የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 145 አፈፃፀም ላይ የሚስተዋል መሠረታዊ የአሠራር ግድፈት

Wednesday, 24 August 2016 14:23

በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 145 ላይ አንድ ምስክር በፖሊስ ምርመራ ወቅት የሰጠው ቃል ዓቃቤ ሕግ ወይም ተከሳሹ ባመለከተ ጊዜ የተሰጠውን ምስክርነት ፍርድ ቤቱ ሊመለከተው እንደሚችል ተደንግጓል። ይህ መብት የተሰጠው ለዓቃቤ ሕግ እና ለተከሳሽ በእኩል ደረጃ ቢሆንም ሙሉ በሙሉ በሚባል አኳኋን እየተጠቀመበት ያለው ዓቃቤ ሕግ ነው። ዐቃቤ ሕግ በማስረጃነት የቆጠረው ምስክር በማንኛውም ምክንያት በችሎት ቀርቦ መመስከር ባልቻለ ጊዜ ሁሉ ዐቃቤ ሕግ የሚጠቅሰው ሥነ ሥርዓት የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 145ን ነው። በችሎት የቀረቡ ምስክሮች አጠራጣሪ ወይም የቀረበውን ክስ በሚገባ የማያስረዱ ሲሆን ዐቃቤ ሕግ ፊቱን ወደ 145 ያዞራል። 145 የዐቃቤ ሕግ የማስረጃ ክፍተት ማሟያ እየሆነ መጥቷል።

 

ፍርድ ቤቶችም ይህንኑ ለፖሊስ የተሰጠ የምስክርነት ቃል በአብዛኛው ተቀብለው በማስረጃነት ሲጠቀሙበት ይስተዋላል።

የዘህ ጽሁፍ መሠረታዊ ማጠንጠኛም የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 145 ያለአግባብ በዐቃቤ ሕግና በፍርድ ቤቶች ጥቅም ላይ ውሏል የሚለው ነጥብ ላይ የተመሰረተ ነው። ይህን ሁኔታ በሚከተሉት ሶስት ነጥቦች እንዴት ተገቢ እንዳልሆነ ለማብራራት እሞክራለሁ።  

 

1.  በተከሳሹ መስቀለኛ ጥያቄ፣ በፍርድ ቤቱ የማጣሪያ ጥያቄ ያልቀረበለት፣ ተገቢው መኃላ ፈፅሞ ምስክርነቱን ያልተሰጠን የምስክርነት ቃል በማስረጃነት መቀበል ሕገ መንግሥታዊ ስላለመሆኑ፣

አንድ ተከሳሽ ጥፋተኛ እስኪባል ንጹህ ነው። ይህ ንፁህነቱ ጥፋተኛ እስኪባል ድረስ ከማረጋገጥባቸው የወንጀል ፍትሕ አስተዳደር ደረጃዎች አንዱ የቀረበበትን ምስክር በጥያቄዎቹ መፈተን ሲችል ነው። ተከሳሽ የቀረበበትን ምስክር ሲጠይቅ ለፍርድ ቤቱ የሚያሳየው እውነት ከመኖሩም በላይ ፍርድ ቤቱ ስለምስክሩ ታማኝነት፣ ስለምስክርነቱ ክብደት እና ገንቢነት የሚረዳው እውነት ይኖራል። በተከሳሽ መስቀለኛ ጥያቄ ያልቀረበለት ምስክር ምስክር ሳይሆን ቃል አቀባይ ነው። በጥያቄ የሚመሰክረው ምስክርነት እውነትና ያልተመረመረ ምስክርነት ምስክርነት ሳይሆን የአቋም መግለጫ ነው። ለዚህም ነው በሕገ መንግስቱ አንቀፅ 20 ላይ የተከሰሱ ሰዎች የቀረቡላቸውን ምስክሮችን ምስክሮች የመጠየቅ መብት የተጎናፀፉት። በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 136 እና ተከታዮች ድንጋጌዎችም ስለምስክርነት ሥርዓት ቁልጭ ተደርጎ ተቀምጧል።

በሥነሥርዓት ሕግ አንድ ምስክር በአንድ ተከሳሽ ላይ እንዲመሰክር ሲደረግ ስለ እውነት በሚያምንበት ነገር የመማል፣ በሚመሰክርበት ጊዜ ለተከሳሽ መስቀለኛ ጥያቄዎች እንዲሁም ለፍርድ ቤቱ የማጣሪያ ጥያቄዎች ተገቢውን መልስ የመስጠት ግዴታ አለበት። ምናልባትም እንደ ክርክሩ ደረጃ ከኤግዚቢቶች፣ ቀደም ሲል ከተሰጠው ምስክርት ከነገሮች ጋር የተዛመዱ ፈታኝ የመስቀለኛ ጥያቄዎች ይቀርቡለታል። በነዚህ ሂደቶች አልፎ የሰጠው ምስክርነት ከጉዳዩ ጋር ተገቢነት ያለው የማስረዳት ክብደቱ ከፍተኛ የሆነ፣ እምነት የሚጣልበት ምስክርነት ሰጥቶ ከሆነ በርግጥም ተከሳሹ በዚህ ምስክር ምስክርነት ንፁህ ሆኖ የመገመት ካባው ወልቆ ጥርጣሬ ላይ ሊወድቅ ይችላል። ይህን ማስተባበል ባለመቻሉም ወንጀለኛ ተብሎ ቢፈረጅ የፍትሕ ሥርዓቱ የሚፈልገው ተገቢ ሁነት ነው እና እሰይ እንጂ ለምን ሊባል አይችልም።

በሕገ መንግሥቱም ሆነ በወንጀለኛ መቅጫ ሕግ ሥነ ሥርዓቱ ላይ የተቀመጡ የመማል፣ በክስ ሂደቱ የቀድሞ ጥፋተኝነት ያለመግለፅ፣ ዋና ጥያቄ መስቀለኛ ጥያቄ እና ድጋሚ ጥያቄ የመጠየቅና በተለይ ሁኔታ ካልሆነ በስተቀር በግልጽ ችሎት የመዳኘት፣ ጉዳዮች ዓላማው በተድበሰበሰ፣ ግልፅነት በጎደለው፣ ተገቢው ጥያቄ ባልቀረበበት፣ እምነት በማይጣልበት፣ ሀሰት በሆነ ምስክርነት ንፁህ የሆኑ ሰዎች ወንጀለኛ እንዳይባሉ ለመከላከል ህጉ ለተከሳሹ መብት ዘብ ያቆማቸው መሠረታዊ የወንጀል ክርክር መግለጫዎች ናቸው። በእነዚህ ሂደቶች ያላለፈን በአንድ ወቅት ፖሊስ ሲጠይቀው ለፖሊስ የሰጠው ቃል ለጠፋ ምስክር ለተንሻፈፈ ማስረጃ፣ ለጎደለ ምስክርነት ማሟያ የምናደርገው ከሆነ ከፍ ሲል የተገለፀው መሠረታዊ የወንጀል ክርክር ሂደቶችን አስፈላጊነት መካድ ይሆንብናል።

በአብዛኛው ዐቃቤ ሕግ የወንጀለኛ መቅጫ ሥነሥርዓት ሕግ ቁጥር 145ን የሚጠቅሰው በችሎት የተሰጠው ምስክርነት ሳያረካው ሲቀር እና በተሰጠው ምስክርነት ተከሳሹ ጥፋተኛ ላይባል ይችላል ብሎ በተገመተ ጊዜ በመሆኑ ተገቢውን ሥርዓት ያላለፈ ለፖሊስ የተሰጠን ምስክርነት በማቅረብ የጎደለውን ለማሟላት ጥረት ሲያደርግ ይስተዋላል። ፍርድ ቤቶችም ወዲያውኑ ስለሚቀበሉት ዐቃቤ ሕግ ምስክሩን ተገቢውን ጥረት አድርጎ ከማቅረብ ይልቅ ወደ 145 የመሮጥ አዝማሚያ እንዲያሳይ ያደርገዋል።

ባልተፈተነ፣ እውነትነቱ ባልተረጋገጠ፣ በመሃላ ሥር ሆኖ ባልተሰጠ ቃልም የጎደለው ሞልቶ የተንሻፈፈው ተቃንቶ ጥፋተኛ እስክንልህ ንጹህ ነህ ያልነውን ተከሳሽ፣ ንጹህ ሰው ከሚታሰር 10 ወንጀለኛ ነፃ ይውጣ ያልነው ሰው፣ ሳንጠነቀቅ መብቱን ሳናከብርለት በችሎት ቀርቦ ተገቢውን ሥርዓት ሳይፈፅም በአንድ ወቅት ለፖሊስ ቃሉን በሰጠ ምስክር ምስክርነት ተከላከል ብሎም ጥፋተኛ ማለት የሥነ ሥርዓት ህጉ ቁጥር 145ን በርዕሱ ላይ ለገለፀው መሳርያነት ማዋል መስሎ ይሰማኛል።

  

2.  የአንቀፁ አቀራረፅና መንፈስ በችሎት ያልቀረበ ምስክር ለፖሊስ የሰጠው ቃል በተከሳሽ ላይ ማስረጃ እንዲሆን ስላለመሆኑ፣

አንድ ምስክር ለፖሊስ የሰጠው ምስክርነት በችሎት ቀርቦ ፍርድ ቤቱ እንዲመለከተው ማድረግ ተገቢነት የሚኖረው ምስክሩ ራሱ በችሎት በቀረበ ጊዜ ብቻ ነው።

በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 145 ላይ እንደተመለከተው ከመነሻው ለፖሊስ የተሰጠው ቃል ፍርድ ቤቱ እንዲመለከተው የሚደረገው በዐቃቤ ሕግ ወይም በተከሳሹ አመልካችነት ነው። የአንቀፁ ዓላማ በችሎት ያልቀረበ ተከሳሽ የሰጠውን ምስክርነት ማስረጃ አድርጎ መውሰድ ከሆነ ተከሳሹ ምስክሩን ለፖሊስ እንዲህ ብለህ ቃል ሰጥተሃል አሁን ደግሞ ለፍርድ ቤቱ እንዲህ እያልክ ነው እያለ ካልጠየቀው በስተቀር ለፖሊስ የተሰጠው ቃል ለተከሳሹ በፍፁም ሊጠቅም አይችልም። ለዚህም ነው በአንቀፁ ንዑስ ቁጥር 2 ላይ “ከዚህ በኋላ ለትክክለኛ ፍርድ አሰጣጥ የሚጠቅም መስሎ ከታየው የዚህ ቃል ግልባጭ ለተከሳሹ እንዲደርሰው አድርጎ በዚሁ መሠረት ምስክሩ የሰጠውን ቃል ማስተባበል ይችላል” ተብሎ በግልፅ የተቀመጠው። ምስክሩ በችሎት ካልቀረበ ግን በአንድ ወቅት በፖሊስ ጣቢያ ተከሳሹ ሳይኖር ሳይሰማ የተሰጠን ቃል ማስተባበል በፍፁም የሚቻል አይሆንም። ምስክሩ በችሎት ከቀረበ ግን ከዚህ በፊት ከሰጠው ቃል ጋር በማነፃፀር ምስክሩን መፈተን ይችላል።

በሌላ በኩል ምሰክሩ በችሎት ካልቀረበ በተ. ቁ 1 ላይ በተገለፁት ምክንያቶች ምስክርነቱን በማስረጃነት ከጅምሩ መቀበል ተገቢ አለመሆኑ እንደተጠበቀ ሆኖ በችሎት ቀርቦም ግን ፍርድ ቤቱ ለትክክለኛ ፍትህ አሰጣጥ የሚረዳ ነው ብሎ ካላሰበ ለፖሊስ የሰጠው ቃል ተመልክቶ ውድቅ ሊያደርገው ይችላል።

ሕጉ በርግጥም ለፖሊስ የተሰጠ ቃል እንደ ማስረጃ በመቁጠር በዚሁም ተከሳሽ እንዲከላከል ወይም ጥፋተኛ ነህ እንዲባል ለማድረግ ቢፈልግ ኖሮ ፍርድ ቤቱ ይመለከተዋል ከማለት ይልቅ በማስረጃነት ይቀበለዋል የሚል ግልፅ ቃል መጠቀም በቻለ ነበር። ነገር ግን ማስረጃ የሚሆነው ራሱ ለፖሊስ የሰጠው ቃል ሳይሆን ዐቃቤ ሕግ ሆነ ተካሳሽ ለፖሊስ የተሰጠውን ቃል ፍርድ ቤቱ እንዲመለከትላቸው እንዲጠይቁ ባነሳሳቸው አንዳች ምክንያት ከግራ ቀኙ ለሚቀርቡ ጥያቄዎች ምስክር የሚሰጠው ምስክርነት ለፖሊስ የሰጠው ቃልና ለፍርድ ቤት የሰጠው ቃል አንድነት ወይም ልዩነት እንዲመረመር ነው።

 

3.  ለፖሊስ የተሰጠ ቃል በሁለተኛ ምስክርነት የሚያስጠይቅ መሆኑ ለፖሊስ የተሰጠን ቃል ሕጉ ክብደት የማይሰጠው መሆኑን አመላካች ስለመሆኑ፣

በወንጀል ሕግ አንቀጽ 453 ላይ በግልፅ እንደተመለከተው አንድ ምስክር ሀሰተኛ ምስክር ተብሎ የሚጠየቀው ምስክሩ ምስክርነቱን የሰጠው የዳኝነት ወይም የዳኝነት ነክ ያለው ሥርዓት በሚካሄድበት ጊዜ ከሆነ ብቻ ነው። ይህ የሚያሳየው ለፖሊስ የተሰጠ ቃል በሀሰተኛ ምስክርነት የማያስጠይቅ መሆኑን ነው። ስለዚህ ምስክሩ በሀሰተኛ ምስክርነት በማይጠየቅበት በሥርዓቱ መሠረት እውነት የተናገረ መሆኑን በችሎት መሃላ ቃል ባላረጋገጠበት ሁኔታ የሰጠውን ምስክርነት መቀበል ምስክሮች ሁለተኛ ምስክርነት እየሰጡ እንዲጠፉ የሚያበረታታ፣ በሁለተኛ ምስክርነትም ሰዎች ጥፋተኛ እንዲባሉ እድል የሚፈጥር በመሆኑ የወንጀለኛ መቅጫ ሕግ ሥነሥርዓት ቁጥር 145 በጠባቡ በአጠቃላይ የሥነ ሥርዓቱ መንፈስ ለፍትህ ካለው ፋይዳና ከተሳሽ መሠረታዊ መብት አኳያ እየታየ ሊተረጎም ይገባዋል።

 ምንጭ፡- www.adyssinomoaoaw/com (በሙሉጌታ በላይ)

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
182 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us