ዓለም አቀፍ ስምምነቶች በኢትዮጵያ የሕግ ሥርዓት ያላቸው ደረጃ

Wednesday, 22 March 2017 12:41

 

ኦስማን መሐመድ (www.abyssinialaw.com)

1.    ስለዓለም አቀፍ ሕግ በአጭሩ

ዓለም አቀፍ ሕግ በሉዓላዊ አገሮች መካከል ያለን ግንኙነት ወይም በአገሮችና እንደተባበሩት መንግሥታት ያሉ ዓለም አቀፍ ድርጅቶች መካከል ያለን ግንኙነት የሚገዛ የሁሉ አቀፍ ደንቦች እና መርሆዎች ሥርዓት ነው። በሌላ አነጋገር «International law is the universal system of rules and principles concerning the relations between sovereign States, and relations between States and international organizations such as the United Nations» የሚል ትርጉም ተሰጥቶት እናገኘዋለን። ቀደም ባሉት ጊዜያት በዓለም አቀፍ ሕግ እና በየሐገሩ በሚገኙ ዜጎች፣ ሉአላዊ ባለሆኑ አካላት (Transnational Corporations)እና መንግሥታዊ ባለሆኑ ዓለም አቀፍ ድርጅቶች (International Non-Governmental Organization) ቀጥተኛ ግንኙነት ያለነበረ ቢሆንም አሁን አሁን ግን ይህ የታሰበው ቀጥተኛ ግንኙነት በስፋት እየታየ መሆኑን ዓለም አቀፍ ምሁራንን እያስማማ ነው።

ይሁን እንጂ ዓለም አቀፋዊ የሆነ ማዕከላዊ ሕግ አውጭ ባለመኖሩ፣ አለፎ አልፎ ከሚታዩት በስተቀር ዓለም አቀፍ ሕግን ውጤታማና ቀጣይነት ባለው መልኩ እንዲከበር የሚያደርጉ የእርምጃ ዘዴዎች ባለመጎልበታቸው፣ እራሱን የቻለ የተጠናከረ ማዕከላዊ አስፈጻሚ አካል ጎልቶ አለመታየቱ (የተባበሩት መንግሥታት የፀጥታው ምክር ቤት ሳይዘነጋ መሆኑ ይታወቃል)፣ ክርክሮችን ተቀብሎ እልባት የሚሰጠው ዓለም አቀፍ ፍርድ ቤትም ስራውን የሚያከናውነው እና ችሎት የሚቀመጠው አለመግባባት የታየባቸው አገሮች በራሳቸው ፍቃደኝነት ጉዳያቸውን ሲያቀርቡለት እንጂ አስገድዶ የማስቀረብ ሥልጣኑም ሆነ ተቋማዊ አደረጃጀት የሌሉት መሆኑ እና ዓለም አቀፍ ሕግ በዓለም ላይ ተጽዕኖ ፈጣሪ በሆኑ አገሮች ጥቅምና አምሳል የተፈጠረ በመሆኑ እና አፈፃፀሙም በእነሱ ተጽዕኖ ሥር በመውደቁ ፍትሃዊነቱ አጠያያቂ ነው፣ የደሃ ሐገሮችን ጥቅም አያስጠብቅም የሚሉ ትችቶችን ወ.ዘ.ተ. ግንዛቤ ውስጥ በማስገባት ዓለም አቀፍ ሕግ የሚባል ነገር እንደ ሕግ የመቆም ብቃት የለውም የሚሉ ወገኖች እየበረከቱ መጥተዋል። በተለይ የሕግ መሠረታዊ ባህሪ ነው ተብሎ የሚታሰበውን የአስገዳጅነት ተፈጥሮ አልተላበሰም በሚል የሕግ ዋጋ የለውም እያሉ ክፉኛ ያብጠለጥሉታል።  ሌሎች ደግሞ እንደ ሕግ ባለመከበሩና በመጣሱ ምክንያት ብቻ ሕግ ከመሆን የሚያግደው ነገር የለም ባይ ናቸው። እንደዚያም ከሆነ ብሄራዊ ሕጎችስ በተደጋጋሚ ሲጣሱ ይታዩ የለምን? ሲሉ በአጽእኖት ይጠይቃሉ፣ እናም የዓለማችን ግንኙነት እየሰፋ በመጣበት በአሁኑ ወቅት የዓለም አቀፍ ሕግን አሳንሶ መመልከትም ይሁን ጭራሽ እልውናውን መፈታተን እውነታን ያላገናዘበ ድምዳሜ ነው ሲሉም ትችት ያቀርባሉ።   

ዓለም አቀፍ ሕጎች በሁለት ዋና ዋና ክፍሎች ልንመድባቸው እንችላለን። እነሱም ዓለም አቀፋዊ የመንግሥት ሕግ (Public International Law) እና ዓለም አቀፋዊ የግል ሕግ (Private International Law) በማለት ሲሆን ዓለም አቀፋዊ የመንግሥት ሕግ በሁለት ወይም ከዚያ በላይ በሆኑ ራሳቸውን በቻሉ ነፃ እና ሉአላዊ አገሮች መካከል የሚፈጠረውን የሁለትዩሽ ወይም ከዚያ በላይ ግንኙነቶች የሚገዛና የሚቆጣጠር ሕግ ነው። በሌላ በኩል ዓለም አቀፋዊ የግል ሕግ በፍትሐብሄር ጉዳዩች ዙሪያ የሚፈጠሩ ግንኙነቶች እና አለመግባባቶች በሁለት ወይም ከዚያ በላይ የሆኑ አገሮች ዜጎችን በተፎካካሪነት ያሳተፈ ሲሆን አልያም የሌሎች አገር ተወላጆች ንብረት በአንዲት አገር የሚገኝ ከሆነ እንዲሁም የውጭ አገር ዜጎች አንዳንድ የፍትሐብሄር ድርጌቶችን ለምሳሌ ውርስ፣ ውል፣ ከውል ውጭ የሚያስጠየቁ ኩነቶችን የፈፀሙ እንደሆነ አለመግባባቱ መፍትሄ የሚያገኘው በዓለም አቀፍ የግል ሕግ አማካኝነት ነው።   

ዓለም አቀፍ ሕጎች የተለያዩ መሠረቶች ወይም ምንጮች እንዳሉዋቸው ዓለም አቀፍ የፍትሕ ፍርድ ቤትን (International Court of Justices) ባቋቋመው ሰነድ አንቀጽ 38(1) ላይ በግልጽ ተደንግጎ ይገኛል። ዓለም አቀፍ ሕግ ውስጥ የሚካተቱት የሕግ ምንጮች፦  

a.     በሁለት ወይም ከዚያ በላይ በሆኑ ራሳቸውን በቻሉ ነፃ እና ሉአላዊ አገሮች መካከል የሚፈጠረውን የሁለትዩሽ ወይም ከዚያ በላይ ግንኙነቶች (Bilateral or Multilateral) የሚያፀድቁበት ዓለም አቀፍ ስምምነት ነው (Treaties)፣   

b.     ዓለም አቀፋዊ የባሕል ደንቦች (International Customary Law) በበርካታ አገሮች ለረጅም ጊዜ ተደጋግመው ሲሰራባቸው የነበሩ በዓለም እዝቦችና መንግሥታቶች ዘንድ እንደ ሕግ በመታየት ላይ ያሉ ደንቦች ናቸው። ዓለም አቀፋዊ ልማዶች እንድ ዓለም አቀፍ ሕግ ሊያገለግሉ የሚችሉትሁለት መሠረታዊ ነገሮችን ሲያሟሉ ነው። የመጀመሪያው በየሐገሮቹ ለረጅም ዘመናት ተደጋግሞየተከሰተ ልማድ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ ሁለትና ከዚያ በላይ የሆኑ መንግሥታትና ሕዝቦች ይህን ለማድ እንደ ሕግ እውቅና ሊሰጡት፣ ሊያከብሩትና ሊገዙት ይገባል።  

c.     ከበለፀጉት ሐገሮች የተገኙ አጠቃላይ የዓለም አቀፍ ሕግ መርሆች (General Principles of International Law Derived from Civilized Nations) ናቸው።

d.     የዓለም አቀፍ ፍርድ ቤት ውሣኔዎች እና የዓለም አቀፍ ምሁራን ጽሁፎች (Judicial Decisions and Writings of Publicists) ምሁራኖች በነፃነት የሚያበረከቷቸው የተለያዩ የሕግ ጽንሰ ሐሣቦችና መርሆዎች በተለያዩ ሐገሮች የሚገኙ ሕግ አውጪዎችን በማሣመንና በእነርሱ ላይ ተጽዕኖ በማሣረፍ እንደ ሕግ ምንጭነት እንዲጠቀሙባቸው ያስችሏቸዋል። እ.ኤ.አ. ከ1945 ጀምሮ ከሰባዊ መብቶች እድገት ጋር በተያያዘ የሰብአዊ መብት ጥሰቶችን ገለልተኛና ነፃ በሆኑ ተቋማት እልባት የሚያገኙበት ሁኔታ ተመቻችቷል። ከነዚህ ተቋማት ውስጥም የኑረንበርግ የናዚ ጀርመን ጦር ወንጀለኞች ፍርድ ቤት፣ በተባበሩት መንግሥታት ሥር የሚገኘው ዓለም አቀፍ የፍትሕ ፍርድ ቤት፣ እ.ኤ.አ. ሃምሌ 17/1998 በ120 ሐገሮች ስምምነት ፀድቆ እሮም(Rome) ላይ የተመሠረተው ዓለም አቀፍ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት እንዲሁም በየክፍለ አህጉሩ የሚገኙት የፍትሕ ተቋማት ከሐገሮች የሚቀርብላቸውን አለመግባባቶች ዓለም አቀፍ ሕግጋትንና መርሆዎችን መሠረት በማድረግ ውሣኔ ያስተላልፋሉ።

ከላይ የተዘረዘሩትን የዓለም አቀፍ ሕግ አይነቶች በኢትዮጵያ ውስጥ ያላቸው ሕጋዊ ተቀባይነትና ተፈጻሚነት በአጭሩ ማየቱ ጠቃሚ ነው። በኢፌዲሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 9 ንዑስ-አንቀጽ (4) ኢትዮጵያ ያፀደቀቻቸው ዓለም አቀፍ ስምምነቶች የኢትዮጵያ የሕግ አካል መሆናቸውን ይደነግጋል።  ከተጠቀሱት የዓለም አቀፍ ሕግ አይነቶች ሕገ-መንግሥቱ የኢትዮጵያ ሕግ አካል ያደረገው ዓለም አቀፍ ስምምነቶችን (International Agreements) ብቻ ነው። ስምምነቶቹም የኢትዮጵያ ሕግ አካል የሚሆኑት ኢትዮጵያ ያፀደቀቻቸው (ratification) እንደሆነ ብቻ ነው። ኢትዮጵያ ያላፀደቀቻቸው ዓለም አቀፍ ስምምነቶች የኢትዮጵያ ሕግ አካል አይደሉም።በዚህም መሠረት ዓለም አቀፍ ልማዳዊ ሕጎች፣ ከበለፀጉት ሐገሮች የተገኙ አጠቃላይ የዓለም አቀፍ የመርዕ ሕጎች፣ የዓለም አቀፍ ፍርድ ቤት ውሣኔዎች እና የዓለም አቀፍ ምሁራን ጽሁፎች በአንቀጽ 9(4) አባባል የኢትዮጵያ ሕግ አካል አይደሉም። ኢትዮጵያ ያፀደቀቻቸው ዓለም አቀፍ ስምምነቶች ግን በሐገር ውስጥ ተረቀው እንደፀደቁ ሕጎች ተፈፃሚነት  አላቸው።

እንደሚታወቀው በሐገራቸን ሕጎች ላይ የተጻፉ ማብራሪያዎችም ሆነ ትችቶች በጣም ጥቂት ናቸው። በተለይም በሃገሪቱ ቋንቋ የተፃፉት በጣት የሚቆጠሩ ናቸው። ከዚህ አኳያ ፅሁፉ የራሱ የሆነ በጎ አስተዋፆ የኖረዋል የሚል እምነት አለኝ። ይህ ጽሑፍ ዓለም አቀፍ ስምምነቶች በኢትዮጵያ የሕግ ሥርዓት የሚያልፉበትን ሂደትና ሐገሮች ዓለም አቀፍ ሰምምነቶችን በነጋሪት ጋዜጣ ስለማተም ያላቸውን ልምዶችና ሕጎቻቸውን እንዲሁምበኢትዮጵያ የሕጎች የበላይና የበታች አሠላለፍ ላይ የዓለም አቀፍ ስምምነቶች ትክክለኛ ቦታ ወይም ደረጃ የት እንደሆነለመመርመር ይሞከራል። ከጉዳዩ ጋር አግባብነት ያላቸው የሕገ-መንግሥቱ ድንጋጌዎች እና የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ውሣኔዎች በማስረጃነት ቀርበዋል። በተጨማሪም ጉዳዩን በንጽጽር ለማየት የሌሎች ሐገሮች የሕግ መዓቀፎች እና ልምዶች ለመዳሰስ ተሞከሯል።

2.   ዓለም አቀፍ ስምምነቶች(Treaties or Convention)

ዓለም አቀፍ ስምምነት ሉአላዊ ሐገሮች የተሰማሙበት አንድ ወይም ከዚያ በላይ የሆነ ሕጋዊ የጽሑፍ ሰነድ ሲሆን የሚመራው በዓለም አቀፍ ሕግ ነው። ዓለም አቀፍ ስምምነቶች ሁለትና ከዚያ በላይ የሆኑ ሉአላዊ አገሮች አሁን አሁን ድግሞ ዓለም አቀፍ ሕጋዊ ስውነት ያላቸው ድርጅቶች በዓለም አቀፋዊ፣ አህጉራዊና አካባቢያዊ /ክልላዊ/ ጉዳዩችን መሠረት በማድረግ በፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበራዊ፣ ድፕሎማሲያዊና ባሕላዊ ርዕሶች ዙሪያ አስገዳጅ የሆኑ ደንቦችን እና መርሆችን በመንደፍ ተግባራዊ ለማድረግ ቃል የሚገቡባቸው አስገዳጅ ስምምነቶች ናቸው ማለት ይቻላል።    

በዓለም አቀፍ ሕግ ውስጥ “Treaty”, “Convention”, “Pact”, “Agreement”, “Protocol”, እና  “Instrument”በሚሉት ቃላት መካከል አንድና ወጥ የሆነ አጠቃቀም የለም። የሁሉም ቃላቶች ትርጉም በተመሳሳይነት የሚያመለክትው መንግሥታት ያደረጓቸውን ዓለም አቀፍ ስምምነቶች ነው። የቃላቶቹ አመራረጥ የሚመራው በየሐገሮቹ ፍላጎት ስለሆነ ተመሳሳይ የሆነ አጠቃቀም የለም። በዓለም አቀፍ ሕግ ፍልስፍና ውስጥ ዓለም አቀፍ ሕግ የብሔራዊ ሕግ አካል የሚሆንበትን ግንኙነትና ትስስር የሚያሳዩ ቀደምትነት ያላቸው ሁለት ጽንስ ሀሳባዊ ሞዲሎች እንዳሉ እና በአሁኑ ወቅት ሰፊ ተቀባይነትን እና እውቅናን ያገኙ መሠረተ ሀሳቦች ናቸው። እነዚህም “Monism” (አህዳዊ) ሞዲል እና“Dualism” (መንታዊ) ሞዲል በመባል የሚታወቁት ናቸው። የመጀመሪያው (አህዳዊው) ቅድሚያ የሚሰጠው በዓለም ዓቀፍ ሕግ እና በብሔራዊ ሕግ መካከል አለ ለሚባለው ልዩነት እውቅና ስለማይሰጥ ወይም ሁለቱ የሕግ ሥርዓቶች አንድ ናቸው ከሚል መሠረተ ሃሳብ ስለሚነሳ በሁለቱ የሕግ ሥርዓቶች መካከል ግጭት ሊፈጠር የሚችልበት ክፍተት የለም የሚልውን የቀበላል። ለዚህም የሚሰጠው ምክንያት ዓለም ዓቀፍ ሕግ እና ብሔራዊ ሕግ የአንድ ሥርዓት ሕግ አካል ናቸው የሚል ነው።በሁለቱ የሕግ ሥርዓቶች መካከል ያልተጠበቀ ግጭት ቢፈጠር የሕጉ አተረጓጎም እና አተገባበር ለዓለም አቀፍ ሕግ የበላይነት መስጠት አለበት የሚል ነው። የዚህ ጽንሰ ሃሳብ መከራከሪያ የብሔራዊ ሕግ መሠረታዊ ደንቦች በዓለም አቀፍ ሕግ ደንቦች ላይ የተመሰረቱ በመሆናቸው ለብሔራዊ ሕጎች ሕጋዊነት ማረጋገጫው የዓለም አቀፍ ሕግ መሠረታዊ ደንቦች ናቸው። ለብሔራዊ ሕግ አስገዳጅነት እና ተፈፃሚነት ዋነኛው መስፈርት ከዓለም አቀፍ ሕግ ጋር ያለው መጣጣም ነው። ብሔራዊ ሕግ ከዓለም አቀፍ ሕግ ጋር ከተቃረነ ውድቅ ሆኖ የዓለም አቀፍ ሕግ መርሆዎች ገዥ ሆነው ቀጥታ በሐገር ውስጥ ተፈጻሚ ሊደረጉ ይገባል የሚለወን መሠረተ ሃሳብ ይቀበላል።     

ሁለተኛው ሞዴል ለመጀመሪያው ሞዴል ተጻራሪ ሆኖ የቆመ ሲሆን የበለጠ ክብደት የሚሰጠው የብሔራዊ የሕግ ሥርዓት እና የዓለም አቀፍ የሕግ ሥርዓት የሚመሩትና የሚቆጣጠሩት ሙሉ በሙሉ የተለያዩ ጉዳዩችን በመሆኑ በመካከላቸው ግጭት ሊፈጠር የሚችልበት ሁኔታ የለም የሚለውን ይቀበላል። ዓለም አቀፍ ሕግ በምንግሥታት መካከል ያለውን የጎንዩሽ ግንኙነት (Horizontal Relationship) የሚገዛ ሥርዓት ሲሆን ብሔራዊ ሕግ ግን በመንግሥትና በሐገሪቱ ዜጎቹ ወይም ነዋሪዎች መካከል ያለውን የቀጥታ ግንኙነት(Vertical Relationship)ለመምራትና ለመቆጣጠር ሲባል የሚውል ሥርዓት ነው። የብሔራዊ ሕግ የትኩረት አቅጣጫ የሐገሪቱ ዜጎች ወይም ነዋሪዎች ሲሆኑ የዓለም አቀፍ ሕግ የትኩረት አቅጣጫ መንግሥታት ናቸው። ብሔራዊ ሕግ በአንድ ሐገር ውስጥ ያሉ ጉዳዩችን ሁሉ የሚገዛና የአንድ ሐገር ወሰነ-ሥልጣን (Jurisdiction)ብቻ የሚመለከት የውስጥ ሕግ ነው፣ የአንድን ሐገር መንግሥትና ዜጎች የሚያስተሳስር ዋነኛ መሳሪያ ሲሆን ዓለም አቀፍ ሕግ በመንግሥታት መካከል ያለውን የውጭ ጉዳዩችና ግንኙነት የሚገዛ ሕግ ነው። በመሆኑም ብሔራዊ ሕግ እና ዓለም አቀፍ ሕግ እያንዳንዳቸው የተለያዩ እና በራሳቸው ጉዳይ ዙሪያ የበላይ ናቸው የሚለወን መሠረተ ሃሳብ ገዥ አድርጎ ይቀበላል።   

     

3.   ዓለም አቀፍ ስምምነትን የብሔራዊ ሕግ አካል የማድረግ ሥርዓት በኢትዮጵያ

«ዓለም አቀፍ ስምምነትን መዋዋል» (Treaty-Making) የሚለው አገላለጽ ዓለም አቀፍ ስምምነት ላይ መደራደርን፤ በረቂቁ ላይ ምልክት (ፓራፍ) ማድረግን፤ መፈራረምን፤ ዓለም አቀፍ ስምምነትን መቀበልን፤ ዓለም አቀፍ ስምምነቱ የጸደቀበትን ሰነድ መለዋወጥን፤ ብሔራዊ ሕግ አውጪ ምክር ቤት ስምምነቱን ያጸደቀበትን አዋጅ አሳትሞ ማውጣትን እና ከምንግስታትም ሆነ ከዓለም አቀፍ ድርጅቶች ጋር የተደረገው ዓለም አቀፍ ስምምነት በሐገሩ ሕግ መሠረት የተፈጸመና በሕግ የተደገፈ መሆኑን እና ፈራሚውም ባለሥልጣን ዓለም አቀፍ ስምምነቱን ለመዋዋል ተገቢው ሥልጣን የተሰጠው መሆኑን ማረጋገጥንም ያጠቃልላል። ዓለም አቀፍ ስምምነቶች ሕግ ከመሆናቸው በፊት በየሐገሮቹ የሥራ አስፈፃሚው አካል ድርድር እና ውይይት(Negotiation)ይካሄድባቸዋል። ከእነዚህ ረጅም ሂደቶች በኃላ በየሐገሮቹ ሕግ ሆነው ለመቀጠል የግድ የብሔራዊ ሕግ አውጪ ምክር ቤቶችን ይሁንታ አግኝተው መፅደቅ አለባቸው።    

አገራችን ኢትዮጵያ ረጅም የመንግሥትነት ታሪክ እና የነፃነት ተጋድሎ ያላት በመሆኑ ከብዙ ዘመን ጀምሮ ዓለም አቀፍ ስምምነቶችን ስትፈርምና ተግባራዊ ስታደርግ ቆይታለች። በንጉሱ ዘመን የነበሩት የ1931 ዓ/ም ሕገ-መንግሥት እና የ1955ቱ የተሻሻለው ሕገ-መንግሥት በወቅቱ ለነበሩት የሕግ አውጪ ምክር ቤቶች ዓለም አቀፍ ስምምነቶችን የማፅደቅ ሥልጣን አልሰጣቸውም ነበር። ዓለም አቀፍ ስምምነቶችን የመዋዋል ሆነ በሐገር ውስጥ ስምምነቶቹን የማፅድቅሥራ ሙሉ በሙሉ የሥራ አስፈፃሚው ነበር። ዓለም አቀፍ ስምምነቶች የሐገራችን ሕግ አካል የሚሆኑት ንጉሱ ካፀደቋቸው ብቻ ነበር። የኢፌዲሪ ሕገ-መንግሥት ዓለም አቀፍ ስምምነቶችን የማፅደቅ ሥልጣን የሰጠው ለሕዝብ ተወካዩች ምክር ቤት ነው። የሕገ-መንግሥቱ አንቀጽ 55 (12) እንዲህ ይነበባል፦

«የሕዝብ ተወካዩች ምክር ቤት የሕግ አስፈፃሚው አካል የሚዋዋላቸውን ዓለም አቀፍ ስምምነቶች ያፀድቃል»      

በዚህ አንቀጽ መሠረት በዓለም አቀፍ ስምምነቶች ዙሪያ የመደራደር፣ የመፈረምና የመዋዋል ሥልጣን የሥራ አስፈፃሚው ነው። ይህ የሥራ አስፈፃሚው ኃላፊነት በሕገ-መንግሥቱ አንቀጽ 77 የሚኒስትሮች ምክር ቤት ሥልጣን በሚለው ሥር በግልጽ የተቀመጠ አይደለም። የፌዴራል ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ኢትዮጵያ የሥራ አስፈጻሚ አካላትን ሥልጣንና ተግባር ለመወስን በወጣው አዋጅ ቁጥር 4/1987 አንቀጽ 25 (2) ውስጥ በግልጽ እንደተደነገገው የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር አስፈፃሚውን በመወከል አግባብነት ካላቸው አካላት ጋር በመተባበር ኢትዮጵያ ከሌሎች ሐገሮች ጋር የምታደርጋቸውን ስምምነቶች ለመደራደርና ለመፈረም ሥልጣን ተሰጥቶታል። ይሁንና ሥራ አስፈፃሚው ኢትዮጵያን ወክሎ የሚዋዋላቸው ዓለም አቀፍ ስምምነቶች በቀጥታ የሐገር ውስጥ ሕግ ሆነው ይሠራባቸዋል ማለት እንዳለሆነ ግልጽ ነው። አስፈፃሚው የፈረመውን ስምምነት የሕዝብ ተወካዩች ምክር ቤት ውይይት

ካደረገበት በኃላ ስምምነቱን ያፀደቀው ከሆነ የፀደቀው ዓለም አቀፍ ስምምነት በሪፐብሊኩ ፕሬዚዳንት በተፈረመ ጊዜ ወይም ለፕሬዚዳንቱ ከደረሰ ከ15 ቀናት በኃላ በነጋሪት ጋዜጣ ታትሞ እንዲወጣ ይደረጋል።  

   

4.   ዓለም አቀፍ ስምምነቶችን በነጋሪት ጋዜጣ ስለማተም /Publication of Treaties or Convention

በሕግ አወጣጥ ሥነ-ሥርዓት ውስጥ የመጨረሻ ሂደት ነው የሚባለው የሕትመት ደረጃ(Publication Stage)ነው። ስለዚህ የሕግ አወጣጥ ሂደት ተጠናቆ ሕጉም አስገዳጅ ሆኖና የሕግነት ደረጃ አግኝቶ በሥራ ላይ ዋለ የምንለው ከሕትመት ሥነ-ሥርዓት በኃላ ነው።በቀላሉ መረዳት እንደሚቻለውየሕትመት ዋናዓላማ ሕጎችን ለማሕበረሰቡ፣ ለመንግሥት ባለሥልጣናት፣ ለዳኞች፣ ለዐቃቢያነ-ሕግ፣ ለጠበቆች እና ለፍትሕ አካላት እንዲሁም በሐገር ውስጥ መዋለነዋያቸውን ኢንቭስት ማድረግ ለሚፈልጉ የውጭ ሐገር ዜጎች በተሰማሩባቸው መስኮች የሚገኙ ሕጎችን እንዲያውቁ ወይም ተደራሽ ለማድረግ ነው።በሌላአገላለጽ በአንድ ሐገር ውስጥ ለሚገኙ ሰዎችና ቡድኖች የተፈቀዱ መብቶችንና ግዲታዎችን በማሳወቅ እጣ ፈንታቸውንና ምርጫቸውን እንዲወስኑ ማስቻል ነው። ደግሞም አንድ ግለሰብ ወይም ቡድን ያላወቀውን ሕግ እንዲያከብር መጠበቅ ፍትሕ አልባነት ነው። ሕግን ሳያሣውቁ በተፈፀሙ ድርጌቶች ሰዎችን መቅጣት አይን ያወጣ ፍትሕ አልባነት ነው።   

ዓለም አቀፍ ስምምነቶችን ከማተም ጋር በተያያዘ ዓለም አቀፋዊ እውቅና ያገኙ ሁለት መሠረተ ሃሳቦች አሉ። የመጀመሪያው መሠረተ-ሃሳብ ሕገ-መንግሥታዊ ሥልጣን ባለው የሕዝብ ተወካዩች ምክር ቤት የጸደቁ ዓለም አቀፍ ስምምነቶች በነጋሪት ጋዜጣ ታትመው እንዲወጡ ሕገ-መንግሥቶቻቸው የሚያስገድዷቸውን ሐገሮች የመለከታል። በእነዚህ ሐገሮች ሕጎች እና የዳበሩ አሰራሮች መሠረት በሕዝብ ተወካዩች መክር ቤት የጸደቁ ዓለም አቀፍ ስምምነቶች በነጋሪት ጋዜጣ ታትመው እስካልወጡ ደረስ ብሔራዊ የመንግሥት ሕግ አይሆኑም ተፈፃሚነት አይኖራቸውም። በሌላ አነጋገር በእነዚህ ሐገሮች የጸደቁ ዓለም አቀፍ ስምምነቶች ብሔራዊ የመንግሥት ሕግ እንዲሆኑ በነጋሪት ጋዜጣ ታትመው መውጣታቸውን እንደ ቅደም ሁኔታ የሚያዩ ሐገሮች ናቸው። ለምሳሌ በፈረንሳይ፣ በፖርቱጋል፣ በቻድ፣ በቺሊ፣ በርዋንዳ፣ ክሮሺያን ጨምሮ በብዙ የምስራቅ አውሮፓ ሐገሮች እና በእንግሊዝ የጸደቁ ዓለም አቀፍ ስምምነቶች በነጋሪት ጋዜጣ ታትመው እንዲወጡ ማድረግ መሟላት ያለበት የሕግ ሁኔታ ነው። በእነዚህ ሐገሮች የጸደቁ ዓለም አቀፍ ስምምነቶች በዜጎችና በነዋሪዎች ዘንድ ገዥነትና አስገዳጅነት የሚኖራቸው በሕግ ጋዜጣ ታትመው በአዋጅ መልክ ሲገኙ ብቻ ነው።                                      

የሁለተኛው መሠረተ-ሃሳብ ሕገ-መንግሥታዊ ሥልጣን ባለው የሕዝብ ተወካዩች ምክር ቤት የጸደቁ ዓለም አቀፍ ስምምነቶች አስገዳጅ እና ተፈፃሚ የሆኑ ዘንድ በነጋሪት ጋዜጣ መታወጅን ወይም መታተምን እንደ ቅደመ ሁኔታ አድረገው የማይቆጥሩ ሐገሮችን ይመለከታል። በእነዚህ ሐገሮች ሕጎች እና አሰራሮች መሠረት ዓለም አቀፍ ስምምነቶች በሕዝብ ተወካዩች መክር ቤት እንደ ጸደቁ ወዲያውኑ ያለሌላ ተጨማሪ ሕጋዊ መስፈርት ብሔራዊ የመንግሥት ሕግ ሆነው ተፈፃሚነት ይኖራቸዋል። በሌላ አነጋገር እነዚህ ሐገሮች የጸደቁ ዓለም አቀፍ ስምምነቶች የሐገሮቻቸው የሕግ አካል እንዲሆኑ በነጋሪት ጋዜጣ ታትመው መውጣታቸውን አስፈላጊ ሕጋዊ ሁኔታ አድርገው አይወስዱም። ለምሳሌ በዩናይትድ ስቴትስ ከሴኔት አባላት መካከል የሁለት ሦስተኛውን አብላጫ ድምጽ ድጋፍ አግኝቶ በፕሬዚዳንቱ የጸደቀ ዓለም አቀፍ ስምምነት በነጋሪት ጋዜጣ ታውጆ እንዲወጣ ማድረግ አስፈላጊ አይደልም። በመሆኑም የአሜሪካ ፍርድ ቤቶች የጸደቁ ዓለም አቀፍ ስምምነቶች በነጋሪት ጋዜጣ ታውጀው ባይወጡም እንኳ ተፈፃሚ እና ውጤት እንዲኖራቸው የማድረግ ግዴታ አለባቸው።    

ወደ ሐገራችን ኢትዮጵያ ስንመጣ፣ ከላይ ካየናቸው ሁለት ተቃራኒ ቡድኖች ውስጥ ኢትዮጵያ ከየትኛው ምድብ እንደምትካተት ግልጽ አይደለም። በሕዝብ ተወካዩች ምክር ቤት የጸደቁ ዓለም አቀፍ ስምምነቶች በኢትዮጵያ ፍርድ ቤቶች አስገዳጅ የሕግ ውጤት ያገኙ ዘንድ በነጋሪት ጋዜጣ ታትመው እንዲወጡ ማድረግ ያስፈልግ ወይም አያስፈልግ እንደሆነ በሕግ ባለሙያዎች፣ በዳኞችና በሕግ ምሁራኖች መካከል አንድና ወጥ የሆነ አመለካከት ወይም የጋራ መግባባት አለ ብሎ ለመናገር አይቻልም። በዚህ ጉዳይ ላይ በአሁኑ ጊዜ በኢትዮጵያ ውስጥ ሁለት እርስ በርሳቸው የሚቃረኑ አመለካከቶች ይንፀባረቃሉ።

የመጀመሪያው አመለካከት የጸደቁ ዓለም አቀፍ ስምምነቶች በኢትዮጵያ ውስጥ ተፈጻሚነት እንዲኖራቸው በነጋሪት ጋዜጣ የመታተማቸውን አስፈላጊነት በመደገፍ ይቆማል። በዚህ አመለካከት መሠረት በነጋሪት ጋዜጣ የማተም አስፈላጊነት በሕዝብ ተወካዩች ምክር ቤት እየወጡ እንዳሉ ሕጎች ሁሉ በጸደቁ የዓለም አቀፍ ስምምነቶችም ላይ ተፈጻሚነት አለው የሚል ነው። የዚህ አመለካከት አራማጆች አዘውተረው በዋቢነት የሚጠቅሱት የፌዴራል ነጋሪት ጋዜጣ ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 3/1987 አንቀጽ 2(3)ትን እና የሕገ-መንግሥቱን አንቀጽ 71(2) ነው። በዚህ አዋጅ አንቀጽ 2(3) መሠረት የፌዴራል ሕጎች በፍርድ ቤት እንዲታወቁና ተፈጻሚነትንም ያገኙ ዘንድ በፌዴራል ነጋሪት ጋዜጣ እንዲታተሙ ማድረግ አስፈላጊ ነው። በሕዝብ ተወካዩች ምክር ቤት የጸደቁ ዓለም አቀፍ ስምምነቶች በነጋሪት ጋዜጣ እንዲያውጅ ለፐሬዚዳንቱ ሥልጣን ተሰጥቶታል። እንደ ሌሎቹ የሐገሪቱ ሕጎች ሁሉ የሕዝብ ተወካዩች ምክር ቤት መክሮ ያጸደቃቸው ዓለም አቀፍ ስምምነቶች ሕዝቡ ያውቃቸው ዘንድ በነጋሪት ጋዜጣ ታትመው እንዲወጡ ማድረግ ግዲታ ነው ሲሉ ይከራከራሉ። ስለዚህ በኢፌዴሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 9(4) መሠረት በሕዝብ ተወካዩች ምክር ቤት የጸደቀ ዓለም አቀፍ ስምምነት የሐገሪቱ የሕግ አካል የሚሆነው በፌዴራል ነጋሪት ጋዜጣ ሲታወጅ ብቻ ነው የሚል አቋም አላቸው። (ይቀጥላል)

ይምረጡ
(5 ሰዎች መርጠዋል)
727 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us