ሞኝን አንዴ ስደበው፣ ደጋግሞ ራሱን ሲሰድብ ይኖራል!!

Wednesday, 23 September 2015 13:44

ይህ ርዕስ ለሻመና ሊሰራም ላይሰራም ይችላል። ይህን ያልኩት ሻመና ትክክለኛ ዴሬ ዶርዜ ከሆነ ርዕሱ ለሻመና ይሰራል። ሻመና የተላከ ዶርዜ ከሆነ ግን ርዕሱ ለሻመና አይሰራም። ለእኔና ለእኔ ቢጤ በማወቅም ሆነ ባለማወቅ ራሳቸውን ደጋግመው ለሚሳደቡ ትክክለኛ ዴሬ ዶርዜዎች ግን ርዕሱ ይሰራል። እዚህ ላይ ሻመና የተላከ ዶርዜ ነው እያልኩ አይደለም። ስለሻመና በዝርዝር ያወኩት ነገር የለም። የዛሬውን ሻመናን ያወኩት በፃፈው ፅሁፍ ብቻ ነው። ነገር ግን በዴሬ ዶርዜነትም ሆነ በተለያየ አጋጣሚ የማውቀው አሰፋ ወይም ሻመና የሚባሉ አሉ። ምናልባት ይህን የፃፈው በዚህ ዶርዜ ጋሞ አይደለም በሚለው እንቅስቃሴና ፃልቄ በሚባል ማህበር ውስጥ ስንቀሳቀስ የማውቀው አንዳንዴ ሻ/ል፣ አንዳንዴ ሻመና እየተባለ የሚጠራው ሻመና ከሆነ አጋጣሚው ጥሩ ነው ብዬ አስባለሁ። ያ-ሻመና በፃልቄ ማህበር ውስጥ በሚገባ ተፈትኖ የወደቀ ሰው ነው። እንዴት ተፈተንኩ? እንደት ወደኩ? የሚል ጥያቄ ከመጣ ዝርዝሩን ወደፊት እመጣበታለሁ። ቀጠሮ ይያዝልኝ።

ፀሐፊውን ሻመና ብዬ የጠራሁትም በታዳላ ፅሁፍ «ቱፋ ታዳላ» የሚለውን ከአባት ወደ ልጅ የሚመጣውን የስም አጠራር ያደነቁ ስለሆነ በዚህ አግባብና ባደነቁት መንገድ ሊፅፉ ይችላሉ ብዬ ስለገመትኩ ነው አሰፋን እንደ አባት ወስጄ፣ ፀሐፊውን ሻመና ብዬ የተጠቀምኩት። እንደ አማርኛው ስም አፃፃፍ ፀሐፊው አሰፋ ከሆነ «ሻመና» ማለቴ «አሰፋ» እንዳልኩ ተደርጎ ይወሰድልኝ። ለዚህ እንኳን ይቅርታ ጠይቅ ብሎ የሚያስገድደኝ የሚኖር አይመስለኝም። ምክንያቱም ከሜዳ እየተነሳ አንዱ አንዱን እንደፈለገ እየሰደበ፣ እየሞለጨ ለምን? በማይባልበት አገር የልጅና የአባትን ስም አቀዳደምክ ብሎ የሚያኮርፍ ወይም የሚወቅሰኝ ይኖራል ብዬ አልገምትም።

ወደ ዋናው ጉዳይ ልመለስ፤ ይህን ፅሁፍ ሳዘጋጅ ኀሳቤን በአንድ ጊዜ ላጠቃልል ፈልጌ ነበር። ነገር ግን መነሻዬ ያለፈውንና ያለውን አጠቃላይ ተጨባጭ እውነታ ለኢትዮጵያ ሕዝብና ለራሳችን ለዶርዜ ተወላጆች በግልፅና በዝርዝር የማሳየት ዓላማ ስለሆነ በአንድ ክፍል ላጠቃልል እንደማልችል ተረዳሁ። ስለዚህ ቢያንስ በሦስት ክፍሎች ከፍዬ ማቅረብ እንዳለብኝ አሰብኩኝ። ይኸውም የመጀመሪያው የዶርዜ ብሔርነት ጥያቄ አነሳሱ፣ አመጣጡና ሴራውን በተመለከተ የሚያተኩር ክፍል፣ ሁለተኛው ሻመና በጋዜጣው ላይ በፃፈው ፅሁፍ ላይ የሚያተኩር ክፍል፣ ሦስተኛው ዶርዜ ለብቻው ብሔር ቢሆን ሊያገኝ የሚችለው ጥቅምና ሊደርስ የሚችለው ጉዳት ምንድ ነው? በሚል ያተኮረ ክፍል ይሆናል።

ስለዚህ ለፅሁፌ ከሰጠሁት ርዕስ ልጀምር ርዕሱ ለእውነተኛ ዴሬ ዶርዜዎች ይሰራል። ለተላኩ ዶርዜዎች አይሰራም ብየ ነበር። ይህን ያልኩበት ምክንያት እድሜ ለከፋፋዮቻችን ዛሬ ብዙ አይነት ወይም በብዙ ደረጃ የተከፋፈልን ዶርዜዎች ስለአለን ነው። ከዚህ ውስጥ ለዛሬው ፅሁፌ በእኛ በዶርዜዎች መካከል ከተፈጠረው ክፍፍል ውስጥ በሶስቱ ላይ ላተኩር እፈልጋለሁ።

ዶርዜ የጋሞ ብሔር አካል መሆኑን የሚያምነው ክፍል

ይሔኛው ክፍል እኛ ዶርዜዎች ከጋሞነት ተለይተን ሌላ ብሔር እንሆናለን የሚል አቋም የለውም። በጋሞ ብሔርነታችን ላይ ምንም አይነት ጥያቄ ሳይኖር ነገር ግን አንዳንድ ጊዜ ሕዝቡ ባለበት በጨንቻ ወረዳ ውስጥ የልማት ተጠቃሚዎች አይደለንም። አካባቢያችን ከሌሎች ተለይቶ የልማት ተጠቃሚ አይደለም። ልማት አጣን፣ ዕድገት አጣን፣ ልማት ተከለከልን፣ ኤዞ ዴሬ ልማት ያገኛል፣ ዴሬ ጨንጫ ልማት ያገኛል፣ ደኮ ዴሬ ልማት ያገኛል፣ ከዚያም አልፎ ዛራ፣ ዲታ ልማት ያገኛል፣ እኛ ግን ተገፍተናል። የተማሩ እህትና ወንድሞቻችን በጨንጫ ወረዳም ሆነ በጋሞ ጎፋ ዞንና በዞኑ ውስጥ ባሉ ሌሎች ወረዳዎች የስራ ዕድል እንዳያገኙ ይደረጋሉ። በተለይ ከጨንጫ ወረዳ ውስጥ ለዴሬ ዶርዜ ልማትና ዕድገት ዕንቅፋት የሆኑ የዶኮ፣ የኤዞና የጨንጫ ዴሬ ልጆች በየሔድንበት ቦታ ሁሉ በእኛ ላይ ተፅዕኖ በመፍጠር ይበድሉናል የሚል ስሞታ ከአንዳንድ ካድሬዎች ለሕዝቡ በተደጋጋሚ ይቀርብ ነበር።

ይህ ጥያቄና ስሞታ ይቀርብ የነበረው በአብዛኛው ከ1993/94 ዓ.ም ጀምሮ ነው። ምናልባት የጥያቄው ጥንስስ አስቀድሞ ውስጥ ለውስጥ ሊኖር ይችል ይሆናል። 1993/94 ዓ.ም ማለት በደቡብ ክልል በጋሞ ሕዝብ ላይ ከመቼውም ጊዜ የበለጠ የከፋና አሳዛኝ የሆነ ጥቃትና በደል የደረሰበት ጊዜ መሆኑን መላው የሀገራችን ሕዝብ የሚያውቀው እውነታ ነው።

ይህ ጥያቄ በይፋ መነሳት የጀመረው ከላይ ከተመለከተው ጊዜ ጀምሮ ቢሆንም ከዚያን ጊዜ ጀምሮ በሚካሔዱ ውይይቶች ላይ ይህን ለምን? ብለን መጠየቅ አለብን። ነገ ይሔ በእያንዳንዱ ሰው ላይና በሚማሩና በተማሩ ልጆቻችን ላይ ይደርሳል። ስለዚህ ታግለን መብታችንን ማስከበር አለብን በሚል አንዳንድ የኢህአዴግ የአካባቢ፣ የወረዳና፣ የዞን ካድሬዎች እና ባለስልጣን የሆኑ የዶርዜ ልጆች (ወንድሞቼ) ለተለያየ የስራ አጋጣሚ በሚመጡበት ጊዜ ሕዝቡን በየቀበሌው እየሰበሰቡ ይህን ኀሳብና ጥያቄ ሲያቀርቡ በጊዜው አብዛኛው የዶርዜ አካባቢ ሕዝብ የተማረም ሆነ ያልተማረው ለጥያቄው ድጋፍ ሰጠ።

ይህን ኀሳብና ጥያቄ ለሕዝቡ የሚያቀርቡትና ሕዝቡን የሚያነሳሱት የዶርዜ አካባቢ ልጆች በስልጣን ላይ የነበሩና ካድሬ የሆኑት ሁሉም ናቸው ማለት አይደለም። በወቅቱ ገለልተኛ የነበሩና ጥያቄውን ያልደገፉ፣ ጥያቄው በውስጡ ሌላ ነገር ያዘለ መሆኑን አስቀድሞ ያወቁ ነበሩ። ጥያቄውንና አካሔዱን የተቃወሙና እኛ ጋሞ ነን በሚል አቋም የፀኑ ነበሩ። እስከ ዛሬም በፅናታቸው የቀጠሉ አሉ። እዚህ ላይ ልብ ልንል የሚገባን የአብዛኛውን ሕዝብ ድጋፍ ያገኘው ጥያቄ የልማት ጥያቄ፣ የልጆቻችን ከስራ ዕድል መገፋት መቆም አለበት የሚል ጥያቄ፣ እኛና ልጆቻችን ከዴሬ ጨንጫ፣ ከደኮ፣ ከኤዞና ከሌሎቹም ጋር እኩል መብት አለን የሚል ጥያቄ እንጂ የተለየ ብሔር ነን የሚል ጥያቄ አይደለም፣ አልነበረም።

በጊዜው ጥያቄውን በዋናነት እያቀነባበሩ ያቀርቡ የነበሩና ለተቀን ስራዬ ብለው ይንቀሳቀሱ የነበሩት ዞኑ የሰሜን ኦሞ ዞን ከሚባልበት ተቀይሮ የጋሞ ጎፋ ዞን ሲሆን ከዞኑ ስልጣንና ከተለያየ የስራ ሀላፊነት የተባረሩ፣ እንደዚሁም ከጨንቻ ወረዳ መስተዳድር ስልጣንና ከስራ ኃላፊነት የተባበሩ አንዳንድ የዶርዜ ልጆች ናቸው። እነዚህ ክፍሎች ለህዝቡ የልማት ጥያቄና የልጆቻችን ተገፉ ጥያቄን አስቀድመው እያሳዩ እነሱ ግን የራሳቸውን የስልጣን ጥያቄና የግል የጥቅም ፍላጎታቸውን ለሕዝቡ ከሚያቀርቡት ጥያቄ ውስጥ በመደበቅና በመሸፈን (Insulate) በማድረግ ነው ሲያቀርቡ የነበረው። የዶርዜ ሕዝብ ግን ከላይ በግልፅ የተቀመጠውንና የሚታየውን ጥያቄ በመመልከት ከውስጥ ያለውን ስውር ጥያቄ ሳይረዳ በሒደቱ ተባባሪና ተሳታፊ በመሆን ብዙ ለመጓዝ ችሏል።

ዛሬም እኔን ጨምሮ የአብዛኛው የዶርዜ ሕዝብ ጥያቄ ከጋሞ ብሔር የተለየ ብሔር ነን የሚል አይደለም። አብዛኛው የዶርዜ ሕዝብ ጥያቄያችን የልማት፣ የፍትህ፣ የመልካም አስተዳደር ጥያቄ ነው። ነገር ግን ይህን አቋምና እምነት ይዞ የሚንቀሳቀሰው ሕዝብ በአፈጮሌዎች፣ በጥራዝ ነጠቆች፣ በተላኩ ዶርዜዎችና በስውር ሕዝቡን እርስ በእርስ የማጋጨት ተልዕኮ ይዘው በሚንቀሳቀሱ ካድሬዎች ይሰደባል፣ ይዋረዳል፣ ዛቻና ማስፈራሪያ ይደርስበታል።

እነሱ ፈርሙ እያሉ ይዞ የሚመጡትን ማንኛውንም ወረቀት ያለጥያቄ እሺብሎ ያልፈረመ፣ እነሱ በሉ ብለው የተናገሩትን እሽ በማለት ያልደገመ፣ ያልደገፈ፣ ለምን? ብሎ ጥያቄ የሚያነሳ፣ የሚጠይቅ «ፀረ-ዶርዜ» እየተባለ ይፈረጃል። ይሔው የሕዝብ ክፍል ዛሬም እየተሰደበ፣ እየተፈረጀም ሆነ እየተወገዘ ጥያቄው የልማትና የመልካም አስተዳደር ጥያቄ ብቻ መሆን እንዳለበት ያምናል። ዶርዜ የጋሞ ብሔር አንዱ አካል የሆነና ከብዙ የጋሞ ዴሬዎች (ጎሳዎች) አንዱ መሆኑን ያምናል። በመሆኑም ይህን አቋም በመያዙ ምክንያት «ፀረ ዶርዜ» እየተባለ እየተፈረጀ ያለ ክፍል ነው።

ተልዕኮ ሰጪዎች ተልዕኮ ተቀባዮችና የተላኩ ክፍሎች

በዚህ ክፍል ውስጥ ለዶርዜ ብቻ ሳይሆን አጠቃላይ ለጋሞ ጎፋ ሕዝብና አካባቢው የማይበጅና ማቆሚያ የሌለው የፀብና የግጭት ተልዕኮና የቤት ስራ በመስጠት ሕዝቡና አካባቢው እየተተረማመሰ እንዲኖር የማድረግ ዓላማ ያለው አካል አለ። የዚህን አካል ዓላማና ግቡን በግልፅ እያወቁ በተለያየ ጥቅማ ጥቅም መንገድ ተደልለው የዓላማው አስፈፃሚ ሆኖ የተሰለፈ ቡድን ወይም ክፍልም አለ። ይህ ሁለተኛው ክፍል በራሱ በውስጡ ብዙ የተለያዩ ደረጃዎች ሊኖሩት ቢችልም ዋነኛው ግን ተልዕኮ ተቀባይ ክፍል ነው። ቀጥሎ የተልዕኮ አስፈፃሚ ሆኖ የሚንቀሳቀስ ክፍል እናገኛለን። የተላኩ ዶርዜዎችንም በዚህኛው ክፍል ውስጥ እናገኛለን። ይህ ሁሉ ስብስብና ቡድን በአንድ ላይ ተባብሮና የጥቅም ሰንሰለትና መዋቅር ፈጥሮ ነው የዶርዜን ሕዝብ እያመሰ ያለው።

የተልዕኮ ሰጪው ክፍል ዓላማ ግልፅ ነው። አካባቢውን ማተረማመስና ሕዝቡን ማበጣበጥ፣ አካባቢው የፀብ፣ የግጭት፣ አካባቢ እንዲሆን ማድረግ፣ በአካባቢው ላይ ሰላምና መረጋጋት እንዳይኖር በማድረግ ልማት እንዳይካሔድ፣ እድገትና ብልፅግና እንዳይኖር ማድረግ ነው። ከተልዕኮ ሰጪዎች ቀጥታ ተልዕኮ ተቀባዮች ዓላማ ደግሞ በመጀመሪያ ራሳቸውን ለሕዝቡ መብትና ጥቅም የቆሙ በማስመሰል እውነትነት ያለው ይሁን ወይም እውነትነት የሌለው ብቻ ውስን የሆነ ቅንጭብጫቢ ማስረጃዎችንና «ይመስላል» ሊባሉ የሚችሉ ከዚያም ከዚህም የተቀነጫጨቡ ቁንፅል ነገሮችን በመያዝ በእነዚህ ቁንፅል ነገሮች ላይ እጅግ የተጋነነ ቅስቀሳ በማድረግ (Exaggerated Propaganda) በማካሔድ የሕዝቡን አስተሳሰብ የመቀየር ስራ መስራት ነው።

በዚህ ቅስቀሳ ላይ አንዳንዴም መያዣና መጨበጫ የሌላቸው ነገሮችን በማቀላቀል በሚያቀርቡት ሀሣብ ሕዝቡን ግራ ማጋባት ነው። በዚህ በተምታታው ቅስቀሳ ሀሣባቸውን እሽ ብሎ የሚቀበል ክፍል ሲያገኙ ማድነቅ፣ ከፍ-ከፍ ማድረግ፣ «እውነተኛና ትክክለኛ ዶርዜ፣ የዶርዜ ጀግና» በማለት ያወድሳሉ። ሀሳባቸውን የሚቃወም፣ ትክክለኛና አሳማኝ ማስረጃ አቅርቡ ብሎ የሚጠይቅ አካልን ማውገዝ፣ ማስፈራራት፣ «ፀረ ዶርዜ» የሚል ስም በመስጠት፣ በመፈረጅና በማጥላላት ይንቀሳቀሳሉ።

የነዚህ ክፍሎች ፍላጎት የዋና ተልዕኮ ሰጪው ዓላማ ዛሬም ይሳካ ነገ፣ ወደፊትም ይሳካ ወይም አይሳካ ብቻ ጉዳያቸው አይደለም። የእነሱ ዋናው ጉዳይ ለጊዜው ለሚያደርጉት እንቅስቃሴ የሚሰጠውን ዳጎስ ያለ የወሮታ ክፍያ እያገኙ የግል ሕይወታቸውን እያለመለሙ መኖር ነው። ይህ እንግዲህ በእኛ በዶርዜ ተወላጆችና በዴሬ ዶርዜ ሕዝብ ስም የሚነገድ ንግድ ነው። በዚህ መንገድ የተሰለፉ ጥቂት የዚህ ሃሳብ አራማጆች ዛሬ በሀብት ላይ ሀብት፣ በድሎት ላይ ድሎት፣ በምቾት ላይ ምቾት እየተጨመረላቸው ሔደዋል። ይህ በዶርዜ ሕዝብ ስም የሚወርድላቸው ሲሳይ ነው።

የተልዕኮ አስፈፃሚ ሆነው የሚንቀሳቀሱ ክፍሎች ደግሞ ከኢኮኖሚ ጥቅሙም በጥቂቱ፣ ከፖለቲካ ስልጣኑም በጥቂቱ እየተሰጣቸው የሚሯሯጡና ከታች ያለውን ሕዝብ የራሳቸው ሓሳብ ተቀባይና ጭፍራ ለማድረግ የሚማስኑ ናቸው። እነዚህ ክፍሎች ከላይ የተልእኮ ተቀባይ የሆኑና ተልዕኮውን ለእነሱ የሚያስተላልፉ አለቆቻቸውን ሕዝቡ እንደሰው እንዲያያቸው ሳይሆን እንደታቦት እንዲያከብራቸው፣ ወይም እንደጣኦት እንዲያመልካቸው ጭምር የሚሰብኩ ናቸው። እነዚህ ክፍሎች ከላይ ያሉ አለቆቻቸውን ስም ካልጠሩና ካላወደሱ ቀን መሽቶ የማይነጋላቸው፣ ነግቶ የማይመሽላቸው ናቸው። ከእነዚህ ክፍሎች ጋር በየደረጃው ዶርዜ ሳይሆኑ ዶርዜ ነን በማለት በእያንዳንዱ ጉዳይ እየገቡ የሚበጠብጡ፣ የዶርዜ ሕዝብን ማንነት፣ ወግ፣ ታሪክና ባህል ሳያውቁ ከእኛ በላይ ለሕዝቡ ተቆርቋሪ የለም፣ ከእኛ በላይ ዶርዜነት ላሳር እያሉ የሚሮጡ ይገኛሉ።

እነዚህ ክፍሎች አላማቸው ለዶርዜ ሕዝብ መብት መቆም ሳይሆን ሕዝቡን እርስ በእርስ መበጥበጥ፣ ማጋጨትና ከዚህ ውስጥ የራሳቸውን ጥቅም መሰብሰብና የዋና ተልእኮ ሰጪዎችን ዓላማ ለማሳካት መስራት ነው። ከእነዚህ ክፍሎች ወረድ ያለው የዚህ ሀሳብ አራማጅ ወይም ተከታይ የሆነው ነገሩ በግልፅ ገብቶትና በሚገባ አምኖበት ሳይሆን በስሜትና በደመነፍስ እየተመራ የሚያጨበጭብና የሚደግፍ ክፍል ነው። በዚህ ደረጃ ላይ ባለው ሕዝብ አይፈረድበትም። ምክንያቱም ሰባኪዎቹ በማር የተለወሰ ሬት እያጎሬሱ ሳያላምጥ እንዲውጥ እየተደረገ ስለሆነ የማሩን መጣፈጥ እንጂ ከውስጡ ያለውን መራራ ሬት እስከ ዛሬም አልተገነዘበምና ነው።

በመሀላና በውግዘት ተፅዕኖ ስር የወደቀው ሕዝብ፣

መቼም አሁን ባለንበት በሀገራችን ተጨባጭ ሁኔታ በባህላዊ መሀላና ውግዘት ሰው እንዴት ያምናል ብሎ የሚከራከር ይጠፋል ብዬ አላምንም። እንደዚህ አይነት ክርክር ሊያነሳ የሚችል አንዴም አውቆ ሊከራከር የፈለገ ሊሆን ይችላል፣ አሊያም በከተማ ተወልዶ፣ በከተማ ያደገ እና የገጠሩን ሕዝብ አኗኗርና ሕይወት በጥልቀትና በስፋት ያልተገነዘበ ሊሆን ይችላል። ወይም ዴሞክራሲ ባለበት አገር ሰው እንዴት በባህላዊ መሀላና ውግዘት ያምናል የሚል አመለካከት ያለው ሊሆንም ይችላል። በሁሉም መንገድ ቢሆን መከራከሩ ነውርነት አለው ብዬ አላምንም። በመከራከርና በመወያየት እውነትንና ሀቅን የበለጠ ማጥራትና ማወቅ ይቻላልና።

የሆነ ሆኖ ባህላዊ የመሀላና የውግዘት ስርዓት በገጠር ህዝብ ዘንድ ትልቅ ቦታ አለው። በተለይ በጋሞ ብሔር ዘንድ «ጎሜ» እጅግ የሚፈራ ነገር ነው። ዶርዜ የጋሞ ሕዝብ አካል እንደመሆኑ ጎሜን እጅግ ይፈራል። ባህላዊ መሐላን መጣስና ማፍረስ ጎሜ ተደርጎ ይወሰዳል። ስለዚህ መሀላን ማፍረስ ያስፈራል፣ ያስወግዛል። ይህ በባህላዊ ስርዓት የማመንና የመመራት አስተሳሰብ የተማረውንም፣ ያልተማረውንም፣ ገጠሩንም ሆነ አንዳንዴ ከተሜውን ጭምር ሊያጠቃልል ይችላል።

ምክንያቱም ዛሬ የዶርዜ ማህበረሰብ ባለበት አካባቢ በገጠርም ሆነ በከተማ የባህላዊ መሀላና ውግዘት ስርዓቱ የበለጠ እንዲጠናከርና እንዲጎለብት እያደረጉ ያሉ ክፍሎች በትምህርት ደረጃቸው አንቱ የተባሉና ከፍ ያለ ደረጃ ላይ የደረሱ፣ በአኗኗር ሁኔታም ቢሆን በአብዛኛው በከተማ የሚኖሩና ከፍ ያለ የኑሮ ደረጃ ላይ የሚገኙ ናቸው። ለዚህም ነው የባህላዊ አስተሳሰብ፣ እምነቱና ስርአቱ ያልተማረውን ብቻ ሳይሆን የተማረውንም፣ የገጠሩን ሕዝብ ብቻ ሳይሆን የከተሜውንም ጭምር የሚጠቀልል ነው ያልኩት።

በእርግጥ የተማረው ክፍል የባህላዊ መሀላና ውግዘት ስርዓቱን እንዳልተማረው ክፍልና እንደገጠሩ ሕዝብ ከልብ አምኖ ተቀብሎ ሳይሆን በስርዓቱና በባሕሉ ከልብ የሚያምነውን የሕብረተሰብ ክፍል በስስ ጎኑ በመግባት፣ ለመቆጣጠርና እነሱ ለሚያራምዱት ዓላማ ሕዝቡን ለመጠቀም የበለጠ የሚያመቻቸው ስለሆነ ነው። ከዚህ ውጪ በስርዓቱ በማመን አሰርአቱን እንደማይከተሉ መገንዘብ ይቻላል። ይህ ማለት ራሳቸው ከልብ በማያምኑት ሕዝቡን ለመቆጣጠርና እንደፈለጉት ለመንዳት ይጠቀሙበታል ማለት ነው።

እነዚህ ክፍሎች ባህላዊ ስርዓቱን ጉልበትና ምርኩዝ አድርገው የሚጠቀሙት ለስርዓቱ አራማጆች፣ ለአፈጮሌዎችና ለአስተባባሪዎች በተለያየ መንገድ የጥቅማ ጥቅም ድጎማ እያደረጉ ብዙ ሕዝብ መሀላውንና ውግዘቱን ፈርቶ ዝም እንዲልና እነሱ የሚሉትን እሽብሎ እንዲቀበል ለማድረግ ነው። ይህን የባህላዊ የመሀላ ስርዓቱን ተችተውና ከስርአቱ አፈንግጠው እውነቱን የተናገሩ፣ ለትክክለኛና ላመኑበት ዓላማ የቆሙ፣ አሳማኝና በቂ የሆነ ማስረጃና መረጃ ለመጠየቅ የሞከሩና ጠይቀው የተከራከሩ ወንድሞቻችን፣ እህቶቻችን እጅግ የከፋ ውግዘትና ከማህበረሰቡ ጋር ካለው ግንኙነት እንዲገለሉ የማድረግ እርምጃ ተወስዶባቸዋል። በዚህ ምክንያት ይቅርታ ጠይቀው፣ ሌላ ጊዜ ላለመቃወም ተስማምተው የተመለሱ ብዙዎች ናቸው። እንደዚህ አይነት ሁኔታ እየተደረገ ስለመሆኑ ምስጥር ላለማውጣት በግል እንዲሚሉ የተደረጉም ብዙዎች ናቸው።

በባህላችን መሀላ የሚያስምሉ ሰዎች በዋናነት ባህላዊ ሀላፊነት ያለባቸውና በባህሉ የሚከበሩ ሰዎች ናቸው። እነሱ ከሌሉ በሀገሩ (በሕዝቡ) መካከል በዕድሜ ከፍ ያለ ሽማግሌ ተመርጦ ነው። እነዚህ ሰዎች መሀላውን በሚያስምሉበት ወቅት ሕዝቡን ተናግረው ማሳመን የሚችሉ፣ አላምን ያለ ካለ ተቆጥተው አሊያም ተሳድበው፣ ከዚያ ካለፈም አስፈራርተው ማሳመን የሚችሉ አፈጮሌዎች አስቀድመው ተዘጋጅተው ሕዝቡ መሀላውን እንዲቀበልና እንዲምል በማድረጉ ሒደት ተፅእኖ ያደርጋሉ።

የመሀላ ስርአቱ የሚካሄደው (የሚፈፀመው) በገጠር ከሆነ በአካባቢያዊ የስብሰባ ስነ-እርዓት ማካሔጃ ቦታዎች (ዱቡሻዎች) ወይም ሕዝቡ በተለያዩ ምክንያት በስራ አጋጣሚ በሚሰበሰብበት ወቅት፣ ወይም በባህላዊው የለቅሶ ስነ-ስርዓት (ምክንያት) በሚሰበሰብበት ቦታ ነው። በከተማ ደግሞ በዕድር ቦታ፣ ከዶርዜ ታዋቂ ሰው ወይም የሀገር ሽማግሌ የሞተ እንደሆነ ሕዝቡ ለባህላዊ የለቅሶ ስነ-ስርዓት በሚሰበሰብበት ጊዜ፣ ወይም በለቅሶው ቦታ ቀጠሮ ተደርጎ በሚካሔድ ስብሰባ ነው። ይህም ካልሆነ በዕድር መሪዎችና ተወካዮች አማካይነት የተመረጡና የተመለመሉ ሰዎች ወደ ቤተክርስቲያን ግቢ ተጠርቶ እዚያ በሚደረግ ስብሰባ ነው።

በአዲስ አበባ ከተማ ለዚህ በምሳሌነት የሚጠቀሱት በጉለሌ የሚካሔል ቤተክርስቲያን፣ በእንጦጦ የስላሴና የክዳኔ ምህረት ቤተክርስቲያን ሲሆኑ ከመላው አዲስ አበባ በጋራ ለማሰባሰብ ሲፈለግ የአዲስ አበባው አራዳ ጊዮርጊስ ቤተክርስቲያን የመሰብሰቢ ቦታዎች ናቸው። ዕጅግ የሚገርመው ደግሞ እነዚህ ቤተክርስቲያናት እንደዚህ አይነት ስብሰባዎች በተደጋጋሚ ሲካሔዱ እነማን ናቸሁ? ምንድ ናችሁ? ስለምን ትሰበሰባላችሁ ብለው አለመጠየቃቸው ነው። ወደ እነዚህ ስብሰባዎች ለመግባት ዶርዜ መሆንህ በእድር መሪዎች ተመስክሮና ተረጋግጦ፣ በእድር ኃላፊዎች የእኔ እድር አባል ነው ወይም የእገሌ ልጅ ነው የሚል ተመስክሮ ካልሆነ ዝም ብሎ አያስገቡም። በየቤተክርስቲያኑ ስብሰባዎች ሲካሔዱ ከዶርዜ ያልሆኑ የጋሞ ተወላጆች ገብተው ይበጠብጡናል በሚል የሚመጣውን ሰው የሚቆጣጠሩ ተቆጣጣሪቆች በተሰብሳቢዎች ዙሪያ እንዲቀመጡ ይደረጋል። ነገር ግን ዶርዜ ሳይሆኑ ዶርዜ ነን የሚሉና የተላኩ ዶርዜዎች እንደ ማዶላ ፀሀፊ አይነቶችና ሌሎች ከዶርዜም ሆነ ከጋሞ ያልሆኑ ሲመጡና በስብሰባ ሲሳተፉ ይህ «…ዶርዜ አይደላችሁም…» የሚለው ጥያቄ አይቀርብላቸውም። ምክንያቱም እነሱና ሌሎች በርካታ ዶርዜ ሳይሆኑ ነን ብለው በተለያየ ስብሰባ የሚሳተፉ አንዳንዴም «…ደጋፊ ናቸው…» እየተባሉ የሚገቡ የተላኩ ዶርዜዎች እንዳሉ ስለሚታወቅ ነው።

በስብሰባ ቦታዎች የመሀላ ስነ-ስርዓቱ የሚጀመረው ገና የስብሰባው አጀንዳ ወይም ፍሬ ነገር ምን እንደሆነ ሳይገለፅና ሳይነገረን፣ ምንነቱ ሳይታወቅ ነው። የስብሰባው አስተባባሪዎች አስቀድመው ያዘጋጇቸውን የመሀላ አስፈፃሚዎችን «…ስብሰባውን ከመጀመራችን በፊት አባቶች ምርቃት ስጡን…» በማለት ይጋብዟቸዋል። እነዚህ ለምርቃት የተጋበዙ አባቶች በመጀመሪያ አካባቢውን፣ ሕዝቡን፣ ሴት ወንዱን፣ ልጅ አዋቂውን በየደረጃው ይመርቃሉ። ልክ ምርቃቱን ሲጨርሱ አያይዘው የስብሰባው ዓላማ የተሳካ እንዲሆን፣ ግቡን እንዲመታ በማለት ይመርቃሉ። የተሰበሰበው ሕዝብ «አሜን» እያለ ይቀበላል። ከዚያ ይቀጥላሉ ወደማውገዙ «…የእኛ ጠላት ይጥፋ፣ የተሰበሰብንበትን ዓላማ የማይቀበል፣ የሚቃወም፣ የሚያፈርስ፣ ለማፍረስ በልቡ የሚያስብ ብርታት አያግኝ! ጥንካሬ አያግኝ! እነዚህ ለእኛ ብለው የሚደክሙና የሚለፉትን ልጆቻችንን ሓሳብ የሚቃወም፣ የእኛንና የእነሱን ምስጥር የሚያባክን፣ ገመናችንን ለሌላ የሚያጋልጥ፣ ነገር ወዲያ ወዲህ የሚያደርስ፣ አቃጣሪ አይደግ! የሰራው አይባረክ! አይውለድ! ዘሩ አይለምልም! ዘር ይጣ! ያሰበው፣ ያለመው፣ የሚሰራው ይክሸፍበት!...ወዘተ» የሚሉ ለመስማት የሚዘገንን የእርግማንና የውግዘት መአት ይወርዳል።

ይህ ሁሉ የሚወርደው ከላይ እንደገለፅኩት ገና ምንነቱ ባልተገለፀ አጀንዳ፣ ባልተነገረ ሃሳብ ላይ ገና ለገና «…የተቃወመ… የሚቃወም…» እየተባለ ነው። በዚህ ሁኔታ ሦስት የተመረጡ ምርቃት ሰጪዎችና እርግማን አውራጆች ተራ በተራ አንዱ ሲጨርስ አንዱ እየተቀበለ በአፋቸውና በልባቸው ያለውን ምርቃትም ውግዘትም ያወርዳሉ። ተሰብሳቢው ከፊቱ የቆሙትን የባህል አባቶችን ወይም የሀገር ሽማግሌዎችን ፊት ለፊት እየተመለከተ፤ ምን እነሱ ብቻ እነሱን ለዚህ የሚጋብዘው ክፍል፣ አንዳንዴም በመሀከሉ አስተባባሪ እየመሰሉ ወዲያ ወዲህ የሚንቀሳቀሱ ክፍሎች ከሕዝቡ ፊለፊት ይቆሙና አይናቸውን በሕዝቡ ላይ በመትከልና በማጉረጥረጥ፣ «…አሜን…» የሚለውንና የማይለውን የመለየት ስራም ይሰራሉ። ስለዚህ ወደደም ጠላ ተሰብሳቢው ያለው አማራጭ «…አሜን…» እያለ መቀበል ነው። ምርጫ የለማ፣ የሚቃወም ቢነሳ ወይም ተቃውሞ ቢያቀርብ እዚያው በግሉ የእርግማን መዓት ይወርድበታል። ከስብሰባው ይባረራል። ከማህበረሰቡ ጋር ካለው የማህበራዊ ግንኙነት ይገለላል። ማግለል «…ዕፃ…» ይባላል። «...ዴሬ ዕፃ…» ከሕዝብ የተገለለ ማለት ነው። ይህን የሚፈልግ ማንም አይኖርም።

በስብሰባው ላይ ምርቃቱንም ሆነ እርግማኑን በአፉ አሜን ብሎ የማይቀበል አይኖርም ማለት አይደለም። ብዙዎቹ ሁሉንም አሜን ሳይሉ በዝምታ ሊያሳልፉ ይችላሉ፣ ያሳልፋሉም። ነገር ግን በሀሣብ የመቃወም፣ ሃሳብ አንስቶ መከራከር፣ መሞገት፣ ጥያቄ መጠየቅ፣ ሀሣባቸውን በሀሳብ ተከራክሮ ማፍረስ አይቻልም። መንገድ የለም። አንድ ሰው አላስችል ብሎት ተነስቶ ተቃውሞ ቢያቀርብ፣ አፍራሽ ሀሳብ አቅርቦ ቢከራከር፣…ገና ምለን ሳንጨርስ እዚሁ መሀላችንን አፈረሳችሁ?... በሚል አስቀድሞ እየተደራጁ የሚመጡ ክፍሎች ሌላ ውግዘት ይቀጥላሉ። ስለዚህ ላለመወገዝ ሃሳብ ያለውም ሀሳቡን ውጦ ዝም በማለት ወደ ቤቱ ይሔዳል። አንድ ሰው ከመሀላ በኃላ የትም ቦታ ይህን ሃሳብ ቢያነሳ የሚሰማው የለም። ማንም አይሰማም። ምክንያቱም መሀላ ማፍረስ «…ጎሜ…» ነው። ጎሜ ማለት ሀጥያት ነው።

በመሆኑም ይህ የመሀላ ስርዓቱ በባህላዊ መሀላው የሚያምነውን የሕብረተሰቡን ክፍልም ሆነ በመሀላው ስርዓት የማያምኑ ክፍሎችን ጭምር አፍ የሚያዘጋ ሆኗል። ምክንያቱም መቃወም ከማሕበራዊ ሕይወት (ኑሮ) የማስገለል አደጋ ስለሚያስከትል ነው። ከማህበራዊ ኑሮ መገለሉ ደግሞ ቢታመም ጠያቂ፣ ቢታሰር ዋስ፣ ቢሞት ቀባሪ ስለሚያሳጣ አብዛኛው ሕዝብ ሂደቱ ትክክል አለመሆኑን፣ ሕዝብን ከሕዝብ፣ ወገንን ከወገን፣ ወንድምን ከወንድም የማጋጨት፣ የማለያየት ዓላማና ተግባር መሆኑን እያወቀ ያለምንም ተቃውሞ ዝም ብሎ ድምፅ ሳያሰማ እንዲኖር አስገድዷል። ከልቡ ሳያምንና ሳይቀበል በተጽዕኖ ምክንያት ያልተስማማበትንና ያላመነበትን ሀሳብ የተቀበለና የተስማማ እንዲሆን አድርጎታል። በመሆኑም ይሔኛው ክፍል ሕዝብ አምኖም ሆነ ሳያምን በመሀላ ተፅዕኖ ሰር የወደቀ ሕዝብ ነው።

የተልዕኮ ሰጪዎች፣ የተልዕኮ ተቀባዮች፣ የተልእኮ አስፈፃሚዎችና የተላኩ ክፍሎች ሕዝቡን የበለጠ ለመቆጣጠር ካላቸው ከፍተኛ ፋላጎት በመነሳት በባህላዊው መሀላና ውግዘቱ አላምን ያሉ አንዳንድ ጠንካራ ሰዎችን መቆጣጠርና ማግኘት የሚችሉበትን መንገድ ሲያጡ ወላጆቻቸውን ወይም ዘመዶቻቸውን በባህላዊው መንገድ የማስወገድ ስራ ይሰራሉ። በዚህ አይነት ሊቆጣጠሩት (ሊያስገድዱት) የሚችሉት የቅርብ ወላጅ የሌለው ሰው ከሆነ በቅርብ ቤተዘመድ በኩል እንዲያዝ ያደርጋሉ። እምቢ ካለ ደግሞ ከወላጅና ከቤተዘመድ ሁሉ እንጊገለል ይደረጋል ማለት ነው። ይህ ማግለል «ዕፃ» በተለይ እጅግ ከባድ የሚሆነው በገጠር ነው። በገጠር ከማህበረሰቡ የተገለለ ሰው «ዕፃ» የተባለ ሰው ከጎረቤት ቡና አብሮ አይጠጣም። ቢታመም አይጠየቅም። ቢሞት አይለቀስለትም፣ አይቀበርም። በሰርግ፣ በሀዘን፣ በእድር፣ በዕቁብ ከሕዝቡ አይገናኝም። ይህ እጅግ ከባድና አስፈሪ ነው።

ከተማ የተለያየ ህዝብ ተቀላቅሎ የሚኖርበት አከባቢ በመሆኑ ከገጠሩ የተሻለ ቢሆንም ለማህበረሰቡ ተወላጆች ግን ከማናኛውም ከአከባቢው እድር፣ እቁብ፣ ከሰርግ፣ ከለቅሶ፣ ከጋብቻና ከመሳሰሉ ግንኙነቶች የማግለል እድሉ ከፍተኛ ነው። ይህ ደግሞ በከተማም ቢሆን ከፍተኛ የሆነ የስነ ልቦና መቃወስን ማስከተሉ አይቀርም። በዚህ ሁኔታ ነው አብዛኛው የዶርዜ ሕዝብ በጉዳዩ ሳያምንበት ለጥቂት በስሙ እየነገዱ የራሳቸውን የተንደላቀቀ ሕይወት ለሚመሩ ሰዎችና በእነሱ ተላላኪዎች የአመፃ ስራ ታፍኖ፣ ተዘግቶና ሌላው ቀርቶ ሃሳቡን በነፃነት የመግለፅ መብቱን ተነፍጎ፣ ጠይቆ የመረዳት መብት አጥቶ ያለው።

እነዚህ ሰዎች በእጃቸው ይዞ በሚዞሩት ሁለት ገፅ ደብዳቤ ኮፒና ሁለት የሕዝብና የቤት ቆጠራ ማስረጃ የሚሉት ቁራጭ ወረቀት እንደ ትልቅ ማስረጃ ተቆጥሮ የጋሞም ሆነ የዶርዜ ሕዝብ የሺህ አመታት ታላቅና ቱባ ታሪክ ትላንት በአንድ ወይም በሁለት የተሳሳቱ ባለስልጣናት ስራ ወይም በአንድ መስሪያ ቤት በተሰራ የስህተት ታሪክ እየተመነዘረ ያለው። ሕዝቡ ዴሞክራሲ አለ በተባለበት አገር ከዴሞክራሲያዊ መንገድ ይልቅ የባህል እስረኛ ሆኖ ከፈለገና ካመነ የመደገፍ፣ ካልፈለገና ካላመነ የመቃወም መብቱን አጥቶ የኃሊት ተዘግቶበት እየተጓዘ ያለው። ለማጠቃለል፡- ዛሬ በገጠርም ሆነ በከተማ በልጆቻችን፣ በመጪው ትውልድ አእምሮ ክፉ ዘር እየዘራን ያለን የዶርዜ ተወላጆች አለን። ለልጆቻችን ዶኮን፣ ጨንቻን፣ ኤዞን፣ ኦቾሎን፣ በአጠቃላይ በዶርዜ ዙሪያ ያለውን ሕዝብ ሁላ ጠላት አድርጌን እያስተማርን፣ እየቀሰቀስን፣ ደመኝነትን፣ በቀልን፣ ጥላቻን በልጆቻችን ስነልቦና ውስጥ እያሳደግን ነው ያለነው።

ዛሬ እድሜያቸው ከአስር እስከ ሃያ ክልል ውስጥ ያሉ የዶርዜ ልጆች በአብዛኛው በዙሪያችን ያሉ ወገኖቻችንና ወንድም ህዝቦችን እንደጠላት በመመልከት በጥላቻ፣ በፍርሃትና በመጠራጠር መንፈስ ተሞልተው እያደጉ ይገኛሉ። ይህ እንዲሆን የምናደርገው ደግሞ እኛ ወላጆቻቸውና ታላላቆቻቸው የሆንን ሰዎች ነን። ስለዚህ ምን እየሰራን ነው? ምን እየዘራን ነው? ምን እያበቀልን ነው? ነገ ምን እናጭድ ይሆን? የሚለውን በጊዜ ራሳችንን መጠየቅ መልካም ነው እላለሁ። እዚህ ላይ በቅርቡ የደቡብ ክልል መንግስት ምክር ቤትና የፌዴሬሽን ምክር ቤት በዶርዜ የብሔርነት ጥያቄ ላይ የወሰደውን ግልጽ አቋምና እርምጃ ጉዳዩን የሚያራምዱ ክፍሎች ሳይሸፋፍኑ ለሕዝቡ ግልጽ ሊያደርጉ ይገባል።

የዶርዜ ወንድሞቼና እህቶቼ፣ የዶርዜ እናቶችና አባቶች ሆይ! ትላንት አልፏል፣ የብጥበጣው ጊዜም አብቅቷል። ለራሳቸው ተወናብደው በሚያወናብዱን ክፍሎች እየተመራን፣ በግል ጥቅም ህልናቸውና አይናቸው ታውሮ አንድ በሆነው ሕዝብ መካከል ቂም ጥላቻና ጠላትነትን እየዘሩ ካሉት ኋላ ተከትለን ከእውነተኛው ማንነታችን አንሽሽ፣ አንነጠል። እውነተኛው ማንነታችን በዴሬ ዶርዜ ብንሆንም በብሔር ጋሞ ነን። ጋሞ በውስጡ ዶርዜን ጨምሮ እንደ ዶርዜ ያሉ ከሃምሳ ያላነሱ ዴሬዎችን የያዘ ብሔር ነው። በዴሬ ዶርዜ በብሔር ጋሞ በመሆናችን ልንኮራ ይገባል። ትንሽ እንሁን ብለን አናስብ። ትንሽ ለመሆንም አንመኝ። ከትልቁ ቤታችንና ከሰፊው ግቢያችን ወጥተን በአጥር ጥግ ለመታሰር አንሯሯጥ። ትልቅ ሕዝብ ነንና የትልቁ ሕዝብ ልብ፣ እምብርትና አካል እንደሆንን እንቀጥል። ለዛሬው አበቃሁ።

                                                       ታክሶ ላጮ

                                                       ከጌቶ ዴሬ

Last modified on Wednesday, 23 September 2015 14:07
ይምረጡ
(2 ሰዎች መርጠዋል)
961 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us