው ስለሚላኩ አገሪቱ ማግኘት የሚገባትን ጥቅም ማግኘት አልቻለችም።

በመሆኑም በአምራች ኢንዱስትሪው ዘርፍ የባለኃብቱን ተሳትፎ በማሳደግ በአንድ በኩል አገሪቱ በሌላ በኩል ደግሞ ባለኃብቶቹ ተጠቃሚ መሆን እንዲችሉ በመንግስት በኩል የማምረቻ ቦታዎች፣ የብድር አገልግሎት፣ የአቅም ግንባታ ድጋፎች እየተሰጡ መሆናቸውን የሚጠቁሙት መረጃዎች የገበያ ትስስር እንዲፈጥሩም ትኩረት እየተደረገ መሆኑን አመልክተዋል።

የአገር ውስጥ ባለኃብቶች በተቀናጀ የቡና፣ የሰሊጥ፣ የበቆሎ ማቀነባበሪያ ፋብሪካ እንዲሁም በቆዳ ምርት፣ በጨርቃጨርቅ፣ በወረቀት ምርቶች ግብዓት ማምረት ላይ ቢሰማሩ ውጤታማ ሊሆኑ እንደሚችሉ ነው በርካታ መረጃዎች እያመለከቱ የሚገኙት። ጥቂቶቹን እንመልከት።

በዘርፉ የሚሳተፉትን ኢንተርፕራይዞች ለማበረታታት የኢትዮጵያ ልማት ባንክ በሁለተኛው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድ ከ41 ቢሊዮን ብር በላይ መድቦ በመላ አገሪቱ 110 ቅርንጫፎችን በመክፈት እየተንቀሳቀሰ ነው። በሌሎች በተመረጡ ዘርፎች ላይ ከ500 ሺህ እስከ 7 ነጥብ 5 ሚሊዮን ብር ካፒታል ላላቸውና ከስድስት በላይ ሠራተኛ ላላቸው ኢንተርፕራይዞች በልማት ባንክ በኩል የካፒታል እቃዎች ኪራይና የዱቤ ግዥ አገልግሎት እንዲሁም 75 በመቶ የብድር ድጋፍ ተዘጋጅቷል።

ዘጠኝ መሰረታዊ አቅጣጫዎችን የያዘው ሁለተኛው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድ ማስፈፀሚያ 2 ነጥብ 3 ትሪሊዮን ብር ወጪ ይጠይቃል። ወደ ውጭ ምንዛሪ ሲቀየር ደግሞ 106 ነጥብ 9 ቢሊዮን ዶላር ነው።

በእቅዱ ዘመን የውጭ ምንዛሪ ፍላጎታችን 119 ነጠብ 5 ቢሊዮን ዶላር ሲሆን 115 ቢሊዮን ዶላር ገቢ የሚጠበቅ መሆኑን የመንግስት ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽ/ቤት በእቅድ ዘመኑ መጀመሪያ ላይ ይፋ ያደረገው መረጃ ያመለክታል። የሌሎቹን ዘርፎች ትተን አጀንዳችን ወደሆነው የአምራች ኢንዱስትሪው በመሻገር የጽ/ቤቱን መረጃዎች እንመልከት።

በእቅድ ዘመኑ አምራች ኢንዱስትሪው 3 ነጥብ 6 ቢሊዮን ዶላር ገቢ ያመነጫል ተብሎ የሚጠበቅ እንደሆነ የሚጠቁመው ይህ መረጃ፤ በሁለተኛው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድ ዘመን ሰባት ሚሊዮን ካሬ ሜትር ስፋት ያለው የኢንዱስትሪ ፓርክ ይለማል ይላል። (እስከ አሁን ድረስ አዲስ የኢንዱስትሪ መንደር፣ ቦሌ ለሚና ሀዋሳ የኢንዱስትሪ ፓርኮች ተጠናቅቀዋል)።  

የድሬዳዋ፣ ኮምቦልቻ፣ መቀሌ፣ አዳማ፣ ባህርዳር፣ ቦሌ ለሚ 2፣ ቂሊንጦና ጅማ የኢንዱስትሪ መንደሮች በግንባታ ሂደት ላይ ሲሆኑ፤ ከማዕድን ዘርፍ 570 ነጥብ 4 ሚሊዮን ዶላር የውጭ ምንዛሪ ገቢ ይገኛል ተብሎ ይጠበቃል ። 5 የባዮ ኢታኖል ማምረቻና 6 የባዮ ዲዝል ማምረቻ ፋብሪካዎችም ይገነባሉ ።

በአምስት ዓመታት ውስጥ የግል ኢንቨስትመንት ከ262 ቢሊዮን ወደ 740 ቢሊዮን ብር እንዲያድግ ይደረጋል። 624 ቢሊዮን ብር የአገር ውስጥ ባለሃብቶች ድርሻ ሲሆን ቀሪው የውጭ ባለሃብቶች መሆኑን ቢጠቁምም፤ አሁን የእቅድ ዘመኑ በከፊል እየተጠናቀቀ በሚገኝበት ወቅት ላይ የሃገር ውስጥ ባለሃብቱ ተሳትፎ እዚህ ግባ የማይባል መሆኑ ነገሩን ግራ አጋቢ አድርጎታል። ለዚሁ ዘርፍ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ድጋፋቸው የጎላ የሚሆኑ ዘርፎችንም በተመለከተ ጽ/ቤቱ ይፋ ባደረገው መረጃ በግልጽ ተመልክቷል።

ጥቃቅንና አነስተኛ ኢንተርፕራይዞች በእቅድ ዘመኑ ለ8 ነጥብ 5 ሚሊዮን ሰዎች የስራ ዕድል እንዲፈጥሩ ይደረጋል። አጠቃላይ የመንገድ ሽፋናችንም ከ120 ሺህ ወደ 220 ሺህ ኪሎ ሜትር የማሳደግ ግብ ተቀምጦ እየተሰራ ነው። 2ሺህ 782 ኪሎ ሜትር የባቡር መስመር ግንባታና 2ሺህ 741 ኪሎ ሜትር ብሄራዊ የባቡር መስመር ኔትወርክ ስራ በማካሄድ የትራንስፖርት ወጪን በከፍተኛ ሁኔታ ለመቀነስና ትስስሩን ለማሻሻል እቅድ ተይዞ በመከናወን ላይ ይገኛል።

በአየር ትራንስፖርት ዘርፍ የአውሮፕላኖችን ቁጥር ወደ 113 በማድረስና ዓመታዊ መንገደኞችን የማጓጓዝ አቅም ከ5 ሚሊዮን ወደ 18 ሚሊዮን በማሳደግ እንዲሁም የካርጎ አገልግሎቱን ወደ 503ሺህ 700 ቶን ከፍ በማድረግ በእቅድ ዘመኑ መጨረሻ 5 ነጥብ 1 ቢሊዮን የአሜሪካን ዶላር እንዲያመነጭ የሚደረግ መሆኑ ተመልክቷል ።

የሞባይል ተጠቃሚዎች ቁጥር ከ38 ሚሊዮን ወደ 103 ሚሊዮን፣ የብሮድባንድ ኢንተርኔት ዳታ ተጠቃሚዎች ቁጥር 39 ሚሊዮን በማድረስና ሌሎች አገልግሎቶችም ጭምር በማስፋፋት በተለይም የሞባይል ሽፋን 81 በመቶ ለማድረስ ታቅዷል፤ ብሄራዊ የውሃ አቅርቦት ሽፋኑን ከ58 በመቶ ወደ 83 በመቶ ከፍ የማድረግ ግብም ተቀምጧል ።

ምንም እንኳን እቅዱ የአምስት ዓመት ቢሆንም ሁለቱ ዓመታት ተጠናቅቀዋል። የሁለቱ ዓመታት ጉዞአችን የሚያመላክተው ደግሞ ከላይ የተመለከቱት ማበረታቻዎች ቢኖሩም የሃገር ውስጥ ባለሃብቱ ተሳትፎ ዘገምተኛ መሆኑን ነው። በሂደቱ የተሳኩትንና ያልተነኩትን ለይቶ ስለምንነታቸውን መፈተሽ ያስፈልጋል።

መንግሥት አገሪቱ ለኢንቨስትመንት ምቹ መሆኗን በማረጋገጥ የተለያዩ ድጋፎችንና ማበረታቻዎችን በመስጠት ከውጭ ኢንቨስተሮች ባሻገር በተለይ ለሃገር ውስጥ ባለሃብቱ ጫን ያሉ ማበረታቻዎች በማድረግ ወደዘርፉ ለመሳብ ጥረት ቢያደርግም ጉዞው የኋልዮሽ ከሆነባቸው ምክንያቶች አንዱና ዋነኛው ኢንቨስትመንቱን የሚያዳክሙ የህግ ጥሰቶች መፈጸማቸው ስለመሆኑ ብዙዎቹ ይስማማሉ።

የውጭም ሆነ የአገር ውስጥ ኢንቨስተር መስተናገድ ያለበት በሕጉ መሠረት ብቻ ነው፡፡ በዚሁ አግባብ ሕጉ ለኢንቨስትመንት የማይመቹ ክፍተቶች ካሉበት እነሱን ማስተካከል ይገባል፡፡ ሕጉ የተሟላ ሲሆን ለአፈጻጸም አያስቸግርም፡፡ ከጎረቤት ጀምሮ የተለያዩ የአፍሪካ አገሮች የውጭ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንት ለመሳብ ጠብ እርግፍ በሚሉበት በዚህ ዘመን፣ ኢንቨስተሮችን የሚያበሳጩ ድርጊቶችን መፈጸም ተገቢ አይደለም።

በእርግጥ የውጭ ኢንቨስተሮች ቀልጣፋ የባንክ አገልግሎት፣ አስተማማኝ የኤሌክትሪክ ኃይል፣ የመንገድ መሠረተ ልማት፣ የትራንስፖርት አገልግሎት፣ ፈጣን የጉምሩክ ሥነ ሥርዓት፣ ከሙስና የፀዳ ቢሮክራሲ፣ ሰላምና መረጋጋት፣ ወዘተ. እንደሚፈልጉት ሁሉ የሃገር ውስጦቹም ይፈልጋሉ፡፡ የውጭ ኢንቨስተሮቹ የመንግሥት ተቋማት ጠንካራና ዘመናዊ እንዲሆኑ በሚሹት ልክ የሃገር ውስጦቹም ይፈልጋሉ፡፡ በብልሹ አሠራሮች ምክንያት መንገላታት አይፈልጉም፡፡ በዚያ ላይ ደግሞ የሕግ የበላይነት እንዲኖር ይፈልጋሉ፡፡ ከዚህ አንጻር የውጮቹ ተሳትፎ እነዚህ ፍላጎቶች ሁሉ መሟላታቸውን የሚያጠይቅ ነው። ይህ ከሆነና የሃገር ውስጦቹም ሆነ የውጮቹ በተመሳሳይ ህግ ከተመሩና ይልቁንም ጫን የሚለው ማበረታቻ ለሃገር ውስጦቹ ከሆነ የሃገር ውስጦቹ ተሳትፎ እንደውጮቹ ያልሆነበት ምክንያት ምንድነው? የሚለውን መፈተሽና ምናልባትም አስፈጻሚው አካባቢ ፈረንጅ አምላኪነት ስር ሰዶ ከሆነ መፈተሽ ያስፈልጋል። የውጮቹ በእርግጥም ከላይ የተመለከቱት እና ለሃገር ውስጥም ባለሃብቶችም ተፈጻሚ እንዲሆኑ የተቀመጡ የህግ ማእቀፎች አግባብ እየሰሩ ለመሆኑ አንድ ሰሞንኛ እና የህግ ማእቀፉ በፈጠረው ምቹ ሁኔታ መጠቀማቸውን እና መጠቀማችንን የሚያረጋግጥ የስኬት አብነት እዚህ ጋር እንመልከት።

ኢትዮጵያ የሲሚንቶ ምርት ወደ ጎረቤት አገሮች በመላክ 14 ነጥብ 16 ሚሊየን ዶላር ማግኘቷን ያመለከተው የኬሚካልና ኮንስትራክሽን ግብዓት ኢንዱስትሪ ልማት ኢንስቲትዩት መረጃ ነው፡፡ ባሳለፍናቸው አስራ አንድ ወራት ምርቱ የተላከው ወደ ኬንያ፣ ሶማሊያና ጅቡቲ መሆኑን ያመለከተው ኢንስቲትዩቱ፤ በኢትዮጵያ ካሉት ሃያ ሲሚንቶ ፋብሪካዎች አንዱ የሆነው የዳንጎቴ ፋብሪካ ብቻውን በዓመት 2 ነጥብ 5 ሚሊየን ቶን ሲሚንቶ የሚያመርት መሆኑን ይጠቅሳል፡፡ ይህ ደግሞ ከላይ ለተመለከተው ግራ ገብ ጥያቄ ሁነኛ መልስ የሚሰጥ ነው።

ይህ ብቻ አይደለም በአሁኑ ጊዜ ኢትዮጵያ ከዓለም ዙሪያ በሚመጡ የውጭ ኢንቨስተሮች እየተጠቅለቀለቀች መሆኑ የሚያሳየን ነገር ከላይ የተመለከቱት ማበረታቻዎች እና ፍላጎቶች በመሟላታቸው መሆኑ አያጠያይቅም። በሃገር ውስጥ ባለሃብቶች በኩል ደግሞ ለማመን የሚከብዱ ምሬቶች ይሰማሉ፡፡ ስለሆነም ለአገር ማሰብ ማለት የአገርን ዘለቄታዊ ጥቅም የሚያስከብር ተግባር ማከናወን ማለት እንደሆነ ህግን ተጻራሪ የሆኑ ፈረንጅ አምላኪዎች (ካሉ) ሃይ ሊባሉ ይገባል፡፡ ‹ኢትዮጵያ ለኢንቨስትመንት ምቹ ናት› በማለት መፈክር ከመደርደር ይልቅ፣ ለኢንቨስትመንት ፀር የሆኑ መሰናክሎችን ማስወገድ ይሻላል፡፡ በኢንቨስተሮች አካባቢ ችግሮች ቢፈጠሩ እንኳ ረጋ ባለ መንገድ በውይይት መፍታት ይቻላል፡፡ ግብታዊነት የተሞላባቸው ዕርምጃዎችን በመውሰድ ማጣፊያው እንዳያጥር፣ ሁሉንም ወገን የሚያግባባ የጋራ ውሳኔ ላይ መድረስ ይጠቅማል፡፡ ሕግ አስከብራለሁ የሚል አካል ከምንም ነገር በላይ አላስፈላጊ ድርጊቶች እንዳይፈጽሙ መከላከል በሚያስችል ቁመና ላይ የሚገኙ ሃይሎችን ብቻ ዘርፉ ላይ ማሰማራት ያስፈልጋል ፡፡

ለሕግየበላይነትትኩረትሲነፈግሕገወጥድርጊቶችየበላይይሆናሉ፡፡በዚህምሳቢያየመንግሥትአሠራርግልጽነትአይኖረውም፡፡ግልጽነትበሌለበትደግሞተጠያቂነትአይኖርም፡፡በደካማመንግሥታዊመዋቅሮችውስጥየተሸሸጉሙሰኞችኢንቨስተሮችንአላሠራምማለታቸውአይቀሬነው።የተሽመደመደውቢሮክራሲምእንክትክቱሊወጣይገባል።ችግሮችሲፈጠሩእየተንቀረፈፈግራየሚያጋባሳይሆን፣በፍጥነትምላሽመስጠትየሚችልአሠራርመዘርጋትናለዚሁየሚመጥንፈጻሚናአስፈጻሚመሰየምይገባል፤ጊዜውምግድይላል።እንዲበራከቱልንየምንሻቸውንልማታዊባለሀብቶቻችንንእንዴትእያስተናገድናቸው፤አያያዛችንስምንእንደሚመስልቢፈተሽ፤ቢመረመርመልካምነው።

 

Page 1 of 24

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us