You are here:መነሻ ገፅ»ወቅታዊ
ወቅታዊ

ወቅታዊ (190)

 

አዲሱ ዓመት (2010 ዓ.ም) መባቻ ጥሩ ዜና የተሰማበት አልነበረም። በኦሮሚያ እና በሶማሌ ክልሎች አጎራባች አካባቢዎች አልፎ አልፎ ከድንበር እና ከግጦሽ ጋር የተያያዙ ደም አፋሳሽ ግጭቶች የተለመዱ ቢሆንም ባለፉት ሳምንታት የታየው ግን ከምንግዜውም በላይ የከፋና አሳዛኝ ክስተት የተስተዋለበት ነበር። ሁለቱ ወንድማማች ሕዝቦች እርስበእርስ የተገዳደሉበት፣ ግጭቱም ሠላማዊ ሰዎችን ሕይወት አውኮ ለመፈናቀል የዳረገበት መሆኑ አሳዛኝ ነበር።

 

አጠቃላይ መረጃ


የኦሮምያ የመንግሥት ኮምኒኬሽን ጽ/ቤት እንደሚለው የኦሮሚያ ብሄራዊ ክልል ከኢትዮጵያ ሶማሌ ብሄራዊ ክልል ጋር በሚዋሰንባቸዉ የቦረና፣ ጉጂ፣ ባሌ፣ ምስራቅ እና ምዕራብ ሐረርጌ ዞኖች የኢትዮጵያ ሶማሌ ልዩ ፖሊስ በሰላማዊ ዜጎች ላይ በሚያደርሰዉ ጥቃት የተነሳ ከአምና ጀምሮ ሠላም አልነበረም ይላል። ከዚህ ጋር ተያይዞም የበርካታ ንጹሃን ዜጎች ህይወት፣ አካል እና ንብረት ላይ ጉዳት መድረሱን፣ በ2009 የበጀት ከአምስቱ ዞኖች የግጭት አካባቢዎች 416 ሺ 807 የሚሆኑ የኦሮሞ ተወላጆች ከልዩ ፖሊስ ጥቃት በመሸሽ ህይወታቸዉን ለማትረፍ ሲሉ ቀዬአቸዉን ጥለዉ ለመፈናቀል መገደዳቸውን ያትታል።


ሰሞኑን በተከሰተ ችግርም ከ55,000 በላይ የሚሆኑ በኢትዮጵያ ሶማሌ ክልል የሚኖሩ የኦሮሞ ተወላጆች ተፈናቅለዉ በሐረር፣ ጭናክሰን፣ ሚኤሶ እና ባቢሌ ከተሞች በድንኳን ተጠልለዉ ይገኛሉ ብሏል።


የሶማሌ ክልል የመንግሥት ኮምኒኬሽን ቢሮ በበኩሉ "በኦሮሚያ ክልል ነዋሪ በሆኑ የሶማሌ ተወላጆች ላይ የዘረኝነት ጭፍጨፋ የተጀመረ ሲሆን በተለይ በአወዳይ ከተማ በትላንትናው እለት ከ50 በላይ የሆኑ ንጹሀን ዜጎች እስከዛሬ ድረስ በሀገራችን ታይቶ በማይታወቅ መልኩ በአሰቃቂ ሁኔታ የተቀጠፉ ሲሆን ከ300 በላይ የሚሆኑ ደግሞ በመከላከያ ሰራዊት ሀይል ህይወታቸውን በማትረፍ ወደ ሐረር እንዲገቡ ተደርጓል::…ይላል. . ." ለዚህም ድርጊት የኦሮሚያ ክልል መሪዎችን ተጠያቂ ያደርጋል።

 

የሁለቱ ክልል መሪዎች በአዲስአበባ መገኘት
የኦሮሚያ ክልል ፕሬዚደንት አቶ ለማ መገርሳ እና የሶማሌ ክልል ፕሬዚደንት አቶ አብዲ ኡመር ከግጭቱ በኃላ በአዲስአበባ ተገኝተው ከጠ/ሚኒስትሩ ጋር ከመወያየታቸውም በተጨማሪ ለመንግስት መገናኛ ብዙሃን በጋራ መግለጫ ሰጥተዋል። ሁለቱ መሪዎች በዚሁ መግለጫቸው ግጭቱ የክልል መንግስታቱም፣ የህዝቡም ፍላጎት አለመሆኑን አንጸባርቀዋል። ዜናው እንዲህ ይላል።


«በኦሮሚያ እና የኢትዮጵያ ሶማሌ ክልል አዋሳኝ አካባቢዎች ሰሞኑን የተፈጠረው ግጭት ሁለቱን ህዝቦች እንደማይወከል የሁለቱ ክልል ርእስ መስተዳድሮች ገለጹ።


የኦሮሚያ ክልል ርእስ መስተዳደር አቶ ለማ መገርሳ እና የኢትዮጵያ ሶማሌ ክልል አቻቸው አቶ አብዲ መሃመድ ኡመር….መግለጫ ሰጥተዋል።


ርእሳነ መስተዳድሮቹ በጋራ መግለጫቸው፥ በግጭቱ በሰው ህይወት እና ንብረት ላይ በደረሰው ጉዳት ጥልቅ ሃዘን እንደተሰማቸው ተናግረዋል።»


መሪዎቹ በመግለጫቸው ለተከሰተው ችግር በይፋ ኃላፊነትን መውሰድ አልፈለጉም። እንዲያውም የችግሩ መነሻ ውጫዊ ለማድረግ የሄዱት ርቀት “ግጭቱ ሁለቱን መንግሥታትና ሕዝቦች አይወክልም” በሚል ነበር። በእርግጥ የኦሮሞና የሶማሌ ሕዝብ አብሮ የኖረ፣ የተዋለደ…በመሆኑ በራሱ የሚፈጥረው ግጭት እንደሌለ የሚታመን ነው። ነገርግን በየደረጃው ያሉ ሹማምቶች ትንንሽ አለመግባባቶች እንዲካረሩ በማድረግ ትልቅ ጥፋት ሊያደርሱ የሚችሉበት ዕድል የተዘጋ አይደለም።


ሌላው ቀርቶ ከስድስት ወራት በፊት በፌዴራል ጉዳዮች ሚኒስቴር ሸምጋይነት የሁለቱ ክልል መሪዎች ተስማምተው፣ ጥፋተኞችን ለፍርድ ለማቅረብና ተመሳሳይ ጥፋትም እንደማይደገም ቃል ገብተው የነበረ ቢሆንም ምንም የወሰዱት እርምጃ ባለመኖሩ ዳግም ችግሩ ሊከሰት ችሏል።


አንዳንድ በጉዳዩ ላይ በገለልተኛ ወገኖች የተጻፉ መረጃዎች እንደሚሉት በቆዳ ስፋቱ ከአገሪቱ ቀዳሚውን ስፍራ የሚይዘው የኦሮሚያ ክልል፤ ከሁለተኛው ሰፊ የሶማሌ ክልል ጋር የሚያዋስነው 1410 ኪሜ ድንበር አለው። ይህ ድንበር ግን ክልሎቹ አሁን ያሉበትን ቅርጽ ይዘው ከተመሰረቱበት ጊዜ አንስቶ ውዝግብ አያጣውም። ውዝግቡን ፈትቶ ወሰኖቹን መልክ ለማስያዝ ታስቦም ሕዝበ ውሳኔ ከ400 በሚበልጡ ቀበሌዎች በጥቅምት ወር 1997 ዓ.ም ተደርጓል።


በሕዝበ ውሳኔው መሰረት ከ80 በመቶ በላይ የሚሆኑ ቀበሌዎች በኦሮሚያ አስተዳደር ሥር እንዲጠቃለሉ የተወሰነ ቢሆንም የወሰን ማካለል ሥራው ተግባራዊ ሳይሆን ቆይቷል። ይህም በየጊዜው ለሚነሱ ግጭቶች አባባሽ ምክንያት መሆኑ አልቀረም።


ባለፈው ዓመት ሚያዝያ ወር ግን የሁለቱም ክልሎች ፕሬዚዳንቶች ሕዝበ ውሳኔውን ተግባራዊ ለማድረግ ያስችላል የተባለ ስምምነት ተፈራርመዋል። ስምምነቱ በተፈረመበት ወቅት የኦሮሚያ ክልል ፕሬዚዳንት ለማ መገርሳ "ትልቅ ድል" መገኘቱን ሲገልፁ፥ የሶማሌ ክልል አቻቸው አብዲ መሃመድ በበኩላቸው "በሁለቱ ወንድማማች ሕዝቦች መካከል ዳግመኛ ግጭት አይኖርም።'' ብለው ነበረ።


የኦሮሚያ ክልል ቃል አቀባይ አቶ አዲሱ አረጋም የችግሩ ምንጭ ''የድንበር ጉዳይ እንዳልሆነ የሚያረጋግጥልን፤ ድንበር በማንጋራባቸው አካባቢዎች ጭምር ጥቃት ሲፈፀም የነበረው። የድንበሩን ጉዳይ በ1997 ሕዝበ-ውሳኔ መሰረት ለመፍታት በተደረሰው ስምምነት መሰረት እየሰራን ነው።ሥራውም ሰባ በመቶ በላይ ተጠናቋል።'' ሲሉ ሌላ ምክንያት ሊኖር እንደሚችል ይጠቁማሉ።


ሆኖም ሕዝብን ከሕዝብ የሚያጋጩ ወንጀለኞች ለፍርድ ሳይቀርቡ፣ ደንበር የማካለል ሥራውም ሳይጠናቀቅ ሌላ ዙር ግጭት ሊከሰት ችሏል፣ ያሳዝናል።

 

የፌዴራል መንግሥቱ አቋም


ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ ከሁለቱ ክልሎች የተውጣጡ የሀገር ሽማግሌዎች ጋር ሰሞኑን ከተወያዩ በኃላ በደረሰው ጉዳት የተሰማቸውን ሐዘን ገልጸው መንግሥት በክልሎቹ አንዳንድ አዋሳኝ አካባቢዎች ሰሞኑን የተፈጠረውን ግጭት የማረጋጋትና ሕግን የማስከበር ኃላፊነቱን እንደሚወጣ አረጋግጠዋል።


በዚህ መሠረት የአካባቢዎቹን ሰላምና ፀጥታ ወደነበረበት ለመመለስ በሁለቱ ክልሎች የሚገኙ ዋና ዋና መንገዶች በፌደራል መንግሥት የፀጥታ ኃይሎች ክትትል ሥር እንዲሆኑ፣ የፌዴራል የፀጥታ ኃይሎች የሕዝቡን ሰላም የመጠበቅና የማረጋጋት ሥራ እንዲሰሩም፣ አካል በማጉደልና የሰው ሕይወት በማጥፋት የሚጠረጠሩ ግለሰቦችን በቁጥጥር ሥር እንዲያውሉ አቶ ኃይለማሪያም ማዘዛቸው ተዘግቧል።


በግጭቱ ተሳታፊ የሆኑ የትኛውም ግለሰብና የፀጥታ ኃይልም ተጠያቂ እንደሚሆኑ አረጋግጠዋል።

 

እንደማጠቃለያ
በአሁኑ ወቅት የሁለቱ ክልሎች ግጭት ጀርባ መሠረታቸውን በውጭ ሀገር ያደረጉ የመንግሥት ተቃዋሚዎች ናቸው ብሎ ለችግሩ ውጫዊ ምክንያት ለመስጠት የሚደረገው ሙከራ ያረጀ ፕሮፖጋንዳ ነው። እናም መንግሥት ግጭቱን በመለኮስ፣ በማቀጣጠል ሚና ያላቸው በየደረጃው የሚገኙ አካላትን ለፍርድ በማቅረብ የሕግ የበላይነትን በተግባር ሊያረጋግጥ ይገባል።


ለግጭት መነሻ የሆኑ ዘርፈ ብዙ ችግሮች ከህዝብ ጋር ቀጥታ በመመካከርና በጥናት በመታገዝ ተለይተው ደረጃ በደረጃ መፍትሔ እንዲያገኝ ከፌዴራል መንግሥት ብዙ ይጠበቃል። 

የኢህአዴግ ምክርቤት ባለፈው ሳምንት ስብሰባውን ካካሄደ በኃላ ያወጣው መግለጫ አነጋጋሪ ጉዳዮች አጭሯል። የግንባሩን መግለጫ እናስቀድም።

………

 

የኢህአዴግ ም/ቤት ጳጉሜ 3 እና 4 ቀን 2009 ዓ.ም ባካሄደው መደበኛ ስብሰባ የ2009 ዓ.ም የድርጅትና የመንግስት ስራዎች ዕቅድ አፈፃፀምን በጥልቀት በመገምገም ቀጣይ አቅጣጫዎች በማስቀመጥ መደበኛ ስብሰባውን አጠናቀቀ።


ምክር ቤቱ ባካሄደው መደበኛ ስብሰባ ባለፈው ዓመት በነሐሴ ወር የተጀመረው በጥልቀት የመታደስ ንቅናቄ የሚገኝበት ሁኔታ፤ በተሃድሶው የተገኙ ውጤቶችና በቀጣይ ሊተኮርባቸው የሚገቡ ጉዳዮች በዝርዝር በመገምገም በሁሉም ደረጃዎች በተካሄዱ መድረኮች በተዛቡ አመለካከቶች ላይ ነጻ፣ ግልጽ ትግል መደረጉን ፈትሿል። በተለይም ስልጣንን ለግል ጥቅም ከማዋል ጋር ተያይዞ የሚታይ የስልጣን አተያይ ችግር የወለዳቸው የኪራይ ሰብሳቢነት ፖለቲካ መገለጫ የሆኑት ትምክህተኝነት፣ ጠባብነት፣ የሐይማኖት አክራሪነት፣ ብልሹ አሰራርና ሙስና እንዲሁም በፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ስርዓቱ ላይ የሚታዩ የተዛቡ አመለካከቶች ላይ ጠንካራ ትግል መደረጉንም ተመልክቷል።


የኢህአዴግ ምክር ቤት የተሃድሶ ሂደቱ በአባላት ዘንድ ተቀዛቅዞ የነበረውን የእርስበርስ መተጋገል ከማጠናከሩም በላይ የውስጠ ድርጅት ትግልና ዴሞክረሲያዊነት እንዲጠናከር ያደረገ ሲሆን በኢህአዴግ አባላትና ብሔራዊ ድርጅቶች መካከል ተፈጥሮ የነበረውን አላስፈላጊ መጠራጠር በማስወገድ የትግል አንድነት እንዲፈጠር ማስቻሉንም ገምግሟል።


ጥልቅ ተሃድሶው ተቀዛቅዞ የነበረውንና ድርጅቱ ጥንካሬውን ይዞ እንዲዘልቅ የአንበሳውን ድርሻ የሚጫወተውን የውስጠ ድርጅት ትግል እንዲቀጣጠል በዚህም ፀረ ዲሞክራሲያዊነትና አድርባይነት እየቀነሰ እንዲሄድ ማድረግ መቻሉን የተመለከተው የኢህአዴግ ም/ቤት ጥልቅ ተሃድሶውን ተከትሎ ከማዕከል እስከ ታች መሰረታዊ ድርጅትና ህዋስ ድረስ የማጥራትና በሰው ኃይል፣ በአደረጃጀትና በአሰራር መልሶ ለማደራጀት በትግል ላይ የተመሰረቱ ስራዎች መከናውቸውንም አይቷል። በመንግስትም በተመሳሳይ መልኩ መንግስታዊ አሰራሩን ጠብቆ ከላይ እስከ ታችኛው እርከን ድረስ ህዝብን ባሳተፈ አገባብ መልሶ የማደራጀት ስራ መከናወኑን ምክር ቤቱ ገምግሟል።


የኢህአዴግ ም/ቤት ላለፉት ተከታታይ ወራት በየደረጃው ያለውን አመራር ፖለቲካዊና ርዕዮተ ዓለማዊ አቅም ለማጎልበት የተሰጡ ስልጠናዎችና በግንባሩና ብሄራዊ ድርጅቶች በሚዘጋጁ ልሳናት በተዘጋጁ የመታገያ ጽሁፎች በበርካታ ጉዳዮች ላይ የተሟላ ግልፅነት እንዲያዝ ከማድረግ ጀምሮ በአባላት ዘንድ መተጋገል፣ መተራረምና ጓደዊ መተማመንና የህዳሴውን ጉዞ ለመምራት የሚያስችል የአመራር ቁመና እንዲፈጠር እያስቻለ መሆኑንም ተመልክቷል።


የኢህአዴግ ወጣቶችና ሴቶች ሊግ የጥልቅ ተሀድሶ አፈፃፀምን በጥልቀት የተመለከተው የኢህአዴግ ም/ቤት ሊጎቹ ሀገራዊ፣ ክልላዊ እና አካባቢያዊ ነባራዊ ሁኔታውን ያገነዘበ እንቅስቃሴ ማድረጋቸውን የገመገመ ሲሆን ሊጎቹ ከተሃድሶው በኋላ የወጣቶችንና የሴቶችን ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ተሳትፎና ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ ጥረት ማድረጋቸውንም አይቷል። ምክር ቤቱ ሊጎቹን ለተልዕኮአቸው ለማብቃት ሁለንተናዊ ድጋፍ መስጠት እንደሚገባም ተመልክቷል።


በሲቪል ሰርቪስ ውስጥ በተካሄዱ የጥልቅ ተሃድሶ መድረኮች የሰቪል ሰርቫንቱ የአገልጋይነት መነፈስ ማነስና ውጤታማ አገልግሎት አለመስጠት በዚህም ተገልጋዩን ህዝብ ለምሬት የሚዳርጉ ችግሮች መኖራቸው በመለየት ችግሮቹን ለመፍታት የሚያስችሉ ጥረቶችን እየተደረጉ መሆናቸውን የተመለከተው ምክር ቤቱ አሁንም ግን በሚፈለገው ደረጃ የህዝብን እርካታ ያለረጋገጠ በመሆኑ ቀጣይ ትግል የሚጠይቅ መሆኑን አስምሮበታል።


ምክር ቤቱ በጥልቅ ተሃድሶው የተለዩ ችግሮችና አፈታታቸው ላይ ከመላው ህዝብ ጋር በመግባባት በህዝቡ ዘንድ ድርጅታችን አሁንም ችግሮቹን ሊያስተካክል በሚችልበት ቁመናና አቅም ላይ ይገኛል የሚል አስተሳሰብና እምነት እየጠነከረ መምጣቱን የገመገመ ሲሆን የተከናወነው በጥልቀት የመታደስ እንቅስቃሴም የነበሩ ጉድለቶችን በዝርዝር ከመፈተሽ ጀምሮ የማስተካከያ እርምጃ በመውሰድ ውጤቶችን መመዝገባቸውንም አይቷል።


በተዛባ የስልጣን አተያይ ምክንያት ትክክለኛው መስመር በትክክለኛ አገባብ እንዳይፈጸምና ከመስመሩ ተጠቃሚ መሆን የጀመረው ህዝብ የሚያስከፉ የመልካም አስተስዳደር ችግሮችን መከሰታቸውን የተመለከተው የኢህአዴግ ምክር ቤት አንገብጋቢ የነበሩትን የመልካም አስተዳደር ችግሮች፤ በተለይም በገጠርና በከተማ የስራ ዕድል ፈጠራ በሚመለከት ስራ ፈላጊዎችን የመለየት፣ የማደራጀት የማሰልጠንና መሰል ተግባራትን በመፈፀም በርካታ ስራዎችን ተከናውነዋል። በዚህም አበረታች ውጤት ተመዝግቧል። ካለው የስራ ፈላጊዎች ቁጥርና ከችግሩ ስፋት አኳያ በቀጣይም የርብርብ ማዕከል እንደሚሆን አጽንኦት ሰጥቶታል።


ከአገልግሎት ጥራትና ተደራሽነት አኳያ በየዘርፉ የሚታዩትን ችግሮች በዝርዝር በመለየት መፍታት የተጀመረ ቢሆንም ህዝቡን በሚያረካ ደረጃ ባለመሆኑ ቀጣይ ትኩረት የሚፈልግ መሆኑን አጽንኦት አስምሮበታል። ሌሎች የመልካም አስተዳደር ችግሮችን በተለይም በፍትህ አካላት የተካሄደው ተሃድሶና የተጀማመሩ ስራዎች እንደተጠበቁ ሆነው አሁንም ቀጣይ ስራዎች እንደሚጠይቁ ምክር ቤቱ ገምግሟል።


በአንዳንድ አካባቢዎች ከወሰን ጋር ተያይዞ ይነሱ የነበሩ ችግሮች የተፈቱና መፈታት መጀመራቸውን የገመገመው ምክር ቤቱ ከዚህ አኳያ በኦሮሚያና በኢትዮጵያ ሶማሊ፣ በኦሮሚያና በደቡብ ብሄሮች ብሄረሰቦችና ህዝቦች፤ በኦሮሚያና በቤንሻንጉል እንዲሁም በትግራይና በአማራ ክልሎች መካከል ከወሰን ጋር ተያይዞ ተፈጥረው የነበሩትን ችግሮች በመፍታት ረገድ አበረታች ስራዎች መከናወናቸውንም ምክር ቤቱ አይቷል። በበኦሮሚያና በኢትዮጵያ ሶማሊ ክልሎች መካከል አሁንም ትኩረት የሚሹ ቀሪ ስራዎች መኖራቸውንም አመላክቷል። በቀጣይም በዚህ ረገድ የሚታዩ ችግሮች የህዝቡን ዘላቂ ሰላም እንዳያውኩ ለማድረግ ህዝቡን ባሳተፈ መልኩ ተጠናክሮ መቀጠል እንዳለበትም ተመልክቶታል።


በአጠቃላይ የተጀመረው መልካም አስተዳደር የማስፈን ተግባር ዋነኛ የርብርብ ማዕከል ሆነ እንደሚቀጥል አስምሮበታል።


ሙስናና ብልሹ አሰራርን በሚመለከት ከጥልቅ ተሃድሶ እንቅስቃሴው ጋር ተያይዞ ዋናው ስራ በአመላከት ላይ የሚደረግ ትግል መሆኑን እንደተጠበቀ ሆኖ ችግር ውስጥ የገቡ በፌደራል፣ በክልል፣ በዞን፣ በወረዳና በሌሎች ታችኛው የአስተዳደር ደረጃዎች የሚገኙ በርካታ ቁጥር ያላቸው አመራሮች ላይ ፖለቲካዊና አስተደዳራዊ እርምጃ ከመወሰድ በተጨማሪ ማስረጃ በተገኙባቸው ህብረተሰቡን ባሳተፈ መልኩ በህግ እንዲጠይቁ በማድረግ ተጠያቂነትን ለማስፈን የተደረገውን ጥረት በጥንካሬ በመገምገም በቀጣይም የጸረ ሙስና ትግሉ ህዝቡን ባሳተፈ መልኩ መሄድ እስከሚገባው ርቀት ተጠናክሮ እንደሚቀጥል አጽንኦት ሰጥቶታል።


የኢህአዴግ ምክር ቤት በአጋር ድርጅቶች የመታደስ እንቅስቃሴንም በዝርዝር ፈትሿል። አጋር ድርጅቶቹ ከሚመርዋቸው ክልሎች ነባራዊ ሁኔታ አንጻር የተሻለ መተጋገል የተደረገበት እንደነበር ገምግሟል። ከራሳቸው ነባራዊ ሁኔታ ጋር አያይዞው የነበሩትን የኪራይ ሰብሳቢነት፤ ጸረ ዴሞክራሲና ጠባብነት በዝርዝር በመገምገም ለማስተካከል ጥረቶች በማድረግ ላይ መሆናቸውንም አይቷል። ኢህአዴግ አጋሮቹ ነጻነታቸውን ተጠብቆ የአቅም ግንባታ ድጋፍ እያደረገላቸው መሆኑንም የተመለከተው ምክርቤቱ አጋር ድርጅቶቹ በጥልቅ ተሃድሶ የተለዩ ችግሮችን ለመፍታትና የህዝብን ተጠቃሚነት ከማረጋገጥ አኳያ በቀጣይ በትኩረት መስራት እንደሚገባ ገልጻል።


በአጠቃላይ ጥልቅ ተሃድሶው አገሪቱን ከመስቀለኛ መንገድ የታደገ፣ በተቀመጠለት አቅጣጫ በመተግበር ላይ ያለና የህዳሴውን ጉዞ ተጠናክሮ እንዲቀጥል በተቀመጠው አቅጣጫ የተፈጸመና ተደማሪ ውጤት ያመጣ ወቅታዊና ትክክለኛ ውሳኔ መሆኑን ምክር ቤቱ ገምግሟል። በዚህም በተካሄደው የአባላትና የህዝብ መድረኮች እንዲሁም በድርጅት ልሳናት ላይ በተደረገው ትግል የስርዓቱ አደጋ የሆኑትንና ጫፍ ደርሰው የነበሩትን እንደ ትምክህትና ጠባብነት ያሉ ችግሮች ማፈግፈግ መጀመራቸውን አይተዋል። በዚህም የጥልቅ ተሃድሶው ሂደት አመራሩና አባላቱ ዘንድ ለበለጠ ትግል እንዲነሳሱ ያደረገ ሲሆን በህዝቡ ዘንድም ችግሮቹ ይፈታሉ የሚል ተስፋ የጫረና በሂደቱ ላይም ህዝቡ ንቁ ተዋናይ እንዲሆን መነቃቃትን የፈጠረ መሆኑን አመልክቷል።


በቀጣይም አመራሩ፣ አባላትና መላው ህዝብ የህዳሴው ጉዞ ጸር የሆኑትና የስርዓቱ አደጋዎች የሆኑትን እኝህ ችግሮች ለማስወገድ ቀጣይ ትግል ማድረግ እንዳሚገባቸው አጽንኦት ሰጥቶታል።


ምክር ቤቱ ባለፈው ዓመት ተፈጥሮ በነበረው ችግር ምክንያት ታውጆ የነበረው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የአገሪቱ ሰላምና መረጋጋት ወደነበረበት በመመለስ ረገድ ከፍተኛ ሚና መጫወቱን የገመገመ ሲሆን አዋጁ መንግስትና ህዝብ በልማትና ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታ ላይ የሚያደርጉትን ርብርብ አጠናክረው እንዲቀጥሉ ምቹ ሁኔታን መፍጠሩን ተመልክቷል። ህዝቡም በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅም ሆነ አዋጁ ከተነሳ በኃላ ዘላቂውን ሰላም ለማረጋገጥ ያሳየው ቁርጠኝነትና ያደረገው አስተዋጽኦ በአድናቆት ተመልክቶታል።


የዴሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታ በተመለከተ የመድብለ ፓርቲ ዴሞክራሲያዊ ስርዓትን ከማጎልበትና ምህዳሩን ከማስፋት አኳያ በዓመቱ ከተከናወኑ በርካታ ተግባራት ከሀገር አቀፍ የፖለቲካ ፓርቲዎች ጋር የተጀመረው ድርድርና ክርክር ተጠቃሽ መሆኑን በማመላከት ሂደቱ በመቻቻል፣ በመደማመጥና ሰጥቶ በመቀበል መርህ ላይ በመመስረት ለመድብለ ፓርቲ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታ መጠናከር የራሱን ሚና የሚጫወት መሆኑን አመልክቷል።


ከተለያዩ ሲቪክ ማህበራት ጋር የተደረጉ ነጻና ዴሞክራሲያዊ ውይይቶች ዴሞክራሲያዊ ባህልን ከማጎልበት አንጻር ጠቃሚ ሚና የሚጫወቱ መሆናቸውን ያየው ምክር ቤቱ ከዚህ በተጨማሪ ከተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎች ጋር የተደረጉ ውይይቶች የዴክራሲያዊ ስርዓቱ ለማጠናከር ከፍተኛ ሚና ያለው በመሆኑ ተጠናክሮ መቀጠል እንደለበት ገልጻል። ምክር ቤቱ በየደረጃው ያሉ የህዝብ ምክር ቤቶች እና ሌሎች የዴሞክራሲ ተቋማት ለማጠናከር የተደረጉ ጥረቶችም አበረታች እንደነበሩም ተመልክቷል።


የሰራዊት ግንባታ አፈጻጸምን የተመለከተው ምክር ቤቱ ከጥልቅ ተሃድሶ ጋር ተያይዞ ድርጅት የመሪነት ሚናውን እንዲጫወት፤ ህዝብ ጠንካራ የሰራዊት ክንፍ ሆኖ ተልዕኮውን በመወጣት የማስፋት ስራቴጂው ተግባራዊ ከማድረግና የህዝብም ተጠቃሚነት ከማስፋት የነበረውን አፈጻጸም በዝርዝር ገምግሟል። በገጠር የሰራዊት ግንባታ በተሻለ ደረጃ የሚገኝ ሲሆን በተለይ በተፈጥሮ ሃብት እንክብካቤ እና የተፋሰስ ልማት የሠራዊት የቁመናውን ይዞ የቀጠለ ሲሆን በሌሎች የገጠር ግንባሮች ተዳክሞ ከነበረው መልሶ የማደረጃት ስራዎች መከናወናቸውን ተመልክቷል። በቀጣይ በከተማ የሰራዊት ግንባታ ትኩረት የሚሻ ጉዳይ መሆኑን አይቷል።


የኢህአዴግ ምክር ቤት የመንግስት ስራዎችን አፈጻጸም በጥልቀት የገመገመ ሲሆን የ2009 ዓ.ም የኢኮኖሚ ዘርፎች የእድገት አዝማሚያ ላይ በመመስረት ሲታይ የሀገሪቱን ኢኮኖሚ በዓመቱ የተተነበየውን የ11ነጥብ1 በመቶ እድገት ሊያሳካ እንደሚችል፤ ይህ የኢኮኖሚው ዕድገት በግብርናው ዘርፍ በ2008 ዓም ካጋጠመው ድርቅ በማገገም ለዘርፉ የተተነበየውን የ8 በመቶ ዕድገት እንደሚያሳካና በኢንዱስትሪውና በአገልግሎት ዘርፎችም ለበጀት አመቱ የተተነበየላቸው የ20 ነጥብ 6 በመቶ እና የ10 ነጥብ 2 በመቶ የተጨማሪ እሴት እድገት በቅደም ተከተል እንደሚያሳካ እንደሚጠበቅ ተመልክቷል። በአጠቃላይ ፈጣንና ተከታታይ የኢኮኖሚ ዕድገቱ በሁሉም የዕድገት መለኪያዎች ሲታይ ጤናማ ሆኖ መቀጠሉን የገመገመው ምክር ቤቱ በውጭ ንግድ ላይ የሚታየውን ክፍተት ለማስተካከል ልዩ ትኩረት የሚጠይቅ መሆኑን አጽንኦት ሰጥቶበታል።


የአየር መዛባት ያስከተለው ድርቅ ለመቋቋምና በሀገራዊ አቅም ለማቆጣጠር የተደረገው ጥረትና የተገኘው ውጤት አበራታችና ልምድ የተገኘበት መሆኑም የተመለከተው ምክር ቤቱ የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥ፣ አደጋን ለመከላከል እንዲሁም የእህል ገበያን ለማረጋጋት እንደመሳርያ የሚያገለግል የስትራቴጂክ መጠባበቅያ የምግብ ክምችት አስተማማኝ መሆኑንም ጠቅሷል።


ምክር ቤቱ የማንፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪ ዘርፍ ለኢኮኖሚ መዋቅራዊ ሽግግሩ አስተዋጽኦ እንዲያደርግ በመከናወን ላይ የሚገኙ ስራዎች የገመገመ ሲሆን የኢንዱስትሪ ፓርኮችን ልማት እንደ አንድ የኢንዱስትሪ ፖሊሲ ማስፈጸሚያ መሳርያ አድርጎ እየተጠቀመ ያለ በመሆኑ የማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪዎችን የመሰረተ ልማት፣ የአገልግሎት አሰጣጥና የገበያ ትስስር ችግሮችን የሚፈታ እንደሆነ ነው የተመለከተው።


ምክር ቤቱ የመሰረተ ልማት ግንባታዎችን አፈጻጸምን የገመገመ ሲሆን የታላቁን የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብን ሌሎች የሃይል ማመንጫ የመንገድ፣ የባቡር፣ ሌሎች የመሰረተ ልማት ግንባታዎች አፈጻጸም የተሻለ ቢሆንም ቀጣይ ትኩረት የሚሻ መሆኑን አስምሮበታል።


በማህበራዊ ልማት የትምህርት እና የጤና መስኮች አፈጻጸም በዝርዝር የገመገመው ምክር ቤቱ በትምህርት መስክ ከቅድመ መደበኛ እስከ የከፍተኛ ትምህርት ተደራሽነትና ፍትሃዊነት ለማረጋገጥ የተደረገውን ርብርብ ከፍተኛ ስኬት የተመዘገበበት መሆኑንም የዩኒቨርሲቲዎች ስርጭትና ተደራሽነት በፍትሃዊነት መከናወኑንና ከነባሮቹ 35 ዩኒቨርሲቲዎችን በመጨመር በአሁኑ ወቅት የዩኒቨርሰቲዎች ቁጥር ወደ 50 ከፍ ማለቱንና ከተደራሽነትና ፍትሃዊነት አኳያ አመርቂ ስኬቶች መመዝገባቸውን የገመገመው ምክር ቤቱ የትምህርት ጥራትን ለማረጋገጥ የተጀማመሩ ስራዎች በቀጣይ ተጠናክረው መቀጠል ያለባቸው መሆኑን አስምሮበታል።


ምክር ቤቱ በጤናው መስክ በተለይም የእናቶችን ጤና አገልግሎት ለማሻሻል ትኩረት ተሰጥቶ መሰራቱ የእናቶችና ህጻናት ጤንነት ለመጠበቅ ማስቻሉን የገመገመ ሲሆን በአጠቃላይ በጤናው መስክ የተገኙ ስኬቶችን ማስፋትና ማጠናከር እንደሚገባ አጽንኦት ሰጥቶበታል።


በአጠቃላይ ምክር ቤቱ በ2009 ዓም በጥልቅ ተሃድሶው ሂደት የተገኙ መልካም ውጤቶችን በዝርዝር በማየት ያጋጠሙ ችግሮችንም በውል በመለየት በመጪው አዲስ ዓመት የተጀመረው የጥልቅ ተሃድሶ እንቅስቃሴ ይበልጥ እንዲቀጥል፣ የፈጣን ልማት፣ የሰላምና የዴሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታ ሂደቱን አጠናክሮ በማስቀጠል የሁለተኛው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ሶስተኛው ዓመት ማሳካት የ2010 ዓም ቁልፍ ተግባር መሆኑን በመገንዘብ የድርጅቱ አባላትና አመራር እንዲሁም መላው የሀገራችን ሕዝቦች የበኩላቸውን ድርሻ እንዲያበረክቱ ምክር ቤቱ ጥሪውን አስተላልፏል። የኢህአዴግ ምክር ቤት አዲሱ ዓመት የሰላም፣ የልማትና የብልጽግና በአጠቃላይ የከፍታ ዘመን እንዲሆን ለመላው የሀገራችን ህዝቦች መልካም ምኞቱንም ገልጻል።


…..


እንደማሳረጊያ


ይህ የኢህአዴግ መግለጫ በውስጡ የያዛቸው ቁምነገሮች በርካታ ናቸው። በተለይ ከጥልቅ ተሀድሶው ጋር በተያያዘ «በአጠቃላይ ጥልቅ ተሃድሶው አገሪቱን ከመስቀለኛ መንገድ የታደገ፣ በተቀመጠለት አቅጣጫ በመተግበር ላይ ያለና የህዳሴውን ጉዞ ተጠናክሮ እንዲቀጥል በተቀመጠው አቅጣጫ የተፈጸመና ተደማሪ ውጤት ያመጣ ወቅታዊና ትክክለኛ ውሳኔ መሆኑን ምክር ቤቱ ገምግሟል» ሲል ያስቀምጣል። ይህ ምዘና የተከናወነው በራሱ በግንባሩ ወይንስ በሕዝብ የሚል ጥያቄን የሚያስነሳ ነው። ሕዝቡ የግንባሩን ጥረቶች ገምግሞ የደረሰበት ድምዳሜ ከሆነ ትክክለኛና መከበር የሚገባው ሲሆን ግንባሩ በራሱ መዋቅር መረጃ ሰብስቦ የደረሰበት ድምዳሜ ከሆነ ግን መሬት ላይ ካለው እውነታ አንፃር ሲታይ ጉድለት ሊኖርበት እንደሚችል መገንዘብ ይቻላል። ጥልቅ ተሀድሶው በሥራ ላይ ከዋለ በኋላ በየክልሉ እና በፌዴራል ደረጃ ሰዎች ከሙስናና ብልሹ አሠራር ጋር ተያይዞ መታሰራቸውና አንዳንድ እርምጃዎች መወሰዳቸው እውነት ነው። አንዳንድ ባለስልጣናትንም ከቦታቸው በማንሳት ጭምር የወሰዳቸው እርምጃዎች በጥሩ ጎኑ የሚታዩ ናቸው። ነገርግን የመንግስት ሥልጣንን ለግል ጥቅም ያዋሉ ባለሥልጣናት እነዚህ ብቻ ናቸው ወይ? በከፍተኛ አመራሩ ውስጥ ጭምር ከገቢያቸው በላይ ሐብት ያፈሩ አመራሮች የሉም ወይ ለሚለው ተደጋጋሚ የሆነ የህዝብ ጥያቄ ግንባሩ ቁርጥ ያለ መልስ የሰጠበት ሁኔታ የለም።


በስኳር ኮርፖሬሽን፣ በመንገዶች ባለሥልጣን እና በመሳሰሉት ተቋማት በሚሊየን የሚቆጠር ገንዘብ ሲመዘበር አንዳንድ ከፍተኛ ባለሥልጣናት በቦርድ ሰብሳቢነት ወይንም አባልነት ጉዳዩን በቅርበት ያውቁ እንደነበር፣ አንዳንዱም ወጪ በቦርዱ ውሳኔ የተፈጸመ ስለመሆኑ በስፋት መነገሩ ከእያንዳንዱ የሙስና ድርጊት ጀርባ ሌሎች ተባባሪ ሰዎች መኖራቸውን ፍንጭ ሰጪ ነው። ይህም የሕዝብ ጥርጣሬ በአግባቡ ሊፈተሽና ምላሽ ሊያገኝ የሚገባ ጥያቄ ነው።


በተጨማሪም በኦሮሚያ፣ በአማራ እና ቤሌች አካባቢዎች በታዩ ግጭቶች ጀርባ የነበሩ ሹማምንት በሰሩት ጥፋት ልክ ስለመጠየቃቸው ሕዝብ በቂ መረጃ የለውም።


እናም የተሀድሶ ሒደቱ ውጤታማ ነው የሚለው ድምዳሜ ጥያቄ የሚነሳበት ከዚህ አንጻር ሲፈተሸ ነው። 

2009 የኢትዮጵያዊያን በጀት ዓመት የአለመረጋጋት እና የፈተና ዓመት ሆኖ ዘልቋል። በዋነኝነት በ2008 ዓ.ም በኦሮሚያ እና በአማራ ክልሎች የተከሰተው ሕዝባዊ አመፅ በሰዎች ህይወት እና ቁስ ላይ ጉዳት ማድረሱን ተከትሎ በ2009 የመጀመሪያው ወር የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ወጥቶ ለ10 ተከታታይ ወራት በሥራ ላይ እንዲውል ግድ ሆኗል። ይህንና መሰል የ2009 ተጨማሪ ሁነቶች በጥቂቱ አለፍ አለፍ ብለን እንቃኛቸዋለን።

 

የኢህአዴግ ‘ጥልቅ’ ተሃድሶ እና ሒደቱ

በ2009 ዓ.ም ዋዜማ የኢህአዴግ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ (ከነሐሴ 10 እስከ ነሐሴ 15/2008) ባካሄደው ስብሰባ ያለፉት 15 ዓመታት ጉዞ ገምግሞ የገጠመውን ችግሮች ለመቅረፍ ጥልቅ ተሀድሶ ለማድረግ መወሰኑን አስታወቀ።

ግንባሩ በዚህ መግለጫው የገጠሙት ችግሮች መነሻዎች አንዱ የመንግሥት ሥልጣንን የሕዝብን ኑሮ ለማሻሻልና ሀገራዊ ለውጡን ለማስቀጠል እንዲሆን ከማድረግ ይልቅ የግል ኑሮ መሠረት አድርጎ የመመልከትና በአንዳንዶችም ዘንድሮ የግል ጥቅምን ከማስቀደም ጋር የተያያዘ እንደሆነ አረጋግጧል።

ለዚህ የኢህአዴግ አቋም መድረክ የተባለው የፓርቲዎች ስብስብ የተቃውሞ ምላሽ የሰጠው ወዲያውኑ ነበር። መድረክ ነሐሴ 23 ቀን 2008 ዓ.ም ያወጣው መግለጫ “የኢህአዴግ የሥራ አስፈፃሚ እና ማዕከላዊ ም/ቤት የሰጡት መግለጫዎች ሕዝቡ ለሚያነሳቸው መሠረታዊ ጥያቄዎች መልስ የሰጡ አይደሉም” የሚል ይዘት የነበረው ነበር።

 

የኦህዴድ - ሥርነቀል እርምጃ

ኦህዴድ በመስከረም ወር 2009 ዓ.ም ለስድስት ተከታታይ ቀናት ባካሄደው የተሀድሶ ግምገማ የድርጅቱን ሊቀመንበር እና የኦሮሚያ ክልል ፕሬዚዳንት የነበሩት አቶ ሙክታር ከድር እንዲሁም የድርጅቱን ም/ሊቀመንበርና በምክትል ጠ/ሚ ማዕረግ የመልካም አስተዳደር ክላስተር አስተባባሪና የፐብሊክ ሰርቪስና የሰው ሀብት ልማት ሚኒስትር የነበሩትን ወ/ሮ አስቴር ማሞ ከፓርቲ ኃላፊነት ማንሳቱ በወቅቱ አነጋጋሪ ሆኖ ሰንብቷል። እርምጃው ከጥልቅ ተሀድሶው ጋር የተያያዘ መሆኑ እየታወቀ ኦህዴድ ባለሥልጣናቱን ያነሳበትን ትክክለኛ ምክንያት ለሕዝብ ከመናገር ይልቅ በደፈናው ሰዎቹ የተነሱት “በራሳቸው ጥያቄ መሠረት ነው” ማለቱ በወቅቱ ክፉኛ አስተችቶታል።

መጋቢት 1 ቀን 2009 ዓ.ም ለንባብ የበቃው የኢህአዴግ ልሳን የሆነው አዲስ ራዕይ መጽሔት ከጥልቅ ተሀድሶ ጋር በተያያዘ 90 በመቶ አባላቱ መሳተፋቸውንና 50 ሺ የግንባሩ አባላት ላይ እርምጃ መወሰዱን አረጋግጧል። የተወሰደው እርምጃም የድርጅቱ መተዳደሪያ ደንብ በሚፈቅደው መልኩ ከኃላፊነት የማንሳት፣ ዝቅ የማድረግ፣ የማባረር እርምጃ ነው ብሏል።

አሁንም ከጥልቅ ተሀድሶው ጋር ተያይዞ በሐምሌ ወር 2009 ዓ.ም ከ55 በላይ የመንግሥት የሥራ መሪዎች፣ ባለሃብቶች፣ ደላሎች በቁጥጥር ሥር የማዋል ሥራ እየተከናወነ ቢሆንም እርምጃው በሙስናና ብልሹ አሠራር እንዲሁም ከገቢያቸው በላይ ሐብት በማፍራት የሚጠረጠሩ ከፍተኛ የመንግስት ባለሥልጣናትን አልነካም በሚል አካሄዱን የሚተቹ ወገኖች አልጠፉም።

 

 

የኢሬቻ የሐዘን ገጠመኝ

መስከረም 22 ቀን 2008 ዓ.ም በቢሾፍቱ ከተማ ሆራ አርሰዲ ሐይቅ የተከበረው ዓመታዊ የኢሬቻ ክብረበዓል ድንገተኛ ክስተትን አስተናግዷል። በዕለቱ በተፈጠረው ተቃውሞ ምክንያት ከፀጥታ ኃይሎች ጋር በተከሰተ ግጭት የተፈጠረው ግርግር ሰዎች በመገፋፋት ለሞትና ለመቁሰል አደጋ እንዲጋለጡ ምክንያት ሆኗል። በዚህም ክስተት ብዙ ሰዎች ከቤታቸው እንደወጡ ለመቅረት ተገድደዋል። ሁኔታው አሳዛኝ ሆኖ ያለፈ ሲሆን በቅርቡ ለሟቾች የመታሰቢያ ሐውልት በኦሮሚያ ክልላዊ መንግሥት መቆሙ ተነግሯል። ይህ ሁኔታ በማህበራዊ ድረገጾች ሌላ ዙር የቃላት ጦርነትን አፋፍሞ ከርሟል።

 

የፕሬዚዳንት ዶ/ር ሙላቱ ተሾመ ቃልና ተግባር

በመስከረም ወር 2009 የመጨረሻ ሰኞ ዕለት የሕዝብ ተወካዮች እና የፌዴሬሽን ም/ቤቶች መክፈቻ ፕሮግራም ላይ የሀገሪቱ ፕሬዚዳንት ዶ/ር ሙላቱ ተሾመ ተገኝተው በዚህ ዓመት የሚከናወኑ ዋና ዋና ተግባራትን የጠቆመ ንግግር አደርገዋል። ከዚህ ንግግር መካከል የምርጫ ሕጉ እንደሚሻሻል ቃል መግባታቸው የብዙሃንን ትኩረት የሳበ ዓቢይ ርዕስ ጉዳይ ነበር። ፕሬዚዳንቱ በዚሁ ንግግራቸው የምርጫ ሕጉን በማስፋት በሕግ ማዕቀፍ በተደገፈ አኳኋን የሕዝብ ም/ቤቶች የተለያዩ ድምፆች የሚሰሙባቸውና የሚፎካከሩባቸው መድረኮች እንዲሆኑ የምርጫ ሕጉን ማስተካከል እንዲገባ ጠቅሰዋል። አገሪቱ የምትመራበት የምርጫ ሕግ በብዙ ሀገሮች እንዳለ የሚሠራበት ቢሆንም ከአገራችን ተጨባጭ ሁኔታ በመነሳት የሁሉም የኅብረተሰብ ድምፅ ሊሰማ የሚችልበት አስተማማኝ ሁኔታ መፍጠር አስፈላጊ ሆኖ በመገኘቱ የሕግ ማሻሻያ ይደረጋል ሲሉ ለሕዝቡ ቃል ገብተዋል። ይህም ሆኖ ይህ ቃል ሳይተገበር ዓመቱ የመጠናቀቂያ ምዕራፍ ላይ መድረሱ ብቻም ሳይሆን ለምን ሳይተገበር እንደቀረም ግልጽ መረጃ ለህዝብ አለመሰጠቱ ወትሮም የተገባው ቃል ለይስሙላ ነው የሚሉ ወገኖችን ሃሳብ ሚዛን የደፋ አድርጎታል።

 

 

የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ መውጣት

     ሕገ መንግስታዊ ስርአቱን ለማስከበርና የሕዝብና የዜጎችን ሰላምና ፀጥታ ለማስጠበቅ የሚኒስትሮች ምክር ቤት መስከረም 28 ቀን 2009 ዓ.ም የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ደንግጓል። ከ2008 ዓ.ም ጀምሮ በተለያዩ የሀገራችን ክፍሎች የተስተዋለውን የጸጥታ መደፍረስ በአጭር ጊዜ ውስጥ በቁጥጥር ስር አድርጎ የህዝቡን ሰላምና ፀጥታ ወደ ነበረበት ለመመለስ በየቦታው ለታየው ሁከት፣ ረብሻና ስርዓት አልበኝነት ዋንኛ መገለጫ በሆኑ አውዳሚ ተግባራት ላይ የተጣለውን ክልከላ እንዲሁም ክልከላዎቹ ሲጣሱ በአዋጁ መሰረት የሚወስዱ የአስቸኳይ ጊዜ እርምጃዎችን በመለየት አስቀድሞ ለህዝብ ማሳወቅ እንዲሁም አዋጁ ተፈፃሚ ሆኖ በሚቆይበት ጊዜ ክልከላዎቹን ጥሰው በሚገኙ ሰዎችና ድርጅቶች ላይ ተገቢውን የአስቸኳይ ጊዜ እርምጃ መውሰድ ተገቢ ሆኖ ስለተገኘ የህዝብን ሰላምና ፀጥታ ለማስጠበቅ የወጣው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ቁጥር መስከረም 28/2009 አንቀፅ 13/2/ እና በደንቡ አንቀፅ 4 በተፈቀደው መሰረት መመሪያ ወጥቶ ሲሰራበት ከቆየ በኋላ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ በ10 ወሩ በሐምሌ ወር 2009 ዓ.ም መጨረሻ በዕረፍት ላይ የነበረው ፓርላማ በአስቸኳይ ተጠርቶ እንዲነሳ ሆኗል።

የካቢኔ ሹም ሹር

ጥቅምት 22 ቀን 2009 ዓ.ም የተካሄደው የሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት መደበኛ ስብሰባ ላይ ጠ/ሚ ኃይለማርያም ደሳለኝ ብዙዎቹን ነባር የካቢኔ አባላትን በማሰናበት በአዳዲስ ምሁራን እንዲተኩ አድርገዋል። ከነባር ተሰኗባቾች መካከል ዶ/ር ቴዎድሮስ አድሃኖም፣ ዶ/ር ተከስተብርሃን አድማሱ፣ ወ/ሮ አስቴር ማሞ፣ አቶ መኩሪያ ኃይሌ፣ አቶ ያዕቆብ ያላ፣ አቶ ጌታቸው ረዳ፣ ወ/ሮ ዘነቡ ታደሰ፣ አቶ ቶሎ ሻጊና የመሣሠሉት ተጠቃሾች ነበሩ።

 

የቆሼ አደጋ

ቅዳሜ መጋቢት 2 ቀን 2009 ዓ.ም በኮልፌ ቀራኒዮ ክ/ከተማ ወረዳ 1 ልዩ ስሙ ቆሼ ተብሎ በሚጠራው አካባቢ የቆሻሻ ክምር ተደርምሶ ከ75 በላይ ሰዎች ሞት እና ከ300 በላይ መፈናቀል አደጋ መድረሱ፣ ይህን ተከትሎ ከመጋቢት 6 ቀን 2009 ጀምሮ ለሶስት ቀናት ብሔራዊ የሐዘን ቀን መታወጁ የሚታወስ ነው። አደጋውን ተከትሎ ሕዝቡ ባደረገው ርብርብ ከ100 ሚሊየን ብር ያላነሰ መዋጮ መሰብሰብ መቻሉም የሚጠቀስ ነው።

በአዲስአበባ ከተማ ላይ የኦሮሚያ ጥቅም ጉዳይ

በፌዴራል ሕገመንግሥት መሠረት የኦሮሚያ ክልል በአዲስአበባ ላይ ያለውን ልዩ ጥቅም የሚመለከተው ረቂቅ አዋጅ ከ22 ዓመታት ዝምታ በኋላ የፓርላማን ደጃፍ መርገጥ የቻለው በሰኔ ወር 2009 ዓ.ም ነበር። ረቂቅ አዋጁ በሚኒስትሮች ም/ቤት ጸድቆ ለፓርላማው የቀረበ ሲሆን ስፋት ካለው ይዘቱ መካከል ‘ፊንፊኔ’ የሚለው መጠሪያ ከአዲስአበባ ስያሜ እኩል ዕውቅና እንደሚያገኝ፣ የኦሮምኛ ቋንቋ በተጓዳኝ የከተማ አስተዳደሩ የሥራ ቋንቋ እንደሚሆን፣ የኦሮሞ ልጆች በአፍ መፍቻ ቋንቋቸው በአዲስአበባ ከተማ በሚከፈቱ ት/ቤቶች እንደሚማሩ፣ በልማት መስፋፋት ምክንያት ከይዞታቸው ለተፈናቀሉ የኦሮሞ አርሶአደሮች ካሳ እንደሚሰጥ ይደነግጋል።

አዋጁ ከመተግበሩ በፊት በአዲስ አበባ ከአምስት ያላነሱ ደፋን ኦሮሞ ቋንቋ የሚያስተምሩ የትምህርት ተቋማት ተከፍተው ተማሪዎችን በመቀበል በ2010 ዓ.ም ለማስተማር የተዘጋበት ሁኔታ ተስተውሏል።

ረቂቅ አዋጁ በቀጣዩ ዓመት ፓርላማው ያጸድቀዋል ተብሎ ይጠበቃል።

 

በቅማንት ጉዳይ ሕዝበ ውሳኔ

የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ የአማራ እና የቅማንት ሕዝቦች ተቀላቅለው በሚኖሩባቸው 12 ቀበሌዎች መስከረም 7 ቀን 2010 ዓ.ም ሕዝበ ውሳኔ ለማካሄድ ማቀዱን ይፋ ያደረገው በዚሁ በነሐሴ ወር 2009 ዓ.ም ነው።

 የአማራ ክልል ም/ቤትን ቀደም ብሎ መጋቢት 3 ቀን 2007 ዓ.ም የቅማንት ማህበረሰብ ራሱን በራሱ እንዲያስተዳድር ውሳኔ ማሳለፉን ተከትሎ የቅማንት ማህበረሰብ የራስ አገዝ አስተዳደር 42 ቀበሌዎችን በማቀፍ እንዲመሰረት ማድረጉ የሚዘነጋ አይደለም።

የምርጫ ቦርድ የሚያካሂደው የሕዝበ ውሳኔ የአማራ እና የቅማንት ማህበረሰቦች ተቀላቅለው የሚኖሩባቸውን 12 ቀበሌዎች ብቻ የሚመለከት ነው ተብሏል።

“የግል ሚዲያዎችን መንግስት እንደሚፈልጋቸው ጥያቄ ውስጥ መግባት የለበትም”

አቶ አባዱላ ገመዳ

የሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት አፈ ጉባኤ

ሰኞ ነሐሴ 22 ቀን 2009 ዓ.ም በተባበሩት መንግሥታት የአፍሪካ ኢኮኖሚ ኮሚሽን አዳራሽ፤ የግል ሚዲያዎች በሀገር አቀፍ ደረጃ ያሉበት ሁኔታ፣ እያጋጠሟቸው ያሉት ተግዳሮቶች እና ቀጣይ የመፍትሄ አቅጣጫዎችን ለማስቀመጥ የተሰናዳ የምክክር መድረክ ተካሂዷል።

በዚህ የምክክር መድረክ የተገኙት የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አፈ ጉባኤ አቶ አባዱላ ገመዳ ከመድረኩ “መንግስትዎ የግል ሚዲያዎችን የልማት እና የዴሞክራሲ አጋር አድርጐ ይወስዳቸዋል ወይ?” ተብለው ለቀረበባቸው ጥያቄ የሰጡትን ምላሽ በዚህ መልኩ አቅርበነዋል።

 

 

አፈጉባኤ አቶ አባዱላ ገመዳ ምላሻቸውን ምሳሌ በመስጠት ነበር የጀመሩት። ይኸውም “ሚዲያ በኒውክለር የሚመሰል ነው። በአንዳንድ ሀገሮች የኤሌትሪክ ኃይል ይሰጣል፤ ሀገር ይገነባል። በሌሎች ሀገሮች ደግሞ የጥፋት መሣሪያ ነው፤ ማንም ሳይለይ ያጠፋል። በጎረቤታችን ሩዋንዳ አንድ የኤፍኤም ሬዲዮ ጣቢያ ሕዝብ አፋጅቷል፤ ለ700ሺ ሰዎች እልቂት ምክንያት ሆኗል። ስለዚህም ሚዲያ ሁለቱንም ተግባራት ሊያከናውን የሚችል ነው።”

ከዚህ ሀገር ተጨባጭ ሁኔታ ጋር አያይዘውም፤ “በእኛ ሀገር የመንግስት እና የግል ሚዲያዎች የተጫወቷቸው ምርጥ ሥራዎች አሉ ብሎ መውሰድ ይቻላል። በዴሞክራሲያው ሥርዓት ውስጥ ብሔራዊ መግባባቶች እንዲፈጠሩ ችግሮች ነቅሶ በማውጣት ሕብረሰተቡ ችግሮቹን እንዲረዳ በማድረግ በእያንዳንዱ ጉዳዮች ላይ መግባባት እንዲፈጥር የሰሯቸው በጣም ጥሩ ስራዎች አሉ። በእኔ ግምት አንዳንዶቻችን እንደምንገልጸው ሳይሆን፤ ከሚዲያ ያገኘነው ልምድ ውድቀት አይደለም። በጣም ብዙ የተገኙ ልምዶች አሉ። ብዙ ያደጉና ያበቡ ነገሮች አሉ። ብዙዎች በኢንዱስትሪው ውስጥ አልፈዋል፤ ጥቂቶች ግን ቀርተዋል። ሚዲያው ሲፈጠር ብዙ ፍላጎት ያለው ሰው ወደ ሥራው ገብቷል። ነገር ግን ፍላጎት ብቻውን፣ በቂ አይደለም። ሙያው ብቃትን ይጠይቃል፤ ብቃትም ብቻ በራሱ በቂ አይደለም። የሥርዓቱን ባሕሪ መረዳትም ያስፈልጋል፤ የሥርዓቱን ባሕሪ ካልተረዳህ መዋኘት አትችልም። ስለዚህ እነዚህ ሁሉ ተጣጥመው ተግባራዊ በሚሆኑበት ወቅት የተመዘገበው ኃይል ሁሉ አልቀጠለም። አንዳዶች ምርጥ ሥራዎች ሲሰሩ፤ የተወሰኑት ችግር ውስጥ ገብተዋል፤ በመንግስትም በግሉም ዘርፍ የሚታዩ ናቸው። አንዳንዶቹ ደግሞ ገና ከጅምሩ ፀረ-ሕገመንግስት አፍራሽ ተግባሮች ውስጥ ገብተው ታይተዋል።” ብለዋል።

“መንግስት የግል ሚዲያዎች ይፈልጋል ወይ?” ለሚለው ጥያቄ መልሱ፤ “አዎ ይፈልጋል የሚል ነው። የሚፈልገው ደግሞ ዴሞክራሲን ስለሚፈልግ ነው፤ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓቱ እንዲገነባ ስለሚፈልግ ነው። ምንአልባት በጣም ለየት ባለመንገድ ልማታችን እና ዴሞክራሲያችን እኩል ተራምዶ የሕዝባችን ሁለንተናዊ መብት የሚጠበቅበት ሥርዓት በሀገራችን እንዲኖር ነው። ምክንያቱም የልማታችን የሰላማችን እና የአንድነታችን ቀጣይነት የሚረጋገጠው በእሱ ስለሆነ ነው፤ ሌላ ምንም አማራጭ የለንም።” ሲሉ አስቀምጠዋል።

አፈጉባኤው ወደኋላ መለስ ብለው፤ “ቀደም ብሎ “ዴሞክራሲ የምርጫ ሳይሆን፣ የህልውና ጉዳይ ነው” ያለ መንግስት ነው። ዴሞክራሲ አንዱ አስተዳደር ሌላውን አስተዳደር የመምርጥ ጥያቄ ሳይሆን፤ ለእኛ ዴሞክራሲ የሕልውና ጉዳይ ነው። ብዙ ብሔር ብሔረሰቦች አሉ፤ ብዙ ሐይማኖቶች አሉ፤ የተለያየ አስተሳሰብ ያለበት ሀገር ነው፤ በዚህ ላይ ድህነት ተጨምሮ አለ። ስለዚህም በዚህ አይነት ሕብረተሰብ ውስጥ ሀገር በኢኮኖሚ ገንብቶ አስቀጥሎ መሄድ የሚቻለው፣ በዴሞክራሲ ብቻ ነው። ሌሎች መንገዶች ተሞክረው አልተቻለም፤ ወድቀዋል። ሀገራችን ሞክራቸዋለች አላዋጡም፤ ፈርሰዋል። አዋጪው መንገድ ዴሞክራሲ ብቻ ነው። ዴሞክራሲ የሕልውና ጥያቄ ነው ካልን፤ አንዱ የዴሞክራሲ ምሶሶው፤ ሚዲያ ነው።”

“ሚዲያ ማለት ጥቂት የመንግስት፣ ሚድያዎች ማለት አይደለም። ሁሉንም ሃሳቦች ማስተናገድ የሚችሉ ሚዲያዎች በሀገር ውስጥ እንዲፈጠሩ ማድረግ ነው። ስለዚህም የግል ሚዲያዎችን መንግስት ይፈልጋል የሚለው፤ ጥያቄ ውስጥ መግባት የለበትም። አብረን በጋራ መስራት ይፈለጋል ወይ ለሚለው፣ በፍፁም ጥያቄ ውስጥ መግባት የለበትም። ሚዲያ የምርጫ ሳይሆን የሕልውና ጉዳይ በመሆኑ በሕገ-መንግስታችን ጥበቃ አግኝቷል። ይህን ሊያረጋግጡ የሚችሉ ተቋሞች ተቋቁመዋል፤ አዋጆችም ወጥተዋል። ስለዚሀም መንግስት ከዚህ በላይ አይደለም፤ እነዚሁኑ ነው የሚያስከብረው።” ሲሉ የመንግስት ሚና ሕግ ማስከበር መሆኑን ገልፀዋል።

ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ አሉ አቶ አባዱላ ገመዳ፤ “ምንም ይሁን ማንም ሊጠብቃቸው የሚገቡ ጉዳዬች አሉ። ይኸውም፤ የሀገራችን ሕልውና ነው። ምክንያቱም “የሕልውና ጉዳይ ነው” የተባለበት፤ ሀገራችን መቀጠል፣ ከድህንት መውጣት እና አንድነታችንም ማበብ ስላለበት ነው። ይህንን ሕልውናችን የሚነካ ጉዳይ በየትኛውም መንገድ መፈቀድ የለበትም። ስለዚህም ሕልውናችን ከሚነካ ነገር መውጣት ያስፈልጋል ማለት ነው። ከሕልውናችን ውጪ በጣም የሚያሰራበት ብዙ ቦታ አለ። መጫወቻው ቦታ በጣም ሰፊ ነው። ሕብረተሰቡን የምናስተምርበት፤ ያሉንን ችግሮች ነቅሰን የምናወጣበት፣ መፍትሄዎችን የምናሳይበት፣ በጣም ሰፊ ሜዳ አለ። ይህንን ሰፊ ሜዳ በመጠቀም ብሔራዊ መግባባታችን በፈጣን ሁኔታ ማረጋገጥ አለብን። ትውልድን ለመገንባት ያስፈልጋል። እድገታችን ለማፋጠን መስራት ያስፈልጋል።”

አያይዘውም፤ “ግራና ቀኝ መርገጥ ውጤቱ፤ ጥፋት ነው። ለሁላችንም አይጠቅም። በርግጥ ብዙዎቹ የተባሉትን ይላሉ። አምነስቲ እና ሌሎቹም ጋዜጠኞች ይታሰራሉ ይላሉ። አንድ ነገር መታወቅ ያለበት፣ ረጋ ብሎ ማሰብ ያስፈልጋል። ምክንያቱም የእኛን የሚያወግዟቸው ነገሮች በሙሉ፤ በእነሱ ሀገሮች ውስጥ ይተገበራሉ። ለምሳሌ፤ የእኛን ፀረ-ሽብር ሕግ ያወግዛሉ፤ በሀገራቸው ውስጥ ግን በአስደናቂ ሁኔታ ይተገብሩታል። አንድ ጠበንጃ ተገኘ ተብሎ፣ ቤቱን በታንክ ያፈርሳሉ። እኛ አንድ ነገር ስናደርግ ግን ያወግዛሉ። የእኛ ደም ጥቁር አይደለም። የእኛም የእነሱም ደም፤ ቀይ ነው። የእኛ ሀገር፣ ሀገር ነው፣ ደሃ ብንሆንም። የእነሱ ሀገርም፣ ሀገር ነው። ስለዚህም በሀገራችን መኖር አለብን። እንዲሁም የበጎ አድርጐት ሕጎችን በአሜሪካ ይተገበራል። ለምሳሌ በአሜሪካ አንድ በጎ አድራጎት ድርጅት ከተቋቋመበት ዓላማ ወጣ ካለ፤ ግብር ይጥሉበታል። ያስተካክሉታል፤ ከዚያም ወደ መስር ይመልሱታል። በተመሳሳይ መልኩ እኛ ሀገር ሲደረግ ግን መብት ተጣሰ ይላሉ።  ጋዜጠኛም በሽብር ተግባር ውስጥ ከገባ ይጠየቃል። ወይም ካጋጨና ከቀሰቀሰ ይጠየቃል፡፤ እዛም እንደዚሁ ይጠየቃል፤ እዚህም መጠየቅ አለበት። ስለዚህ ብሔራዊ ሕልውናችን የሚነኩ ጉዳዮች ሲታወጁብን እነሱን መመዘኛዎቻችን ማድርግ የለብንም። ይህች ሀገር በሰላም ከዓለም ከፍተኛ እድገት እያስመዘገበች እንድትቀጥል ያደረጋት፣ ውስጣዊ አንድነቷን እና እነዚህ ለችግር የሚያጋልጧትን ሁኔታዎች መቋቋም በመቻሏ ነው። ስለዚህም ሁሉም እዚህ ላይ መተባበር አለበት። ይህ ማለት ግን የዜጎችን መብት መንካት ማለት አይደለም። ዜጎች የመጠየቅ፣ የመፃፍ፣ የመቃወም፣ የመደገፍ መብታቸው የተረጋገጠ ነው፤ መረጋገጥም አለበት። እነዚህ ሁሉ መብቶች ግን ሕልውናችን በማይነኩ ሕልውናችን በሚያረጋግጡ ድንበሮች ውስጥ መሆን አለባቸው። ስለዚህም የግል ጋዜጦችም እዚህ ላይ አንድነት መፍጠር አለብን። እዚህ ላይ አድነት ከፈጠርን፤ ሁሉም አንድ ጃኬት ይልበስ የሚባል ነገር አይኖርም። ነገር ግን መነሻችን መድረሻን፤ ሀገር መሆን አለበት።  ሕገ መንግስቱ መሆን አለበት። እዚያ ላይ ሆነን ጨዋታችን ልቀጥል ይገባል። ከዚህ መለስ ያለው የአመለካካት ልዩነት ተቀባይነት አለው። እንኳን መቶ ሚሊዮን ሕዝብ ውስጥ ቀርቶ በአንድ ቤተሰብ ውስጥ የአመለካከት ልዩነቶች አሉ።” ሲሉ የአመለካከት ልዩነት በጋሬጣነት መነሳት እንዳለበት አስምረውበታል።  

“ሥርዓት ነው የምነገነባው፤ ስለዚሀም ሁላችንም ምን እናድርግ? ከሚለው መነሳት አለብን። መጫወቻ ሜዳችን አንድ ስለሆነ፣ አንዱ ሌላውን እየወቀሰ መሄድ አንችልም። ከዚህ መውጣት አለብን። በመንግስት በኩልም የግሉ ሚዲያ የበለጠ እንዲያብብ ምን እናድርግ? ተብሎ መታሰብ አለበት። መንግስት ምን አድርጓል? ለሚለው ብዙ ነገር አድርጓል። በአመት ሶስት ሺ ተማሪዎች ከሚመረቁባት ሀገር በዓመት ወደ 100ሺ የሚመረቁባትን ሀገር መፍጠር ችሏል። ስለዚህም አስር ጋዜጠኞች ሳይሆኑ 5ሺ ጋዜጠኞች እንዲወጡ አድርጓል። አስር ፀሐፊዎች ሳይሆኑ፤ 100ሺ ፀሐፊዎች እንዲወጡ አድርጓል። ይህ ጋዜጠኝነቱ ላይ ይሰራል፤ ሌላውም ሙያ ላይ ይሰራል። ለእድገት የተከፈቱ በሮዎች ብዙ ናቸው።” ብለዋል።

አፈጉባኤው ቀጠል አድርገውም፤ “ለእያንዳንዱ ገንዘብ አይደጎምም፤ ኪሳራ ነው፤ በር ነው መከፈት ያለበት። እዚህ ውስጥ ሁሉም ሲገባ መክፈል ያለበትን ዋጋ ይከፍላል። የተደላደለና ለስላሳ መንገድ ብቻ አይደለም ያለው። ለምሳሌ ወደ ግብርና የገባው በጣም ተላልጦ ነው ሃብት የሚያፈራው። በሌላው ዘርፍ ተመሳሳይ ነው። በተለይ የጋዜጠኝነት ሥራ ከባድ ነው የሚል ግምት አለኝ። በጣም ጥሩ እውቀት እና ቁርጠኝነት የሚጠይቅ ተግባር ነው። አንዳንዶቹ የላቀ ቁርጠኝነት የሚጠይቅ ሥራ የሚሰሩ አሉ። እንደ ቢቢሲ ሲኤንኤን ጋዜጠኞች ሶሪያ ኢራቅ ውስጥ ጦርነት ሲካሄድ የጥይት መከላከያ አድርገው ጋዜጠኝነት እንደሚዘገቡት በሀገራችን በዚህ ደረጃ ሥራ የሚሰሩ ሚዲያዎች አሉ። ሁልጊዜ ስራቸውን አደንቃለሁ።” ሲሉ እውቅና ሰጥተዋል።

አፈጉባኤው በአስረጅነት ካነሷቸው አንዱ፤ “ለምሳሌ ሕገወጥ ስደትን አብሮ ተጋፍጠው ሞት ከፊታቸው እያሸተቱ በኮንቴነር ተጭነው ከመሐል ሀገር ድንበር ድረስ ተጉዘው ሚስጥሩን ብትንት አድርገው ያወጡ ሚዲያና ጋዜጠኞች በሀገራች አሉ። ግርግር ሳይፈጥሩ በገጠር እንደማንኛውም ስደተኛ ሆነው የገጠሩ ሕዝብ እንዴት እንደሚቸገር እውነታውን ያወጡ ጋዜጠኞች እንዳሉ አውቃለሁ። በጣም ቁርጠኝነትን በሚጠይቅ ሥራ ሞትም ቢሆን እየተጋፈጡ የሚሰሩ ሚዲያዎች እና ጋዜጠኞች እንዳሉ አውቃለሁ። የዚያኑ ያህልም ያገኙትን መረጃ በማጋነን የሚሰሩም አሉ። ስለዚህም ማድረግ ያለብን ሥርዓቱን ለመገንባት መከፈል ያለበት ዋጋ እንዳለ ማወቅ ነው ለዚህ ደግሞ ዋጋ መክፍል አለብን።” ሲሉ ሁሉም አካል መጪውን ለውጥ በፅናት እንዲመለከት አበረታተዋል።¾    

የኢትዮጵያ ብሔራዊ የምርጫ ቦርድ የአማራና ቅማንት ሕዝቦች ተቀላቅለው በሚኖሩባቸው 12 ቀበሌዎች ሕዝበ ውሳኔ ለማካሄድ ቅድመ ዝግጅት ጀመረ። በዚህ መሠረት ቦርዱ የሕዝበ ውሳኔው መስከረም 7 ቀን 2010 ዓ.ም እንዲካሄድ በማቀድ የአፈጻጸም የጊዜ ሰሌዳ ማውጣቱን ይፋ አድርጓል፡፡


ቦርዱ የአማራና ቅማንት ሕዝቦች ተቀላቅለው የሚኖሩባቸው 12 ቀበሌዎች ሕዝበ ውሳኔ እንዲያካሂድ በፌዴሬሽን ምክር ቤት በቀረበለት ጥያቄ መሠረት በማድረግ ቅድመ ዝግጅቶች መጀመሩን በቅርቡ በአምባሳደርነት የተሾሙት የቦርዱ ሰብሳቢ ፕሮፌሰር መርጋ በቃና መግጳቸውን ከቦርዱ የህዝብ ግንኙነት ክፍል ያገኘነው መረጃ ይጠቁማል።


ባሳለፍነው ወር የቦርዱ ፅ/ቤቱ የቴክኒክ ጉዳዮችን ለመመርመር አንድ ቡድን ወደ ቦታው በመላክ የቅድመ ዝግጅት ዳሰሳ ጥናት ማካሄዱንና ስንት ምርጫ ጣቢያዎች ማቋቋም እንዳለበትና ስንት የምርጫ አስፈፃሚዎችና የሕዝብ ታዛቢዎች ማሰማራት እንዳለበት  መለየቱን ቦርዱ አሳውቋል።


የአሁኑ ስብሰባም በሕዝበ ውሳኔ አፈፃፀም የጊዜ ሰሌዳ/ ረቂቅ ላይ ለመመካከርና የአማራና ቅማንት ሕዝቦች ተቀላቅለው በሚኖርባቸው 12 ቀበሌዎች በሚካሄደው ሕዝበ ውሳኔ የአፈፃፀም ማብራሪያ ላይ  ከክልሉ መስተዳድር አካላት እና በክልሉ የተዋቀሩ የሁለቱ ሕዝቦች የጥምር ኮሚቴ አባላት ጋር ጥልቅ ውይይት ተካሂዷል። 


የአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት ምክርቤት አፈ ጉባዔ አቶ ይርሳው ታምሬ በአካባቢው የነበሩትን ጥያቄዎች አብዛኛዎቹ ከሕዝብ ጋር በመወያየት፣ በመግባባት እና በመተማመን የተፈቱ መሆናቸውን በማስታወስ ሕዝበ ውሳኔ የሚካሄድባቸው 12 ቀበሌዎች ግን በሕዝብ ውሳኔ መፍትሄ እንዲያገኙ በሁለቱ ወገኖች ለፌዴሬሽን ምክር ቤት ጥያቄ መቅረቡን አስታውሰው፤ ምርጫ ቦርዱ በነዚህ አካባቢዎች ለሚያካሂደው ሕዝበ ውሳኔ አስፈላጊውን ትብብርና ድጋፍ እንደሚደረግና ሕዝበ ውሳኔው ሠላማዊና ዴሞክራሲያዊ ሆኖ እንዲጠናቀቅ እምነት እንዳላቸው ተናግሯል። በመቀጠልም የሁለቱ ህዝቦች በሠላም አብሮ የመኖር ታሪካቸውን የሚያጠነክርና የሚያጎለብት ሕዝበ ውሳኔ እንደሚሆን ያላቸውን እምነት ገልጿል።


በሁለቱ ህዝቦች ለዘመናት የዘለቀውን ተቻችሎና ተግባብቶ አብሮ የመኖር ግንኙነትና ዝምድና የሚጠናከርበት፣ ችግሮች ተወግደው ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ልማታቸው የሚጎለብትበት፣ የሕዝቦቹ ዘላቂ ሠላምና ብልፅግና የሚረጋገጥበት ሕዝበ ውሳኔ እንዲሆን የበኩላቸውን እንደሚወጡ የመድረኩ ተሳታፊዎች አረጋግጧል።


የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ በኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ሕገ መንግሥት አንቀጽ 102 እና በተሻሻለው የኢትዮጵያ የምርጫ ሕግ አዋጅ ቁጥር 532/1999 ዓ.ም. መሠረት የተቋቋመ ተቋም እንደሆነና፤ ቦርዱ ግዙፍ ሕዝባዊና ሕገ-መንግሥታዊ ኃላፊነት ተሸክሞ ወደ ሥራ ከገባበት ጊዜ ጀምሮ በየአምስት ዓመቱ በተከታታይ የሚካሄዱ ምርጫዎችን የጠቅላላ ምርጫ አምስት ጊዜ፣ የአካባቢ ምርጫ አምስት ጊዜ እንዲሁም በተለያዩ ደረጃ የምርጫ ዓይነቶች ማለትም የማሟያ ምርጫ፣ ድጋሜ ምርጫ እና ሕዝበ-ውሳኔዎችን ነፃ፣ ፍትሃዊ፣ ዴሞክራሲያዊ እንዲሁም በሕዝብ ዘንድ ተዓማኒ ሆነው እንዲጠናቀቁ በማድረግ በርካታ ልምድ ያካበተ ተቋም ነው።


ሕዝበ ውሳኔ ማለት በኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ መንግስት ሲወሰን የህዝብ ፍላጎትን ለመለካት እና የሕዝብን ውሳኔ ለማወቅ ድምፅ የሚሰጥበት ሥርዓት ነው። በዚሁ መሠረት ቦርዱ ከተቋቋመበት ጊዜ ጀምሮ በርካታ የሕዝበ ውሳኔ ምርጫዎችን በብቃት በማካሄድ የህዝቦችን የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤትነትን አረጋግጧል። ለአብነት ለመጥቀስ የቤጊ ሕዝበ ውሳኔ፣ በኦሮሚያና በኢትዮጵያ ሶማሌ አዋሳኝ ቀበሌዎች፣ እንዲሁም በኦሮሚያ እና በደቡብ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልሎች አዋሳኝ በሆኑት ቀበሌዎች ላይ የተካሄዱ ሕዝበ ውሳኔዎች ሠላማዊና ዴሞክራሲያዊ በሆነ መንገድ መጠናቀቃቸውን ይታወሳል፡፡


የኢትዮጵያ ብሔራዊ የምርጫ ቦርድ የአማራና የቅማንት ሕዝቦች ተቀላቅለው በሚኖርባቸው 12 ቀበሌዎች ለሚካሄደው ሕዝበ ውሳኔ አፈፃፀም ያጸደቀው የጊዜ ሰሌዳ እነሆ።

የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ

የአማራና የቅማንት ሕዝቦች ተቀላቅለው በሚኖሩባቸው 12 ቀበሌዎች ለሚካሄደው ሕዝበ ውሳኔ አፈፃፀም የጊዜ ሰሌዳ

ነሐሴ 2009 ዓ.ም

ተ.ቁ

ክንውን

ቀን

1

በህዝበ ውሳኔው የጊዜ ሰሌዳ እና የህዝብ ውሳኔ ማስፈጸሚያ ማብራሪያ ላይ ውይይት የሚደረግበት፤

ነሐሴ 10 ቀን 2009 ዓ.ም

2

ለህዝበ ውሳኔው አስፈፃሚዎች ስልጠና የሚሰጥበት፤

ነሐሴ 24 እና 25 ቀን 2009 ዓ.ም

3

ለህዝበ ውሳኔው የህዝብ ታዛቢዎች ምርጫ የሚካሄድበት፤

ነሐሴ 28 ቀን 2009 ዓ.ም

4

ስለህዝበ ውሳኔው የድምፅ አሰጣጥ ሂደት ለህዝቡ ገለፃ የሚሰጥበት፤

ነሐሴ 28 ቀን 2009 ዓ.ም

5

ለህዝበ ውሳኔው ድምፅ ሰጪዎች ምዝገባ የሚከናወንበት፤

ነሐሴ 29 ቀን 2009 ዓ.ም እስከ መስከረም 3 ቀን 2010 ዓ.ም

6

የህዝበ ውሳኔው የመራጮች መዝገብ ለህዝብ ክፍት ሆኖ የሚቆይበት፤

ከመስከረም 4 እና 5 ቀን 2010 ዓ.ም

7

የህዝበ ውሳኔው ቅሬታ በየደረጃው የሚቀርብበት እና ውሳኔ የሚሰጥበት፤

ነሐሴ 29 ቀን 2009 ዓ.ም እስከ መስከረም 12 ቀን 2010 ዓ.ም

8

የህዝበ ውሳኔው የድምፅ መስጫ ዕለት፤

መስከረም 7 ቀን 2010 ዓ.ም ከጠዋቱ 12፡00 ሰዓት እስከ ምሽቱ 12፡00 ሰዓት

9

ድምፅ አሰጣጡ እንደተጠናቀቀ የህዝበ ውሳኔ ድምጽ ቆጠራ የሚጀመርበት፤

መስከረም 7 ቀን 2010 ዓ.ም ከምሽቱ 12፡00 ሰዓት ጀምሮ

10

የህዝበ ውሳኔው የድምፅ ቆጠራ በድምፅ መስጫ ጣቢያው በይፋ የሚገለፅበት፤

መስከረም 8 ቀን 2010 ዓ.ም

11

የህዝበ ውሳኔው የድምጽ ቆጠራ ውጤት ተጠናቅሮ ለፌደሬሽን ምክር ቤት የሚላክበት፡፡

መስከረም 15 ቀን 2010 ዓ.ም

 

 

የቅማንት ማህበረሰብ ራሱን በራሱ እንዲያስተዳድር ስለመወሰኑ፣


የአማራ ክልል ምክር ቤት መጋቢት 3 ቀን 2007 ዓ.ም ባካሄደው ጉባዔ የቅማንት ማህበረሰብ ራሱን በራሱ እንዲያስተዳድር ውሳኔ ማሳለፉ አይዘነጋም፡፡ ይህንን ውሳኔ ተከትሎም በሰሜን ጎንደር ዞን የቅማንት ማህበረሰብ የራስ ገዝ አስተዳደር 42 ቀበሌዎችን እንዲያቅፍ ተደርጎአል፡፡ በቀጣይም ከሕዝቡ ጋር በተደረጉ ውይይቶች 12 ቀበሌዎች ወደራስገዙ እንዲካተቱ መደረጉ የሚታወስ ነው፡፡ በአሁኑ ሰዓት ደግሞ የአማራና የቅማንት ሕዝቦች ተቀላቅለው በሚኖሩባቸው 12 ቀበሌዎች ሕዝበ ውሳኔ እንዲካሄድ ተወስኖአል፡፡


የቅማንት ማህበረሰብ በሰሜን ጎንደር ዞን በተወሰኑ ወረዳዎች የሚገኝ እና ራሱን በራሱ ለማስተዳደር ጥያቄ ሲያነሳ የቆየ ሕዝብ ነው፡፡

 

የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮምሽን

የቅማንት ግጭትን አስመልክቶ ምን አለ

የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮምሽን ሰኔ 3 ቀን 2008 ዓ.ም ለሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት ባቀረበው ሪፖርት የቅማንት ብሄረሰብ የማንነት ጥያቄ ተከትሎ ስለደረሰው ግጭት እንዲህ ብሏል፡፡

በሰሜን ጎንደር ዞን የቅማንት ብሄረሰብ የማንነት ጥያቄ ማቅረቡ ሕገመንግስታዊ እንደነበር የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮምሽን ሪፖርት ይጠቅሳል። ይህ ጥያቄ ምላሽ ለመስጠት በክልሉ መንግስት እንዲሁም በፌዴራሉ የፌዴሬሽን ም/ቤት በኩል የተወሰዱት እርምጃዎች ግን ደካማ መሆን ለግጭቱ መፈጠር አይነተኛ ምክንያት መሆኑን አመላክቷል። እንዲሁም አጥኚ ቡድን ተቋቁሞ ጥያቄው የጥቂት ቋንቋውን ተናጋሪ ግለሰቦች አድርጎ ለማሳየት መሞከሩ ትክክል እንዳልነበር፣ ሕገመንግስቱ ቋንቋን መሠረት ቢያደርግም ቋንቋውን አንድም ሰው ተናገረው ወይም ከዚያ በላይ ሕገመንግሥቱ ያስቀመጠው ነገር እንደሌለ ተመላክቷል።

 

ግጭቱ ከተፈጠረ በኃላ ከሰሜን ጎንደር ዞን የተሠማራው ልዩ ኃይል በተለይ በአይከልና በማወራ ቀበሌዎች በወሰደው እርምጃ በሰላማዊ ሰዎች ላይ የሞትና የመቁሰል አደጋ እንዲከሰት ማድረጉ ተመጣጣኝና ህጋዊ ምክንያት የሌለው ነበር ብሎታል።

 

በኮምሽኑ ሪፖርት መሠረት ከቅማንት የማንነት ጥያቄ ጋር ተያይዞ በተከሰተ ግጭት በአጠቃላይ 97 ሰዎች ሲሞቱ 86 ሰዎች ላይ ደግሞ ቀላልና ከባድ የመቁሰል አደጋ ደርሷል።

 

ኮምሽኑ በሪፖርቱ ላይ ባቀረበው ምክረሃሳብ የህዝቡ ጥያቄ አግባብ ባለው ሕግ መሠረት እንዲፈታ፣ ችግሩን በማባባስ ረገድ ሚና የነበራቸው አካላት ጉዳያቸው ተጣርቶ ለፍርድ እንዲቀርቡ ጠይቋል። ሕገመንግሥቱ ለሁሉም ብሄር ብሄረሰቦች እኩል ቦታ የሚሰጥ ቢሆንም ከዚህ በፊት የተለያዩ በደሎች ለደረሰባቸው ብሄረሰቦች ልዩ ጥበቃና ድጋፍ ሊደረግላቸው እንደሚገባ በሚያዘው መሠረት የአማራ ክልል ልዩ ድጋፋ ባለማድረጉ የቅማንት ማህበረሰብን ይቅርታ ሊጠይቅ ይገባል ማለቱ አይዘነጋም።¾

የመንግስት የፋይናንስ ድርጅቶች ማለትም የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ፣ የኢትዮጵያ ልማት ባንክ እና ኢትዮጵያ መድን ድርጅት በ2009 በጀት ዓመት ያስመዘገቡት ጠቅላላ ሀብት ወደ ብር 523 ነጥብ 01 ቢሊዮን ማደጉ ተሰማ። ከዚህ ጠቅላላ ሐብት ውስጥ ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ብር 465 ነጥብ 8 ቢሊዮን በማስመዝገብ ከፍተኛ ድርሻ መያዙም ዶ/ር ስንታየሁ ወ/ሚካኤል የምንግሥት ፋይናንስ ድርጅቶች ኤጀንሲ ዋና ዳይሬክተር ሰሞኑን አስታወቁ።

ሶስቱም የፋይናንስ ድርጅቶች ያስመዘገቡት ጠቅላላ ሐብት እ.ኤ.አ. እስከ ሰኔ 30/2017 ወደ ብር 523 ነጥብ 01 ቢሊዮን ያሻቀበ ሲሆን ከእቅዱ ብር 517 ነጥብ 07 ቢሊዮን ባር ሲነፃፀር የ101 ነጥብ 15 በመቶ አፈፃፀም አሳይቷል። ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 440 ነጥብ 37 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር የ82 ነጥብ 64 ቢሊዮን ወይም የ18 ነጥብ 77 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል።

ከዚሁ ሐብት ውስጥ በጥሬ ገንዘብ የሚገኘው ብር 59 ነጥብ 75 ቢሊዮን ሲሆን እስከ ሪፖርት ዘመኑ በብድር መልክና በኢንቨስትመንት መልኩ ከጠቅላላ ሐብት ውስጥ ያላቸው የድርሻ መጠን እንደቅደም ተከተላቸው ብር 183 ነጥብ 51 ቢሊዮን እና ብር 269 ነጥብ 76 ቢሊዮን ነው።

እንዲሁም የመንግስት የፋይናንስ ድርጅቶች ያስመዘገቡት ጠቅላላ ዕዳ ብር 490 ነጥብ 12 ቢሊዮን ያሻቀበ ሲሆን ከእቅዱ ብር 487 ነጥብ 91 ቢሊየን  ጋር ሲነፃፀር የ100 ነጥብ 45 በመቶ አፈፃፀም አስመዝግቧል። ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 415 ነጥብ 5 ቢሊዮን  ጋር ሲነፃፀር የ74 ነጥብ 62 ቢሊዮን  ወይም የ17 ነጥብ 96 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል።

የሶስቱ የፋይናንስ ድርጅቶች ካፒታል ሪዘርቩን ጨምሮ ብር 32 ነጥብ 9 ቢሊዮን ያሻቀበ ሲሆን ከእቅዱ ብር 29 ነጥብ 16 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር የ112 ነጥብ 76 በመቶ አፈፃፀም አስመዝግቧል። ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 24 ነጥብ 9 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር የ8 ቢሊዮን ወይም የ32 ነጥብ 13 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል።

 

1.  የሶስቱ የመንግስት የፋይናንስ ድርጅቶች እ.ኤ.አ. ሰኔ 30/2017 ላይ በተናጠል ያላቸው ጥቅል የሐብት፣ ዕዳና ካፒታል እንደሚከተለው ቀርቧል፣

 

v    ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ

·   የባንኩ ጠቅላላ የሀብት ክምችት ብር 465 ነጥብ 8 ቢሊዮን የደረሰ ሲሆን ይህም ከእቅዱ ብር 452 ነጥብ 31 ቢሊዮን አንጻር ሲታይ 102 ነጥብ 97 በመቶ አፈፃፀም ማስመዝገብ መቻሉን ያሳያል። ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 384 ነጥብ 62 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር የ81 ነጥብ 18 ቢሊዮን ወይም የ21 ነጥብ 1 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል። ለዚህም የደንበኞች ብድርና ቅድሚያ ክፍያ እና ከብሔራዊ ባንክ ተቀማጭ ዋናውን ድርሻ ወስደዋል። ባንኩ ከሁለቱ የመንግስት ፋይናንስ ተቋም ጠቅላላ ሀብት ጋር ሲነፃፀር 89 ነጥብ 05 በመቶ የሚሆነውን ሀብት የያዘ ሲሆን የሌሎቹ 10 ነጥብ 95 በመቶ ይሸፍናል።

· የባንኩ ጠቅላላ ዕዳ ብር 441 ነጥብ 85 ቢሊዮን ሲሆን ይህም ከእቅዱ ብር 433 ነጠብ 86 ቢሊዮን 101 ነጥብ 84 በመቶ መሆኑን ያሳያል። ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 368 ነጥብ 5 ቢሊዮን ብር ሲነፃፀር 73 ነጥብ 35 ቢሊዮን ወይም 19.9 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል።

·         የባንኩ ካፒታል ሪዘርቩን ጨምሮ ብር 23 ነጥብ 91 ቢሊዮን የደረሰ ሲሆን ይህም ከታቀደው ብር 18 ነጥብ 45 ቢሊዮን 129 ነጥብ 61 በመቶ ማስመዝገብ መቻሉን ያሳያል። ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 16 ነጥብ 14 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር የ7 ነጥብ 77 ቢሊዮን ወይም የ48 ነጥብ 14 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል። ባንኩ ከሐብት እዳና ካፒታል አንጻር እቅድ ክንውኑ ሲታይ ጥሩ አፈፃፀም እንዳስመዘገበ መረዳት ይቻላል።

 

 

v    ኢትዮጵያ ልማት ባንክ

·      ባንኩ ጠቅላላ ያስመዘገበው ጠቅላላ ሀብት ብር 53 ነጥብ 12 ቢሊዮን ሲሆን ይህም ከእቅዱ ብር 60 ነጥብ 67 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር 87 ነጥብ 56 በመቶ ማከናወኑን ያሳያል። ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 52 ነጥብ 25 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር የ0 ነጥብ 87 ቢሊዮን ወይም የ1 ነጥብ 7 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል።

·    የባንኩ ጠቅላላ ዕዳ ብር 45 ነጥብ 2 ቢሊዮን ሲሆን ይህም ከእቅዱ ከነበረው ብር 50 ነጥብ 93 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር 88 ነጥብ 76 በመቶ አፈፃፀም አሳይቷል። ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 44 ነጥብ 34 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር የ0 ነጥብ 86 ቢሊዮን ወይም የ1 ነጥብ 94 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል።

· የባንኩ ካፒታል ብር 7 ነጥብ 92 ቢሊዮን ሲሆን  ይህም ከታቀደው ብር 9.74 ቢሊን 81 ነጥብ 31 በመቶ አስመዝግቧል። ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 7 ነጥብ 92 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር ምንም ዓይነት ጭማሪ አያሳይም።

 

v    የኢትዮጵያ መድን ድርጅት

·         የድርጅቱ ሀብት ጠቅላላ ብር 4 ነጥብ 12 ቢሊዮን የደረሰ ሲሆን ከእቅድ ተይዞ ከነበረው ብር 4 ነጥብ 1 ቢሊለን አንፃር ሲታይ 100 ነጥብ 68 በመቶ ብልጫ አስመዝግቧል። ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 3 ነጥብ 5 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር የ0.62 ሚሊዮን ወይም የ17 ነጥብ 71 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል።

·  በዚሁ ወቅት የድርጅቱ ጠቅላላ ዕዳብር 3 ነጥብ 1 ቢሊዮን የደረሰ ሲሆን በእቅድ ከተያዘው ብር 3 ነጥብ 12 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር በብር 98 ነጥብ 42 ከመቶ አፈፃፀም ያሳያል። ከባለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 2 ነጥብ 7 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር 0 ነጥብ 4 ቢሊዮን ወይም 14 ነጥብ 81 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል።

·     የድርጅቱ ካፒታል ሪዘርቩን ጨምሮ ብር 1 ነጥብ 05 ቢሊዮን የደረሰ ሆን ይህም በእቅድ ከተያዘው ብር 0. 97 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር 107 ነጥብ 9 በመቶ አፈፃፀም ያሳያል። ካለፈው በጀት ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 827 ነጥብ 49 ሚሊዮን ጋር ሲነፃፀር የ220 ሚሊዮን ወይም የ26 ነጥብ 51 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል።

 

2.     የመንግስት የፋይናንስ ድርጅቶች የትርፍ አቋም እ.ኤ.አ. ሰኔ 30/ 2017

ሶስቱም የፋይናንስ ድርጅቶች በትርፋማነት የተመዘገበው ውጤት ብር 15 ነጥብ 64 ቢሊዮን ሲሆን ከእቅዱ ብር 14 ነጥብ 55 ቢሊየን ጋር ሲነፃፀር 107 ነጥብ 49 በመቶ አፈፃፀም አሳይቷል። ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 14 ነጥብ 8 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር የ0 ነጥብ 84 ቢሊዮን ወይም የ5 ነጥብ 7 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል።

 

v    የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ

ብር 12 ነጥብ 96 ቢሊዮን ትርፍ አቅዶ 14 ነጥብ 62 ቢሊዮን ትርፍ አስመዝግቧል። ይህም የእቅዱን 112 ነጥብ 75 በመቶ ማከናወኑን ያሳያል። ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 13 ነጥብ 9 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር የ0 ነጥብ 72 ቢሊዮን ወይም የ5 ነጥብ 2 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል። ባንኩ ከሁለቱ የመንግስት ፋይናንስ ተቋማት ጠቅላላ ትርፍ ጋር ሲነፃፀር 95 በመቶ የሚሆነውን ድርሻ የያዘ ሲሆን የሌሎቹ 5 በመቶ ይሸፍናል።

 

v  የኢትዮጵያ ልማት ባንክ

ብር 934 ነጥብ 34 ሚሊዮን ትርፍ አቅዶ 323 ነጥብ 85 ሚሊዮን ትርፍ አስመዝግቧል። ይህም 34 ነጥብ 66 በመቶ ማከናወኑን ያመለክታል። ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 425 ነጥብ 45 ሚሊዮን ጋር ሲነፃፀር የ101 ነጥብ 63 ሚሊዮን ወይም የ23 ነጥብ 9 በመቶ ቅናሽ አሳይቷል።

 

v  የኢትዮጵያ መድን ድርጅት

ድርጅቱ ብር 651 ነጥብ 73 ሚሊዮን ትርፍ አቅዶ 698 ነጥብ 58 ሚሊዮን ትርፍ አስመዝግቧል። ይህም 107 ነጥብ 19 በመቶ ማከናወኑን ያመለክታል። ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው ብር 486 ነጥብ 17 ሚሊዮን ጋር ሲነፃፀር የ212 ነጥብ 41 ሚሊዮን ወይም የ43 ነጥብ 7 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል። ለክንውኑ መጨመር ዋንኛ ምክንያት በመጀመሪያ ሩብ ዓመት ከመንግስት ተቋማት ይሰበሰባል ተብሎ በእቅድ የተያዘው ገንዘብ ወደ አራተኛው ሩብ ዓመት በመሰብሰቡ ነው።

 

3.      የብድር ሥራ እንቅስቃሴ

የመንግስት የፋይናንስ ድርጅቶች ወደ ኢኮኖሚው ያሰራጩት የብድር መጠን የብድር ቦንድ ኩፖን ጨምሮ ብር 99 ነጥብ 9 ቢሊዮን ነው። ይህም ከእቅዱ ብር 123 ነጥብ 9 ቢሊዮን ብር ሲነፃፀር 80 ነጥብ 62 በመቶ መመዝገቡን ያሳያል።

 

v    የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ

ብድር ስርጭት በሚመለከት ብር 94 ነጥብ 5 ቢሊን ያሰራጨ ሲሆን ይህም በእቅዱ ከተያዘው ብር 109 ነጥብ 8 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር 86 ነጥብ 07 በመቶ ማከናወኑን ያሳያል። በብድር በማሰባሰብ ስራ ባንኩ ብር 50 ነጥብ 3 ቢሊዮን ሊሰበስብ አቅዶ ብር 53 ነጥብ 9 ቢሊዮን በመሰብሰብ 107 ነጥብ 18 በመቶ ማከናወኑን ያሳያል። በብድር ክምችትም አንፃር በቦንድ የተሰጠውን ጨምሮ ካቀደው ብር 370 ነጥብ 12 ቢሊዮን ብር 419 ነጥብ 4 በማስመዝገብ ካቀደው 113 ነጥብ 31 በመቶ ማከናወኑን ያሳያል።

የተበላሸ ብድር ከጠቅላላው ብድርና ቅድሚያ ክፍያ አንጻር በመቶኛ ሲሰላም ከእቅዱ 2 ነጥብ 8 በመቶ አከናውኗል።

 

v    የኢትዮጵያ ልማት ባንክ

ባንኩ ብር 14 ነጥብ 08 ቢሊዮን ለማበደር አቅዶ ብር 5 ነጥብ 38 ቢሊለን ብድር የሰጠ ሲሆን የእቅዱን 37 ነጥብ 18 በመቶ አከናውኗል። ባንኩ በወቅቱ ሊሰበስበው ካቀደው ብድር ቦንድን ጨምሮ ብር 6 ነጥብ 0 ቢሊዮን ውስጥ ብር 4 ነጥብ 56 ቢሊዮን አከናውኗል። ይህም የእቅዱን 76 በመቶ ማስመዝገቡን ያሳያል። በብድር ክምችትም አንፃር በቦንድ የተሰጠውን ጨምሮ ካቀደው ብር 42 ነጥብ 46 ቢሊዮን ብር 33 ነጥብ 83 ቢሊዮን በመሰብሰብ 79 ነጥብ 65 በመቶ ማስመዝገብ ችሏል። የተበላሸ ብድር ከጠቅላላው ብድርና ቅድሚያ ክፍያ አንፃር በመቶኛ ሲሰላም በእቅድ ከተያዘው 9 ነጥብ 16 በመቶ 24 ነጥብ 98 በመቶ ለማስመዝገብ ችሏል።

 

4.      የቁጠባ ሥራ እንቅስቃሴ

የመንግስት የፋይናንስ ድርጅቶች አጠቃላይ የቁጠባ ሂሳብ ክምችት እ.ኤ.አ. ሰኔ 30/2017 ላይ በተንቀሳቃሽ ሂሳብ የተቀመጠ የመንግስት ተንቀሳቃሽ ሂሳብን 163 ነጥብ 46 ቢሊዮን፣ በቁጠባ ሂሳብ የተቀመጠ 189 ነጥብ 06 ቢሊዮን እና በጊዜ ገደብ 13 ነጥብ 41 ቢሊዮን የተቀመጠ ብር በድምሩ ብር 365 ነጥብ 63 ቢሊዮን የደረሰ ሲሆን ይህም ከታቀደው ብር 345 ነጥብ 13 ቢሊዮን የ106 ነጥብ 03 በመቶ ድርሻ ይዟል። ከባለፈው ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው 277 ነጥብ 73 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር የ31 ነጥብ 76 በመቶ ብልጫ ተመዝግቧል።

 

5.      የውጭ ምንዛሪ ግኝት

የውጭ ምንዛሪ ግኝት በተመለከተ አገሪቱ ከምታመርተው ለውጪ ንግድ የሚሆን ምርት ሽያጭና በሐዋሳ ከሚገኝ ገቢ ሁለቱ የመንግስት ባንኮች እስከ እ.ኤ.አ. ሰኔ 30/2017 ላይ በነበረው ምንዛሪ መሰረት በድምሩ USD 4 ነጥብ 54 ቢሊዮን ዶላር በላይ ገቢ አስገኝተዋል። ከእቅዱ USD 5 ነጥብ 65 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር የ80 ነጥብ 04 በመቶ አፈፃፀም ተመዝግቧል። ከባፈው ተመሳሳይ ወቅት ከነበረው USD 4 ነጥብ 72 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር በ0 ነጥብ 22 ቅናሽ ተመዝግቧል። ከአምና ተመሳሳይ ወቅት ጋር ሲነፃፀር የታየው ቅናሽ የ Official Transfer, Service Receipt  እና FCY purchase ከታቀደው አንጻር ክንውናቸው አናሳ በመሆኑ ነው። ከዚሁ የውጪ ምንዛሪ ግኝት ውስጥ፤ የኢትዮጵያንግድባንክ 4 ነጥብ 5 ቢሊዮን የአሜሪካን ዶላር፣ የኢትዮጵያ ልማት ባንክ USD 0 ነጥብ 04 ቢሊዮን ዶላር አስገኝተዋል።

 

6.      የአረቦን አሰባሰብና ካሳ ክፍያ

የኢትዮጵያ መድን ድርጅት ጠቅላላ የተሰበሰበ የአርቦን ገቢ ብር 2 ነጥብ 72 ቢሊን የደረሰ ሲሆን ይህም ከታቀደው 2 ነጥብ 75 ቢሊዮን ጋር ሲነፃፀር 98 ነጥብ 74 በመቶ አፈፃፀም አስመዝግቧል። በአንፃሩ ድርጅቱ ብር 1 ነጥብ 34 ቢሊዮን በካሳና በኮሚሽን መልክ ወጪ አድርጓል። ይህም ከእቅዱ ብር 998 ነጥብ 5 ሚሊዮን በብር 134 ነጥብ 75 በመቶ አፈፃፀም አስመዝግቧል።

 

የመንግሥትን አሠራርን በግልጽነትና በተጠያቂነት ላይ የተመሠረተ ለማድረግ ከሚቻልባቸው መንገዶች አንዱ ሀብትን ማሳወቅና ማስመዝገብ ነው። ሀብት ማስመዝገብ ሙስናና ብልሹ አሠራርን ለመከላከልና መልካም አስተዳደርን ለማስፈን ከፍተኛ ጠቀሜታ እንዳለው በዓለም አቀፍ ደረጃ ያሉትን ተሞክሮዎች መሠረት በማድረግ የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ አዋጅ ቁጥር 668/2002 ወጥቶ በሥራ ላይ እንዲውል ተደርጓል። በአዋጁ መሠረትም  የመንግሥት ባለሥልጣናትና ተሿሚዎች ሀብታቸውን የማስመዝገብ ግዴታ ተጥሎባቸዋል። በዚህም መሠረት የፌዴራል የሥነምግባርና የጸረ ሙስና ኮምሽን ባለፉት ዓመታት በሺ የሚቆጠሩ ሰዎችን ሀብት መዝግቦ የያዘ ሲሆን በአዋጁ መሠረት ለሕዝብ ይፋ አለማድረጉ ግን እስከአሁንም አነጋጋሪነቱ እንደቀጠለ ነው።

ሀብት የምንለው ምንን ያካትታል?

ሀብት የምንለው በእንግሊዝኛው (asset) የሚባለውን ግንዛቤ ነው። በኢትዮጵያ የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ አዋጅ መሠረት ሀብት ስንል በይዞታነት የሚገኝ ማንኛውም የማይንቀሳቀስና የሚንቀሳቀስ ግዙፍነት ያለው ወይም ግዙፍነት የሌለውን እንዲሁም የመሬት ይዞታንና ዕዳን ይጨምራል።

 

 

በተለመደው አጠራር ሀብት/ንብረት የሚገለፀው በገንዘብ፣ በቤት፣ በመኪና እና በመሳሰሉት ሲሆን የሕግ ባለሙያዎች ንብረት የሚለውን አገላለፅ ለሁለት ከፍለው ይመለከቱታል። ይኸውም የሚንቀሳቀስ እና የማይንቀሳቀስ /ቋሚ/ በማለት ነው።

 

 

የሚንቀሳቀሱ /ተንቀሳቃሽ/ ንብረቶች በተፈጥሯቸው ከአንድ ቦታ ወደ ሌላ ፀባያቸውን ሳይለቁ መንቀሳቀስ የሚችሉ ናቸው። የሚንቀሳቀሱ ንብረቶች እንደገና ግዙፍነት ያላቸውና የሌላቸው በመባል በሁለት ተከፍለው ይታያሉ። ግዙፍነት ያላቸው የሚባሉት የሚታዩ፣ የሚዳሰሱ እና የሚጨበጡ ንብረቶች ሲሆኑ ግዙፍነት የሌላቸው የሚባሉት በተቃራኒው ለመታየትና ለመዳሰስ የማይችሉ ለምሳሌ የአዕምሮ ንብረቶችና የመሳሰሉትን ያጠቃለለ ነው።

 

 

የማይንቀሳቀሱ ንብረቶች በባህሪያቸው መንቀሳቀስ የማይችሉና ቢንቀሳቀሱም እንኳን የመጀመሪያ ፀባያቸውን በማጣት /በመፍረስ ወይም በመበላሸት/ ሊንቀሳቀሱ የሚችሉ ናቸው። መሬትና ቤቶችን በምሳሌነት ማቅረብ ይቻላል።

 

 

የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ ሦስት አጠቃላይ ጥቅሞች አሉት

የመጀመሪያውና ዋንኛው ሙስናን አስቀድሞ የመከላከል (Preventive functions) ሲሆን የሙስና ወንጀልን ምርመራ ማቀላጠፍ (investigative function) እንዲሁም የሕዝብ አመኔታን መፍጠርና ማጠናከር ናቸው።

 

 

በነዚህ ዙሪያ ሊታዩ የሚችሉ በርካታና ዝርዝር ጥቅሞችም ሊጠቀሱ ይችላሉ። ለምሳሌ፡- የህዝብ ተመራጮች፣ በመንግስት የተመደቡ ኃለፊዎች፣ ተሿሚዎችና ሠራተኞች ሀብት አስቀድሞ በመመዝገቡ ምክንያት ግለሰቦቹ በሚገጥማቸው የጥቅም ግጭት ወቅት ትክክለኛ ውሳኔ እንዲኖራቸው ያግዛል። ለምሳሌ ስጦታና ተመሳሳይነት ያላቸው የገንዘብ ጥቅሞች መቀበልን አስመልክቶ ዜጎች ትኩረት ለሰጧቸው ህዝባዊና መንግሥታዊ ኃላፊዎችና ሠራተኞችን ሀብትና ንብረት በግልፅ በማወቃቸው በህዝባዊና መንግስታዊ አስተዳደሩ ላይ እምነት ያዳብራሉ።

 

 

ዜጎች ትኩረት በሚሰጧቸው ህዝባዊና መንግሥታዊ ኃላፊዎችና ሠራተኞች የሀብትና የንብረት ይዞታ ላይ ሊነሳ የማችለውን ከመረጃ የራቀ ሀሜትን ይቀንሳል።

 

ሙስናን ለመከላከልና ለመዋጋት በሚደረገው ርብርብ የማስረጃ ማሰባሰቡን ሂደት ቀላል ለማድረግ ያግዛል።

 

 

የሀብት ምዝገባ መረጃን ይፋ ማድረግ ለምን?

ከኮምሽኑ የተገኙ መረጃዎች እንደሚያስረዱት የሀብትን ማስመዝገብ ሥራ፣  ለሕዝብ ከማሳወቅ ጋር ተቆራኝቶ ካልተተገበረ ለመልካም አስተዳደር እውን መሆን የሚኖረው ፋይዳ ዝቅተኛ ነው። ሀብት ተመዝግቦ መረጃው ለሕዝብ ክፍት የሚሆንበት ሁኔታ ከሌለ የሚጠበቀው ግልፅነት በሚፈልገው ደረጃ ካለመፈጠሩም በላይ ተጠያቂነት የሚተገበርበትን መንገድ ያጠበዋል። በዚህም ምክንያት ሕዝብ በመረጣቸው ተመራጮች፤ መንግሥት ኃላፊዎችና ሠራተኞች ላይ የሚኖረውን ቅሬታና ጥርጣሬ እንዲያድግ አስተዋጽኦ ይኖረዋል። እርግጥ ነው፤ ምዝገባ ብቻውን ሙስናና ብልሹ አሠራሮች እንዲቀረፉ  አያግዝም።

 

 

ልምዳቸውን ለመመልከት ከቻልንባቸው የላቲን አሜሪካ ሀገራት እንደምንረዳው በርካታ ሀገራት በተለያየ አግባብ የሀብት ምዝገባ ፋይሎችን ይፋ ያደርጋሉ። ለምሳሌ በሀማስ የተጨመቀ (summarized) የሀብት ማሳወቂያ ምዝገባዎች በጋዜጣ እንዲወጡ ሲደረግ፤ በኢኳዶር ደግሞ ሁሉም የሀብት ማሳወቅ ምዝገባዎች ሕዝብ እንዲያውቃቸው ወይም በሕጋዊ አካል እንዲረጋገጡ ይደረጋል።

 

 

በተጨማሪም በአርጀንቲና ከሚዲያ አካላት በስተቀር ሌሎች የተመዝጋቢ ግለሰቦችን የተመዘገበ ሐብት መረጃ ለማግኘት ከፈለጉ በጹሁፍ ጥያቄው ለሚመለከተው ክፍል ቀርቦ ሊሰጥ ይችላል። በፔሩ ደግሞ ደመወዝን ጨምሮ የመንግሥት ኃላፊዎችን ሐብት ሕዝብ የማወቅ መብት እንዳለው በሕገ መንግስታቸው ተደንግጓል።

 

 

በዩናይትድ ስቴትስ ኦፍ አሜሪካም የዚህ ምዝገባ ዝርዝር ለስድስት ዓመታት ለሕዝብ ክፍት ከመሆኑም በላይ የምዝገባው ሪፖርት በድረ-ገፅ ተጭኖ ይገኛል።

 

 

በአውሮፓ ሀገራትም የተመዘገበው ሀብትና ንብረት መረጃ ህዝብ እንዲያውቀው ይደረጋል።

 

 

በደቡብ አፍሪካ ከተመዘገበው ዝርዝር ሐብትና ንብረት ውስጥ ከተወሰኑት በስተቀር (የደመወዝ መጠን፣ መኖሪያ አድራሻ፣ በቤተሰብ አባላት ስም ከተመዘገበ ሐብትና ንብረት) ሌላው ለሕዝብ ይፋ ይደረጋል።

 

 

በኤስያና ፓስፊክ የተመዘገበን ሐብትና ንብረት ለህዝብ የማሳወቅ ሁኔታም ከህንድ በስተቀር በተጠቀሱት ሁሉም ሀገራት በይፋ ለሕዝብ ክፍት ነው። በህንድ ግን አስመዝጋቢው ኃላፊ ወይም ሠራተኛ ሀብቱንና ንብረቱን የሚያሳውቀው በታሸገ ፖስታ በማቅረብ ሲሆን፤ ፖስታው መከፈት የሚችለው በፍርድ ቤቶች ነው።

 

ወደ ኢትዮጵያ ስንመጣ በሀብት ማሳወቅና ምዝገባ አዋጅ ቁጥር 668/2002 መሠረት የምዝገባው መረጃው ለሕዝብ በቀላሉ ተደራሽ ሊሆን በሚችል መልክ የተዘጋጀ አለመሆኑ የኮምሽኑ ቁርጠኝነት ላይ ተደጋጋሚ ጥያቄዎችን እያስነሳበት ይገኛል። መረጃው በይፋ ባለመገለጹ ምክንያትም ባለሥልጣናትና ተሿሚዎች በገቢያቸው ልክ እየኖሩ ስለመሆኑ፣ ትክክለኛ ሀብታቸውን ስለማስመዝገባቸው ሕዝብ እንዳያውቅና አውቆም ተጨማሪ መረጃ እንዳይሰጥ አግዷል።

 

በአሁኑ ወቅት በተለይ በማህበራዊ ድረገጾች እገሌ ከገቢው በላይ ሀብት አፍርቷል፣ በሙስና ተዘፍቋል እየተባሉ የሚነገሩ ነገሮች አሉ። እነዚህ በአሉባልታ መልክ የሚነገሩ፣ ነገርግን ሲደጋገሙ በመንግሥትና በህዝብ መካከል ያለውን አመኔታ ለጎዱ የሚችሉ መረጃዎች ማጥራት የሚቻለው የሀብት ምዝገባ መረጃውን በወቅቱ ይፋ ማድረግ ቢቻል ነበር። ይህ አለመሆኑ ከገቢያቸው በላይ ሀብት የሚያፈሩ፣ ምንጩ ያልታወቀ ሀብት ይዘው የሚገኙ ግለሰቦች ወይንም ሹማምንት እንዲበራከቱ የራሱን አስተዋጽኦ አድርጓል ተብሎ ይገመታል።¾

ውጤታማ የሥራ መሪዎች በፒራሚዱ ውስጥ ሆነው ወደላይ፣ ወደታች፣ ወደጎን የመሄድ አቅሙ ያላቸው ናቸው

ዶ/ር አረጋ ይርዳው

የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ቺፍ ኤግዚኪዩቲቭ ኦፊሰር

 

የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ቺፍ ኤግዚኪዩቲቭ ኦፊሰር (ሲኢኦ) ቢሮ የዛሬ 17 ዓመት (በ1992 ዓ.ም) ሲመሰረት አምስት ኩባንያዎችን በመያዝ ነበር። የኩባንያዎቹ ቁጥር በ17 ዓመታት ወደ 25 አድጓል። ሲጀመር 4 ሺ 136 የነበረው የሠራተኞች ቁጥር ዛሬ ላይ 9 ሺ 395 (የትረስት 2000 ኮንትራት ሠራተኞችን አያካትትም) የደረሰ ሲሆን ዓመታዊ የሽያጭ መጠኑም ከ492 ሺ ብር ወደ ብር 6 ቢሊየን ዕድገት ተመዝግቦበታል። የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ኩባንያዎች አነሳስና ዕድገት የዳሰሰ ቆይታ ከቺፍ ኤግዚኪዩቲቭ ኦፊሰር ዶ/ር አረጋ ይርዳው ጋር  አድርገናል። መልካም ንባብ።

ሰንደቅ፡- የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ሲኢኦ ቢሮ ከተመሠረተ 17 ዓመት ሞልቶታል፣ ሒደቱን እንዴት ያስታውሱታል?

ዶ/ር አረጋ፡- ከ17 ዓመታት በፊት ሼህ ሙሐመድ ያስቡት የነበረው ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኙ ድርጅቶች በአንድ ላይ ሆነው የሚመሩበት መንገድ እንዲፈጠር ነበር። አሜሪካ እያለሁ ኃላፊነት ሲሰጠኝ ጥናት አድርጌ ከሼህ ሙሐመድ ጋር ዋሽንግተን ተገናኝተን ፍኖተ ካርታ (ሮድማፕ) ሠራን። ይኸን ለመሥራት አስቀድሜ ወደ ኢትዮጵያ መጥቼ ለ70 ቀናት ያህል በዚያን ጊዜ የነበሩትን ኩባንያዎቹን ሳጠና ቆይቼ ተመልሻለሁ። በእነዚህ ቀናት ከየኩባንያዎቹ ሥራ አስኪያጆች፣ ከአንዳንድ የመንግሥት አካላት ጋር ያለውን ሁኔታ አጥንቼ ነው ሮድማፑን የሠራሁት። ከጥናቱ በኋላ በሮድማፑ መሠረት ሥራው ይጀመር ሲባል እዚህ አዲስ አበባ ቫቲካን አካባቢ ወደሚገኘው የሚድሮክ ቢሮ መጣሁ። እዚያ ለአምስት ወራት ያህል ሥራው እንዴት መጀመር እንዳለበት ሳጠናና ስዘጋጅ ቆይቻለሁ። በመጀመሪያ ላይ ወደቴክኖሎጂ ግሩፑ የመጡት አምስት ኩባንያዎች ነበሩ። እነሱም ሚድሮክ ወርቅ ማዕድን፣ በወቅቱ ሚድሮክ ወርቅ ማዕድን በፕራይቬታይዜሽን ተገዝቶ አመራሩን ፈረንጆች የያዙበት ሁኔታ ነበር። ኤልፎራ ኩባንያ - በተለያዩ ቦታዎች የሚገኙ ድርጅቶች ነበሩት። ወደ ስምንት የተለያዩ መንግሥት እጅ የነበሩ ድርጅቶች ስለነበሩ በአንድ አሰባስቦ ኤልፎራ ተብሎ የተደራጀ ነው። ሦስተኛው ሁዳ ሪል እስቴት ነው። ሁዳ፤ ናኒ  እና ሎሊ  የሚባሉ ህንጻዎች መሠረት ተጥሎ መቻሬ የሚባል ግቢ ውስጥ ደግሞ የፕሮጀክት ጽ/ቤት ሠርቶ የሚሠራ ነበር። አራተኛው በወቅቱ ድል ቀለም የሚባለው ፋብሪካ ነው። አሁን ኤም ቢ አይ ተብሏል። ፋብሪካው ያኔ በገርጂ አካባቢ ጽ/ቤት ከፍቶ ሥራውን ለማስፋፋት እያሰበ ነበር። የመጨረሻው ኮምቦልቻ የሚገኘው የብረታ ብረት ፋብሪካ ነው። እነዚህ ነበሩ፤ በወቅቱ የተረከብናቸው። እያንዳንዱ ኩባንያ ቀደም ብዬ በመጣሁ ጊዜ ለጥናት ቃለመጠይቅ አድርጌ ስለነበር (መረጃ) ነበረኝ ። ስለዚህ በኋላ ስመጣ አዲስ አልሆነብኝም። ወደሥራ ከተገባ በኋላ እያንዳንዱ ኩባንያ የነበረውን መዋቅር መመልከት፣ አካባቢውን መመልከት፣ ሰውን መመልከት፣ ምርቱን መመልከት እና ይህን በሙሉ በአዲስ መዋቅር፣ በአዲስ ፖሊሲና አሠራር እንዲገቡ ማድረግ ይገባ ነበር። ሁሉም ድርጅቶች ላይ የነበሩ አመራሮችን እየሰበሰቡ ስለሂዩማን ሪሶርስ ፖሊሲ፣ ስለፋይናንስ ፖሊሲ መነጋገርና መተግበር ነበረብን። ይህንንም ራሳችን አዘጋጀን። እነዚህን ፖሊሲዎችን የማስረዳትና የማስጨበጥ ሥራዎች ማከናወን ነበረብን። እነዚህ አምስቱ ኩባንያዎች ላይ የነበረን ድካም ከፍ ያለ ነበር። የነበረኝ ፍልስፍና ኩባንያዎቹ ያላቸውን ሠራተኞችን፣ ዋና ሥራ አስኪያጆች ባሉበት መጠቀምና አሠራራቸውን መለወጥ ስለነበር ፈታኝ ነበር።  ስለሆነም ሰዎቹ ባሉበት አዲሱ አሠራር እንዲገባቸው፣ እንዲላመዱት አድርጎ ለውጥ እንዲመጣ የማድረግ አቅጣጫ ነው የተከተልነው። ምክንያቱም በቦታው ያገለገለንና ሥራውን የለመደን ሰው አንስተህ በሌላ በመተካት ብቻ ውጤት አይገኝም። የመምራት ዘዴ ወይም ሲስተም እንደወንዝ ነው። ይህንን የሚፈስ ወንዝ በትክክለኛ መንገድ እንዲስተካከል ማድረግ ተገቢ ነው። ከዚያ በወንዙ የሚዋኙትን ሰዎች ማሰልጠንና በውሃ ውስጥ ሳይሰጥሙ ወንዙ ወደሚፈስበት አቅጣጫ አብረው እንዲዋኙ ማድረግ ይገባል። ወደጎን የሚዋኙ ካሉም ማስተካከያ እየፈጠሩ በትክክለኛው አቅጣጫ እንዲዋኙ ማድረግ ያስፈልጋል።

 

ሌላው የሠራተኛውን ጥቅማጥቅም ሥርዓት የማስያዝ ጉዳይ ነው። ሠራተኛ ተኮር አሠራር መዘርጋት ያስፈልግ ነበር። ለምሳሌ ፕሮቪደንት ፈንድ እንዲኖር ማድረግ፣ የዕረፍት ቀናት፣ የዓመታዊ የደመወዝና ጥቅማጥቅም ዕድገት ጉዳይ፣ የቦነስ ልዩ ጉርሻ ጉዳይ፣ የሕክምና ጉዳይ መስመር እንዲይዝ ማድረግ ነው። ቀጥሎም ያሉትን እያንዳንዱን ጥቅማ ጥቅሞች ሁሉም ሠራተኛ በሚገባ እንዲያውቅ ማድረግ ነው። እያንዳንዱ ኩባንያ የራሱ ራዕይ፣ ተልዕኮና እሴቶች እንዲኖረው ማድረግ ነው። ይኼን በማድረግ ሁሉም ኩባንያዎች አንድ ላይ ቡድናዊ ስሜት እንዲፈጥሩ የሚያስችል ሥራዎችን አከናውነናል።

 

በዚህ ሒደት “ኢትዮጵያናይዜሽን” የሚል ፍልስፍና ውስጥ ገባን። ኢትዮጵያናይዜሽን ማለት የውጭ ዜጎች የሚሠሩትን ሥራ ኢትዮጵያውያን እንዲሠሩ ማበረታታትን የሚመለከት ነው። ቀለም ፋብሪካ ላይ የውጭ ሰዎች ነበሩ፣ በኢትዮጵያዊያን እንዲተኩ አደረግን። ሚድሮክ ወርቅ ማዕድን ላይ ከ30 በላይ የሚሆኑ የውጭ ዜጐች ነበሩ። እነዚያን በኢትዮጵያውያን እንዲተኩ አድርገናል። መጀመሪያ ላይ የነበረው ምዕራፍ ከፍተኛውና አንድ መሠረት የመጣያ ሂደት ነበር። የሥራ ባህል የመፍጠርና የመከተል ጉዳይ ስለነበር ትንሽ አስቸጋሪና ከበድ ያለ ነበር። ውጭ ሀገር የተገኘን ዕውቀት ክህሎት ይዞ መጥቶ እዚህ ኮፒ ለማድረግ መሞከር ሳይሆን የአካባቢውን ነባራዊ ሁኔታ ተመልክተህ፣ እንዴት አድርጌ ላጣጥመው፣ ላዋህደው በማለት ለነባራዊው ሁኔታ አመች ስልት መፍጠር ያስፈልጋል። በአሜሪካን የለመድከውን አሠራር እንዳለ አመጣለሁ ብትል እዚህ ያለ ሰው እንደ አሜሪካኖች ሆኖ አይጠብቅህም። ጥበቡ የነበረንን፣ የምናውቃትን ዕውቀት በሀገር ውስጥ ካገኘነው ጋር አጣጥሞ ሥራ ላይ ማዋል ነው። ይህን በሚገባ የሠራንበት ስለሆነ እጅግ የጠቀመን ፍልስፍና ነው። ለዚህም ነው፣ መመሪያዎችንና ፖሊሲዎችን የሚሠራልን ሰው ያልቀጠርነው። ሁሉንም በራስ አቅም እኛው ለመወጣት ሞክረናል። እሱ ጠቅሞናል። በዚህም ምክንያት ራሳችን ከሠራተኛውና አመራሩ ጋር ያወጣነው ሥርዓት በሥራ ስንተረጉመው ችግር አላመጣብንም።

 

ሰንደቅ፡- ጅምሩ ላይ ፈተናዎቹ ምን ነበሩ?

ዶ/ር አረጋ፡- የመጀመሪያ ፈተና አንዳንዶቹ ድርጅቶች በፕራይቬታይዜሽን ሂደት የመጡ ስለሆነ የራሳቸው ችግር ነበራቸው። ከዚህ ችግርም መውጣት ነበረባቸው። ይህ ሒደት የዓመታት ጊዜን ወስዷል። ሌላው ወደዚህ ሀገር የመጣሁት በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት የመጨረሻ ወቅት ነበር። ኤልፎራ ኩባንያ ብዙ ኮንትራት አግኝቶ ለመንግሥት ይሠራ ነበር። ከጦርነቱ በኋላ ይሄ ኮንትራት ሲሰረዝ ከሥራው ጋር ተያይዞ በብዛት ተቀጥሮ ይሠራ የነበረው የኤልፎራ ሠራተኛ መቀነስ ነበረበት። ይህም ራሱን የቻለ አስቸጋሪ ሁኔታ ነበረው። ምክንያቱም ሰው መቀነስ በጣም አስቸጋሪ ስለሆነ። በተለይ በፕራይቬታይዜሽን የተገዙት ሚድሮክ ወርቅ እና ኤልፎራ በውስጣቸው ዘመናዊ መሣሪያ የሌላቸው፣ ግን ብዙ የሰው ኃይል የያዙ ስለነበረ፣ ይህንን ዘመናዊ ማድረግ አስፈላጊ ነበር። ዘመናዊ ለማድረግ በምንሞክርበት ጊዜ በተለይ ኤልፎራ ላይ የፕራይቬታይዜሽን ሂደት አለመጠናቀቅ ብዙ ውጣ ውረድ ነበረበት። ስለዚህ በሒደት ሁለቱንም እያጣጣምን ለመጓዝ ሞክረናል። በአንድ በኩል የፕራይቬታይዜሽኑ ጉዳይ ፍጻሜ ለማድረስ በሌላ በኩል ደግሞ ኩባንያዎች ሥራ ላይ እንዲሆኑና ሠራተኛው እንዳይበተን፣ እንዲቆይ አድርገናል። 

 

ከዚያ በኋላ ሌሎች ኩባንያዎች መጨመር የጀመሩት በሁለት መልክ ነው። አንዱ የምንሠራው ሥራ ፍላጎት የፈጠራቸው ናቸው። ሆም ዲፖ ኩባንያ፣ የኮስፒ እና የኤም ቢ አይ ምርቶች ለመሸጥ የተቋቋመ ነው። ሌላው ትረስት የሚባለው የጥበቃ አገልግሎት የሚሰጥ ኩባንያ እንዲሁ ፍላጎት የፈጠረው ነው። ድርድቶቹ መጠበቅ ያለባቸው በራሳቸው በኩባንያዎቹ የጥበቃ አባላት ሳይሆን የጥበቃን ሥራ በሚያከናውን ሌላ ኩባንያ መሆን አለበት በሚል ፍልስፍና ያደረግነው ነው። እኛን ተከትለው ከተማ ውስጥ በአሁኑ ጊዜ ከ50 ያላነሱ የሴኩሪቲ ኩባንያዎች በመፈጠራቸው ደስተኞች ነን። ሌላው ፍላጎት አስገድዶን የፈጠርነው ዩናይትድ አውቶ ሜንቴናንስ ኩባንያ ነው። ይህን ያደረግንበት በየቦታው የተበታተኑ የመኪና ጋራዦች በመኖራቸው ከወጭና እና ከጥራት አኳያ ችግር ነበረ። በተጨማሪም ኩባንያዎቻችን የየራሳቸው ጋራዦች በማደራጀት ለመጠቀም ይሞክሩ ነበር። ለምሳሌ ሚድሮክ ወርቅ የራሱ ጋራዥ ነበረው። ኤልፎራም የራሱ ነበረው። እነዚህን አጥፈን አንድ ኩባንያ በማቋቋም ለሁሉም የቴክኖሎጂ ግሩፕ ኩባንያዎች ተሽከርካሪዎች አገልግሎት እንዲሰጥ ዩናይትድ አውቶ ሜንቴናንስን አቋቋምን። የጋራ አገልግሎት የሚባል ፍልስፍና በመጠቀም ሌላ ለውጥ ጨመርን። ስለሆነም እያንዳንዱ ድርጅቶች የራሱ ኦዲተር፣ የራሱ የሕግ አገልግሎት እንዲኖረው በማድረግ ፈንታ እነዚህን አገልግሎቶች የሚሰጡ ሰዎች በአንድ ቦታ እንዲሆኑና ሁሉንም ኩባንያዎች እንዲያገለግሉ በማድረጋችን ይበልጥ ተጠቃሚ ሆነናል።

 

ከዚያ ቀጥለን ያደረግነው ነገር አዳዲስ ህብረት ፈጣሪ የሆኑ ጠቃሚ ባህሎችን መፍጠር ነበር። ለምሳሌ የደንበኞች ቀን፣ የሠራተኞች ቀን፣ የቤተሰብ ቀን እንዲኖር አደረግን። በተጨማሪም ሠራተኛውን ስለፖሊሲ፣ ስለአመራር ወዘተ እራሳችን የማስተማር ሥራ ውስጥ ገባን። ሠራተኛውን ከአንደኛ ክፍል ጀምሮ እስከ 12ኛ ክፍል መማር ከፈለገ፣ ከዚያም በላይ መማር ከፈለገ በያለበት በሚገኙ የትምህርት ተቋማት እንዲማር የሚያስችል መመሪያ አወጣን። ስለዚህ ሠራተኛው የመማር ዕድል መኖሩን አወቀ። እነዚህ ለጋራ ጥቅም የሚውሉ ሥርዓቶችን እንዲስፋፉ አደረግን። ከዚያ በኋላ ሌሎች ኩባንያዎች ወደኛ መቀላቀል ጀመሩ። በቅድሚያ ከሌላ ግሩፕ መጥተው የተቀላቀሉን ዋንዛ እና አዲስ ጋዝ ናቸው። እነዚህ ሁለት ድርጅቶች የኪሳራ ችግር ገጥሟቸው መዘጋት ደረጃ ላይ በደረሱበት ጊዜ ሼህ ሙሐመድ ከሚዘጉ እንደገና እንዲያንሰራሩ እናድርጋቸው ብለው ወደእኛ እንዲቀላቀሉ ሆኑ። ኩባንያዎቹ በፕራይቬታይዜሽን የተገኙ ነበሩ። እነሱም ወደዘረጋነው አሠራር ሲስተም እንዲገቡና እንዲንሰራሩ አደረግን።

 

የአንድ ኩባንያ የመዋቅር መሠረቶች ናቸው የምንላቸው በዋናነት በግራ በኩል አገልግሎት ሰጪ በቀኝ በኩል ኦፕሬሽን የሚባሉት ክፍሎች ናቸው። አገልግሎት ሰጪ የምንላቸው ሂዩማን ሪሶርስ አገልግሎት፣ ማቴሪያልስ ማኔጅመንት አገልግሎት፣ የፋይናንስ አገልግሎት ብለን የምንጠራቸው ናቸው። አገልግሎት ብለን የምንጠራበት ዋነኛ ምክንያት እነዚህ ዘርፎች ለኦፕሬሽኑ አገልግሎት ሰጪዎች በመሆናቸው ነው።

 

በሌላ በኩል ያለው ኦፕሬሽን ነው። ኦፕሬሽን የሚያመርተው ክፍል ነው። ይሄ አሠራር (ስትራክቸር) በሁሉም ኩባንያዎች ላይ ተዘርግቷል። ይህ አሠራር አንዱ ጥቅሙ አንድ ኩባንያ ላይ ጠንከር ያለ የፋይናንስ ሰው ወይም ሌላ ባለሙያ ብታገኝ ወደሌላ ደከም ወዳለ በማዘዋወር ጭምር ለማሰማራት፣ የተሻለ ዕድል ለመስጠት የሚያስችል ነው። ሕጋዊ በሆነ መንገድ ሠራተኛው ካለበት አንድ ኩባንያ ሥራውን ለቅቆ ወደ ሌላ ኩባንያ እንዲቀጠርና የተሻለ ልምድና አሠራሩን እንዲያጠናክርና እንዲሻሻል ዕድል ይሰጣል።

 

እንደ ትራንስ ኔሽን ያሉ ኩባንያዎች የተመሠረቱት የሚጠቀሙበት መሣሪያ በእጃችን አስቀድሞ ስለነበረ የተፈጠሩ ናቸው። ቀደም ሲል ጀምሮ ሼህ ሙሐመድ አውሮፕላኖች ነበሩዋቸው። እነዚህ አውሮፕላኖች ብዙ ጊዜ ሥራ ፈትተው የሚቆሙበት ሁኔታ ነበር። ለእሳቸው አገልግሎት ከመስጠት ውጪ ለቢዝነስ አገልግሎት አይሰጡም ነበር። በዚህ ሒደት ግን ለአውሮፕላኖቹ ጥገና፣ የመለዋወጫና ተያያዥ ወጪዎች ከሼህ ሙሐመድ ኪስ ይወጣል። ይሄ ከሚሆን አይሮፕላኖቹን ተጠቅመን ራሱን የሚያስተዳድር ኩባንያ ሆኖ እንዲቋቋም አድርገናል።

 

ሬይንቦ የመኪና ኪራይና የቱሪዝም አገልግሎት የሚሰጠው ድርጅታችን ደግሞ ቀደም ሲል ለአፍሪካ ኅብረት ስብሰባ ተብለው በሼህ ሙሐመድ የተገዙ መኪኖች ለመንግሥት ካገለገሉ በኋላ ሲመለሱ ሥራ ላይ መዋል ስለነበረባቸው የተቋቋመ ነው።

 

ሠላም የነርሶች ማሰልጠኛ ኮሌጅ በተመሳሳይ ሁናቴ የተገኘ ነው። መጀመሪያ ኮሌጁ ተቋቁሞ ከሠራ በኋላ ለአራት ዓመታት ተዘግቶ ነበር። ከተዘጋ በኋላ አስተማሪዎቹ አሉ፣ ሐብቱም አለ። ተማሪዎች ግን አልነበሩም፤ ለምንድነው ቁጭ የሚለው ብለን ወደ ዩኒቲ ዩኒቨርሲቲ እንዲቀላቀል አደረግነው።

 

በዚህ መልኩ የኩባንያዎችን ቁጥር እያደገ በአሁኑ ሰዓት ቁጥራቸው 25 ደርሷል።

 

ሰንደቅ፡- ቀደም ሲል ጀምሮ መጠሪያ ስማችሁ ላይ “ቴክኖሎጂ” የሚል ቃል አለ። ይህ ቃል እንዴት ሊመረጥ ቻለ?

ዶ/ር አረጋ፡- መጀመሪያ ሥራ ስንጀምር እኔና ሼህ ሙሑመድ በአንድ ጉዳይ ለንደን ላይ ነበርን፤ በአጋጣሚም ስለራዕያችን እናወራ ነበር። እንዴት አድርገን ነው፤ ኩባንያዎቹን የምንመራው፣ የምናስተዳድረው እያልን ስንነጋገር በዚያን ጊዜ የነበረው አካሄድ ምርት ማምረት ወይም ማንፋክቸሪንግ ላይ የተሠማሩትን ኩባንያዎች አንድ ላይ ማድረጉ ይሻላል። እነዚህ ቴክኒካል ነገር አላቸው። ከፋይናንስ፣ ከኢንሹራንስ፣ ከግዢ ጋር ከተሠማሩት ጋር ሲነጻጸሩ እነዚህ ምርት ተኮር የሆኑ ኩባንያዎች የተለዩ ናቸው ብለን አሰብን። ሚድሮክ ወርቅ፣ ኮስፒ፣ ኤልፎራ፣ ሁዳ፣ ኤም ቢ አይ፣… የሚያመርቱ ኩባንያዎች ናቸው። እነዚህ ቴክኒክ ላይ የሚያተኩሩ ኩባንያዎች ይዘን የቴክኖሎጂ ግሩፕ እንበላቸው የሚል ሃሳብ የመጣው ከሼህ ሙሐመድ ነው። በወቅቱ ሃሳቡን ሼህ ሙሐመድ ወረቀት ላይ በብዕር እንደፃፉት አስታውሳለሁ። በዚህ መልክ ነው፤ ሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ የሚለው ስያሜ የመጣው።

 

ሰንደቅ፡- በአሁን ሰዓት በቴክኖሎጂ ግሩፑ ውስጥ አምራች ያልሆኑ አገልግሎት ሰጪ ተቋማትም አሉ?

ዶ/ር አረጋ፡- አዎን! ስያሜው አንዴ ከወጣ በኋላ በዚያው ቀረ፤ ልንለውጠው አልቻልንም። በየጊዜው ፍላጎቶቻችን ተከትለን አዳዲስ ኩባንያዎችን ፈጥረናል። ለምሳሌ ኩዊንስ ኩባንያ የኤልፎራን ምርት በችርቻሮ ለኅብረተሰቡ ለማቅረብ ታቅዶ የተቋቋመ ነው። ሆም ዴፖም እንዲሁ ነው። እነዚህ ሽያጭ ላይ የሚሰሩ እንጂ ቴክኒክ ነክ ተቋማት ወይም አምራች አለመሆናቸው ይታወቃል። ሒደት ያመጣቸው ናቸው። ስሙም በዛው እንደተጀመረ ሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ በመባል መታወቁን ቀጥሏል።

 

ሰንደቅ፡- እንደሚታወቀው 25 ኩባንያዎችን አይደለም አንድ ቤተሰብ ማስተዳደርና መምራት ከባድ ነው። እነዚህን ኩባንያዎች ለማስተዳደር፣ ለመምራት ያስቻልዎ የአመራር ጥበብ ምንድነው?

ዶ/ር አረጋ፡- መጀመሪያ ኩባንያን አንድ ላይ አድርጎ መምራት የሚለው የሆልዲንግ ኩባንያ ልምድ በምዕራቡ ዓለም የተለመደና ረጅም ጊዜ ሲሰራበት የኖረ ነው። አንድ ኩባንያ ሆልዲንግ ኩባንያ አቋም ይዞ ብዙ ድርጅቶችን በውስጡ አካቶ፣ ከላይ የቦርድ አመራር ኖሮት ይሰራል። ለምሳሌ አውሮፕላን አምራቹ ቦይንግ ኩባንያ እንዲሁ ከውጭ ሆነን ስናየው አውሮፕላን ብቻ የሚያመርት ይመስለናል። ነገር ግን በሥሩ ከአውሮፕላን ሥራ ውጭ የተለያዩ ዘርፎች ላይ የተሠማሩ ኩባንያዎች ስብስብ ነው። አማዞን የሚባል ኩባንያ አለ። በየጊዜው ሲገዛ ታየዋለህ። በሥሩ ብዙ ኩባንያዎች ስላሉ ወይንም ሆልዲንግ ኩባንያ በመሆኑ ነው። እኔ ወደ ሀገሬ ስመለስ ከ17 ዓመት በፊት የሆልዲንግ ኩባንያ አሠራር በኢትዮጵያ ውስጥ በሕግ የተፈቀደና ግልጽ የሆነ ጉዳይ አልነበረም። ስለዚህ ያለው ጥበብ እያንዳንዱ የቴክኖሎጂ አባል ኩባንያ ሕጋዊ በሆነ መንገድ ራሱን ችሎ ማቋቋም ብቻ ነው። ብዙ ሰዎች የማይገባቸው አንድ ላይ ስላደረግናቸው ከአንዱ ወደ አንዱ ሰዎችን እንደልባችን የምንወስድ፣ ገንዘብ ከአንዱ ወደ ሌላው የምንወስድ ይመስላቸዋል። እንደዚህ አናደርግም፤ ይህ ዓይነቱ አሠራርም ሕጋዊ አይደለም።

የአመራር ጥበብ ምንድነው ካልክ የሲኢኦ ቢሮ እንዲኖር ማድረጋችን ነው። የሲኢኦ ቢሮ ከእነዚህ ኩባንያዎች ጋር የሊደርሺፕ ኮንትራት ገብቶ የሚሠራ፤  ሚድሮክ ሲኢኦ የአመራር አገልግሎት ሰጭ ኃ.የተ.የግል ኩባንያ የሚባል አቋቋምን። ይህም ከ25 ኩባንያዎች አንዱና በማኔጅመንትና በሊደርሺፕ አገልግሎት ከተሰማራው ድርጅት ውሰጥ የሲኢኦ ቢሮ ይገኛል። ሌሎች 24 ኩባንያዎች ከሲኢኦ ቢሮ ከሚገኝበት ኩባንያ ጋር የአመራር አገልግሎት ለማግኘት ኮንትራት ገብተዋል። ለእነዚህ አገልግሎት እያንዳንዱ ኩባንያ ይከፍላል። በዚያ አማካይነት የጋራ የሆነውን የሊደርሺፕ አገልግሎት እንሰጣቸዋለን። በዚህ መልኩ ነው እየሠራን ያለነው። በሀገራችን የሆልዲንግ ኩባንያ ሕግ ሥራ ላይ ሲውል ባለቤቱ አንድ እስከሆነ ድረስ በአንድ መሰብሰብ ይቻላል። ስለዚህ እስካሁን በጥበብ ነው የመራነው። ስለሆነም ቀደም ሲል አምስት ኩባንያዎች ላይ የነበረውን አቅም እያሳደጉ ለ25ቱም ማዳረስ ችለናል። 26ኛ ኩባንያ ይመጣል ቢባል በቅድሚያ ኩባንያውን እናጠናለን። ምን ዓይነት ስትራክቸር እንዳለው እንመለከታለን፣ ያለንን ፖሊሲዎችና መሣሪያዎች የአዲሱን ኩባንያ ሎጎ በመሥራትና በመለጠፍ፣ ሥራ ማስጀመር ነው። ከዚያ የፋይናንስና፣ የማርኬቲንግ፣ የምርትን ወዘተ ሁኔታዎች መመልከት ነው። ይሄ ከሆነ በኋላ ለሠራተኛው፣ ለአመራሩ ሥልጠና መስጠት ነው። ከዚያ ቀጥለን ሠራተኞች የራሳቸውን ማኅበር እንዲያቋቋሙ፣ የተቋቋሙ ካሉም እንዲጠናከሩ እናበረታታለን። ሠራተኛው የሚያገኘው ጥቅም ምን እንደሆነ፣ ከእሱ ምን እንደሚጠበቅበት በየጊዜው እናስረዳለን። በየዓመቱ በጋራ የምናደርገው የኩባንያዎች የሥራ አፈፃፀም ግምገማ ተካፋይ እንዲሆን ይደረጋል። አዲስ የመጣው ኩባንያ ሌሎች ኩባንያዎች አፈፃፀማቸውን ሲያቀርቡ ያያል። እሱም በዚያው መሠረት ያቀርባል። ጥበቡ ይህ ነው። ሠራተኛው በምንሠራው ሥራ ሁሉ ያገባኛል፣ የእኔነው ብሎ እንዲያምን ማድረግ ነው። በሁሉም ኩባንያዎች ውስጣዊ መደጋገፍ እንዲኖር ማድረግ ነው። አንዱ ኩባንያ ለሌላው ኩባንያ ደንበኛ ነው። ይሄ ማለት አንድ ኩባንያ የሚሸጥ ዕቃ ይኖረዋል። ሌላኛው ኩባንያ ያንን ዕቃ መግዛት ቢፈልግ፣ ሌሎች ተመሳሳይ ከግሩፑ ውጭ ካሉ ኩባንያዎች ጋር በዋጋ ተመጣጣኝ በሆነ መልኩ ግዢው ይፈፀማል እንጂ አባል ነኝ ብሎ ዋጋ እንደፈለገ አይጭንም ወይም አይቀንስም። ሊገዛ የተፈለገው ዕቃ እዚሁ ካለ አንደኛው ኩባንያ ውጭ ሄዶ የሚገዛበት ምክንያት የለም። ግዥና መሸጡ እዚሁ በግሩፑ ይከናወናል።

 

ሰንደቅ፡- በአጠቃላይ የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ኩባንያዎች ለሀገር ኢኮኖሚ ዕድገት ያበረከቱትን አስተዋፅኦ እንዴት ይገልፁታል?

ዶ/ር አረጋ፡- የኢኮኖሚ አስተዋፅኦ በምንድነው የምትለካው? ለእኔ ሀገር የሚጀምረው ከቤተሰብ ነው። የቤተሰብ ገቢ ከፍና ዝቅ ማለቱ የሀገርን ኢኮኖሚ ይለካል ብዬ አስባለሁ። ብዙ ጊዜ ሀገሪቱ አድጋለች ሲባል ሰዎች ለመቀበል ይቸገራሉ። ቤቴ፣ ኑሮዬ መቼ ተሻሻለና ነው ሀገሪትዋ አደገች የሚሉት ይልና ለመቀበል ይቸገራል። በሀገር ደረጃ ያለው ዕድገት የኢኮኖሚ መለኪያ አለው። ዓለም የሚጠቀምበትን መለኪያ ተጠቅመህ ሀገሪትዋ በዚህ ያህል መቶኛ አድጋለች ማለት ይቻላል። በተመሳሳይ ሁኔታ ዕድገቱ በነፍስ ወከፍ ይመጣል። በነፍሰወከፍ ሲባል ቤተሰብ ውስጥ ይገባል ማለት ነው። አንድ ቤተሰብ ባለፈው ዓመት ያገኝ ከነበረው ገቢው የተሻለ ከሆነ መሻሻል አለ ማለት ነው። ሠራተኛው የደመወዝ ጭማሪ፣ ዕድገት አግኝቶ ከሆነ ኩባንያው ተሻሽሏል፣ አድጓል ማለት ነው። ሠራተኛው ባለበት ቁጭ ብሎ ከሆነ፣ የሚሠራበትም ኩባንያ አልተነቃነቀም ማለት ነው። የተያያዘ ነገር ነው። እኛ ዕድገትን የምንለካው ኩባንያው ሰዎች መቅጠር ችሏል ወይ? ደመወዝ ካለፈው ዓመት ለሠራተኛ ተጨምሮለታል ወይ በማለት ነው። በነገራችን ላይ በኩባንያዎቻችን የደመወዝ ጭማሪ በየዓመቱ የሚደረገው በሠራተኛ የሥራ ውጤት መሠረት ነው። አንድ ጊዜ ተቋርጦ አያውቅም። የሥራ ውጤት መገምገም ፍልስፍናችን ብር መጨመር ላይ ብቻ ያተኮረ ሳይሆን ሠራተኛውን በክህሎት ማደግንም ያገናዘበ ነው። ኩባንያው ደመወዝ መጨመር ባይችል፣ ዘንድሮ የምሰጠው ገንዘብ የለኝም ቢል እንኳን የሠራተኛው የሥራ ውጤት ግምገማ “አፕሬይዛል” አይቋረጥም። ስለዚህ ለሠራተኛው የምንሰጠው የደመወዝ ጭማሪ ለሁለት የተከፈለ ነው። ሠራተኛው የሥራ አፈፃፀሙ ይመዘንና ኤ፣ ቢ፣ ሲ ወይም ዲ ደረጃዎች ውስጥ አንዱን ያገኛል። ያ ኩባንያ ዘንድሮ ጥሩ ገቢ አግኝቶ ከሆነ ‘ኤ’ ማግኘት ስንት መቶኛ ጭማሪ ያስገኛል፣ ቢ፣ ሲ፣ዲ ማግኘትስ ምን ያህል ነው የሚለው ማኔጅመንቱ ይወስናል።

 

የሚሰጠው የገንዘብ የደመወዝ ጭማሪውም ሁለት ዓይነት መልክ አለው። የማኔጅመንት አባል የሆነ እና ያልሆነ እኩል ጭማሪ አያገኙም። ምክንያቱም ማኔጅመንቱ ደህና ደመወዝ ስላለው ከማኔጅመንቱ ‘ኤ’ ያገኘው ሰባት ፐርሰንት ጭማሪ ቢያገኝ በተመሳሳይ ሁኔታ ‘ኤ’ ያገኘው የማኔጅመንት አባል ያልሆነ ሠራተኛ ምናልባት አሥር በመቶ እንዲያገኝ ሊደረግ ይችላል። ይህም ዝቅተኛ ደመወዝ ያላቸውን ለመርዳት ይጠቅማል።

 

የመስከረም ወር የት/ቤት መከፈት ጋር በተያያዘ ብዙ ወላጆች ወጪ እንደሚበዛባቸው ይታወቃል። በዚህ ጊዜ ኩባንያዎቻችን የአንድ ወር ደመወዝ ለሠራተኛው ቦነስ ሳይሆን የዓውደ ዓመት መዋያ ጉርሻ በባለሃብቱ መልካም ፈቃድ የሚሠጥ ነው። ይህም ተገቢውን የታክስ ህግ ባከበረ መልኩ የሚፈጸም ነው።

 

ሌሎች ጥቅማ ጥቅሞች ለሠራተኞቻችን እንሰጣለን። ወንድ ልጅ ሆኖ እንኳን ሚስቱ ብትወልድ እረፍት እንሰጣለን። ለሴት ልጅ እንዲሁ። ሕፃናት መዋያ ለሴት እናት ሠራተኞቻችን አቋቁመናል። እነዚህ ነገሮች ቀጥታ በገንዘብ የማትተረጉማቸው ለሠራተኞች የሚሰጡ ማበረታቻዎች ናቸው። ሠራተኛው ተረጋግቶ፣ ደስ ብሎት እንዲሠራ ይረዳሉ።

 

ደጋግሜ እንደምለው፣ ወንበሩ፣ ጠረጴዛው፣ ተሽከርካሪው፣ ቁሳቁሱ ወዘተ… ሀርድዌር ነው። ሶፍትዌሩ ሰው ነው። ማኔጅመንት ማለት እነዚህን ሁለቱን ሀብቶች (ሪሶርስስ) ነው አንድ ላይ አጣምሮ ውጤት እንዲያመጡ የሚያደርግ ነው። በሁለቱ መካከል ያለው ማያያዣው ማኔጅመንት ነው። የማኔጅመንት ጥበብ እነዚህ ሁለቱ ነገሮች እንዲጣመሩ ያደርጋል። ይሄን ፍልስፍና ስንሰብከው፣ ስናስተምር ነው የኖርነው። ሃርድዌርና ሶፍትዌር ያለው ኮምፒውተር ያለ ኤሌክትሪክ እንደማይሠራ ሁሉ ቁሳቁስና ሰው ያለበት ኩባንያ ያለ ማኔጅመንት ሊሠራ አይችልም።

 

ማኔጅመንት ውስጥ ሰዎች መጠንቀቅ ያለባቸው አንድ ነገር አለ። መጀመር ቀላል ነው። አስጀምረህ፣ ፖሊሲ አውጥተህ፣ እንዴት እንደሚጀመር ተነጋግረህ፣ ሰዎች ቀጥረህ በሉ ሥራችህን ቀጥሉ ማለት ቀላል ነው። በጣም የሚያስቸግረው ያ ሥራ ተሠራ ወይ ብለህ ሒደቱን መከታተል ላይ ማተኮሩ ነው። ሥራ እንደአቀበት ነው። ወደላይ ስትሄድ ሊያዳግትህ ይችላል፣ በርትተህ ከተጓዝክ አቀበቱ ታሸንፋለህ። ጉራማይሌ የሆነ ዕውቀት፣ ጉራማይማሌ አስተሳሰብ ያለበት ኩባንያን ስትመራ  የአንተ የአመራር ሥራ ከፒራሚዱ ጫፍ ላይ መሆን ብቻ ሳይሆን ወደታች ጭምር እየወረድክ፣ እንደገና ወደላይ እየወጣህ መሥራት እንጂ አለቃ ወንበር ላይ ቁጭ ብለህ ልምራ ብትል አስቸጋሪ ይሆናል። እንደዚያ ልናደርግ የምንችልበት ደረጃ ላይ በሀገር ደረጃ ገና አልደረስንም። አሜሪካ ብትሄድ በየደረጃው እውቀት አለ። ሁሉም የሚሠራውን ያውቃል። ስለዚህ ሥራአስኪያጁ ወደታች መውረድ ላይኖርበት ይችላል። በሲኢኦ ደረጃ ያሉ ሰዎች ጭራሹን በቢሮ መኖራቸውም የማይታይበት ሁኔታ አለ። እዚህ ሀገር እንደዚያ ላድርግ ብትል ከላይ ተንሳፈህ ልትቀር ትችላለህ። ከላይ ወደታች ፣ከታች ወደላይ እንደ አስፈላጊነቱ መሥራት ያስፈልጋል። ይህ «Detail Minded» በሆነ መልክ የመሥራት ሂደት የማኔጅመንት ቲዎሪ ላይ ጣልቃ ገብነት ሆና ስለምትታይ ለቲዎሪ አቀንቃኞች አትመችም። ብዙ ሰዎች ይህ ሰው ሲኢኦ ነው? ጄኔራል ማኔጀር ነው? ለምንድነው ታዲያ ታች ወርዶ በማይገባው ቦታ ይሠራል በማለት ሊተቹ ይችላሉ። ያልተነካ ግልግል ያውቃል ነውና የሚሉትን መተው ነው።

 

ሰንደቅ፡- ማን እንደፈጠረው ባይታወቅም በእኛ ሀገር ማኔጀር ማለት ብዙ ጊዜ ከሠራተኛው ራሱን ነጠል አድርጎ ቢሮ ውስጥ የሚቀመጥና አመራር የሚሰጥ ተደርጎ የሚታይበት አሠራርና ልማድ አለ፣ እርስዎ ደግሞ በተቃራኒው ሠራተኞችዎን በየኮሪደሩ ሲያገኙ፣ ሲያናግሩ ይታያሉ፣ እስቲ ስለዚህ የፍልስፍና ተቃርኖ ቢያስረዱን?

ዶ/ር አረጋ፡- መጀመሪያ ማኔጀር ስትሆን የኩባንያውን የዕለት  ተዕለት ሥራ በመመሪያ መሠረት መሥራት ነው። ይህ ደግሞ የራሱ የሆነ የሥራ መዘርዘር (ዲስክሪፕሽን) አለው። ዳይሬክተርም የራሱ አለው። ጀኔራል ማኔጀሩም በሥራ መዘርዝሩ መሠረት መሥራት የሚገባው አለ። በዚህ መሠረት መሥራት ከፈለክ ታች የሚሠራው ሥራ ያለ አንተ ጣልቃ ገብነት ራሱን ችሎ የሚሄድ መሆን መቻል አለበት። ኦፕሬሽን ላይ ያለ ሰው በሚገባ እየሠራ ከሆነ የእኔ ጣልቃ ገብነት አያስፈልግም፤ የምጨምረው ነገር የለኝምና። ጥቃቅን ጉዳዮች ላይ የምገባበት ምክንያት የለኝም። ነገር ግን በመንግስት ደረጃም ቢሆን ጠ/ሚኒስትሩ ከተቻለ ታች ወርደው ሰዎች ማናገራቸው አዲስ ነገር አይደለም። ይህን ሲያደርጉ እንመለከታለን። ትንሽዬ ምሳሌ ልስጥህ። ኤምቢአይ የቀለም ፋብሪካችን በቅርቡ የቃጠሎ አደጋ ደረሰበት። በዚህ ምክንያት ምርቱ ቆመ። እኔ ሲኢኦ ነኝ፣ እዚሁ ቁጭ ብዬ የሚያስፈልገውን ነገር ንገሩኝ፤ የምትፈልጉትን አፀድቃለሁ ማለት እችላለሁ። ግን ያደረኩት ምንድነው፤ ከረባቴን አወለኩ፤ ቱታዬን ለበስኩ። በየቦታው ያሉትን ባለሙያዎቻችንን ሰበሰብኩ። ቡድን አቋቋምኩ። በአሥር ቀናት ውስጥ በቃጠሎ ጉዳት የደረሰበትን ጠግነን ወደሥራ ማስገባት ቻልን። ይህ ክስተት ዝቅ ብሎ የመሥራትን ውጤታማነት በተግባር ያሳየ ይመስለኛል። በዚያ መልክ ሥራው ባይቀናጅ ኖሮ የወራት ጊዜን በወሰደ ነበር።

ወደታች ወርደህ የሠራተኛውን ሁኔታ ማየት ሳትችል፣ ችግሩን ሳትካፈል ብትቀር አለቃችን’ኮ የእኛን ሥራ የት ያውቃል ሊልህ ይችላል። ይሄ ወደታች ወርዶ ማየት፣ መደገፍ፣ መመሪያ መስጠት፣ የተበላሹ ነገሮች ካሉ እንዲስተካከሉ ማድረግ፣ ጥሩውን ነገር ማበረታታት ለእኔ ጣልቃ ገብነት አይደለም። ፒራሚዱ ጫፍ ላይ ያሉ ሰዎች ፒራሚዱ ውስጥ ወደታች ወደ ላይ የሚወጡበት የሚወርዱበት፣ መሰላል ያስፈልጋቸዋል። የማያስፈልግ ከሆነ፣ መውጣትና መውረድ አያስፈልጋቸውም። የሚያስፈልግ ከሆነ ግን መውረድ ብቻ ሳይሆን አብረህ መሥራትም አለብህ። የቡድን ሥራ የሚባለው ለእኔ ይኸ ነው።

 

አንዳንድ ጊዜ ለማንም ሳልነግር ድንገት ተነስቼ አንዱን ኩባንያ እጎበኛለሁ። ይህ ዓይነት ጉብኝቴ ኩባንያዎቹ ያሉበትን ደረጃ እንድፈትሽ ያግዘኛል። የአሠራር ስታንዳርድ እንዳይወርድ ይረዳኛል። ዝም ብትል ግን ወርዶ፣ አሽቆልቁሉ ሊሆን ይችላል። ኢትዮጵያ ውስጥ ውጤታማ ይሆናሉ ብዬ የማስባቸው ሥራ መሪዎች በተቻላቸው መጠን በፒራሚዱ ውስጥ ሆነው ወደላይ፣ ወደታች፣ ወደጎን የመሄዱ አቅሙ ያላቸው ናቸው። ምክንያቱም ያለው ተጨባጭ ሁኔተ ይህን ዓይነት ሊደርሺፕ የሚፈልግበት ጊዜ በመሆኑ ነው። አርሶአደሮችን ተመልከት። ካላንደራቸው ከተፈጥሮ (ዝናብ፣ፀሐይ) ጋር የተያያዘ ነው። የሚሠሩትን ያውቃሉ፣ መቼ ምን ማድረግ እንዳለባቸው ያውቃሉ፣ መቼ እንደሚያርሱ፣ መቼ እንደሚኮተኩቱ፣ መቼ ምርቱን እንደሚሰበስቡ፣ መቼ እንደሚወቁና ወደጎተራ እንደሚያስገቡ፣ መቼ ለገበያ እንደሚያወጡ፣ ሁሉንም ያውቃሉ። አርሶአደሮቹ የራሳቸው የሥራ ባህል አላቸው። ይኸ ባህል ወደፋብሪካ፣ ወደከተማ መምጣት አለበት። ሙስና፣ ተገቢ ያልሆነ ቢሮክራሲ የሚኖረው ይህ ዓይነት አሠራር ስላልመጣ ነው። እንደአርሶ አደሩ ሥራን በጊዜውና በትክክል መተግበር ባለመቻሉ ነው። ሥራን በጊዜው ጀምሮ በታቀደለት ጊዜ መፈጸምን ከአርሶ አደሩ መማር ያስፈልጋል። በተጨማሪ ከመርካቶም ብዙ ቁምነገር መማር ይቻላል።

 

ሰንደቅ፡-በ17 ዓመት ቆይታዎ ረክተዋል? ያስብኩትን አሳክቻለሁ ብለው ያምናሉ?

ዶ/ር አረጋ፡- በአብዛኛው ረክቻለሁ። በየዓመቱ የሚደረግ የደመወዝ ጭማሪ ለሁሉም ሠራተኛ አለ። በየዓመቱ ለራሴ የሥራ አፈፃፀም የምሰጠው “ቢ” ወይንም “ሲ ፕላስ” ነው። ምክንያቱም የማስበውና ያሳካሁት ነገር አልጣጣም ስለሚለኝ ነው። ረክቻለሁ የምላቸው ነገሮች አሉ። በተለይ ኩባንያዎቻችን ሰው ተኮር በመሆናቸው ብዙ ሰዎች የሥራ ዕድል በመከፈቱ፣ ሠራተኞቻችንም እፎይ ብለው፣ ተረጋግተው፣ ለሊቀመንበራችን ለሼህ ሙሐመድ በየሄዱበት ረጅም ዕድሜና ጤና እየተመኙ ሲሠሩ ማየት በጣም የምረካበት ትልቅ ነገር ነው። በተጨማሪም ከ90 በመቶ በላይ የሆኑ  ሠራተኞቻችን በፎቶግራፍ ሣይሆን በአካል ያውቁኛል ብዬ አምናለሁ። ይሄ ግንኙነቴ ያረካኛል። ሌላው ሰዎች ያላቸውን ችሎታቸውን አሟጠው ለሥራ እንዲያውሉ፣ ይሄ እኮ የእኔ ጉዳይ አይደለም ብለው እንዳይዘናጉ፣ የተማርኩት ይህንን አይደለም የሚል ባህርይን እንዲተው፣ ቻሌንጅ አደርጋለሁ። አንዳንድ ጊዜ በቁጣም ሊሆን ይችላል። ለምሳሌ አንድ አካውንታት ከሂሳብ በስተቀር አላውቅም ማለት የለበትም። የመጀመሪያ ዲግሪ የተሰጠህ ብዙ ነገር ለመሥራት እንጂ የአካውንታት ትምህርት ስላለህ ሌላ ሥራ አትሠራም ማለት አይደለም። የሰው ልጅ ብዙ ችሎታ አለው ብዬ አስባለሁኝ። በዚህ አስተሳሰብ ሰዎችን በተለያየ ቦታ ላይ ችሎታቸውን እንዲያወጡና እንዲጠቀሙበት በማድረጌ በጣም ያረካኛል። እኔ የተማርኩት ሜካኒካል ኢንጂነሪንግ ነው፣ ስፔስ ኢንጅነሪንግ ነው፣ ማኔጅመንት ነው፤ ግን ሲኢኦ ቢሮን፣ ሚድሮክ ወርቅ ማዕድን ኩባንያን፣ ዩኒቲ ዩኒቨርሲቲን በተለይ እመራለሁ፣ በየኩባንዎቹ ሄጄ ስለስጋ፣ ስለእንቁላል፣ ስለቆርቆሮ ስናገር እገኛለሁ። እኔ ይህን ማድረግ ከቻልኩ ሌሎችም ይችላሉ። ሰዎች ችሎታቸውን መገደብ የለባቸውም። ራሳቸውን ቻሌንጅ ማድረግ አለባቸው ብዬ አምናለሁ።

 

 

በትዕዛዝ ጠዋት ስትገባ ፈርመህ ግባ፣ ስትወጣ ፈርመህ ውጣ በማለት ሠራተኛን ማስተዳደር ሳይሆን ሲነጋ ሠራተኛው መ/ቤቴ መሄድ አለብኝ ብሎ በፍቅር እንዲመጣ የማድረግ ሁናቴ መፍጠር ያስፈልጋል። ሠራተኞቼ ለሥራና ለኩባንያዎቻቸው ያላቸው ፍቅር እጅግ አርክቶኛል።

 

 

ሌላው ብዙ ኢትዮጵያዊያን ወጣቶችን ወደአመራር ቦታ አውጥቻለሁ ብዬ አስባለሁ። አሁን ብዙ ዋና ሥራአስኪያጆች ወጣቶች ናቸው። ይሄን ማድረግ መቻሌ ያረካኛል። ቴክኖሎጂ ግሩፕ እንደስታዲየም ዓይነት ትልቅ ፕሮጀክት ወስዶ የቴክኖሎጂ ግሩፕ ኩባንያዎች ተባብረው መሥራትና ውጤታማ እንዲሆን ማድረጋቸው በምሣሌነቱ ቆንጆ ነው ብዬ አምናለሁ። አርክቶኛልም። በኢትዮጵያናይዜሺያን ፕሮግራሜ ኢትዮጵያውያን ፈረንጆችን ተክተው መሥራት በመቻላቸው ደስተኛ ነኝ።

 

ሌላው የቴክኖሎጂ ግሩፑ ጨዋነት፣ የሀገር ሕግ ማክበር ባህል ላይ ያለን ትኩረት በሰፊው እየታወቀ መሄዱ በጣም ደስ ይለኛል።

 

 

በመጨረሻም ለአለቃዬ በመጠኑም ቢሆን የቴክኖሎጂ ግሩፕ መሀል እሴት ጨምሯል ብዬ ስለማምን  ደስ ይለኛል። ሰዎችን መርዳት ማለት ቤተሰብን መርዳት ነው፣ ቤተሰብ መርዳት ማለት ሀገርን መርዳት ነው። በዚህ ረገድ ጥሩ ሥራ ሠርተናል ብዬ አምናለሁ።

 

ሰንደቅ፡-የጎደለ ነገር ምን አለ? በሥራ አፈፃፀም ወደ “ኤ” የማያስገባዎ ነገር ምን ተገኘ?

ዶ/ር አረጋ፡- የመጀመሪያ ነገር የነበረኝ ራዕይ ሙሉ በሙሉ በሚባል ደረጃ ማሳካት አለመቻሌ ነው። መጀመሪያ የነበረኝ ራዕይ የሼህ ሙሐመድ በኢትዮጵያ የሚገኙ ኩባንያዎች በጠቅላላ አንድ አመራር ኖሯቸው፣ ከመንግስት ቀጥሎ በጣም ግዙፍ ሆነው ማየት ነበር። አሁን ያለው የተለያዩ ኩባንያዎች አደረጃጀት መጥፎ ነው ማለቴ አይደለም። አሁን ያለው አሠራርም ሌላኛው አማራጭ መሆኑን እገነዘባለሁ። ነገር ግን አንድ ጠንካራ የሆነ ግሩፕ ተፈጥሮ፣ ጥንካሬው በአስተማማኝ መሠረት ላይ እንዲቀመጥ፣ የሼህ ሙሐመድ ራዕይና ሌጋሲ ለአሁን ብቻ ሣይሆን ለቀጣይ ትውልዶች እንዲሆን ማድረግ አስፈላጊ ነው ብዬ አምናለሁ። ለምሳሌ ከአንድ ሰው ዕድሜ በላይ በሚቆጠሩ ዓመታት በፊት የተመሠረተውን ቦይንግ ኩባንያን ውሰድ። መሥራቹ ሚስተር ቦይንግ ካረፉ ብዙ ዓመታት አልፈዋል። አሁንም ግን ገናና እና ስመጥር ኩባንያ ሆኖ ቀጥሏል። በዚሁ መልክ የሼህ ሙሐመድ ሌጋሲ የዛሬ 100 እና 200 ዓመታትም የሚዘልቅ እንዲሆን ከማድረግ አኳያ ብዙ አልሠራንም ብዬ አምናለሁ።

 

ከዚህ ውጪ በጣም ደስተኛ ነኝ። በሥራ ብቻ ሣይሆን በሌሎች ማኅበራዊ ተሳትፎዎች በመንግስት አካባቢ፣ በሃይማኖት አካባቢ፣ ወዘተ የምችለውን ሁሉ ማድረግ በመቻሌ ውጤታማ አድርጎኛል ብዬ አስባለሁኝ።

 

ወደፊትም ገና እንሠራለን፣ እናድጋለን፣ ለሀገራችንም ኢኮኖሚ ዕድገት የተሻለ ነገር እናደርጋለን በሚል አሁንም የአቅማችንን እያበረከትን እንገኛለን። ይህም ሆኖ ላደርግ የምችለውንና ያለኝን ችሎታ ከሠራሁትና አሁን ከምሠራው ጋር ሳነጻጽረው ብዙ ይቀረኛል። ስለዚህም ‘ኤ’ የማገኝበትን ጊዜ እናፍቃለሁ።¾

 

ከመንበረ ጸባኦት ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል

ቤተክርስቲያን ማለት ስሙ እንደሚያመለክተው የክርስቲያን ቤት የሕዝበ ክርስቲያን መሰብሰቢያ የምዕመናን አንድነት ወይም ኅብረት ማለት እንደሆነ ከአጠራሩ የምንረዳው ሐቅ እንደሆነ ለማንም የተሠወረ አይደለም።

ከጥንት ሲያያዝ በመጣው ትውፊት መሠረት ካህኑ በክህነቱ ቀዳሽ፣ ምእመኑም በምእመንነቱ ለቅዳሴ ለውዳሴ አስፈላጊ የሆኑትን ንዋየ ቅድሳት እንደባለቤት ሁኖ እያሟላ ቤተ ክርስቲያን ስትገለገል ቆይታለች፤ አሁንም እየተገለገለች ትገኛለች፤ ለወደፊቱም እንደዚሁ።

ወደ ከተማችን አዲስ አበባ ስንመጣም ካህኑ ራሱን የሚረዳበት የገቢ ምንጭ ስለሌለው ምእመኑ የባለቤትነት  መብቱን እንደያዘ በተቻለ መጠን አሥራት በኩራቱን እያወጣ የቤተ ክርስቲያኗ አገልጋዮች ቀጥሮ እሱ እንደባለቤት ሆኖ ቤተ ክርስቲያኒቱን እያገለገለ ይገኛል።

ታድያ ከስሙ እንደምንረዳው ቤተ ክርስቲያን የሕዝብ እንጂ ልዩ ባለይዞታ /ባለቤት/ እንደሌላት እየታወቀ አንዳንድ ጸሐፍያን ነን ባዮች በተለያዩ ድረገጾች የልብ ወለድ መነባንብ ማለትም በዓለ ወልድ የማን ነው? ካቴድራሉስ? በማለት ሕዝብን ሲያደናግሩ ይስተዋላሉ።

ይሁንና ከሙዳዩ ምጽዋት የሚገኘው ገቢ የአገልጋዩን ደመወዝ ሊሸፍን ባለመቻሉ ሌላ የገቢ ምንጭ ማፈላለግ አማራጭ የሌለው ጉዳይ ነው። ከዚህ በመነሳትም የመንበረ ጸባኦት ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል ጽ/ቤት ባለችው ከደርግ አፍ የተረፈች ይዞታ ላይ ቆርጦ ለት/ቤትና ለልዩ ልዩ አገልግሎት የሚውልና የሚከራይ ሁለገብ አዳራሽ ሠርቶ ከኪራይ በሚኘው ገቢ ከ 3ዐዐ በላይ ሠራተኞችን የሚያስተዳድርና እንዲሁም ካቴድራሉ አገር አቀፍ እንደመሆኑ መጠን የሀገር መሪዎችና ታዋቂ ግለቦች በሞት ሲለዩ የሚቀበሩበት በመሆኑ እና የሕዝብ ብዛት በጨመረ ቁጥርም የቀብር ቦታ ስለሚጠብ ለሕዝቡና ለሠራተኛው ጥቅም ሲባል ረጅም ዕድሜ ያላቸውን ቀብሮች (ዓጽም) ወደ ሌላ ቦታ በማሰባሰብ ፉካዎችን ገንብቶ በገቢው ሠራተኛውን የሚደጉም መሆኑ ይታወቃል።

ከቀብሩ የወጣው አጽምም በአዲስ መልክ ባሠራው ሙዝየም ሥር ባለው ቦታ እና ፉካ በክብር ተቀምጦ ይገኛል። ከነዚህም መካከል የቀኝ ጌታ ዮፍታሔ ዓጽም ተጠቃሽ ነበር። ከዚህም በተጨማሪ በበዓለ ወልድ ቤተ ክርስቲያን ቅጥር ግቢ ውስጥ አርፈው ከሚገኙት ታዋቂ ግለሰቦች መቃብር የተነሳ ቦታው በመጣበቡና በመጨናነቁ ምክንያት በበዓል ጊዜ ግቢው በሐውልትና በብረት አጥር ብዛት ስለተጨናነቀ ምዕመናን እንደልብ የአምልኮ ሥርዓታቸውን መግለፅ ከማይችሉበት ደረጃ ተደርሶ ነበር። ታቦተ ሕጉ ወጥቶ በሚዞርበት እና በሚከበርበት ወቅት ሐውልቱና የብረት አጥሩ አላንቀሳቀስ በማለቱ አጽሙ እንዳለ ሆኖ የብረት አጥሩና ሐውልቱ ተነሥቶ በቀብሩ ላይ መጠለያ እንዲሠራበት እና የእያንዳንዱ ፎቶ እና ታሪክ ዓጽሙ ካለበት ፊት ለፊት እንዲጻፍ ወይም እንዲለጠፍ ተደርጎ ሕዝቡ ለጸሎትና ለማስቀደሻ እንዲገለገልበት ለማድረግ ከሕዝብ ጋር በመመካከር እና የሕዝቡን ይሁንታ በመቀበል ሥራ የተጀመረ መሆኑ ግልፅ ነው። ቢሆንም አንዳንድ ግለሰቦች ይህን ከፍተት በመጠቀም የካቴድራሉን መልካም ገጽታ ጥላሽት ለመቀባትና ለማጥቆር እንዲሁም መልካም ዝናውን ለማደፍረስና ስም ለማጥፋት በብዙ ሲደከሙ ይታያሉ። ማጠንጠኛቸውም በበዓለ ወልድ ቤተ ክርስቲያን ዙርያና አጥር ግቢ ከተነሣው እና በመነሳት ላይ ባለው በመቶዎች የሚቆጠር ቀብር እና ሐውልት መካከል እነሱ የሚያውቋቸውንና ለቢዝነሳቸው ማወፈርያ ዋጋ ያወጡልናል ያሏቸውን ግለቦች ስም እየጠሩ የካቴድራሉን አስተዳደር እና ሠራተኛውን ሲያብጠለጥሉ ይገኛሉ።

በእነርሱ እምነት እነርሱ የሚያውቋቸውን እና በየመጣጥፋቸው ሁሉ ስማቸውን የሚጠሯቸው  ብቻ እንጂ ሌላው ከቀብሩ የተነሳው ሰው ለሀገሩም ሆነ ለወገኑ ሥራ የሠራ አይመስላቸውም። ይሁንና ሐቁ ጠፍቷቸው ሳይሆን ለእነሱ ካልመሰላቸው ሥራ መሥራትም ሆነ ታሪክ መሥራት ስለማይዋጥላቸው ነው። ቤተ ክርስቲያን የሕዝብ ሀብት እንደመሆኗ መጠን ካቴድራሉ የሕዝቡን ችግር አይቶና ተመልክቶ ቦታውን ለሕዝብ አገልግሎት በሚመች መልኩ ለማስተካከል ሲባል የሚመለከታቸውን የቀብሩ ቤተሰቦች ዘመኑ ባፈራቸው መገናኛ ብዙሃን ተጠርተው ስለጉዳዩ ውይይት በማድረግ ሐሳባቸውን እንዲገልፁ መደረጉና በጉዳዩ ላይ ስምምነታቸውን ከገለፁ በኋላ የአጽም ማንሳቱ መርሐ ግብር እንዲከናወን መደረጉ ጥፋቱ እና ስህተቱ የት ላይ ነው?

ጉዳዩ ወዲህ ነው። ሕዝብና ሕዝብ ሲያጋጭና ሲያተራመስ እጃቸው የሚሞላላቸው የሕዝብ እና የቤተ ክርስቲያን ተቆርቋሪ ነን ባዮች፤ ምእመናኑ በካቴድራሉ ልማት እና ለቤተ ክርስቲያኑ የሚደረገውን እንቅስቃሴ አይቶና ተገንዝቦ የአጽም ማንሳቱን ሥራ ደግፎ መርሐ ግብሩ በሠላም እንዲከናወን ፈቃደኛ ከመሆኑም ባሻገር ለሚደረገው የካቴድራሉ ልማትና የማስፋፊያ መርሐ ግብር ልዩ ልዩ አስተዋጽኦ በማድረጉ አልተደሰቱም። በዚህም ምክንያት የካቴድራሉ ሕግና ሥርዓትን የተከተለ አሠራር ውስጣቸውን ስላቃጠላቸውና ስለከነከናቸው በሕልምም ሆነ በገሀድ የሚመኙትና የሚፈልጉት የሕዝብ ትርምስ ባለመከሰቱ አዛኝ እና ተቆርቋሪ በመምሰል ለቢዝነሳቸው ማሳኪያ እና ማበልፀጊያ ሲሉ የሙታኑ ቤተሰቦች እንዲቀርቡ ወይንም እንዲመጡ አዋጅ መነገር አልተሰራበትም እያሉ የቤተ ክርስቲያን ቀኖና አዋቂ ለመምሰል እያማሰኑ ነው።

ስለቀኝ ጌታ ዮፍታሔ አጽም ፍልሰት ጉዳይ፣

የበዓለ ወልድ ቤተ ክርስቲያን ጥንታዊና ዕድሜ ጠገብ እንደመሆኑ መጠን ጫካ ስለዋጠውና ማንኛውም የበዓለ ወልድ ተስፈኛ የኔቢጤ ሁሉ እንደመጸዳጃ ቤት የሚጠቀምበት ሁኔታ እያየለ በመምጣቱ ችግሩን መቅረፍ የግድ ብሏል። ችግሩን ለመቅረፍም ዕድሜ ጠገብ የሆኑ አጽሞችን ማፍለስ ወይንም ባሉበት ሐውልታቸው እንዲነሳ ማድረግ ተገቢነቱ ታመነበት። ከነዚህ መካነመቃብሮች መካከል አንዱ የቀኝ ጌታ ዮፍታሔ መቃብር ሲሆን ከዛሬ 8 ዓመት በፊት ዓጽሙን በክብር አንስቶ አዲስ ባሠራው ሙዝየም ውስጥ በክብር አሳርፎት ነበር። አሁን ቤተሰቦቻቸው ከ8 ዓመታት ቆይታ በኋላ በክብር ከተቀመጠበት ሙዝየም አንስተው ሲወስዱ የካቴድራሉን ካህናትና አስተዳደር እያነሱ ማራገብና የስም ማጥፋት ዘመቻ መክፈት ለፖለቲካ ፍጆታ የሚያገለግል መስሏቸው ካልሆነ በቀር እነቆርጦ ቀጥል የሚጽፉት መነባንብ የታሪክም ሆነ የእምነት መሠረት ያለው አይደለም።

ሲጀመር የቀኝ ጌታ ዮፍታሔ ዓጽም ከነበረበት ቦታ በክብር ተነሥቶ ለ8 ዓመታት ያህል ሙዝየም ቤት ሥር በክብር ተቀምጦ ነበር እንጂ እነራስ ገዝ እንደሚሉት አልባሌ ቦታ ላይ አልነበረም፣ አልተቀመጠም። የካቴድራሉ ካህናትም አባቶቻቸውንና የሀገር ባለውለታዎችን ጠንቅቀው የሚያውቁና የሚያከበሩ በመሆናቸው ዓጽማቸውን ለ8 ዓመታት ያህል በክብር በሙዝየም ውስጥ እንዲቀመጥ ማድረጋቸው ሊያስመሰግናቸው እንጂ ሊያስወቅሳቸው አይገባም ነበር።

በመሆኑም ካቴድራሉ የአባቶችንና የሀገር ባለውለታዎችን ክብር አሳምሮ የሚገነዘብ ስለሆነ መምህር ሳይኖራቸውና ከመምህራን ሥር ቁጭ ብለው ሳይማሩ መምህር ነን ከሚሉ የደጀ ሰላም ቀበኞች የሚወሰደው ግንዛቤ እና ትምህርት አይኖርም።

የመልአከ ብርሃን አድማሱ ዓጽመ ፍልሰት በተመለከተ፣

እነቆርጦ ቀጥል እንደሚሉት ወደ የመን ወይም ወደሮም እንዲሄዱ ሳይሆን በዓጽማቸው ላይ ተጭኖ  የነበረውን የድንጋይ ክምር እና የብረት አጥር ብቻ ተነሥቶ ዓጽሙ ያለበት ቦታ ለሕዝበ ክርስቲያኑ መጸለያ እና ማስቀደሻ እንዲሆን ከማመቻቸት በቀር አስከሬኑ አልተነሳም፤ ከቦታውም አልወጣም፤ ዓጽሙም በነበረበት ቦታ ላይ እንደ ተቀመጠ ይገኛል።

ከዚህ ጽሑፍ ላይ ጎልቶ የሚታየው ነጥብ አጥንትንና ጉልጥምትን በተመለከተ እና እንዲሁም የጎጥና የተራራዎች ጉዳይ የሚመለከት ነው። ይህም የሚያሳየው ካጥንታቸውና ከጉልጥምታቸው ውስጥ የተዋሐደው ጠባብ አመለካከት የሚያንፀባርቅ እንጂ የካቴድራሉን ስህተት አያመለክትም። ምክንያቱም ካቴድራሉ እነርሱ እንደሚሉት የቀብሩን ምንነት በመለየት ሳይሆን በበዓለ ወልድ ውስጥ ቦታውን አጣቦ የሚገኘውን ቀብር ሁሉ ዓፅሙን /አስከሬኑን/ ሳይነካ እንዳለ ከመሬት በመተው ከቅጥር ግቢ ውስጥ ከሚገኙ መቃብራት ላይ የነበረውን የብረት አጥር እና የዕብነ በረድ ክምር ብቻ እንዲነሳ ሲያደረግ ከ6ዐ በላይ ቁጥር ያለው ቀብር ሲሆን የሰው እኩልነትና አንድነት የማይዋጥላቸው በሕዝብ ስም የሚነግዱ የቢዝነስ እና የእምነት ኮንትሮባንዲስቶች ከግቢው ከተነሱት አያሌ የሀገርና የቤተ ክርስቲያኗ ባለውለታዎች መካከል ስለአንድና ሁለት ሰዎች ቀብር ብቻ ሲጮሁ ስለሚደመጡ ነው።

ይህም ከምን የተነሳ እንደሆነ የሕዝበ ክርስቲያኑ አስተዋይ አእምሮና ትክክለኛ ሚዛን የሚስተው አይሆንም። በእውነት ስለ ታሪክ እና ስለ ሕዝብ የሚቆረቆሩ ቢሆን ኖሮ ለምን ስለነ ቀኛዝማች መንገሻ እና ሌሎች ታዋቂ የሀገር ባለውለታዎች አይጽፉም ነበር። ዳሩ ግን የእነሱ ተልዕኮ አንድና አንድ ብቻ በመሆኑ የሞኝ ልቅሶ ሆነና ስለ ሀገር፣ስለ ሥነ ጥበብ፣ ስለ ታሪክ ወዘተ የተቆረቆሩ እና የተጨነቁ በመምሰል ቢዝነሳቸውን በምን መልኩ እንደሚያካብቱ በማሰብና በማሰላሰል ብቻ የሕዝቡን ቀልብ ለመሳብ የሚያደርጉት የብልጣብልጥነት ዘዴና ስልት ለመጠቀም ታስቦ የሚቀርብ ልብ ወለድ ነው።

አሁን በተያዘው ጉዳይ ርዕሳችን አይደለም እንጂ የእኛው የአራት ኪሎ ሐራዎች ሊቅ የጸጋ ዘአብና የእግዚእ ኃረያ ልጅ ስለሆኑት አቡነ ተክለ ሃይማኖት የልደት ቦታም ሊያስተምሩን እየዳዳቸው ነው። ይሁን እና የሕዝበ ክርስቲያኑ ተስፋ ስለ ጻድቁ ጸሎትና ምልጃ በተመለከተ እንጂ ስለሀገራቸው የሚገደው ነገር ስለሌለ ይህ ጉዳይ አያከራክረንም። የሚያስገርመው ግን እያስመሰሉ መናገር የአዋቂነት ምልክት የሚመስላቸው ቆርጦ ቀጥሎች ምንም እንኳ የቤተ ክህነት ተወካዮች በፍለጋው የተሳተፉ ቢሆኑም የብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ቴዎፍሎስ አጽም ከተቀበረበት ሲወጣ ፈላጊና አፈላላጊ የነበሩት የሥጋ ዘመዶቻቸው ጭምር መሆናቸው እየታወቀ እንዳልነበሩ ተደርጎ የተፃፈው የማጣቀሻ ጽሑፍ ምናልባት የየዋሆችን እና ከ 2ሺ ዓ.ም ወዲህ ለተወለዱ ሕፃናት ማታለያ ካልሆነ በቀር በወቅቱ ለነበርነው እና ሁኔታውን በቅርብ ሁነው ሲከታተሉ ለነበሩ ግን ከትዝብት በቀር የሚያተርፈው ቁም ነገር አይኖርም።

ሲጠቃለልም ቤተ ክርስቲያን የሕዝቡ የሥርዓተ አምልኮ መፈጸሚያ እንደ መሆኗ መጠን ለሕዝቡ አገልግሎት ምቹ ለማድረግ እንጂ የግሉን ቤት የሠራበት አካል የለም። በመሆኑም በዓለ ወልድ የማን ነው? የሚያሰኝ ተግባር አልተፈጸመበትም፤ መልሱም የሕዝቡ ሊሆን ይገባል። ሊቀ ሥልጣናቱም ቢሆኑ ቀብሩ እንዲነሳ ሲሉ ሕዝቡን ያነጋገሩት ለሕዝብ አገልግሎት የሚውል የሕዝብ መጠለያ ለማሠራት እንጂ ተልባ ሊዘሩበት አልነበረም።

አስተያየት ጸሐፊዎችም ቢሆኑ ስለ ቤተ ክርስቲያኗ ሥርዓት እና ታሪክ ተቆርቁረው ሳይሆን ሕዝቡ ከካቴድራሉ አስተዳደር ጋር ለምን ተስማምቶ ዓጽሙ እንዲነሳ ፈቀደ ለምንስ ትርምስ አልተፈጠረም በማለት የባሕር ማዶ ተስፈኞች የሚዘምሩትን መዝሙር ለማድመቅ እንጂ ስለ መልአከ ብርሃን አድማሱ ቀብር በመቆርቆር የሚቀርብ ተቃውሞ አይደለም። ስለሆነም እንኳን ክህነት እምነት ሳይኖራቸው በመምሰል በቤተ ክርስቲያን አባቶች እና በቤተ ክህነት ሠራተኞች ላይ ዓይናቸውን ተክለው ባለማቋረጥ አተኩረው የሚመለከቱ የብፁዓን አባቶች ቀንደኛ ጠላቶች እስከመቼ ድረስ የዘለፋ ብዕራቸውን ቀስረው በቤተ ክርስቲያን ላይ እንዳሾሉ ይኖራሉ የሚለውን ጥያቄ የሁሉም የቤተ ክርስቲያን ተቆርቋሪ ሊሆን ይገባል። ምንም እንኳ የቤተ ክርስቲያናችን ሥርዓት የሚፈቀደው ባይሆንም እንደነዚህ ያሉትን በቤተ ክርስቲያንና በመሪዎቿ ላይ ለሚነግዱ ኢሎፍላውያን ግን የቤተ ክርስቲያኗ ምሁራን ብዕራቸውን ሊያነሱ ይገባል እንላለን።

“ስለ አባታችን የተሰጠው ማብራሪያ የተሳሳተ ነው”

 

ሳምንታዊው የሰንደቅ ጋዜጣ ረቡዕ ሐምሌ 5 ቀን 2009 ዓ.ም ባወጣው ጽሑፍ “በመንበረ ጸባዖት ቅድስት ሥላሴ አጽሞች እንዲፈልሱ የተደረገው የመቃብር ሥፍራው ሞልቶ በመጨናነቁ ነው” በሚል ርዕስ በመጀመሪያ ገጹ አጠር ያለ ማብራሪያ ሰጥቷል። ማብራሪያቸውን የሰጡት ሊቀ ሥልጣናት አባ ገብረ ሥላሴ በላይ የቅድስት ሥላሴ ካቴድራልና የበዓለ ወልድ አስተዳዳሪ መሆናቸውን ገልጿል።


ዘገባው ስለመላከ ብርሃ አድማሱ አጽም መፍለስ ጉዳይ ሲያወሳ እንዲህ ይላል።


“የመላከ ብርሃን አድማሱ ጀምበሬን አጽም ለማንሳት ወንድማቸው መጥተው የነበረ ሲሆን በአቅም ማነስ ምክንያት ማንሳት እንደማይችሉ በመግለጣቸው ካቴድራሉ ሀውልቱን በማንሳት አጽሙ ባለበት እንዲቆይና ስምና ታሪካቸው በግድግዳ ላይ እንዲጻፍ ወስኖ ነበር ብለዋል። ሆኖም በአሁኑ ወቅት የልጃቸው ባል የሆነ ግለሰብ በመምጣቱ ሌላ ቦታ ሰጥተን አጽሙ ለማፍለስና ለማሳረፍ እየተዘጋጀን ነው ብለዋል” በማለት አጠቃሎታል።


ይህ ቃል የእርስዎ የክቡር ሊቀ ሥልጣናት አባ ገብረ ሥላሴ ቃል መሆኑ ነው።

 

ክቡር አባታችን
ይህ ቃል በእውነት የእርስዎ ከሆነ፣ ከድፍረት አይቆጠርብኝና ፍፁም ስህተት መሆኑን ላረጋግጥልዎ እወዳለሁ። ከመልአከ ብርሃን አድማሱ ቤተሰቦች በዚህ ሁኔታ ከእርስዎ ዘንድ የቀረበ የለም። መልአከ ብርሃን አድማሱ ወንድምም፣ የልጅ ባልም የላቸውም።


በሕይወት ያለን ልጆቻቸው፡-
- ወ/ሮ በላይነሽ አድማሱ
- ኮ/ሸዋዬ አድማሱ
- አቶ ምህርካ አድማሱ
ስንሆን የቀሩት ልጆቻቸው፣ በሞት ቢለዩም የልጅ ልጆች አሉ። ሌላ በቤተሰብነት የምናውቀው የለም።


ምናልባት እርስዎ የጠቀሱአቸው ሰዎች የመልአከ ብርሃን ሀውልት ፈርሶ፣ ፎቶ ግራፋቸው ሜዳ ላይ ወድቆ በማየታቸው ተቆርቋሪ በመሆን እርስዎን ለማነጋገር የፈጠሩት ዘዴ ሊሆን የሚችል ይመስለኛል።

 

ክቡር አባታችን
ስለ መልአከ ብርሃን አድማሱ አጽም ፍልሰት ልጆቻቸው የወሰድነውን እርምጃ እርስዎ ቢረሱትም ዘርዝሬ ልግለጠው። ቀኑን በትክክል ባላስታውሰውም በዚህ ዓመት በታህሳስ ወር ላይ ይመስለኛል፤ ካቴድራሉ በባዕለ ወልድ ቤተ ክርስቲያን ቅጽር ግቢ ውስጥ ያሉ የሙታን መቃብሮች እንደሚነሱ ማስታወቂያ ሲያወጣ፣ ቁጥር አንድ የመልአከ ብርሃን አድማሱ ስም ነበር።


ማስታወቂያው ስለሁኔታው ለመወያየት ቀን ወስኖ የቤተሰብ ጥሪ ያቀረበ ቢሆንም እኛ ማስታወቂያውን ዘግይተን በማየታችን በስብሰባው አልተገኘንም።


ከስብሰባው ቀን በኋላ እኔ በግል ወደ ኮሚቴው ጽ/ቤት ሄጄ አንድ ሰው የኮሚቴው አባል የሆኑ ይመስሉኛል አግኝቼ ጉዳዩን በዝርዝር ገለጡልኝ።


ያሉኝን ቃል በቃል ባላስታውሰውም የካቴድራሉ ሀውልቶች እንዲነሱ የተወሰነበት ምክንያት የባዕለ ወልድ ቤተ ክርስቲያን ግቢ በመጥበቡ ምክንያት ምዕመናን መጠጊያና ማረፊያ አጥተው ስለተቸገሩ ሀውልቶች ፈርሰው ዙሪያውን ማረፊያና መጠለያ ለመሥራት ነው። ስለ ሙታኑ ቅሬተ አጽም አያያዝ ካቴድራሉ ለቤተሰብ አማራጭ ሰጥቷል። ይኸውም፡-


1. የፈለገ አጽሙን አውጥቶ ወደ ፈለገበት እንዲወስድ፣
2. ብር 23 ሺ በመክፈል አጽሙን በፉካ ማስቀመጥ፣
3. አጽሙ ሲወጣ ሀውልቱ ፈርሶ መቃብሩ ሊሾ ተደርጎ በግድግዳ ላይ የሟች ፎቶና ስም እንዲጻፍ የሚሉ ናቸው።


በእለቱ ስብሰባ የተገኙ ቤተሰቦች አብዛኛዎቹ በምርጫው ተስማምተዋል። ሆኖም ብዙ ሰው ስላልተገኘ ሌላ ስብሰባ ይደረጋል አሉኝ። ከዚያም እኔ የማን ቤተሰብ መሆኔን ጠይቀው ስልኬን መዝግበው ተለያየን።


ከዚህ በኋላ ሁኔታውን ስንከታተል የሀውልቶች መፍረስ እንደማይቀር ተረዳን። እኛም አባታችን ሕይወታቸውን በሙሉ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን እምነት ላይ በልዩ ልዩ መልኩ ከተነሱ መናፍቃን ጋር ባደረጉት ተጋድሎ ቤተ ክህነት የተለየ መታሰቢያ ማድረግ ሲገባት እንዴት ቤተሰብ ያሰራላቸው ሀውልት ይፈርሳል ብለን ቅሬታችንን ለሚመለከታቸው ለማቅረብ ጥረት ማድረግ ጀመርን።


በዚህ ሁኔታ ላይ እንዳለን ታናሽ ወንድሜ በሆነ አጋጣሚ ብፁዕ አቡነ ማትያስ በካናዳ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ሊቀ ጳጳስን ያገኛቸዋል። እሱም በአጋጣሚው ተጠቅሞ የአባታችን ሀውልት ሊፈርስ መሆኑን ይገልጥላቸዋል። እሳቸውም በሁኔታው አዝነው እርስዎን በስልክ ካነጋገሩ በኋላ ብፁዕ አባታችን ለሊቀ ሥልጣናት ገልጬላቸው እርስዎ ጠይቀውኝ እንዴት አይሆንም እላለሁ። ልጆቻቸው ማመልከቻ ጽፈው ይምጡ ብለዋልና ጽፋችሁ ሂዱ በማለት ለወንድሜ ነገሩት።


ወንድሜም ይህንኑ ለእኔ ገልጦልኝ ሳንውል ሳናድር፣ በስምዎ ማመልከቻ ጽፈን ከቢሮዎ ድረስ መጥተን በእጅዎ ሰጠንዎ። የማመልከቻው ፍሬ ነገር የአባታችንን ማንነት በመጠኑ የሚገልጥና ሀውልቱ ባለበት ይቆይልን የሚል ነበር።
እርስዎም ማመልከቻችንን ተቀብለው ካነበቡት በኋላ እኛን ምንም ሳያነጋግሩን፣ በማመልከቻውም ላይ ምልክት ሳያደርጉ አንድ ቢሮ ቁጥር ጠቅሰው ወስደን እንድንሰጥ ማመልከቻችንን መለሱልን።


ወደተገለጠልን ቢሮ ስንሄድ በቢሮው ውስጥ አራት ሰዎች አግኝተን ማመልከቻችንን ሰጠን። በጽሁፍ ካሰፈርነው በተጨማሪ ስለአባታችን ማንነት ለኮሚቴው በሰፊው ለማስረዳት ሞከርን። ክርክር ነበር ማለትም ይቻላል። ሆኖም ኮሚቴው “የሀውልቱ መፍረስ የማይቀር ነው። ባለፈው ጊዜ ከተነገራችሁ ምርጫ ውጭ ምንም ማድረግ አይቻልም። ለእናንተ አንድ ተጨማሪ ምርጫ እንሰጣችኋለን። ይኸውም የምትችሉ ከሆነ ከካቴድራሉ ውስጥ ቦታ ሰጥተናችሁ አጽማቸውን አውጥታችሁ መቅበር ትችላላችሀ” ሲሉ ውሳኔአቸውን ገለጡልን፣ እኛም ከዚህ ኮሚቴ በላይ አቤት የሚባልበት እንዳለ ስንጠይቅ ወሳኞቹ እኛው ነን አሉን። የበኩላችንን ቅሬታ ገልጠንላቸው ተለያየን።

 

ክቡር አባታችን
ከካቴድራሉ ጋር እኛ ልጆቻቸው የነበረን ግንኙነት እስከዚህ የደረሰ መሆኑ እየታወቀ እንደሌለን ሆኖ መነገሩ ምንዋ አባታችን አሰኝቶናል።


ወደ ፍሬ ነገሩ ልመለስ። ኮሚቴው ከእኛ በላይ ወሳኝ የለም ብሎ ቢያሰናብተንም፤ ይህን ጉዳዩ ለብፁዕ ፓትርያርኩ ማሳወቅ አለብን ብለን አጠር ያለ ማመልከቻ አዘጋጅተን ለብፁዕነታቸው ያደርስልናል ብለን ላሰብነው ሰው ሰጥተን ውጤቱን መጠባበቅ ጀመርን። ሆኖም የሰጠነው ሰው የውሃ ሽታ ሆነብን። አቤቱታችንም በዚሁ ቆመ።


አባታችን ከዚህ ዓለም በሞት የተለዩት ሐምሌ 24 ቀን 1962 ዓ.ም ነው። ጸሎተ ፍትሐቱና የቀብራቸው ሥነ ሥርዓት በወቅቱ በነበሩት ፓትርያርክ በብፀዕ አቡነ ቴዎፍሎስ አመራር ሰጭነት ነበር የተፈጸመው። የመቃብሩንም ቦታ ራሳቸው አቡነ ቴዎፍሎስ ነበሩ የመረጡት፤ ቀብራቸው ሲፈጸም ጰጳሳቱ ሳይቀሩ እንባቸውን እያፈሰሱ ነበር የተሰናበቷቸው።


ለአባታችን መጻሕፍቶቻቸው ቋሚ መታሰቢያዎቻቸው ቢሆኑም አስክሬናቸው የት እንደደረሰ ለማሳወቅ ቤተሰብ ሀውልት አሰርቶ፣ መልካቸው እየታዬ፣ ማንነታቸው እየተነበበ እስከ አሁን ቆይቷል።


ጊዜ የማያመጣው ነገረ የለምና አሁን ሀውልታቸው ይፍረስ፣ አጽማቸው ይፍለስ ተባለ። ከላይ እንደጠቀስነው ካቴድራሉ ከሰጠን አራት አማራጮች አንዱን መምረጥ ግዴታ ሆነ። እንደምኞታችን ለ47 ዓመታት ተከብሮ የኖረው አጽማቸው፣ ሲረገጥ ከምናይ፣ ሌላ ቦታ ወስደን በክብር ብናሳርፈው ደስ ባለን ነበር። ሆኖም አቅማችን ስለማይፈቅድ አጽማቸው ሳይወጣ ሊሾ እንዲደረግ በሚል ምርጫ እህትና ወንድሜን ወክዬ ከሌሎች ላለመለየት በ17/9/09 ዓ.ም ካቴድራሉ ባዘጋጀው ውል ላይ ፈረምኩ። ሀውልታቸውም ወዲያው ፈረሰ።


ይህን ጽሑፍ የሚያነብ ለምን እርዳታ አልጠየቃችሁም ሊል ይችላል። በእርግጥም ይህን ችግር ለሕዝብ ብንገልጽ በመቶ ሳይሆን በሺህ የሚቆጠር ወገኖቻችን ሊረዱን እንደሚችሉ አንጠራጠርም። ሆኖም ሕዝብ ላለማስቸገር ብለን ተውነው። አሁን ሀውልቱ ፈርሶ ፎቶግራፋቸው ወድቆ ያዩ ሰዎች በተቆርቋሪነት እየተነሱ እኛን “ይህ እንዲሆን ለምን ፈቀዳችሁ?” እያሉ እየወቀሱን ነው። በተለያዩ መልኩም የሀውልታቸው መፍረስ መወያያ እየሆነ ነው።

ክብር አባታችን ሊቀ ሥልጣናት አባ ገብረ ሥላሴ


ለሰንደቅ ጋዜጣ ሌላ ቦታ ሰጥተን አጽሙን ለማፍለስ እየተዘጋጀን ነው ያሉት እርግጥ ሆኖ በካቴድራሉ አስተባባሪነት የሚፈጸም ከሆነ ልጆቻቸው ደስተኞች ነን። ፈቃደኝነታችንንም እህትና ወንድሜን ወክዬ በዚህ ጽሑፍ አረጋግጣለሁ።


ልጃቸው
ኮ/ሸዋዬ አድማሱ

 

Page 1 of 14

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us