የብሔር ማንነት ደም ወይስ ሥነልቦናዊ ስሪት?

Wednesday, 03 January 2018 17:07

- በብሔር ብያኔ እሳቤዎች አማራና አማራነት ሲመዘኑ የት ላይ ያርፋሉ?

 

ክርሥቲያን ታደለ ፀጋዬ (ሶሲዮሎጂስት)
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

 

ማኮብኮቢያ፡-


‹‹ብሄርን በዘር የወደ ኋላ ቆጠራ ለማግኘት የሚደረግ ጉዞ ማረፊያው የአማራና የኦሮሞ ብሄሮችን ከአንድ ዘር የተገኙ ናቸው ወይም የሰው ሁሉ ዘር አንድ ነው ወይም በተለይ አማራ የሚባል ብሄር የለም የሚል ይሆናል።›› (ሰረዝ የእኔ።)

 

ብቸኛው -ባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ


‹‹አማራነት የደምም የስነልቦናም ድምር ውጤት ነው። የብሔር ማንነት በዘር ወደኋላ መቆጠሩም የሰው ዘር ሁሉ መነሻው አንድ ነው ከሚለው ባሻገር አማራውን ነጥሎ ‹የለም› ሊያስብለው አይችልም።››

 

ክርሥቲያን ታደለ ፀጋዬ

 

መግለቢያ፡-


‹‹ስምን መልዓክ ያወጣዋል›› ይላል ጠቢቡ የአማራ ሕዝብ። እኔ ግን እላለሁ ስምን አማራ ያወጣዋል። የአማራ ስም አወጣጥ ራሱን የቻለ ሰፊ ጥናት የሚጠይቅ ቢሆንም ቅሉ የዚህ ጠቢብ ሕዝብ ስም አሰያየም ግን ምርምራዊ፣ትንቢታዊ፣ታሪካዊ፣ሁነታዊ እና አማሬያዊ እንደሆነ ሁሉም የሚስማማበት ማኅበራዊ እውነታ ነው። ለዚህ ጽሑፌ ሥረወ-ምክንያትም ‹‹እንቧለሌ›› በሚል ርዕስ የማኅበረ-ፖለቲካ የወግ ጽሑፎቹን ለንባብ ያበቃው የሺሐሳብ አበራ ነው። የሺሐሳብ አበራ በአማራ ብዙኃን መገናኛ ድርጅት የሚሰራ ወጣት ጋዜጠኛ ሲሆን የግዮናዊ አብርሆታዊ ንቅናቄን (‹‹የአማራ ብሔርተኝነትን››) በማኅበራዊ ሚዲያው ከሚያቀነቅኑ ትንታግ ብዕረኞች አንዱ ነው። ይህ አብርሆታዊ ወጣት የሚያነሳቸው ሐሳቦች የበርካታ አማራ ወጣቶች ግዮናዊ ፅብረቃ ከመሆኑ ጋር መጠሪያ ስሙ ታክሎበት እውነትም ‹‹የሺ[ህ]ሐሳብ አበራ›› ሲሉ በርካቶች ከግለሰብ አግዝፈው የግዮናዊ ትውልድ ገፀ-ምስል አድርገው የሚያቀርቡት የወግ ፀሐፊ፣ሞጋች፣ገጣሚ፣ታሪክ ዘጋቢና ጨዋታ አዋቂ ወጣት ነው። በዚህ አጋጣሚ ደራሲና ጋዜጠኛ የሺሐሳብ አበራ ለአማራነት ብሔርተኝነት መዳበር ላበረክተኸው የላቀ አስተዋፅዖ ምስጋዬ ይድረስህ።

 

*****


መግቢያ፡-


ባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ ያሉ ብቸኛው የተባሉ ግለሰብ በሰንደቅጋዜጣ ላይ ስለአማራና ብሔርተኝነት ‹‹እንቧለሌ›› መጽሐፍ ላይ የሰፈረውን ምናባዊ አብርሆታዊ የወግ ጽሑፍ በመነሻነት ወስደው ያሰፈሩትን ሐሳብ አነበብሁት። ግለሰቡ በብሔርተኝነትና አማራ ብሔርተኝነት ዓለማቀፍ ምሁራዊ ብያኔያዎችን አጣቅሰው ባሰፈሩትት ግላዊ ድምዳሜ ላይ የራሴን አቋም ከምሁራዊ ማጣቀሻዎች ጋር የማቀርብ ይሆናል። ከሁሉም በፊት ግን ብቸኛው ከባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ ባሰፈሩት ጽሑፍ ላይ ቅማንትን እንደክሬሚያ ያቀረቡበት መንገድ በራሳቸው ምናብ የሚመላለስ ካልሆነ በስተቀር በእንቧለሌ መጽሐፍ ላይ መሰል ሐሳብ እንዳልተንሸራሸረ ግንዛቤ እንድትወስዱ ለአንባቢያን መጠቆም እፈልጋለሁ። በዚህ ላይ ብቸኛው በቀጣይ ጽሑፋቸው ማብራሪያ ወይንም እርምት እንደሚያቀርቡ ተስፋ እናደርጋለን። ወልቃይት ለአማራው የመኖር ያለመኖር እጣፈንታው መወሰኛ መሆኗን ግን አስምረን እንሻገር።


*****


ሐተታ፡-

 

ብሔርን አስመልክቶ የማኅበራዊ ሳይንስ ሊቃውንት የተለያዩ ሐለወቶችን ያስቀምጣሉ። ወደ እነዚህ ሐለወቶች ከመግባታችን በፊት አስቀድመን ስለብሔር ጽንሰሐሳብ በቅድሚያ እንይ። ያንግ ፊሊፕ ‹‹የብሔር ሐለወቶች›› በሚል ርዕስ ባሰፈረው ጽሑፍ የብሔርን ጽንሰ ሐሳብ ለመረዳት በለተያዩ የሕይወታችን ጉዞዎች ውስጥ በምንሞላቸው ቅፆች ውስጥ የየትኛው ‹‹ብሔር›› አባል እንደሆንን የሚጠይቁ ጥያቄዎችን ተጠይቀን እኛም በመረዳታችን ልክ ውስጥ የተጠየቅነውን በምላሻችን እንደምናሰፍርና ከዚህ አኳያ ስንመዝነው ጽንሰሐሳቡ እንደግለሰቦች አተያይና ልምድ የተለያዩ ጽብረቃዎች እንዳሉ አስፍሯል። የማኅበረሰባዊ ሳይንስ ሊቃውንት ለብሔር የሚሰጡት ብያኔም በሦስት ዋና ዋና እሳቤዎች እንደሚከፈልም ያንግ በጽሑፉ ይገልፃል። (ያንግ፣ 2000 ገጽ 39) እነዚህ ሦስት ዋና ዋና እሳቤዎችም ደማዊ (Primordialism)፣ ግንባታዊ (Constructivism) እና መሳሪያዊ (Instrumetalism) ተብለው ይታወቃሉ።


በደማዊ እሳቤ ብሔር በግለሰቦች ምርጫ የማይወሰን በመወለድ የሚገኝ ነው። በደማዊ የብሔር እሳቤ ማንነት ኢ-ተለዋዋጭ ነው። ቋሚ ነው። በዚህ እሳቤ መሰረት ማንነት በደም ናሙና ሳይንሳዊ በሆነ መልኩ የዘር ቅጥልጥሎሹ ሊረጋገጥ የሚችል ነው። ይህ እሳቤ እስከ20ኛው መቶ ክፍለዘመን መገባደጃ ድረስ ለበርካታ የአውሮፓ አገራት ሳይቀር በአገራዊ ግንባታ ሂደት ውስጥ ጥቅም ላይ የዋለ ነው። ሁለተኛው እሳቤ ግንባታዊ ሲሆን የዚህ ሐለወት አቀንቃኞች እንደሚሞግቱት ብሔራዊ ማንነት ከመወለድ ይልቅ በአመዛኙ በስነልቦናዊ ግንባታ ሂደት የሚገነባና የሚዳብር የጊዜ እና አብሮ መኖር ውህድ እንዲሁም የእነዚህና እነዚህን መሰሎች ሁሉ ከተፈጥሮና ሰው ሰራሽ ሁነቶች ጋር የሚያደርጉት ግብግብና መላመድ ውጤት ነው።


ሦስተኛው የብሔር ሐለወት እሳቤ መሳሪያዊ የሚባለው ነው። በእዚህ እሳቤ ብያኔ መሰረት ሰዎች ብሔራዊ ማንነታቸውን የሚመነዝሩት ያ ማንነት በአጠቃላይ ማኅበረሰቡ ዘንድ የሚያስገኝላቸውን ትሩፋት ታሳቢ ያደረገ እንደሆነ ነው። ስለብሔር ብያኔ እሳቤዎች እና ጽንሰሐሳብ ይህን ካልን ለመሆኑ ብሔር ምንድን ነው? ብሔር በጥቅል ትርጓሜው የጋራ የሆነ ታሪክ፣ የዘር ሐረግ፣ ባህል፣ ወግ፣ ቋንቋ፣ ስልተ-ምርት፣ ደስታ፣ ኃዘን፣ ርስት፣ ፍልስፍና፣ አለባበስ፣ አጊያጊያጥ፣ ምግብ አዘገጃጀትና ሥርዓተ-ምግብ፣ ለነገሮች ያላቸው ምልከታ፣ ሥነቃል፣ ሥነ-ጥበብ፣ ወዘተርፈ አለን የሚሉ ሰዎች ስብስብ ሲሆን የጋራ መነሻ ትርክታቸው እና በአመዛኙም ስነሕይወታዊ የዘር ግንዳቸው ተመሳሳይነት አላቸው። በጊዜ ብዛትና ሥልጣኔ ተደራሽነት ምክንያትም ቀደም ሲል አንድ የነበረው ብሔራዊ ማንነት ወደ ንዑስ ማንነቶች ሊከፋፈል እንደሚችል ቀደም ሲል የነበረው ማንነትም አውራ ማንነት ሆኖ ሊቀጥል እንደሚችል የአንትሮፖሊጂና ሶሲዮሎጂ ሊቃውንት በዝርዝር ያትታሉ።


ከላይ በተዘረዘሩት የብሔር ጽንሰሐሳብ፣ትርጓሜ እና እሳቤዎች ሚዛን አማራና የአማራ ብሔርተኝነት ሲሰፈሩ ልኬታቸው የት ላይ ያርፋል? ከልኬቱ አንፃርስ ብቸኛው የደረሰበት የግል አቋም ድምዳሜና የሺሐሳብ አበራ በመጽሐፉ ያስቀመጠው የግሉ ምልከታ በምን ተመሳሰሉ? በምንስ ተለያዩ? ቀጥሎ ይቀርባል።


እነዚህን ጥያቄዎች ለመመለስ ‹‹አማራ ማነው›› የሚለውን ጥያቄ መመለስን ይገባል። ‹‹አማራ ማነው›› የሚለውን ጥያቄ ለመመለስ ደግሞ ታሪክን፣የሕዝቡን አጠቃላይ ማኅበረሰባዊ ስሪት እና አሁን ላይ ያለውን ነባራዊ ሁኔታን በጥልቀት ማጤንን ይጠይቃል። ርዕሰ ጉዳዩ በአንድ አንቀጽ ተተንትኖ የሚጠቃለል ባይሆንም የተለያዩ ፀሐፍት ያቀረቡትን የጋራ ድምዳሜ አጋራችኋለሁ። በርካታ የስነሰብ ሊቃውንትና የታሪክ ፀሐፍት የአማራውን ቅድመታሪክ ከአጠቃላይ ሴማውያን ሕዝቦች ጋር አዛምደው የሚያዩት ሲሆን ከቀደምት አሞራውያን (ሔሜራይት)፣ ጫልቄዳውያን፣ፊንቄያውያን፣ ግብፃውያን እና ኑባውያን ሕዝቦች ታሪክ ጋር ያስተሳስሩታል።


ከሴማውያን ባሻገርም ከሐማያውያን ሕዝቦች ጋር ያለውን ማኅበረሰባዊ ግንኙነትና መዋሃድ እያዛነቁ የራሳቸውን ትንታኔና መላምት በርካቶች አስቀምጠዋል። (ዊልያም ሻክ፣ ወልፍ ሌሳሉ፣ ካርትራይት፣ ክራውፈርድ፣ አንድሪው ኪችን፣ ጆን ማርካኪስ እንዲሁም ፍራንኮ ዲ ጅያንና ባልደረቦቻቸው በዚህ ጭብጥ ሰፋ ያለ ትንታኔ የሰጡ ፀሐፍት ናቸው።) በዚህ መነሻነት አማራ ሴማዊና ሐማዊ ማንነቶችን አዋህዶ የያዘ ጥንታዊ ሕዝብ መሆኑን ግንዛቤ መውሰድ ይቻላል። ይህንን እውነታም ጎድበርና ባልደረቦቻቸው በአማራ ከፍታማና ዝቅተኛ አካባቢዎች እ.ኤ.አ በ1976 ባካሄዱት የዘረመል ጥናት አረጋግጠዋል። የዚህ ጥናት ውጤትም በማያሻማ ሁኑታ አማራነት የስነ-ልቦና ስሪት ብቻ ሳይሆን ደማዊ ጭምር መሆኑን የሚያስረግጥ ነው። ይህ ግኝት አማራ ደማዊ ማንነት ነው በሚለው እሳቤ ሚዛን ስናስቀመጠው ጥያቄ ውስጥ የማይገባ እንደሆነ ያሰምርልናል። አማራ ርስት የሚባል የመሬት ስሪት ባለቤት ነው። ርስት ደግሞ በመወለድ ብቻ የሚገኝ ፀጋ ነው። ደማዊ ግንኙነት የሌለው ሁሉ በአማራ ምድር ርስት የለውም። ርስት የሌለው ደግሞ አማራ አይደለም ማለት ነው።


ጥያቄው አማራነት ደማዊ ከሆነ ታዲያ እንደአገው፣ቅማንት፣አርጎባ፣ወይጦ፣ቤተእስራኤል እና ኩንፈል ያሉ ንዑስ ማንነቶች በምን ስሌት ነው አማራ የሚሆኑት የሚለው ነው። የግንባታዊ የብሔር እሳቤ አቀንቃኞች መሰረት ደማዊ ብሔራዊ ማንነቶች በውስጣዊና ውጫዊ አባሪዎችና ነባሪዎች ምክንያት በጊዜ ሂደት ንዑስ ማንነቶች ይፈጠራሉ። እንደአጠቃላይ ፖለቲካዊ-ማኅበረ-ኢኮኖሚያዊ አውዶችም ነባራዊ ሁኔታ እነዚህ ንዑስ ማንነቶች የአውራው ደማዊ ማንነት ገባሪ ሆነው አካባቢያዊ ንዑስ ልዩነቶችን ይዘው የሚዘልቁበት ሁኔታ ሊኖር ይችላል። ከዚህ አንፃር በየትኛውም ብሔራዊ ማንነት ውስጥ እንደሚኖረው ሁሉ በአማራነት አውራ ማንነት ሥር ከባቢያዊ ንዑስ ማንነቶች መኖራቸው አሌ አይባልም።


በዘመናዊ የብሔር ብያኔ አረዳድ ግን ንዑስ ማንነቶች በአውራው ማንነት ውስጥ የሚንፀባረቁ እንጂ ከውጭ እና ለውጭ ሲታዩ ከአውራው ማንነት የተለየ እነሱነት የላቸውም። ይህንን የበለጠ ግልፅ ለማድረግ በብሔር ትርጓሜ ላይ ከላይ እንዳየነው አብዛኞቹ የማኅበረሰብ ሳይንስ ሊቃውንት እንደሚስማሙበት አንድ ብሔር የግሌ የሚለው ብሔራዊ ማንነት እንዲኖረው አንድ የጋራ ቋንቋ፣ተመሳሳይ ወግና ባሕል እንዲሁም የጋራ ታሪክና ርስት ሊኖረው ይገባል። በዚህ ስሌት በአማራ አውራ ማንነት ሥር ያሉ አገው፣ ቅማንት፣ ወይጦ. ቤተእስራኤል፣ ኮንፈልና አርጎባን ከግንደ-ማንነታቸው አማራ አንፃር ስናያቸው የጋራ ብሔራዊ ጠባይን የሚጋሩ ናቸው።


ለመሆኑ እነዚህ ንዑስ ማንነቶች ከአማራው የተለየ ባህልና ወግ፣ ታሪክ፣ ምግብ አዘገጃጀትና ሥርዓተ-ምግብ፣ ስልተምርት፣ የደስታና ኃዘን መግለጫዎች፣ አለባበስና አጊያጊያጥ፣ ፍልስፍናና ዓለማዊ ምልከታ፣ ትዳር ምስረታ፣ ፍቺና ልጆች አስተዳደግ፣ሥነ-ጥበብ፣ ወዘተርፈ አላቸው ወይ? እነዚህ ንዑስ ማንነቶች ከአማራው ውጭ ከሌሎች ለምሳሌ ከወላይታውና ኮንሶው ጋር መሰል ብሔራዊ መገለጫዎችን ይጋራል ወይ? ለሁለቱም ጥያቄዎች ምላሽ ኧረ በጭራሽ የሚል ይሆናል። በዚህ አቋም ከደራሲ የሺሐሳብ ጋር እስማማለሁ። አዎ፤ አማራነት ደማዊ ብቻም ሳይሆን ስነልቦናዊ ስሪትም ነው። ብቸኛው ግን የሺሐሳብ ‹‹አማራነት ስነልቦናዊ ስሪት እንጂ የዘርና ቋንቋ ብቻ አይደለም›› (ሰረዝ የእኔ) ብሎ ካቀረበው ገዥ ሐሳብ ውስጥ ብቻ የምትለዋን ወሳኝ አያያዥ በትንታኔያቸው ዘንግተዋታል አልያም ሆነ ብለው ትተዋታል።


በመሳሪያዊ ብሔራዊ ሚዛን አማራነትን ስንመዝን በተለይ በዚህ ወቅት አማራነት በአራቱም አቅጣጫዎች ከሚደርስበት መገፋትና ማኅበረሰባዊ መነጠል አንፃር ራስን በዚህ ብሔራዊ ማንነት መግለፅ ትሩፋትን የሚያስገኝ አይደለም። እንዲያውም በደጉ ዘመን ራሳቸውን በአማራነት ሲገልፁ የነበሩ ሰዎች ዛሬ ዛሬ አማራነት ትሩፋትን የማያጎናፅፍ በመሆኑ ጥቅም ሊያስገኙላቸው ወደ ሚችሉ ብሔራዊ ማንነቶች ራሳቸውን የማጠጋጋት አዝማሚያ ይስተዋላል። ቀላል የማይባል ቁጥር የሌላቸው ሰዎችም ዘመኑ አማራነት ላይ በክፉ መነሳቱን አይተው በመስጋት ራሳቸውን በ‹‹ኢትዮጵያዊ›› ማንነት ለመደበቅ ሲሯሯጡ ይስተዋላሉ። ስለሆነም ከሦስቱ የብሔር እሳቤዎች አማራነትን በቅጡ ለመረዳት የሚረዱን ደማዊና ግንባታዊ ብያኔዎች ይሆናሉ። የግል አቋሜን ለመግለፅ ያህል አማራነት የደማዊና የደማዊ አውራ ማንነት ገባሪ ንዑሳን መገለጫዎች ግንባታ የተሰናሰለ ደማዊ-ስነልቦናዊ ማንነት ነው።
የባህር ዳሩ ብቸኛው በጽሑፋቸው ካነሱት ሌላው ጉዳይ በእኔ እምነት የሳቱት ጉዳይ ስለአማራ ብሔርተኝነት ጅማሮ እና የብሔርተኝነቱ አቀንቃኞች ስለብሔርተኝነት ያላቸው አረዳድ ላይ የሰነዘሩት ሐሳብ ነው። የአማራ ብሔርተኝነት የባህር ዳሩ ብቸኛው እንዳሉት ጮርቃ ሳይሆን በትንሹ እስከግራኝ ወረራና ኦሮሞ መስፋፋት ዘመን ወደኋላ የሚሳብ ነው። የግራኝን ትተን የ16ኛውን ክፍለዘመን የኦሮሞ መስፋፋት ብናይ እንኳን በወቅቱ የነበሩትን የአማራ ብሔርተኝነት ሊቅ የአባ ባሕርይ ድርሰቶች ጠለቅ ብሎ ላጤነው የአማራው ብሔር ማንነት እና ርስቱ ከኦሮሞዎች መስፋፋት ጋር ተያይዞ በወቅቱ በአማራው ላይ የተደቀነውን እንደብሔር የመቀጠል የኅልውና አደጋ በገሃድ የሚያትቱ ነበሩ።


የአማራ ርስት የነበሩት ግራሪያ፣ እናርያ፣ ፈጠጋር፣ ባሊ፣ ሽምብራኩሬ፣ የረር፣ በራራ፣ ሐረርና ቢዛሞ ዛሬ ያሉበትን ሁኔታ ስናይ አባ ባሕርይ በእርግጥም ልክ ነበሩ። በዚህ ዘመን እንኳን በታሪክ የአማራ ርስት እንደነበሩ የሚታወቁት መተከል፣ ወልቃይት፣ ራያ አላማጣ በፖለቲካዊ ውሳኔ የት እንዳሉ ሁሉም የሚያውቀው ነው። እናም በእኔ እምነት የአማራ ብሔርተኝነት በትንሹ በኦሮሞ መስፋፋት ጊዜ ነበር። ይህን ለመቀበል ቢያዳግታቸው እንኳን ብቸኛው ፕሮፌሰር አስራት ስለአማራና አማራነት ከ1984 ዓ.ም ጀምሮ ሕይወታቸው እስካለፈበት ድረስ ያደረጉት ተጋድሎና ሰማዕትነት እንዴት ተዘነጋቸው? አሁን ያለው ግዮናዊ አብርሆታዊ ንቅናቄ የአባ ባሕርይ፣የፕሮፌሰር አስራት፣ የእስክንድር ነጋ እና የመሳሰሉት የአማራ የቁርጥ ቀን ልጆች እርሾ ነው። ግዮናዊው አብርሆታዊ ንቅናቄም ቢሆን አሁን ባለው ቅርፅ መንቀሳቀስ ከጀመረ ግን ገና ሦስት ዓመታት ሊሞሉት የወራት ዕድሜ ይቀረዋል። የብሔርተኝነቱ ስፋትና መጠንም በዋናነት በደማዊ እና በሥሩ ባሉ ንዑሳን ማንነቶች ግንባታዊ ሂደት በሚፈጠር ድምር ስነልቦናዊ ስሪት የሚገለፅ ነው።

 

*****


ማጠቃለያ፡-


ከብቸኛው ጋር የምጋራው አንድ እውነት ቢኖር የአማራ ብሔርተኝነት በኢትዮጵያ ፖለቲካ ርዕድ መፍጠሩን ነው። ይህም መቼውንም ወደ ማይቀለበስ ምዕራፍ ተሸጋግሯል። ቀደም ብዬ እንዳስቀመጥሁት አማራ ርስት የሚባል የመሬት ስሪት ሥርዓት አለው። ርስት ደግሞ በመወለድና በመወለድ ብቻ የሚገኝ ፀጋ ነው። አማራ ሁኔታዎች ስላላመቹት ካልሆነ በስተቀር ርስቱን አይሰጥም። የርስቱን አይደፈሬነት ከትውልድ ትውልድ ለማስተላለፍ ስነቃልና ሙዚቃ አይነተኛ መሳሪያዎቹ አድርጎ ይጠቀማል። በአማራ ሙዚቃ ውስጥ ከአማራነት አውራ ማንነት ጥቅል መገለጫዎች ይልቅ ከባቢያዊ መገለጫዎች በተለይም የርስት ምድርን መልካምነትና ዝና የሚያጎሉ ስንኞችን በመቋጠር ማቀንቀን በስፋት የሚንፀባረቀውም በዚህ ምክንያት ነው። ‹‹ርስት በሺህ ዓመቱ ለባለቤቱ›› የሚለው ምሳሌ ርስት መቼውንም ሊዘነጋና ሊፋቅ እንደማይችል ለትውልድ በአደራነት የተቀመጠ አማራዊ መልዕክት ነው።


ሌላው ከብቸኛው ጋር የምስማማበት ነጥብ ነፍጠኝነትና ትምክህት የአማራነት አምዶች የመሆናቸውን ጉዳይ ነው። የግዮናዊ አብርሆታዊ ወጣት የሺሐሳብ እንዳለው ‹‹ማንም ማንንም ሳይገፋ ለባህሉ፤ ለታሪኩ፤ ለእሱነቱ፤ ትምክህተኛ ካልሆነ ማንም ጭኖ የሚነዳው የጋማ ከብት ነው የሚሆነው።››

ይምረጡ
(1 ሰው መርጠዋል)
359 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us