You are here:መነሻ ገፅ»ወቅታዊ
ወቅታዊ

ወቅታዊ (151)

 

በወልድያ የተገነባው የሙሐመድ ሁሴን ዓሊ አልአሙዲ ስታዲየምና የስፖርት (የወጣቶች) ማዕከል ጠ/ሚኒስትር አቶ ኃ/ማርያም ደሳለኝ፣ የሚድሮክ ሊቀመንበርና ባለሃብት የክብር ዶ/ር ሼህ ሙሐመድ ሁሴን አሊ አልአሙዲ በተገኙበት ቅዳሜ ጥር 6 ቀን 2009 ዓ.ም ተመረቀ። በሥነሥርዓቱ ላይ ሼህ ሙሐመድ በገቡት ቃል መሠረት አዲሱን ስታዲየም ለከተማው አስተዳደርና ሕዝብ አስረክበዋል።

 

በዕለቱ ሼህ ሙሐመድ እና የፕሮጀክቱ ዋና መሪና የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ቺፍ ኤግዚኪዩቲቭ ኦፊሰር ዶ/ር አረጋ ይርዳው ለግንባታው እውን መሆን ላደረጉት የላቀ አስተዋጽኦ የተለያዩ ሽልማቶችን ከሕዝቡ፣ ከአስተዳደሩ እና ከጠ/ሚኒስትር አቶ ኃ/ማርያም እጅ ተቀብለዋል።

 

በተጨማሪም ስታዲየሙን ለመገንባት ቃል በገቡት መሠረት በከፍተኛ ጥራት አስገብንተው በማስረከባቸው የተደሰተው የወልድያ ሕዝብ በምላሹ መቻሬ አካባቢ የሚገኘውን አደባባይ «ሙሐመድ ሁሴን አሊ አልአሙዲ» እንዲሁም አዳጎ የሚገኘውን አደባባይ «አረጋ ይርዳው» አደባባይ ሲል ሰይሟል።

 

በወልድያ የተገነባውን ሁለገብ ስታዲየም (የእግር ኳስ፣ የአትሌቲክስ፣ የውሃ ዋና፣የመረብ ኳስ፣ የቅርጫት ኳስ ሜዳዎችን ያካተተ) ከግማሽ ቢሊየን ብር በላይ ወጪ በሼህ ሙሐመድ የተሸፈነ ሲሆን በግንባታ ሥራው በዶ/ር አረጋ ይርዳው መሪነት ከ10 በላይ የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ኩባንያዎች ተሳትፈውበታል። 

የሀገርና የመንግሥት መሪዎች፣ ከፍተኛ የመንግሥት ባለሥልጣናት፣ የምክር ቤት አባላትና ዳኞች በተለያዩ ምክንያቶች ከኃላፊነታቸው ሲነሱ የተለያዩ ጥቅማ ጥቅሞችና መብቶች እንዲያገኙ ለማድረግ አዋጅ ቁጥር 653/2001 ወጥቶ ላለፉት ሰባት ዓመታት ተግባራዊ እየተደረገ ባለሥልጣናቱ፣ የሕዝብ ተመራጮቹና ዳኞቹ ከሥርዓቱ እየተጠቀሙ ይገኛሉ።

 

ይህ ሥርዓት በአገራችን ተግባራዊ በመደረጉ በመጀመሪያ ደረጃ ተጠቃሚ የሆነችው አገሪቱ ናት። ምክንያቱም የሀገርና የመንግስት መሪዎች፣ ከፍተኛ የመንግስት ባለሥልጣናት፣ የምክር ቤት አባላትና ዳኞች በኃላፊነት ላይ በነበሩበት ጊዜ ያካበቱትን ዕውቀትና ልምድ ለመጠቀም አመቺ ሁኔታ የሚፈጥር በመሆኑ ነው። ከዚህ በተጨማሪ ሥርዓቱ ተግባራዊ በመደረጉ የሀገርና የመንግስት መሪዎች፣ ከፍተኛ የመንግስት ባለሥልጣናት፣ የምክር ቤት አባላትና ዳኞች ከኃላፊነት ሲነሱ ከችግር የራቀ ኑሮ እንዲኖሩና ለጥቃት ተጋላጭ እንዳይሆኑ ስላደረገ እነሱንም ተጠቃሚ አድርጓቸዋል። ከሁሉም በላይ የዚህ ሥርዓት መዘርጋት ለዴሞክራሲያዊ ሥርዓቱ ዕድገትና ሽግግር የሚያበረክተው አስተዋጽኦ ከፍተኛ ነው።

 

አዋጅ ቁጥር 653/2001 ሥራ ላይ እስከሚውልበት ጊዜ ድረስ በአገራችን ሥራ ላይ የነበረው ከሐምሌ 01 ቀን 1997 ጀምሮ ሥራ ላይ የዋለው የከፍተኛ መንግሥት ኃላፊዎችን ደመወዝና ጥቅማ ጥቅሞች ለመወሰን የወጣው መመሪያ ከፍተኛ የመንግስት ባለሥልጣናት በሥራ ላይ እያሉ ቤተሰባቸውን ጨምሮ የነጻ የሕክምና አገልግሎት እንደሚያገኙ፤ መንግስት በሚሰጣቸው ቤት እንደሚኖሩ፣ ለባለሥልጣኑና ለቤተሰቡ አገልግሎት የሚውሉ ተሽከርካሪዎች እንደሚመደቡ… ወ.ዘ.ተ. አካትቶ ይዞ ነበር። ነገር ግን እነዚህ ከፍተኛ የመንግስት ኃላፊዎችና የሕዝብ ተመራጮች በተለያዩ ምክንያቶች ከቦታቸው ሲነሱ የሚጠበቅላቸውን መብቶችና ጥቅማ ጥቅሞች መመሪያው አላካተተም ነበር። ከዚህ የተነሳ አዋጁ በሚዘጋጅበት ወቅት ስለሥርዓቱ በቂ ግንዛቤ ለመጨበጥ፣ ምን ዓይነት መብቶችና ጥቅሞች ለየትኞቹ ባለሥልጣናት እንደሚሰጡና የሚሰጡበትም ምክንያት ምን እንደሆነ ለመረዳት የውጭውን ተሞክሮዎች ታይተዋል።

 

 መብቶችና ጥቅሞች

ለሀገርና ለመንግሥት መሪዎች፣ ለከፍተኛ የመንግሥት ባለሥልጣናት፣ ለምክር ቤት አባላትና ለዳኞች የሚሰጡትን መብቶችና ጥቅሞች በተመለከተ አንዳንድ አገሮች በሕገ-መንግሥታቸው ውስጥ እንዲካተት አድርገዋል (ለምሳሌ ናይጄሪያ)፤ አንዳንዶች ደግሞ በዝርዝር ሕግ ወስነዋል (ለምሳሌ አሜሪካ)።

 

የሕዝብ ተመራጮች፣ ከፍተኛ የመንግሥት ባለሥልጣናትና ዳኞች ከኃለፊነታቸው ሲነሱ የሚጠበቅላቸው መብቶችና ጥቅሞች በተለያዩ አገሮች የተለያዩ ናቸው። አንዳንድ ሀገሮች እነዚህን መብቶችና ጥቅሞች ጠበብ ሲያደርጉ (ለምሳሌ ጋና) ሌሎች ደግሞ ሰፋ ያደርጋሉ (ለምሳሌ ናይጄሪያ፣ አሜሪካ)። ዝርዝራቸውም ቢሆን እንደዚሁ የተለያየ ነው። አንዳንድ አገሮች በጡረታ፣ በዳረጎትና በአገልግሎት ላይ ሲያተኩሩ እንደ አሜሪካና ናይጄሪያ ያሉ አገሮች ደግሞ ከ10 በላይ የሆኑ መብቶችና ጥቅሞች ይሰጣሉ።

 

የሕዝብ ተመራጮች፣ ከፍተኛ የመንግሥት ባለሥልጣናትና ዳኞች ከኃላፊነታቸው ሲነሱ የሚጠበቅላቸውን መብቶችና ጥቅሞች በሚመለከት ከተለያዩ ሀገሮች ያገኘነው መረጃ የሚያሳየው ዋና ዋና መብቶችና ጥቅሞች ተብለው የተወሰዱት የጡረታ መብት፣ የመቋቋሚያ አበል፣ የሥራ ስንብት ክፍያ፣ የቤት አበል፣ የተሽከርካሪ አበል፣ የሕክምና አገልግሎት እና የግል ደህንነት ጥበቃ ናቸው።

 

አዋጅ ቁጥር 653/2001 ለመብቶችና ጥቅሞች አሰጣጥ የሥራ አስፈጻሚውን ለሁለት ምድብ የሚከፈል ነው። የመጀመሪያው ምድብ የሀገርና የመንግስት መሪዎች ንዑስ ምድብ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ የሌሎች ከፍተኛ የመንግስት ባለሥልጣናት ምድብ ነው። በአዋጁ ውስጥ ለሀገርና ለመንግስት መሪዎች የተጠበቁ መብቶችና ጥቅሞች በአንጻራዊነት ሲታዩ ለከፍተኛ የመንግስት ባልሥልጣናት ከተጠበቁት መብቶችና ጥቅሞች የተሻሉ በመሆናቸው በዚህ ማሻሻያ ረቂቅ አዋጅ አልተነኩም።

 

በከፍተኛ የመንግስት ባለሥልጣናት ምድብ ሥር የተካተቱት ሚኒስትሮችና ሌሎች ከፍተኛ የመንግስት ባለሥልጣናት ናቸው። የፓርላማ ሥርዓት በሚከተሉ ሀገሮች ሚኒስትሮችና በእነርሱ ደረጃ ያሉ ሌሎች ከፍተኛ የመንግስት ኃላፊዎች የፓርላማ አባላት በመሆናቸው የእነዚህ ከፍተኛ የመንግስት ባሥልጣናት ደመወዝ፣ ልዩ ልዩ መብቶችና ጥቅሞች ከሕዝብ ተወካዮች የምክር ቤት አባላት ጋር የተያያዙ በመሆናቸው በአብዛኛው ተመሳሳይ በመሆናቸው በአዋጅ ቁጥር 653/2001 ውስጥ በተመሳሳይ ሁኔታ ተስተናግደዋል።

 

በነባሩ አዋጅ ላይ የተደረጉ ማሻሻያዎች

ከኃላፊነት የሚነሱ በከፍተኛ የመንግስት ባለሥልጣናት በአዋጁ ውስጥ የተጠበቁ መብቶችና ጥቅሞች ቢኖራቸውም የመቋቋሚያ አበል፣ የሥራ ስንብት ክፍያ፣ የቤት አበል እና የተሽከርካሪ አገልግሎትን በተመለከተ የተወሰነ ማሻሻያ ማድረግ አስፈላጊ እንደሆነ ታምኗል።

 

በነባሩ አዋጅ በከፍተኛ የመንግስት ባለሥልጣናት ምድብ ውስጥ ሚኒስትሮች እና ሚኒስትር ዴኤታዎች እንዲሁም ምክትል ሚኒስትሮች የተጠበቀላቸው መብቶችና ጥቅሞች በገንዘብ የሚተመኑ ጥቅሞችና መብቶች በሦስትና በሁለት ወራት ክፍያ መጠን የሚለያዩ ናቸው።

 

የመቋቋሚያ አበልን በተመለከተ

የመቋቋሚያ አበል በተመለከተ በነባሩ አዋጅ አንቀጽ 13 ንዑስ አንቀጽ (2) እና አንቀጽ 22 መሠረት የሚከፈለው የመቋቋሚያ አበል ለመጀመሪያው የአንድ ዓመት አገልግሎት የሦስት ወር ደመወዝ ሆኖ ከአንድ ዓመት በላይ ላለው ለእያንዳንዱ ተጨማሪ የአንድ ዓመት አገልግሎት የአንድ ወር ደመወዝ እየታከለ ታስቦ አጠቃላይ ክፍያው ግን ከአሥራ ስምንት ወር ደመወዝ የማይበልጥ ነበር። አሁን የቀረበው ማሻሻያ ለመጀመሪያው የአንድ ዓመት አገልግሎት የስድስት ወር ደመወዝ ሆኖ ከአንድ ዓመት በላይ ላለው ለእያንዳንዱ ተጨማሪ የአንድ ዓመት አገልግሎት የአንድ ወር ደመወዝ እየታከለ ይታሰባል። ሆኖም ጠቅላላ የመቋቋሚያ አበል ክፍያው ከሃያ አራት (24) ወር ደመወዝ እንዳይበልጥ ታሳቢ ተደርጎ ተሰርቷል። ይህ ማሻሻያ ከኃላፊነት ለተነሱ ከፍተኛ የመንግሥት ኃላፊዎችና ከኃላፊነት ለተነሱ የምክር ቤት አባላት ሁሉም እንዲሆን ታሳቢ ተደርጓል።

 

የስንብት ክፍያን በተመለከተ

የስንብት ክፍያን በተመለከተ ነባሩ አዋጅ በአንቀጽ 14 እና 23 ለአንድ ዓመት አገልግሎት መነሻው የሦስት ወር ደመወዝ ሆኖ ተጨማሪ አገልግሎት የሰጠ እንደሆነ ለእያንዳንዱ ተጨማሪ ዓመት አገልግሎት የመጨረሻው ወር ደመወዝ አንድ ሦስተኛ እየታከለ እንዲሰላ ይፈቅዳል። አሁን የቀረበው ማሻሻያ ለአንድ ዓመት አገልግሎት መነሻው የስድስት ወር ደመወዝ ሆኖ ለተጨማሪ እያንዳንዱ ዓመት አገልግሎት የመጨረሻው ወር ደመወዝ አንድ ሁለተኛ እየታከለ እንዲሰላ ማሻሻያ ተደርጎ ቀርቧል። ይህ ማሻሻያ ከኃላፊነት ለተነሱ ከፍተኛ የመንግሥት ኃላፊዎችና ከኃላፊነት ለተነሱ የምክር ቤት አባላት ሁሉም እንዲሆን ታሳቢ ተደርጓል።

 

የመኖሪያ ቤትን በተመለከተ

የመኖሪያ ቤትን በተመለከተ ነባሩ አዋጅ በአንቀጽ 15 እና 24 አንድ የምርጫ ዘመን አገልግሎት ከኃላፊነት የተነሳ ወይም አንድ የምርጫ ዘመን ግማሽ ያላነሰ አገልግሎት በሕመም፣ በአካል ጉዳት ወይም ከአቅም በላይ በሆነ ሌላ ምክንያት ከኃላፊነት የተነሳ፣

·  ሚኒስትር ከሆነ መነሻው የስድስት ወራት ሙሉ ክፍያ ሆኖ ከአንድ የምርጫ ዘመን በላይ ላለው ለእያንዳንዱ ተጨማሪ የአንድ ዓመት አገልግሎት የአንድ ወር ክፍያ አንድ ሁለተኛ እየታከለ እንዲሰላ፤

·  ሚኒስትር ደኤታ ከሆነ መነሻው የሦስት ወራት ሙሉ ክፍያ ሆኖ ከአንድ የምርጫ ዘመን በላይ ላለው ለእያንዳንዱ ተጨማሪ የአንድ ዓመት አገልግሎት የአንድ ወር ክፍያ አንድ ሁለተኛ እየታከለ እንዲሰላ፤

·  ምክትል ሚኒስትር ከሆነ መነሻው የሁለት ወራት መሉ ክፍያ ሆኖ ከአንድ የምርጫ ዘመን በላይ ላለው ለእያንዳንዱ ተጨማሪ የአንድ ዓመት አገልግሎት የአንድ ወር ክፍያ አንድ ሁለተኛ እየታከለ እንዲሰላ፤

የሚፈቅድ ሲሆን፣ አሁን በቀረበው ማሻሻያ ረቂቅ አዋጅ አንድ የምርጫ ዘመን እና ከዚያ በታች ለተሰጠ አገልግሎት፣

·  ሚኒስትር ከሆነ መነሻው የዘጠኝ ወራት ሙሉ ክፍያ ሆኖ ከአንድ የምርጫ ዘመን በላይ ላለው ለእያንዳንዱ ተጨማሪ የአንድ ዓመት አገለግሎት የአንድ ወር ክፍያ አንድ ሁለተኛ እየታከለ እንዲሰላ፤

·  ሚኒስትር ዴኤታ ከሆነ መነሻው የስድስት ወራት ሙሉ ክፍያ ሆኖ ከአንድ የምርጫ ዘመን በላይ ለለው ለእያንዳንዱ ተጨማሪ የአንድ ዓመት አገልግሎት የአንድ ወር ክፍያ አንድ ሁለተኛ እየታከለ እንዲሰላ፤

·  ምክትል ሚኒስትር ከሆነ መነሻው የአራት ወራት ሙሉ ክፍያ ሆኖ ከአንድ የምርጫ ዘመን በላይ ላለው ለእያንዳንዱ ተጨማሪ የአንድ ዓመት አገልግሎት የአንድ ወር ክፍያ አንድ ሁለተኛ እየታከለ እንዲሰላ፤

እንዲሁም ማንኛውም ከፍተኛ የመንግሥት ኃላፊ ቢያንስ ሁለት የምርጫ ዘመን አገልግሎት ከኃላፊት ከተነሳ ወይም፣ አንድ የምርጫ ዘመን እና ከግማሽ ያላነሰ አገልግሎት በሕመም፣ በአካል ጉዳት ወይም ከአቅም በላይ በሆነ ሌላ ምክንያት ከኃላፊነት ከተነሳ፣ ለራሱና ለቤተሰቡ መኖሪያነት የሚያገለግል ራሱ ኪራይ እየከፈለ የሚገለገልበት የመኖሪያ ቤት እንዲሰጥ ይፈቅዳል። የመኖሪያ ቤቱ ደረጃም ሚኒስትር ሲሆን ሦስት መኝታ ክፍሎች ያሉት፤ ሚኒስትር ዴኤታ ወይም ምክትል ሚኒስትር ሲሆን ሁለት መኝታ ክፍሎች ያሉት እንዲሆን ተደርጎ ተዘጋጅቷል።

ይህ ማሻሻያ፣

·   ከኃላፊነት ለተነሳ ሚኒስትር፣ አፈጉባኤ፣ የመንግሥት ተጠሪና የተቃዋሚ ፓርቲ መሪ በእኩል ደረጃ፣

·  ከኃላፊነት ለተነሳ ሚኒስትር ዴኤታ፣ ምክትል አፈጉባኤ፣ ምክትል የመንግሥት ተጠሪና ምክትል የተቃዋሚ ፓርቲ ተጠሪ በእኩል ደረጃ፣

·  ከኃላፊነት ለተነሳ ምክትል ሚኒስትር፣ ረዳት የመንግሥት ተጠሪ እና ለተቃዋሚ ፓርቲ ረዳት በእኩል ደረጃ፣

ተፈጻሚ ይሆናል።

 

የተሽከርካሪ አበልን በተመለከተ

ተሽከርካሪን በተመለከተ ነባሩ አዋጅ ለሀገር መሪና ለመንግሥት መሪ እንዲሁም ለጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዚዳንትና ምክትል ፕሬዚዳንት እስከ ሁለት የሚደርሱ የመንግሥት ተሽከርካሪዎችን የሚፈቅድ ሲሆን፤ አንድ የምርጫ ዘመን አገልግሎት ከኃላፊነት ለተነሳ ወይም አንድ የምርጫ ዘመን ግማሽ ያላነሰ አገልግሎት በሕመም፣ በአካል ጉዳት ወይም ከአቅም በላይ በሆነ ሌላ ምክንያት ከኃላፊነት ለተነሳ፣ ከፍተኛ መንግሥት ኃላፊ ወይም ምክር ቤት አባል (ሚኒስትር፣ ሚ/ር ዴኤታ፣ ምክትል ሚ/ር፣ አፈጉባኤ፣ ምክትል አፈጉባኤ፣ የመንግሥት ተጠሪ፣ የተቃዋሚ ፓርቲ መሪና ምክትል) አበል ብቻ ይፈቅድ ነበር።

 

አሁን በቀረበው ማሻሻያ አንድ የምርጫ ዘመን አገልግሎት ከኃላፊነት ለተነሳ ወይም አንድ የምርጫ ዘመን እና ከግማሽ ያላነሰ አገልግሎት በሕመም፣ በአካል ጉዳት ወይም ከአቅም በላይ በሆነ ሌላ ምክንያት ከኃላፊነት ለተነሳ ከፍተኛ የመንግሥት ኃላፊ እና የምክር ቤት አባል የሚከፈለውን የአበል ክፍያ መጠን ለክፍያ መነሻ የሆነውን ወር መጠን ከፍ በማድረግ አበሉ ከፍ እንዲል እና እንዲጨምር ተደርጓል።

 

ሌላው ማንኛውም ሚኒስትር የሆነ ከፍተኛ የመንግሥት ኃላፊ ቢያንስ ሁለት የምርጫ ዘመን አገልግሎ ከኃላፊነት ከተነሳ ወይም፣ አንድ የምርጫ ዘመን ከግማሽ ያላነሰ አገልግሎ በሕመም፣ በአካል ጉዳት ወይም ከአቅም በላይ በሆነ ሌላ ምክንያት ከኃላፊነት ከተነሳ፣ አንድ የቤት አውቶሞቢል በመንግሥት እንዲመደብለት ማሻሻያ ተደርጓል። በዚህ መሠረት ለሚመደበው የቤት አውቶሞቢል የሾፌር ደመወዝ፣ የነዳጅ፣ የጥገና እንዲሁም ሌላ ወጪ በመንግሥት ይሸፈናል።

 

ማንኛውም ሚኒስትር ዴኤታ ወይም ምክትል ሚኒስትር የሆነ ከፍተኛ የመንግሥት ኃላፊ፣ ቢያንስ ሁለት የምርጫ ዘመን አገልግሎ ከኃላፊነት ከተነሳ ወይም፣ አንድ የምርጫ ዘመን ከግማሽ ያላነሰ አገልግሎ በሕመም፣ በአካል ጉዳት ወይም ከአቅም በላይ በሆነ ሌላ ምክንያት ከኃላፊነት ከተነሳ፣ በአንድ ጊዜ የሚከፈለውን የአበል መጠን መነሻውን ከስድስት ወር ወደ ዘጠኝ ወራት ሙሉ ክፍያ ከፍ ብሎ ከአንድ የምርጫ ዘመን በላይ ላለው ለእያንዳንዱ ተጨማሪ የአንድ ዓመት አገልግሎት የአንድ ወር ክፍያ አንድ ሁለተኛ እየታከለ እንዲሰላ፤ ለምክትል ሚኒስትር ሲሆን መነሻው ከሦስት ወራት ወደ ስድስት ወራት ሙሉ ክፍያ ከፍ ብሎ ከአንድ የምርጫ ዘመን በላይ ላለው ለእያንዳንዱ ተጨማሪ የአንድ ዓመት አገለግሎት የአንድ ወር ክፍያ አንድ ሁለተኛ እየታከለ እንዲሰላ፣ እንዲሁም የሚሰጠው ጠቅላላ ክፍያ ከ18 ወራት ወደ 24 ወር የመኖሪያ ቤት አበል ጣሪያ መብለጥ እንደሌለበት ተደርጎ ተሻሽሏል።

 

በዚህ ማሻሻያ መሠረት፣

·   ከኃላፊነት ለተነሳ ሚኒስትር የተፈቀደው ለአፈጉባኤ፣ ለመንግሥት ተጠሪና ለተቃዋሚ ፓርቲ መሪም እኩል ተፈጻሚ ይሆናል፣

·  ከኃላፊነት ለተነሳ ሚኒስትር ዴኤታ የተፈቀደው ለምክትል አፈጉባኤ፣ ለምክትል የመንግሥት ተጠሪና ለምክትል የተቃዋሚ ፓርቲ ተጠሪም እኩል ተፈጻሚ ይሆናል፣

·  ከኃላፊነት ለተነሳ ምክትል ሚኒስትር የተፈቀደው እኩል ለረዳት የመንግሥት ተጠሪ እና ለተቃዋሚ ፓርቲ ረዳት እኩል ተፈጻሚ ይሆናለ።

·  የማቋቋሚያ አበል እና የሥራ ስንብት ክፍያ ከኃላፊነት ለተነሳ የምክር ቤት አባል፣ ለሚኒስትር፣ ለሚኒስትር ዴኤታ፣ ለምክትል ሚኒስትር፣ ለመንግሥት ተጠሪና ለተቃዋሚ ፓርቲ መሪ፣ ለምክትል አፈጉባኤ፣ ለምክትል የመንግሥት ተጠሪና ለምክትል የተቃዋሚ ፓርቲ ተጠሪ እንዲሁም ለረዳት የመንግሥት ተጠሪ እና ለተቃዋሚ ፓርቲ ረዳት እኩል ተፈጻሚ ይሆናሉ።

ከላይ እንደተገለፀው ከፍተኛ የመንግስት ባለሥልጣናት፣ የሕዝብ ተመራጮችና ዳኞች በተለያየ ምክንያት ከኃላፊነታቸው ሲነሱ የተለያዩ ጥቅማ ጥቅሞችና መብቶች እንዲያገኙ ማድረግ በሌሎች አገሮች የተለመደ ነው። ሥርዓቱ በአገራችን መዘርጋቱና በየጊዜው እንደሁኔታው እየተሻሻለ መሄድ ለአገሪቱም ሆነ ለባለሥልጣናቱ ጠቃሚ በመሆኑ ይህ ማሻሻያ ረቂቅ አዋጅ ተዘጋጅቷል። ይህም ሆኖ አዋጁ ተግባራዊ በሚሆንበት ጊዜ ተጨማሪ ወጪዎች ማስከተሉ አይቀርም። ነገር ግን ይህ ወጪ የዴሞክራሲያዊ ሥርዓቱን ለመጠበቅ የሚወጣ ወጪ በመሆኑ መከፈል የሚገባውና ያለበትም ወጪ ነው።

ከፍተኛ የመንግስት ባለሥልጣናት፣ የሕዝብ ተመራጮችና ዳኞች በተለያዩ ምክንያቶች ከኃላፊነት ሲነሱ የሚጠበቁላቸው መብቶችና ጥቅማ ጥቅሞች በሌሎች አገሮች ተሞክሮ ላይ የተመሠረቱ ናቸው። አገራችን በአሁኑ ወቅት ካለችበት ተጨባጭ ሁኔታ አንጻር ተግባራዊ እየሆኑ ያሉ የሀገር መሪ እና የመንግሥት መሪ እንዲሁም የዳኞችን መብቶችና ጥቅማ ጥቅሞች እንዲሁም ሌሎች ጥቅማ ጥቅሞች በሙሉ እንዲሻሻሉ ማድረግ አስፈላጊ ሆኖ አልተገኘም።

በመሆኑም፣

· የሚኒስትሮች፣ የአፈጉባኤዎች፣ የመንግስት ተጠሪዎች፣ ምክር ቤት አባላት እና የተቃዋሚ ፓርቲ መሪ፣

· የሚኒስትር ዴኤታዎች፣ የምክትል አፈጉባኤዎች፣ የምክትል የመንግስት ተጠሪዎች እና የተቃዋሚ ፓርቲ ምክትል ተጠሪዎች፣

· የምክትል ሚኒስትሮች፣ ረዳት የመንግስት ተጠሪዎች እና የተቃዋሚ ፓርቲ ረዳት ተጠሪዎች

ተመጣጣኝ የሆነ መብትና ጥቅማ ጥቅሞች እንዲያገኙ በማሻሻያው ታሳቢ ተደርጓል።

“ባወቅነው ልክ [በሙሰኞች ላይ] እርምጃ እየወሰድን ነው”

ጠ/ሚ ኃይለማርያም ደሳለኝ

 

ጠ/ሚኒስትር አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ፣ በወቅታዊ ሀገራዊ ጉዳዮች ላይ ጥር 1 ቀን 2009 ዓ.ም በጽ/ቤታቸው ለጋዜጠኞች መግለጫ ሰጥተዋል። ከተለያዩ መገናኛ ብዙሃን የመጡ ጋዜጠኞች የተለያዩ ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ትኩረት በማድረግ ጥያቄዎቻቸውን ያቀረቡ ሲሆን፤ ዝግጅት ክፍላችንም ከእነዚህ ጥያቄዎች መካከል በመንግሥት ጥልቅ የተሀድሶ ንቅናቄ ጋር በተያያዘ እየተወሰዱ ያሉ እርምጃዎች ጋር በተያያዘ ለተነሱ ጥያቄዎች ጠ/ሚኒስትሩ የሰጡትን ምላሾች ከዚህ በታች አቅርበናል።

 

 

ከጥልቅ ተሀድሶው ጋር በተያያዘ የከፍተኛ አመራሩ ተጠያቂነት ጉዳይ፣

በማንኛውም መንግሥት የአመራር ሥርዓቱ ወሳኝ ነው። በሒደት የካፒታሊስት ሥርዓት እንደምንገነባ ሁሉ፣ ሥርዓቱና የሚያጋጥሙት አደጋዎች ምንድናቸው የሚለውን ለይተናል። ከሚያጋጥሙ አደጋዎች አንዱ ሥራውን የሚመራው አካል ቀስ በቀስ የራሱን ኑሮ፣ ሕይወት የማሻሻል፣ የግል ብልፅግናውን የመፈለግ፣ የቆመለትን ዓላማ እየሸረሸረ መሄድ፣ በአመለካከት ደረጃ፣ በሒደትም በተግባር የሚገለፅ ችግር እንደሚያጋጥም ይታወቃል። ስለዚህ ይሄ ነገር ዛሬ የተጀመረ ሳይሆን ከበርካታ ዓመታት በፊትም ኢህአዴግ በተሃድሶ እንቅስቃሴ ይሄንን መሠረታዊ የኢህአዴግ መርህ የሚሸረሽሩ እርምጃዎችን ማስተካከል ይገባናል በሚል ስንሠራ ነበር ቆተናል።

የአሁን የ15 ዓመቱን የተሀድሶ እንቅስቃሴ በምናከብርበት ጊዜ ያመጣናቸው በርካታ ለውጦች አሉ። ይሄ ሀገር ከጥልቅ ድህነት እንዲወጣ፣ በዓለም ኅብረተሰብ ዘንድ እያደገ ያለ ኅብረተሰብ ሆኖ እንዲመዘገብ ያደረጉ አፈፃፀሞች አሉ። እነዚህ በገሀድ የሚታዩ፣ ለማንም የማይደበቁ ናቸው። ይሄንን በምንፈፅምበት ጊዜ ግን ፈተናዎችም ነበሩ። ከፈተናዎቹና ተግዳሮቶቹ ዋናውና በውል ለይተን የጠቀስነው የመንግሥትን ሥልጣን የምናይበት መንገድ አንዱ ነው። ይሄ የመንግሥትን ሥልጣን የምናይበት ሁኔታ በምንፈትሽበት ጊዜ በሌብነት (በሙስና) መልክ የሚገለፅ አስተሳሰብና አሠራር አለ። ከዚያ ባሻገር ግን የያዘውን ሥልጣን ለሕዝብ አገልግሎት ማዋል ሲገባው፣ ሌት ተቀን ተረባርቦ ውጤት ማምጣት ሲገባው፣ ኑሮውን፣ ቤተሰቡን፣ ሕይወቱን በመምራትና ባይሰርቅ እንኳን ቅንጡ የሆነ ኑሮ (ሌግዥሪየስ) ኑሮ ለመኖር የመሞከር ችግር ታይቷል። ከዚህ ጀምሮ እስከ ስርቆት ድረስ የሚዘልቅ የተለያየ ደረጃ ያለው ጉዳይ አለ።

እጅግ አብዛኛውን ሰው እያጠቃ ያለው አመለካከት ለሥራው ከመትጋት፣ ሌት ተቀን ከመረባረብ ይልቅ መዝናናትን የመምረጥ ጉዳይ፣ ሕዝብን በአግባቡ ያለማስተናገድ ጉዳይ፣ እንደማንኛውም የመንግሥት ሠራተኛ 11፡30 ጠብቆ የመውጣት ወይም ከሥራ ሰዓት ውጪ አርፍዶ መሥራት ያለመፈለግ፣ የተለያዩ ጉዞዎችን ማብዛት፣ የተለያዩ ውጤት የማያመጡ ጉዳዮች ማብዛት፣ ሥልጣንን ለኅብረተሰብ ለውጥ እንጠቀማለን ብሎ ለወሰነ ፓርቲ የማይገቡ ድርጊቶች ናቸው። እንግዲህ ሰዎች በሚቀየሩበት ጊዜ ይህንን መስፈርት ከታች ጀምሮ ያሟላ ሰው ብቻ ነው ለዚህ የሕዝብ አገልግሎት ሊሰለፍ የሚገባው ተብሎ ይወሰዳል።

ስለዚህ አንዳንዱ ተሿሚ ከራሱ የአቅም ማነስ ጋር (የተሰጠውን ሥራ በብቃት ለመወጣት ዕውቀትም፣ ክህሎትም በተለይም የአመለካከት ያለመያዝ ነው) በጠቅላላው ሥርነቀል በሆነ መንገድ ማየት ይገባናል በሚል የታየ ጉዳይ ነው። ስለዚህ ሰዎች በሚነሱበት ጊዜ ከእነዚህ በአንዱ ተገምግመው ነው ማለት ነው። ስለሆነም ከአቅም ማነስ ችግር ጋር ተገምግሞ የሚነሳ ሰው ካለ በአቅሙ የሚመደብበት ሁኔታ መኖር አለበት። ስለዚህ ዝቅ ብሎ በአቅሙ የሚመደብበት ሁኔታ ታይቷል። በተመሳሳይ መንገድ ሌሎች አካባቢዎች ላይ የተመደበ ሰው ካለ በተመሳሳይ መታየት አለበት። ነገር ግን ግልፅ ሊሆን የሚገባው በምንም መልኩ በስርቆት፣ በሌብነት፣ በሙስና ማስረጃ እያለ ሊቀር የሚችል ሰው አይኖርም። አንዳንድ ጊዜ ጥርጣሬዎች ይኖራሉ። አንድን ሰው ተጠያቂ ማድረግ የሚቻለው በሁለት መንገድ ነው። አንዱ አስተዳደራዊ በሆነ መንገድ ከሥልጣን ይነሳል። ከሥልጣን ከተነሳ በኋላ በቂ ማስረጃ ካለህ እንዲጠየቅ ታደርጋለህ። በቂ ማስረጃ ከሌለ ደግሞ ወደ ሕግ አቅርበህ ልታሸንፍ ስለማትችል ትርጉም የለውም ማለት ነው። ሙስና በጣም ውስብስብ የሆነ ነው። በተገኘው ማስረጃ ልክ ተጠያቂ እያደረግን መጥተናል። ነገር ግን በዚህ ያበቃል ማለት አይደለም። ሙስና ውስብስብነቱ ታውቆ አሁን ከሥልጣን ላይ የወጡ ወይንም በሥልጣን ላይ ያሉ ሰዎች ካሉ በጥናት ላይ እየተመሠረተ መሄድ መቻል አለበት። እንደሥርዓት በተሃድሶው እንቅስቃሴ እናካሂዳለን ያልነው ሕዝቡ በፀረሙስና ትግሉ በስፋትና በጥልቀት የሚሳተፍበትን ሁኔታ ማመቻቸት ማስረጃዎችን ለማግኘት በጣም ወሳኝ ነው። በብዙ ሀገሮች እንደተለመደው የሙስና ወንጀል ውስብስብነት ታሳቢ ያደረጉ፣ ሕዝብ ማስረጃ የሚሰጥበትን አደረጃጀቶችን ተግባራዊ ማድረግ ያስፈልጋል። ከዚህ አኳያ መንግሥት የወሰነው የዴሞክራሲ ተቋማት ግንባታ ማዕከል አቋቁሞ ሕዝቡ በየጊዜው መረጃዎችን፣ ማስረጃዎችን የሚሰጥበትን ሁኔታ የማመቻቸት፣ ሁለተኛ የመንግሥት ባለሥልጣናት ሐብትና ንብረት ምዝገባ ይፋ የሚሆንበት ሁኔታ ማመቻቸት ያጠቃልላል።

የመንግሥት ባለሥልጣናት ሐብት ይፋ ሲሆን ከዚህ የተለየ ተጨማሪ ሐብት አለው። በራሱ ብቻ ሳይሆን በዘመዶቹ፣ በወዳጆቹ የተያዘ ሐብት አለ የሚል ካለ እንዲጠቁም ነው። ከዚያም አልፎ የፀረሙስና ትግል ተቋማት አሉ። በቅርቡ በተጠናከረ መልኩ ያቋቋምነው የጠቅላይ ዐቃቤ ሕግ አለ። በሥራ ላይ ያለው የሥነምግባርና የፀረ ሙስና ኮሚሽን አለ። እንደዚሁም የፖሊስ ኮሚሽናችንን ከዚህ በፊት ከነበረው አደረጃጀት ለየት አድርገን በአሜሪካን ሀገር እንደሚታወቀው ኤፍ ቢ አይ ዓይነት የምርመራ ቢሮ አቋቁመናል። ተቋሙ በሰው ኃየልም በማቴሪያልም ተጠናክሮ ጥቆማዎች ለመቀበል የሚያስችል ነው።

አሁን በመጣው የመረጃ ቴክኖሎጂ በኩልም ሕዝቡ ጥቆማ የሚያቀርብበት ሁኔታ ይመቻቻል። ዋናው ጉዳይ ግልፅነትን የማስፈን ጉዳይ ወሣኝ ነው። ይህንን ተግባራዊ ለማድረግ የሚያስችል የተቋማዊ ግንባታ ሥራ ተጀምሯል። የተደበቁ ነገሮችም ካሉ ፈልፍሎ በማውጣት የፀረሙስና ትግሉን ማጠናከር ይቻላል። ዞሮ ዞሮ ይሄን ውስብስብ ወንጀል በሕዝብ ተሳትፎ ላይ የተመሠረተ መከላከልን አድርጎ መሄድ ጉዳይ ነው። ይሄ ለእኛ ዋንኛውን ጉዳይ አይተካም። ዋንኛው ጉዳይ ሰው አስቀድሞ በአመለካከት ሙስናን የሚጠየፍ ኅብረተሰብ በመፍጠር ዙሪያ ነው ማተኮር ያለብን። ከዚህ አኳያ በተሀድሶ ጊዜ ዋነኛ ድል ተብሎ ሊወሰድ የሚገባው የሚታማ ነገር ካለ ወደመድረክ እንዲወጣ ይረዳል።

ይሄ የሚሰጠን ዕድል በአመለካከት ዙሪያ ሰዎች እንዲገነቡ ያደርጋል። ሙስና የማይታለፍ መሆኑ ግንዛቤ ላይ ይወድቃል። ሁሉም ሰው ራሱን የሚጠብቅበት፣ ራሱን የሚገዛበት ሁኔታ ያመቻቻል። ሰው ራሱን የማይገዛ፣ በአመለካከቱ ራሱን የማይመራ ከሆነ ምንም ብታደርገው መስረቁን አይተውም። ሙስና የአመለካከት መሸርሸር ውጤት ነው። ሙስና ሕዝብን ከማገልገል ይልቅ ራስን የማገልገል አመለካከት የበላይነት ይዞ የሚታይበት ነው። ከዚህ አኳያ በመንግሥትም ሆነ በድርጅታችን ውስጥ ያስቀመጥነው አመለካከት የመገንባት ጉዳይ አንዱ ነው።

እናም ሁሉም ከፍተኛ አመራር ንፁህ ነው ሊባል አይችልም። ንፅህና የሚለካው በተግባራዊ እንቅስቃሴና እንዲሁም ኅብረተሰቡ የሚያቀርባቸውን መረጃዎች መሠረት አድርጎ ነው። ሙስናና ብልሹ አሰራር ለማስወገድ መቼም ጊዜ ቢሆን እረፍት የማይሰጥ ትግልን ይጠይቃል።

የመልካም አስተዳደር ጉዳይ፣

የመልካም አስተዳደር ችግር በዋነኛነት የአመለካከት ችግር ነው ብያለሁ። ስለዚህ በዚህ ደረጃ ከፍተኛ አመራሩ የአመለካከት ችግር አለ ብሎ አምኖ ተቀብሏል። ባገኘነው መረጃና ማስረጃ ልክ ሰዎች ተጠያቂ ሆነዋል። የትኛው ማስረጃ ኖሮ ነው እርምጃ ያልወሰድነው፣ ይነገረን እያልኩኝ ነው። ይሄ ማስረጃ እያለ አላሰራችሁም የሚል ከሆነ ይፈትነን። እርምጃ የሚወሰደው በተጨባጭ ማስረጃ ላይ ተመስርቶ ነው። ሙስና ውስጥ የሚዘፈቅ ሰው፣ ለሰው ነግሮ አይሰርቅም። ከሰረቀ ውስብስብ አድርጎ፣ ደብቆ ነው። ይሄ ሊገለጥ የሚችለው ኅብረተሰባዊ እንቅስቃሴ ሲኖር ብቻ ነው። ከዚህ ተነስተን ባወቅነው ልክ እርምጃ እየወሰድን ነው። አሁንም እንቀጥላለን።¾ 

“የስታዲየም ፕሮጀክቱ ካሳደገንና ካስተማረን ሕዝብ ጋር ይበልጥ የሚያስተሳስረን ነው”

ዶ/ር አረጋ ይርዳው፤ የፕሮጀክቱ ዋና መሪ

 

በአማራ ክልል በሰሜን ወሎ ዞን ወልድያ ከተማ የተገነባው “ሙሐመድ ሁሴን አሊ አልአሙዲ ስታዲየምና የስፖርት ማዕከል” ቅዳሜ ጥር 6 ቀን 2009 ዓ.ም በወልድያ ከተማ ከፍተኛ የፌዴራል መንግሥት ባለሥልጣናት፣ የክልል ከፍተኛ አመራሮች፣ የወልድያ ከተማ ሕዝብ፣ ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች በተገኙበት ይከናወናል። ይህ በዓይነቱም ሆነ በጥራቱ ለሀገሪቱ የመጀመሪያ የሆነውን ስታዲየም ግንባታ ሒደት ጋር በተያያዘ ከዶ/ር አረጋ ይርዳው የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ቺፍ ኤግዚኪዩቲቭ ኦፊሰር እና የፕሮጀክቱ ዋና መሪ ጋር ያደረግነው አጭር ቃለምልልስ ከዚህ በታች ተስተናግዷል። መልካም ንባብ።

 

ሰንደቅ፡- በወልድያ ከተማ ያሳለፉትን የልጅነት ጊዜ እንዴት ያስታውሱታል?

ዶ/ር አረጋ፡- የተወለድኩት ጎንደር ነው። ወልድያ የሄድኩት በ1949 ዓ.ም ነው። ጊዜውን የማስታውሰው ልዑል መኮንን የሞቱበት ዓመት በመሆኑ ጭምር ነው። ወልድያ እንደመጣሁ የገባሁት ሶስተኛ ክፍል ነው። ጎንደር የቤተክህነት ትምህርት ስማር ነበር። በወልድያ የአንደኛ ደረጃ ትምህርቴን ያጠናቀቅሁት በአራት ዓመት ነው። ከሶስት እስከ ስምንተኛ ክፍል በነበረኝ የትምህርት ቆይታ ጎበዝ ተማሪ ስለነበርኩኝ በአንድ ዓመት ሁለት ክፍል እየዘለልኩኝ ያለፍኩባቸው ዓመቶች እንደነበሩ አስታውሳለሁ። የተማርኩት በወልድያ ከተማ በሚገኘው የእቴጌ ጣይቱ ብጡል የአንደኛ ደረጃ ት/ቤት ነበር፤ ት/ቤቱ በወቅቱ በከተማዋ ብቸኛ ነበር። በወቅቱ እርሻ፣ ስፖርት፣ እጅ ሥራ ፣ሥዕል የመሳሰሉ ትምህርቶችን ሁሉ እንማር ነበር። በወቅቱ በሁሉም ትምህርት አንደኛ ለመሆን ጥረት አደርግ ነበር። ስለዚህ በጣም የምደሰትበት የትምህርት ወቅት አሳልፌለሁ። የክፍል ጓደኞቼ ላይ የነበረው የትምህርት ፍላጎት የተለየ ነበር። ሰኔ ወር ላይ ከአንደኛ አስከ ሶስተኛ ደረጃ ለሚያገኙ ጎበዝ ተማሪዎች ከትምህርት ሚኒስቴር የሚሰጥ ልዩ ሠርተፊኬት እንደነበር አስታውሳለሁ። ሽልማቱ የወላጆች ስብሰባ ተጠርቶ እከሌ አንደኛ፣ እከሌ ሁለተኛ፣ እከሌ ሶስተኛ ወጥቷል ተብሎ ይነገራል። ይሄን አስታውሳለሁ። ሌላው የ7ኛ ክፍል፣ የ8ኛ ክፍል ቡድን እየተባለ እግር ኳስ ጨዋታ እናደርግ ነበረ። የእጅ ሥራ እና ሥዕል ትምህርቶች የተለየ ፍላጎት ነበረኝ። ይህ መሠረቴ ነው፤ ወደመሐንዲስነት የወሰደኝ ብዬ አስባለሁ። በወቅቱ በት/ቤቱ ውስጥ ት/ቤቱ የተሟላ የተግባረዕድ ቁሳቁሶች እንደነበሩ አስታውሳለሁ። ፕሮጀክት ተሰጥቶን ለመጀመሪያ ጊዜ ጃንጥላ መስራቴንም አልዘነጋውም። ቆንጆ የኬሚስትሪና የፊዚክስ ላብራቶሪ ነበረን። ሌላ ትዝ የሚለኝ በ1952 ዓ.ም ይመስለኛል፤ 8ኛ ክፍል ስንፈተን ተፈታኞች በምዝገባ ቁጥራቸው የፈተና ውጤት በአዲስ ዘመን ጋዜጣ ሲወጣ ለመጀመሪያ ጊዜ ነበር። ስለዚህ ማለፍና መውደቅ የሚታወቀው በጋዜጣ ነው ተብሎ ጋዜጣ ለማግኘት የምናደርገው ጥረት አስታውሳለሁ። በመጨረሻም ተገኝቶ ቁጥሩን አይቼ ማለፌን ሳውቅ የተሰማኝን ከፍተኛ ደስታ አልረሳውም። ተማሪ እያለን ብዙዎቻችን ቁምጣ ሱሪ ነበር የምናደርገው፣ በወቅቱ ሸራ ጫማም እንጫማ ነበር።

አባቴ ልብስ ነበር የሚሰፉት። እኔም በወቅቱ የስፌት ሙያ ተምሬ በትርፍ ጊዜዬ ልብስ እሰፋ ነበር። ማክሰኞ ትልቅ ገበያ ስለነበር ልብስ ተቀዶበት የሚመጣ ሰው ካለ እሱን አስተካክዬ ሳንቲም ለማግኘት የምሞክረውን አስታውሳለሁ። ወጣት እንደመሆኔም የመጀመሪያ የፍቅር ጊዜ ያሳለፍኩት በወልድያ ነው። እንዲህ ዓይነቱ ድርጊት የተከለከለ ቢሆንም ውስጥ ለውስጥ ደብዳቤ መፃፃፍ፣ የመሳሰለውን እንደዕድሜ እኩዮቻችን እናደርግ ነበር።

 

 

ሰንደቅ፡- የወልድያ ስታዲየም ግንባታ ገንዘብ ማሰባሰብ ፕሮግራም በሸራተን ሆቴል ሲካሄድ ሼክ ሙሐመድ የተወሰነ ድጋፍ ያደርጋሉ ተብሎ ሲጠበቅ ሙሉ በሙሉ እሰራዋለሁ በማለት ቃል ገቡ። ለእርስዎም ይህንኑ እንዲያስፈጽሙ  አደራ  ሰጡ፤ በወቅቱ ምን ተሰማዎት?

ዶ/ር አረጋ፡- ለግንባታው ገንዘብየማሰባሰብ ፕሮግራም ሲጀመር የአዲስአበባ ኮሚቴ ሊቀመንበር እኔ ነበርኩኝ። ባህርዳር ሌላ ኮምቴ ነበር፤ ወልድያም እንዲሁ። የስታዲየሙን ግንባታ ዕቅድ መጀመሪያ ያሰቡት የወልድያ ከተማ አስተዳደር (ዞኑ) ይመስለኛል። ወደ አዲስ አበባ ሲመጣ ተሰባስበን ገንዘብ አሰባሳቢ ኮሚቴ አቋቋምን። እውነቱን ለመናገር ሰዎችን አሳምኖ ገንዘብ ለማግኘት ብዙ ለፋን። እዚህ አካባቢ ምናልባትም ከሁለት ሚሊዮን ብር በላይ ያሰባሰብንም አይመስለኝም። ወልድያ ያለው ደግሞ ወደ 28 እና 29 ሚሊዮን ብር አወጡ። ሲጠቃለል የተሰባሰበው ወደ 30 ሚሊዮን ብር ገደማ ነው። የገንዘብ መዋጮ ለመሰብሰብ በአዲስ አበባ መቻሬ ሜዳ ብዙ ጊዜ እንሰበስብ ነበር። የሚሰጠው ገንዘብ ስንመለከተው መቼ ነው ሚሊየን የሚሆነው የሚለው ያስጨንቀን ነበር። ገንዘቡ ስታዲየሙን ባይገነባም ቢያንስ ቢያንስ የተወሰነ ቀዳዳ ይሸፍንልናል የሚል ስሜት በብዙዎቻችን ዘንድ ነበር። ከሕዝቡ የተሰበሰበው ብር አሁን መጨረሻ ላይ የእንግዳ ማረፊያ ህንፃ ሊሰራልን ችሏል።

ለስታዲየሙ ግንባታ ገንዘብ የማሰባሰብ ሃሳብ በመጣበት ወቅት ስለጉዳዩ  ከሼክ ሙሐመድ ጋር ስንገናኝ እናወራ ነበር። በወልድያ ስታዲየም የመገንባት ሃሳብ እንዳለ አሳወኩት። እኔና እሱ ስለዚህ ጉዳይ ብዙ ተወያይተናል። በዚህ ምክንያት በሸራተን ሆቴል ገንዘብ የማሰባሰብ ፕሮግራም ሲካሄድ ለእኔና ለእሱ አዲስ ነገር አይደለም። በሸራተን ቃል የገባውን ጉዳይም ቢሆን አስቀድሜ የዚያ ዓይነት ስሜት እንዳለው አውቅ ስለነበር ለእኔ ውሳኔው አዲስ ነገር አልነበረም። በሌላ በኩል የወልድያ ነዋሪዎች ባገኙኝ አጋጣሚዎች ሁሉ የስታዲየሙ ግንባታ ሼክ ሙሐመድ ቢያግዙን፣ ብትነግርልን የሚል ጥያቄዎችን ያቀርቡልኝ ነበር። ስለዚህ እንደዚህ ዓይነቶቹን ስሜቶች ለእሱ አንፀባርቄያለሁ። ስለዚህ ነገሩን አስቀድሞ አውቆት ነው የገባው። የስታዲየሙ ግንባታ ወጪ ከ200 ሚሊዮን ብር በላይ እንደሚፈጅ ሲታወቅና የምናሰባስባት ገንዘብ ትንሽ መሆኗ ሲታወቅ እኛ ብንሠራው ይሻላል በሚል ሼህ ሙሐመድ ቃል ገባ። ይህንንም ተከትሎ ኃላፊነቱን ለእኔ መስጠቱ አዲስ ነገር አይደለም። አንደኛ የምህንድስና ባለሙያ ነኝ። ሁለተኛ እንደምሰራው ያውቃል። ሦስተኛ ስለወልድያ ያለንን የጋራ ስሜት በሚገባ ይገነዘባል። ፕሮጀክቱ ካሳደገንና ካስተማረን ሕዝብ ጋር ይበልጥ የሚያስተሳስረን እንደሆነ ሁለታችንም እናውቃለን። ቀደም ብለን ተወያይተንበት ስለነበር ኃላፊነቱ ሲሰጠኝ ለእኔ ያልተጠበቀ ዱብዕዳ አልነበረም። ኃላፊነቱን በደስታ ተቀብዬ ወዲያውኑ ወደሥራ ገባሁኝ።

 ይህ ሲደረግ ደግሞ በሌላ በኩል ሌላ የቤት ሥራ አከናውን ነበረ። ቀደም ብዬ ስታዲየሙን ሼህ ሙሐመድ የሚሰራልን ቢሆን ምንታደርጋላችሁ በሚል ሕዝቡን አነጋግር ነበር። ያነጋገርኩዋቸው የሕብረተሰቡ አካላት በሙሉ ስታዲየም በስሙ እንዲሰየም እንደሚያደርጉ ቃል ገብተውልኛል።

 

ሰንደቅ፡- ወደሥራው ስትገቡ በኢትዮጵያ ውስጥ ከዚህ ቀደም በዚህ ደረጃ ያለ ስታዲየም ግንባታ ልምድ አልነበረም። ይህ ሁኔታ አላስቸገራችሁም?

ዶ/ር አረጋ፡- የስታዲየም ግንባታ የተወሳሰበ ሥራ አይደለም። ቀላል ሥራ (ስትራክቸር) ነው። ዝም ብለህ ብታስበው የደረጃ ብዛት ነው። እስከዚህ የተወሳሰበ አይደለም። ስታዲየም ከዚህ ቀደም በኢትዮጵያ ተሠርቷል ብዬ አምናለሁ። 50 ዓመት ገደማ ይሁነው እንጂ የአዲስ አበባ ስታዲየም አለ። አበበ ቢቂላም ጥሩ ስታዲየም ነው። ሌላው ቀርቶ ጎንደር ልጅ ሆኜ ስታዲየሙን አስታውሳለሁ። ባህርዳር ቆንጆ ስታዲየም ተሠርቷል። መቀሌም ተጀምሯል። ስለዚህ ስታዲየም የመሥራት፣ ዲዛይን የማድረግ ዕውቀት አለን።

የወልድያ ስታዲየም ግንባታ ስንገባ ቀደም ሲል ተሠርቶ የነበረውን ዲዛይን ተጨማሪ ነገሮችን ስለሚያስፈልጉት መሻሻል ነበረበት። የሚያስፈልግ ነገሮች ተጨመሩ። መጀመሪያ 200 ሚሊየን ብር ገደማ የሚፈጅ ዲዛይን ነበር። ስለዚህ የዲዛይን ልምዱ አለ ብዬ አምናለሁ። ከዚያ ወደሥራ ሲገባና አንዳንዶቹ ነገሮች አዲስ ሲሆኑብን ለምሳሌ እንደጣሪያ ክዳን ስንሰራ ልኬቶቹን እርግጠኛ ለመሆን ጭምር አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ እየሄድን በባለሙያዎች እንዲያዩዋቸው እናደርግ ነበር። ስለዚህ ኢትዮጵያ ውስጥ ዕውቀቱ አለ። እርግጥ ነው፤አዳዲሶቹ ስታዲየሞች ለየት ያለ ስትራክቸር አላቸው፣ ማቴሪያሎቹ ለየት ያሉ ናቸው። በአሁን ሰዓት ቦሌ መድሐኒዓለም አካባቢ በመሠራት ላይ ያለው ስታዲየም ከዚህ አንጻር ሊጠቀስ ይችላል። ብዙዎቹ ነገሮች ውጪ ተሠርተው መጥተው እዚህ ይገጣጠማሉ ብዬ እገምታለሁ።

ሰንደቅ፡- ሌላው በዚህ ግንባታ ያገኛችሁት ትልቅ ልምድ አለ፣ ወደፊት ሁዳን ጨምሮ ያገኛችሁትን ዕውቀት ለማሸጋገር ምን አስባችኋል?

ዶ/ር አረጋ፡- እኔ ፕሮጀክቱን ስጀምር በቅድሚያ ያደረኩት ነገር ቢኖር ፕሮጀክቱን ራሴ መምራት ጀመርኩኝ። ሌላው ከቴክኖሎጂ ግሩፑ 25 ኩባንያዎች 10 ኩባንያዎች እንዲሳተፉ አደረኩኝ። ከእነዚህ ውስጥ አንዱ በዲዛይንና በኮንስትራክሽን ዘርፍ የሚንቀሳቀሰው ሁዳ ሪል ስቴት ነው። እሱን ዋና አደረግንና ለሌሎቹ ሰብ ኮንትራት እንዲወስዱ አደረግነው። መጀመሪያ የነበረውን ንድፍ በመውሰድ ዲዛይኑ ሦስት ጊዜ ያህል እንዲሻሻል አድርገናል። የዲዛይን ልምድ ያገኘንበት ነው። ወጣት መሐንዲሶች ናቸው። ስታዲየም ሠርተው አያውቁም፣ ዲዛይንም አድርገው አያውቁም። አንዴ ከገባንበት በኋላ ሥራውን ወሰዱ። ከዚያ ቀጥሎ የሚያስፈልጉ አንዳንድ ቁሳቁሶች ታይልስ፣ ብረታ ብረት፣ የእንጨት ሥራዎች በሙሉ በቴክኖሎጂ ግሩፑ ኩባንያዎች የተሰሩ ናቸው። የጣራ ክዳኑን ኮስፒ ነው የሠራው። እሱን ለመሥራት ከውጪ ሀገር ፕሌቶች እያመጣን፣ እየቆረጥን እየበየድን፣ ካልኩሌት እያደረግን የሠራነው ነው።

ይህ ፕሮጀክት ልዩ የሚያደርገው ነገር የሼህ ሙሐመድ ድርጅቶች - የሙያ ክህሎት እንዲኖራቸው ማድረግ ነው። ስታዲየሙን ሠርቶ ማስረከቡ አንድ ጥቅም ነው። በተጨማሪም ዕውቀቱ ቤታችን እንዲቀር አድርገናል። ወጣት መሐንዲሶችን ቀጥረናል። ይህን ያደረግነው እንዲማሩና እንዲያድጉ ጭምር ነው። መዓት የኮንስትራክሽን ባለሙያዎች ከወልድያ ወስደን አሰልጥነናል። ከልምድ አኳያ እነኚህ ልጆች ስታዲየም ቀርቶ ሌላም ለመሥራት ዕውቀቱ አላቸው። ይኸኛው ኦርጋኒክ ዓይነት ስታዲየም ነው፤ በኢትዮጵያዊያን የተሠራ ነው። ከውጪ እርዳታ አግኝተናል ወይ ከተባለ አዎን በሚያስፈልገን ብቻ መጠነኛ ድጋፍ አግኝተናል። መብራት መግዛት ነበረብን። ገዝተን ራሳችን ተከልን። ማስተካከሉ (አጀስትመንቱ) ለውጪ ባለሙያዎች ሰጠን። ምክንያቱም መብራቶቹ እንደ አዲስ አበባ ስታዲየም አራት ቦታ የተተከሉ ሳይሆኑ ትሪብዩን ላይ ሁሉ የተገጠሙ ናቸው። ጨረሮቹ ዓይን እንዳይወጉ በዘርፉ ባለሙያዎች መስተካከል ነበረባቸው። የመሮጫ ትራክ ማቴሪያል ያስመጣነው ከቻይና ነው። የመሮጫ ትራኩ እንዴት ተደርጎ እንደሚነጠፍ የውጭ ባለሙያዎቹ እግረመንገድ እንዲያሳዩን አድርገናል።

ከወልድያ ግንባታ ባሻገር ተመሳሳይ ኮንትራቶች አዲስ አበባ አካባቢ ስናገኝ ለመስራት ሁለት ቦታ ሞከርን። ነገርግን አልተሳካም። መንግስት ወደፊት እንደዚህ ዓይነት ኮንትራት በሚኖረው ጊዜ በተለየ መንገድ የሚያይበት መንገድ ቢኖር ጥሩ ሊሆን ይችላል።

ሰንደቅ፡- በመጨረሻም ስታዲየሙ ተጠናቅቆ፣ ለሕዝብ ልታስረክቡ በገባችሁት ቃል መሠረት ወልድያ መገኘታችሁ ምን ስሜት ይሰጥዎታል?

ዶ/ር አረጋ፡- ከሙያ አኳያ እኔ መሐንዲስነቴን እወዳለሁኝ። እንደምታውቀው ከአውሮፕላን ቴክኖሎጂ ጋር በተያያዘ በአሜሪካን ሀገር ለረዥም ዓመታት ሰርቻለሁ። አንድን ፕሮጀክት ፕላን አድርጎ፣ ዲዛይን ሠርቶ፣ አምርቶ፣ ሙከራ አካሂዶ ሥራ ላይ ማዋል የብዙ ዓመት ሥራዬ ነው። ወደ ሀገሬ ከመጣሁ በኋላ ደግሞ ከበድ ባለ መልኩ ሥራዎችን እየመራሁኝ፣ አብሬ እየሠራሁኝ፣ እዚህ ደረጃ ማድረሳችን እንደመሐንዲስነቴ አርክቶኛል። ሌላው የማኔጅመንት አቅሜንም ፈትኜበታለሁ ብዬ አምናለሁ። ምክንያቱም የምንሠራው ዲዛይን ብቻ አልነበረም። ሌሎችንም ሥራዎች ጎን ለጎን አብረን እንሠራ ነበር። እጅግ በጣም ያረካኝ ብዬ የማስበው ግን ወጣት መሐንዲሶች ዕድሉ ተሰጥቷቸው እንዲሳሳቱ፣ ትክክል እንዲሰሩ፣ እንዲያርሙ፣ እንዲደፍሩ፣ በራሳቸው የመተማመን ብቃታቸው እንዲያድግ፣ በቲዎሪ ያገኙትን ዕውቀት በተግባር እንዲሞክሩት ማድረጋችን፣ መጨረሻ ላይ ውጤት ላይ ደርሰው ሲደሰቱ ማየቴ ትልቁ እርካታዬ ነው።

ሼህ ሙሐመድ በተከታታይ ላደግንባትን ከተማ አንድ ነገር ሳላደርግ እያለ ይቆጭ ነበር። ይህንን ስል ወልድያ ላይ በሌሎች ጉዳዮች ሼህ ሙሐመድ ድጋፍ አላደረገም፣ አልሠራም ማለቴ አይደለም፣ ብዙ የሠራቸው ነገሮች አሉ። መንገድ ሠርቷል፣ ለማዘጋጃ ቤቶች የሚጠቅሙ ተሽከርካሪዎችን ረድቷል፣ የባንክ ቅርንጫፍ እንዲከፈትና ሌሎችም በርካታ ነገሮች አድርጓል። ነገር ግን እንዲህ ተለቅ ያለና ትርጉሙ ከፍ ያለ የሕዝብ ፕሮጀክትን በመሥራት ያ- የሚፈልገውን ነገር ለሚፈልገው ሕዝብ፣ ቦታው ላይ ሄዶ መፈጸም መቻሉ በግሌ ትልቅ እርካታና ደስታ ሰጥቶኛል።

ወልዲያ በእኔ ልቦና ውስጥ ልዩ ቦታ አላት። የተማርኩበት፣ ያደኩበት፣ የተከበርኩበት፣ ቤተሰብ ያፈራሁበት አካባቢ ነው። ዕውቀትን፣ ማንነቴን የፈተንኩበት አካባቢ ነው። ስለዚህ ከሕዝቡ ጋር ኃይለኛ ትስስር አለኝ። እኔም በሼህ ሙሐመድ አማካይነት ሕዝቡ ጎን የመቆም ዕድል አግኝቼ፣ ይህንን ፕሮጀክት ተግባራዊ ማድረጌ ትልቁ እርካታዬ ነው። ሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ አንድ ላይ የሚሠራ ግሩፕ ነው። አንድ ላይ እየሄዱ ይህንን በመሥራት በኩባንያዎች መካከል የፈጠረው ኅብረትና ትስስር ቀላል የሚባል አይደለም። አሁንም ሠራተኛው ለምረቃው ዝግጅት ፍፁም በባለቤትነት ስሜት ፕሮጀክቱ የእኛ ነው የሊቀመንበራችን ነው ብለው ማሰባቸው በጣም አስደስቶኛል።¾      

የመንበረ ፓትርያርክ ጠቅላይ ቤተ ክህነት አስተዳደር፣ በሰንደቅ ጋዜጣ ዋና አዘጋጅ ላይ አሻሽሎት ባቀረበው የስም ማጥፋት የፍትሐ ብሔር ክሥ ተከሣሽ፥ ፓትርያርክ አቡነ ማትያስን በምስክርነት መቁጠሩ፣ ኹለቱን ወገኖች ያከራከረ ሲኾን፤ ፍ/ቤቱ ከትላንት በስቲያ ባዋለው ችሎት፦ ፓትርያርኩ ሊመሰክሩ ይገባል፤ በማለት ብይን ሰጠ።

የፌዴራሉ የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ቂርቆስ ምድብ 2ኛ ፍትሐ ብሔር ችሎት፣ ተከሣሽ የሰንደቅ ጋዜጣ ዋና አዘጋጅ አቶ ፍሬው አበበ፤ በጠቅላይ ቤተ ክህነቱ ጽ/ቤት በቀረበበት የስም ማጥፋት ክሥ ጉዳይ ቀርበው እንዲመሰክሩለት፣ የቤተ ክርስቲያኒቱን ፓትርያርክ ብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ማትያስን በመከላከያ ምስክርነት መቁጠሩን ተከትሎ፣ በጠቅላይ ቤተ ክህነቱ ነገረ ፈጅ በኩል፦ “ፓትርያርኩ በምስክርነት ሊቀርቡ አይገባም፤” የሚል ተቃውሞ ባለፈው ሳምንት ማክሰኞ ቀርቧል።

 

ነገረ ፈጁ ለተቃውሞው ለችሎቱ ባሰማው ማብራሪያ፦ ፓትርያርኩ፥ የቤተ ክርስቲያን መሪ በመኾናቸው፤ ከፍ ያለ ማኅበራዊ ሓላፊነት ስላለባቸው፤ በኮር ዲፕሎማትነት ደረጃ የሚንቀሳቀሱ በመኾናቸው፤ ቅዱስነታቸው ቀርበው ቢመሰክሩ የቤተ ክርስቲያኒቱን ክብርና የአማኞቿን ሞራል መንካት ስለሚኾን ቀርበው መመስከር የለባቸውም፤ በሚል አስረድቷል።

 

አያይዞም፣ ፍ/ቤቱ፥ ፓትርያርኩ መመስከር አለባቸው፤ ብሎ የሚበይን ከኾነም ጥያቄዎች ወዳሉበት በጹሑፍ ተልኮላቸው በጹሑፍ መልስ እንዲሰጡ እንዲደረግ ፍ/ቤቱ ትእዛዝ እንዲሰጥለት አማራጭ ሐሳብ አቅርቧል።

 

በተጨማሪም፣ ጠቅላይ ቤተ ክህነቱ፣ ክሡን አሻሽሎ ካቀረበ በኋላ ተከሣሽ በሰጠው መልስ ላይ ማቅረብ የነበረበት አስተያየት እንጂ አዲስና ቀድሞ ያልነበረ ማስረጃ ማቅረብ አልነበረበትም። ፓትርያርኩን ምስክርነት የጠራው ከክሡ መሻሻል በኋላ እንጂ በቀድሞ ክሥ የቀረበ አልነበረም፤ በማለት ፍ/ቤቱ ውድቅ እንዲያደርግለት ጠይቋል።

 

ተከሣሽ በበኩሉ፦ ፓትርያርኩ ቢቀርቡ፣ የተከሠሠበትን፥ በቤተ ክርስቲያኒቱ ውስጥ የሚታይ የሙስናና ብልሹ አሠራር፣ የመልካም አስተዳደር ችግር፣ የመናፍቃን እንቅስቃሴ በስፋት መኖሩን በምስክርነት ያስረዱልኛል፤ ምንም እንኳን ፓትርያርኩ ትልቅ የሃይማኖት መሪ ቢኾኑም፣ በሕግ ፊት እንደ ማንኛውም ሰው በመኾናቸው፣ ቅዱስነታቸው ፍ/ቤት መቅረባቸው ለፍትሕ ሥርዓቱ ያላቸውን ከበሬታ ከማሳየት ባለፈ የሚነካ ሞራል አለመኖሩን በመጥቀስ ተከራክሯል።

 

በተጨማሪም፣ ከሣሽ ክሥ አሻሽል ሲባል፣ አዳዲስ ጭብጦችን ይዞ መቅረቡን ተከሣሹ አስታውሶ፣ አዲስ ለቀረቡት ክሦች አዳዲስ የመከላከያ ማስረጃዎችን ማቅረቡ ተገቢ መኾኑን ለፍ/ቤቱ አስረድቷል።

 

ፍ/ቤቱ ግራና ቀኙን ካከራከረ በኋላ፣ ሰኞ፣ ታኅሣሥ 24 ቀን ከቀትር በኋላ በሰጠው ብይን፣ ሦስት ጭብጦችን መለየቱን አስረድቷል።

 

ተከሣሽ፣ ፓትርያርኩን በምስክርነት ቆጥሮ ማቅረቡ ሕጋዊ ነው ወይስ አይደለም፤ ፓትርያርኩ የኮር ዲፕሎማት መብት ወይም በሀገር መሪ ደረጃ የሚከበሩ መኾናቸው መገለጹና ፍ/ቤት ለምስክርነት መቅረባቸው ሞራል ይነካል? እንዲኹም፣ ምስክርነቱን በአካል ቀርበው ይስጡ ወይስ ባሉበት ኾነው በጹሑፍ ይስጡ፤ የሚሉ ጭብጦችን መርምሯል።

 

በዚህ መሠረት ፓትርያርኩ በተከሣሽ በኩል በምስክርነት መጠራታቸው፣ መብት እንጂ ስሕተት አለመኾኑን፤ በዲፕሎማት ደረጃ የሚከበሩ ሰው መኾናቸው ተጠቅሶ የተደረገው ክርክር ሕገ መንግሥቱ ጭምር እኩል ጥበቃ ያደረገለትን የእኩልነት የሕግ መርሕ የሚጥስ በመኾኑ ፍ/ቤቱ አልተቀበለውም።

 

ፓትርያርኩ እንዴት ምስክርነታቸውን ይስጡ፤ ለሚለው፣ ሕጉ፡- ምስክርነት በአካል ቀርቦ በመሐላ እንዲሰጥ ቢደነግግም፤ ፍ/ቤቱ ሲያምንበት ምስክርነቱ በጽሑፍ እንዲሰጥ ሊያዝ እንደሚችል በመጥቀስ፤ በተጨማሪም፣ ኹለቱም ወገኖች ባደረጉት ክርክር፣ ብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ማትያስ ባሉበት ኾነው በጹሑፍ መልስ እንዲሰጡ  በመስማማታቸው፣ ፍ/ቤቱም ይህን አማራጭ ሐሳብ በመያዝ፣ ፓትርያርኩ የምስክርነት ቃላቸውን ባሉበት ኾነው በጹሑፍ ይስጡ፤ በሚል ብይን ሰጥቷል።

 

ፓትርያርኩ በምስክርነታቸው ስለሚያስረዷቸው ጉዳዮች በተመለከተ፣ በተከሣሽ በኩል ለታኅሣሥ 27 ጥያቄዎች ተዘጋጅተው ለችሎቱ እንዲቀርብ፤ ጥር 2 ቀን ደግሞ፣ ከሣሽ በጥያቄዎቹ ላይ አስተያየት እንዲሰጥበት ፍ/ቤቱ ትእዛዝ ሰጥቷል።

 

ለክርክሩ መነሻ የኾነው፣ ተከሣሹ ዋና አዘጋጅ ኾኖ የሚሠራበት ሰንደቅ ጋዜጣ፣ መጋቢት 21 ቀን 2008 ዓ.ም፣ “ፓትርያርኩ ለኢትዮጵያ የደኅንነት፣ ለምእመናን የድህነት ስጋት” በሚል ርዕስ በዲያቆን ዳንኤል ክብረት የተጻፈውን ጹሑፍ በማተሙ ምክንያት፣ ስማችን ጠፍቷል፤ በሚል በጠቅላይ ቤተ ክህነቱ በኩል ክሥ በመቅረቡ መኾኑ ይታወሳል።¾

የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ኢህአዴግ) የስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ከታህሳስ 22-23/2009 ዓ.ም ባካሄደው መደበኛ ስብሰባ በጥልቀት የመታደስ ንቅናቄ መድረኮች በተቀመጠላቸው አቅጣጫ መሰረት እየቀጠሉ እንደሆነ ገምግሟል።

 

ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴው እንደገና በጥልቀት የመታደስ የንቅናቄ መድረኮች በተቀመጠላቸው አቅጣጫ መሰረት በየደረጃው በተካሄዱ የግምገማ መድረኮች ከከፍተኛ አመራሩ ጀምሮ እስከ አባሉ ድረስ የተሳተፉበትና በአጀንዳዎቹ ላይም የጋራ መግባባት የተደረሰባቸው እንደነበሩ ተመልክቷል።


የኪራይ ሰብሳቢነት አስተሳሰብና ተግባር ወኪል የሆኑት ትምክህት፣ ጠባብነትና የሃይማኖት አክራሪነት እንዲሁም ስልጣንን ለግል ጥቅም የማዋል አመለካከትና ተግባር ድርጅቱንና ልማታዊ ዴሞክራሲያዊ ስርዓቱን በመስቀለኛ መንገድ ላይ እንዲሆኑ ያደረጉ የህዳሴያችን አደጋዎች መሆናቸው እንዲጋለጥ በየደረጃው ብቁ ትግል የተካሄደባቸው መሆኑን ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴው ተግባብቶበታል።


በየደረጃው ባለ አመራርና አባላት በአስተሳሰብ ደረጃ የትምክህትና ጠባብነት አመለካከትና ተግባራት የፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ስርዓቱን የሚፈታተኑ ጠንቆችና ሀገሪቱንና ህዝቦቿን ለቀውስ የሚዳርጉ የጥፋት አመለካከቶች መሆናቸው ላይም የጋራ አቋም ተይዞባቸዋል። እነዚህን ችግሮችም ታግለን በፍጥነት በማረም አዳጊ ፍላጎት ያለው ሕብረተሰባችንን የማርካትና የተጀመረውን የህዳሴ ጎዞ የማስቀጠል ጉዳይ ትልቅ ትርጉም ያለው መሆኑ አፅንኦት ሰጥቶበታል።


በጥልቀት የመታደስ መድረኩ ከላይ እስከ ታች ሁሉም አመራሮች፣ አባላት ያላንዳች መሸማቀቅ የተሰማቸውን ሐሳብ በሙሉ በግልፅ በማቅረብ የድርጅቱን የውስጠ ዴሞክራሲ ችግሮች በሚያርምና በሂደቱም ዴሞክራሲያዊ አንድነትን በሚያጎለብት አኳኋን መፈፀሙን አረጋግጧል። በዚህ ሂደት የፀረ-ዴሞክራሲ፣ አደርባይነት፣ በትስስር የመስራት አሰራሮችን በማረም በአባላትና በአመራር መካከል ጓዳዊ ትስስርን በማጠናከር መተማመንን በሚያጎለብት ሁኔታ መፈፀሙን ተመልክቷል።


በድርጅቱ ውስጥ በተደረጉ ትግሎች ሙስናና ብልሹ አሰራሮች በየትኛውም ደረጃና መልኩ የሚገለፁ ያለምንም ምህረት ፖለቲካዊ ትግል በማደረግ የተጋለጡ ሲሆን ከዚህ በመነሳትም ፖለቲካዊ፣ አስተዳደራዊ እና ሕጋዊ እርምጃዎች የተወሰዱ መሆኑ የገመገመው ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴው በግምገማ መድረኮች የማይጋለጡ ከሙስና ውስበስብ ባህርይ ጋር የተያያዙ ጉዳችን በሚመለከት በሁሉም ደረጃዎች ጥናቶችና ፍተሻዎች ተጠናክሮው እንዲቀጥሉ ወስኗል።


በጥልቀት የመታደስ ሂደቱ በየደረጃው ውይይት የተካሄደበትና መግባባት የተደረሰበት ሌላው ጉዳይ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ስርዓቱ ከአደረጃጀቱ ጀምሮ የእኩል ተሳታፊነትና ፍትሓዊ ተጠቃሚነትን በሚያረጋግጥ መንገድ የተደራጀ መሆኑና ይህንኑ አድሎ ያለ በማስመሰል ይካሄድ የነበረው አፍራሽ እንቅስቃሴ ስህተት መሆኑ የተጋለጠ ሲሆን ሁሉም የሀገራች ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች በየአካባቢያቸው ያሏቸውን ፀጋ እያለሙና እየተጠቀሙ በሀገራዊ ጉዳይ እኩል ተሳታፊና ፍትሐዊ ተጠቃሚ መሆናቸውን የሚያረጋግጥ ስራ ማሳለጥ እንደሚገባ አስመሮበታል።


ከግምገማዎቹ በማስቀጠልም የአመራር ሽግሽግና የመንግስትን መልሶ ማደራጀት ስራዎች በተቀመጠላቸው አቅጣጫ መሰረት እየተፈፀሙ መሆኑን አረጋግጧል። የመልሶ ማደራጀት ስራው ከዚህ በፊት የድርጅትና የመንግስት ስልጣን ስምሪት አንድና ያው አድርጎ የማየት ሁኔታ በሚያርም መልኩ እየተከናወነ መሆኑን ተመልክቷል። ምደባው የድርጅትና የመንግስት ስራን በሚለይ መንገድ መንግስት መልሶ በሚደራጅበት ወቅት ከድርጅቱ አባላትና አመራሮች በተጨማሪ አባላት ባይሆኑም በሕገ-መንግስቱና በፖሊሲዎቻችን ላይ የተሟላ ግልፅነት ያላቸው፣ ከዚህ በፊት በነበራቸው ስምሪት ውጤታማ የሆኑ፣ ህዝብንና ሀገርን ለማገልገል ቁርጠኛ የሆኑ ምሁራን ባካተተ መልኩ መፈፀሙ በዝርዝር ተመልክቷል።


የአመራር ምደባው በሚካሄድበት ወቅት አዲስ ተመዳቢዎች ለህዝብ አስተያየት የማቅረብ ስራው በዞኖችና በከተሞች እየተፈፀመ ያለው ሂደት ትልቅ ልምድ የተገኘበት በመሆኑ በቀጣይም ተጠናክሮ የሚቀጥልና ህዝቡ በመንግስት የአመራር ስምሪት ስርዓት ላይ ባለቤትነቱን እንዲያረጋግጥ እንደሚያስችልም ገምግሟል።


ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴው በየደረጃው ህዝቡ ሲነሳቸው የነበሩ ፈጣን ምላሽ የሚሹ ጉዳዮች አፋጣኝ መፍትሔ እንደሚሰጣቸው የደመደመ ሲሆን በተለይ የወጣቶች የስራ እድል ፈጠራ፣ የአገልግሎት አሰጣጥ፣ ከፍትሕ አካላት ጋር ተያይዘው የሚስተዋሉ ችግሮች እንዲሁም ከወሰን ማካለል ጋር የተያያዙ ጉዳዮችን ለመፍታት ምቹ ሁኔታ ከመፍጠሩም በላይ ከመቼውም ጊዜ በበለጠ ልዩ ትኩረት ተሰጥቷቸው መፈታት እንዳለባቸው አፅንኦት ሰጥቶበታል።


የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ በአገሪቱ ተጋርጦ ነበረውን የጥፋት ውጥን በማክሸፍ ትልቅ አስተዋፅኦ አበርክቷል ያለው ኮሚቴው የተጀመረው ሀገራዊ የጥልቅ ተሃድሶ ንቅናቄ ለማሳካት ምቹ ሁኔታ መፈጠሩንም አስምሮበታል። አዋጁ የፀረ-ሰላም ኃይሎች ሀገርን የማፍረስ ተልእኮ በማክሸፍ በሀገራችን አንዣብቦ የነበረውን የዜጎች ሰላምና ደህንነት ስጋት በአስተማማኝ ሁኔታ መቀልበስ ማስቻሉንም አውስቷል። መላው የሀገራችን ህዝቦች ሰላማቸው በመጠበቅም ሆነ አዋጁ በሚፈለገው ደረጃ እንዲተገበር ላደረጉት ያልተገደበ ተሳትፎ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴው ከፍተኛ አድናቆት እንዳለው ገልጿል።


የሀገራችን ህዝቦች ኢህአዴግ በጀመረው እንደገና በጥልቀት የመታደስ ንቅናቄ ላይ ተስፋ እንዳላቸው የገመገመው ኮሚቴው ህዝቡ ያነሳቸው ጥያቄዎችና ቅሬታዎች እንዲፈቱለት በጉጉት እየጠበቀ እንደሆነም በየደረጃው ከተካሄዱት የተሃድሶ መድረኮች የጋራ መግባባት የተፈጠረበት ነው ብሏል። በቀጣይም የተጀመረው የተሃድሶ ንቅናቄ ግለቱን ጠብቆ እንዲሄድ ለማድረግ ወደ ተግባር የሚያስገቡ የንቅናቄ መድረኮችን ከወጣቶች፣ ከመንግስት ስራተኞችና ህዝቡ ጋር ለማካሄድ የሚያስችሉ ዝግጅቶች የተጠናቀቁ በመሆኑ በጥራት መከናወን እንዳለባቸው ውሳኔ አሳልፏል።


ዴሞክራሲያዊ የመድብለ ፓርቲ ስርዓቱ ይበልጥ እንዲጎለብት ከማድረግ አኳያ ኢህአዴግ ትናንትም ሆነ ዛሬ ለዴሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታ በፅናት እንደሚታገል የገለፀው ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴው በሰላማዊ መንገድ ለመታገል ከወሰኑት ማናቸውም የፖለቲካ ፓርቲዎች ጋር ውይይት፣ ክርክርና ድርድር ለማድረግ ዝግጁ መሆኑን ይፋ አድርጓል። በተመሳሳይ ሁኔታ ኢህአዴግ ከሲቪክ ማሕበራት እና ምሁራን እንዲሁም የሃገራችን ሰላም፣ ልማትና ዴሞክራሲ በማጎልበት ረገድ ሚና ካላቸው ሌሎች ወገኖች ሁሉ በአጋርነት ለመስራት በድጋሚ ዝግጁ መሆኑን ገልጿል።


በባለፉት ተከታታይ ዓመታት የተመዘገበው ፈጣንና ተከታታይ ኢኮኖሚያዊ እድገት በያዝነው ዓመታም ቀጥሏል ያለው የኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ሁለተኛው የዕድገትና ትራንስፎርሽን ዕቅድ በተሟላ ሁኔታ ተግባራዊ ለማድረግም መላው የሀገራችን ህዝቦችና ሁሉም አካላት ርብርብ እንዲያደርጉ ጥሪውን አቅርቧል።
 

*የኢህአዴግ ምክር ቤት ፅህፈት ቤት 

 

ይና ቢዝነስ ፕሮሞሽን ሥራዎች ከፌዴራል ትራንስፖርት ባለሥልጣን፣ እና ከሌሎችም ባለድርሻ አካላት ጋር በመተባበር በአሁኑ ወቅት በአሳሳቢ ደረጃ ላይ የደረሰውን የትራፊክ አደጋ አስመልክቶ ሁሉን ዓቀፍ ግንዛቤ የሚፈጥር በአይነቱ የመጀመሪያ የሆነውን አገር ዐቀፍ “የኢትዮ የትራፊክ ደህንነት ኮንፈረንስ” አዘጋጀ። ኮንፈረንሱ በዋነኛነት በመላው ዓለም የሚከበረውን የዓለም አቀፍ የመንገድ ትራፊክ አደጋ ተጎጂዎች መታሰቢያ ቀን አስመልክቶ “የትራፊክ ደህንነት ለሁሉም በሁሉም!” በሚል መሪ ቃል ታህሳስ 26 ቀን በኤሊያና ሆቴል ይካሄዳል።

እንደዓለም ጤና ድርጅት መረጃ በዓለም አቀፍ ደረጃ በሚከሰት የመንገድ ትራፊክ አደጋ ሳቢያ በየዓመቱ ቁጥራቸው 1 ነጥብ 3 ሚሊዮን የሚሆኑ የዓለማችን ሰዎች ህይወታቸውን ያጣሉ። 50 ሚሊዮን የሚሆኑት ደግሞ ለቀላልና ከባድ የአካል ጉዳት ይዳረጋሉ። በየዕለቱም ከ3 ሺ 400 ያላነሱ የምድራችን ነዋሪዎች ከቤታቸው ወጥተው ሳይመለሱ ይቀራሉ። ባደጉት አገራት በመንገድ ላይ የትራፊክ አደጋ ከ60 ከመቶ የሚለቀው ጉዳት በአሽከርካሪዎች ላይ ሲደርስ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ አገራት ግን ከ80 በመቶ በላይ አደጋ ሚደርሰው በእግረኞች እና በተሳፋሪዎች ላይ ነው። በተለይ በዓለም አቀፍ ደረጃ ከትራፊክ አደጋ ጋ ተያይዞ ከሚከሰተው ሞት ውስጥ 70 ከመቶ የሚሆነው የሚከሰተው እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ታዳጊ አገራት ውስጥ ነው። ከሰሃራ በታች ያሉ አገራት ያላቸው የመኪና ብዛት ከ4 በመቶ ባይበልጥም ከ10 በመቶ ያላነሰ ሞትን በትራፊክ አደጋ በማስተናገድ ከፍተኛ የመንገድ ትራፊክ አደጋ ከሚከሰትባቸው አካባቢዎች መካከል ዋንኛው መሆናቸው አልቀረም። በታዳጊ አገራት ከኤችአይቪ በመቀጠል ወጣቱን የሕብረተሰብ ክፍል በመግደል አቻ የሌለው የትራፊክ አደጋ እንደ ዓለም ጤና ድርጅት ይፋዊ መረጃ ከሆነ በአሁኑ ወቅት በዓለም በገዳይነቱ 9ነኛ ደረጃ ላይ የተቀመጠው ይሄው የተሸከርካሪ አደጋ ተገቢውን ጥንቃቄ አገራት ካልወሰዱ በቀር ከሶስት ዓመት ባልበለጠ ጊዜ ውስጥ ሶስተኛው ዓለም አቀፍ ገዳይ የጤና እክል ሊሆን ስለመቻሉ ይፋ አድርጓል። በአገራችንም ከጊዜ ወደ ጊዜ አሳሳቢ እየሆነ በመጣው የትራፊክ አደጋ በአማካይ በዓመት ከ3000 ሺህ ያላነሱ ዜጎች ሕይወታቸውን እያጡ ነው። ምንም እንኳ በመዲናችን በነዋሪዎቿ ከሚከናወነው እንቅስቃሴ ውስጥ 70 ከመቶ የሚደርሰው በእግር ቢሆንም በአዲስ አበባ ብቻ በየቀኑ በአማካይ ከ20 ያላነሱ የትራፊክ ግጭቶች ሲከሰቱ በየዓመቱ ደግሞ በአማካይ ከ7000 ያላነሱ ግጭቶች ሪፖርት ይደረጋሉ። በአገር አቀፍ ደረጃም ከአንድ ዓመት በፊት (በ2007 ዓ.ም.) ተከስቶ በነበረው የመንገድ ትራፊክ አደጋ ሳቢያ ቁጥራቸው 3ሺህ 847 ያክል ሰዎች ለሞት ሲዳረጉ ከ11ሺህ በላይ የሚሆኑት ደግሞ ለቀላልና ከባድ የአካል ጉዳት ተዳርገዋል፣ እንዲሁም ከ668 ሚሊዮን ብር በላይ የሚገመት ንብረት ወድሟል።

በተለይ በአምስት አመት ጊዜ ውስጥ ብቻ 15ሺ ሰዎች በትራፊክ አደጋ መሞታቸው የጉዳዩን አስከፊነት በግልፅ ያሳያል። በመንገድ ትራፊክ አደጋ የተነሳ ከሟቾቹ እና ለከፋ የአካል ጉዳት ከሚዳረጉት ውስጥ 80 ከመቶ የሚሆኑት ዝቅተኛ ገቢ ያላቸው እግረኞች እና ተሳፋሪዎች መሆናቸው ጉዳዩን የበለጠ አሳሳቢ እና የጉዳቱን መጠንም በእጅጉ አሳዛኝ ያደርገዋል።

በጤና ተቋማት፣ በማህበራዊ ኑሮ፣ በግለሰብ ሆነ በአገር ምጣኔ ሃብታዊ እና በቤተሰብ ደህንነት ላይ እጅግ የከፋ እና አሳሳቢ ሊባል የሚችልን ጫና እያስከተለ ያለውን የትራፊክ ደህንነት ያለመጠበቅ መሰረታዊ ችግርን መቅረፍ ለአንድ ወገን ብቻ የሚተው አይሆንም። በመሆኑም በሰው ሰራሽ ስህተት እየተከሰተ ያለውን መተኪያ የሌለውን የሰው ሕይወት ለመታደግ የሁሉንም ተሳትፎ ይጠይቃል። በዚሁ መሰረትም በአንደኛው “የኢትዮ የትራፊክ ደህንነት አገር ዓቀፍ ኮንፈረንስ” ከፌዴራል እስከ ክልል ከፍተኛ ኃላፊዎች እና የመስኩ ባለድርሻ አካላት፣ በርካታ አገር ውስጥ ሚዲያዎች፣ የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ተመራማሪዎች፣ የታላላቅ የግል ተቋማት አመራሮች እና ሌሎችም እንግዶች ተሳታፊ ይሆናሉ። በተለይም በኮንፈረንሱ የመኪና አደጋን ለመቀነስ ብሎም ለማጥፋት ከፍተኛ ተስፋ የተጣለባቸው አገራችን ፈጣሪዎች የምርምር ውጤቶች በስፋት ይቀርባሉ። 

የኮንፈረንሱ ዋና አስተባባሪ አቶ ሲሳይ ኃይሌ የትራፊክ አደጋ እያደረሰ ያለውን ያህል ጉዳት በአገራችን ሆነ በአህጉራችን እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ ተገቢው ትኩረት እንዳልተቸረው ገልፀው በተለይ በተባበሩት መንግስታት ድርጅት ጭምር የትራፊክ ደህንነት ጉዳይ አንገብጋቢ በመሆኑ ከዘላቂ የልማት ግቦች ውስጥ እንዲካተት ማድረጉን አውስተዋል። አክለውም “በተለይ ቅድሚያ ለደህንነት በመስጠት በአገራችን እየደረሰ ያለውን የትራፊክ አደጋ ለመቀነስ ከባለድርሻ አካላት ጋ በመተባበር የተዘጋጀው በዓይነቱ የመጀመሪያ የሆነው የትራፊክ ደህንነት ኮንፈረንስ ዋነኛ ባለድርሻ አካላትን በስፋት በማሳተፍ በመንገድ ሁለንተናዊ ደህንነት፣ በትራፊክ አደጋ ዙሪያ እተከሰቱ ያሉ ጉዳቶችን በጥልቀት በማሳየት፣ የትራፊክ ደህንነትን የተመለከተ የዳሰሳ ቅኝት (ጥናት) በማድረግ እንዲሁም ለንግድ፣ ለግል አሽከርካሪዎች ለሕዝብ ሆነ የግል የትራንስፖርት ተቋማት ጠቃሚ የሆነን የመረጃ ግብዓት በቀላሉ እና በነፃ በማቀበሉ ረገድ የውይይት መድረኩ የላቀን ሚና ሊጫወት የሚችል ይሆናል።” ሲሉ የውይይት መድረኩን መሰረታዊ ፋይዳ ገልፀዋል።

በአገራችን መንገድ ትራፊክ አደጋ ምክንያት በየእለቱ ከ10 ያላነሱ ንፁሀን ዜጎች ህይወት ይቀጠፋል፣ የበርካቶች አካል ይጎድላል፣ በርካታ ሚሊዮን ብሮች የሚገመት ሀብት ይወድማል። ከሕይወት ማጥፋቱ እና አካል ማጉደሉ ባሻገርም የትራፊክ አደጋው በኢኮኖሚ ዙሪያ እያደረሰ ያለው አደጋ በጣም አስከፊ ነው። በኢትዮጵያ ኢንሹራንስ ኢንዱስትሪ ውስጥ የሚንቀሳቀሱ 17 የኢንሹራንስ ኩባንያዎች፣ ከአንድ ኣመት በፊት በነበረው በጀት ዓመት ለጉዳት ካሳ ከ2.4 ቢሊዮን ብር በላይ መክፈላቸው ይፋ ሆኗል። የኢንሹራንስ ኩባንያዎቹ የ2007 ዓ.ም. የመጀመርያ ደረጃ የኦዲት ሪፖርት እንደሚያመለክተው፣ በበጀት ዓመቱ ከተከፈለው የጉዳት ካሳ ውስጥ ከ65 በመቶ በላይ የተከፈለው ለሞተር ወይም ከተሽከርካሪዎች አደጋ ጋር ለተያያዘ ጉዳት ነው። ይህንን ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ የመጣውን አደጋ ለመቀነስ ደግሞ የሁሉንም ተሳትፎ ይጠይቃል። ይሁን እንጂ የአሽከርካሪዎች ስህተት፣ የተሽከርካሪዎች ቴክኒክ ብቃት ችግር፣ የእግረኞች ተገቢውን ጥንቃቄ አለማድረግ፣ የመንገዶች ምቹ አለመሆን እና ሌሎች ምክንያቶች ተደምረው ለሀገራችን የትራፊክ አደጋ መባባስ በዋነኛ ምክንያት የሚጠቀሱ ናቸው። ስለሆነም ውድና መተኪያ የሌለውን የሰውን ህይወት እና በርካታ ሀብት የፈሰሰባቸውን ንብረቶች ከመንገድ ትራፊክ አደጋ ለመታደግ ጊዜው ሚሻውን የመፍትሔ ሐሳብ በአፋጣኝ መውሰዱ ተገቢ ይሆናል። በዚሁ መሰረት በአገር አቀፉ የውይይት መድረኩ ለፖሊሲ አውጪዎች ሆነ ለትራፊክ ደህንነት ባለሙያዎች እጅግ ጠቃሚ የሆኑ ሐሳቦች የሚቀርቡባቸው ይሆናል። በዚሁ አጋጣሚ ከትራፊክ ደህንነት ጋ በተያያዘ ማናቸውም ጥናትን ያደረጉ ተቋማት ሆነ ግለሰቦች በዚህ ኮንፈረንስ ላይ ተሳታፊ ይሆኑ ዘንድ በአዘጋጆቹ ጥሪ ቀርቧል።

በኮንፍረንሱ ላይ በአገራችን ከትራፊክ ደህንነትን ጋ የተያያዙ ዓብይ ጉዳዮች በስፋት ጥናታዊ ወረቀቶች ቀርበው ውይይት የሚደረግባቸው እንደመሆኑ በዋንኛነት ዘመናዊ የትራፊክ ደህንነት ማስጠበቂያ መንገዶች፣ ለመኪና አደጋ ሚያጋልጡ ልማዶች እና የመፍትሔ ሐሳቦች፣ መኪና እያሽከረከሩ እንደ ጫት ያሉ አነቃቂ ነገሮችን መውሰድ ያላቸው አሉታዊ ጫና፣ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተባባሰ ለመጣው የትራፊክ አደጋ መፍትሄ ሊሆኑ የሚችሉ የቴክኖሎጂ እና የሌሎች አገራት ተሞክሮ በስፋት ይቀርባል።

በዚሁ አጋጣሚም ለዚህ ሁለገብ ፋይዳ ላለው ኮንፈረንስ መሳካት የሚዲያ ተቋማት አጋርነት ወሳኝ በመሆኑ ለሚሰጡን የዜና ሽፋን ይና ቢዝነስ ፕሮሞሽን ምስጋናውን ከወዲሁ በማቅረብ የሚዲያ ተቋማችሁ ታህሳስ 26 ቀን በኤሊያና ሆቴል በመገኘትም ኮንፈረንሱ ላይ በመገኘት አስፈላጊውን የሚዲያ ሽፋን ለሕብረተሰቡ ያደርስ ዘንድ በክብር ጋብዟል። አዘጋጆቹ ሰንደቅ ጋዜጣ ለፕሮግራሙ የሚዲያ አጋር በመሆኑም ምስጋናቸውን ገልፀዋል።¾

-    ጊቤ ሦስት ሲታቀድ 18 ቢሊየን ብር፣ ሲጠናቀቅ 35 ቢሊየን ብር

 

የግልገል ጊቤ 3 የኃይል ማመንጫ ፕሮጀክት ሰሞኑን የመመረቁ ዜና በተለይ የመንግሥት መገናኛ ብዙሃንን የአየር ሰዓት አጣብቦ ከርሟል። በእርግጥም 1 ሺ 870 ሜጋ ዋት የማመንጨት አቅም ያለው እንዲህ ዓይነት ፕሮጀክት ሲመረቅ ደመቅ ያለ ሽፋን ማግኘቱ ሲያንስበት እንጂ አይበዛበትም። ይህም ሆኖ ከምረቃው ዜና ጀርባ ያሉ እውነታዎች እምብዛም ሽፋን የሚያገኙ አይደሉም። ለምሳሌ ፕሮጀክቱ መጠናቀቅ ከነበረበት ጊዜ ከአምስት ዓመታት በላይ ጊዜ መውሰዱ በገንዘብም፣ በጊዜ ረገድ የሚያስከፍለው ዋጋ የትየለሌ ቢሆንም ይህን አጀንዳ ተከድኖ ይብሰል የተባለ መስሏል።

 

የጊቤ 3 እውነታዎች፣

ከኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል የተገኘ መረጃ እንደሚያሳየው ቅዳሜ ታህሳስ 8/2009 የተመረቀው የጊቤ ሶስት የኃይል ማመንጫ ግድብ፣ ግንባታው የጀመረው በ1999 ዓ.ም ነው። ፕሮጀክቱ በደቡብ ብሔር፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች ክልላዊ መንግሥት በወላይታና ዳውሮ ዞኖች ድንበር ላይ፤ ከአዲስ አበባ በደቡብ ምዕራብ አቅጣጫ 450 ኪ.ሜ. ርቀትላይ ይገኛል። ፕሮጀክቱ ከባህር ጠለል በላይ ከ800 ሜትር እስከ 896 ሜትር ከፍታ ላይ ይገኛል።

 የግድቡ ርዝመት 630 ሜትር ሲሆን የግድቡ ቁመት/ከፍታ 264 ሜትር ነው። የግድቡ አጠቃላይ ውሃ የመያዝ አቅም 15 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር ውሃ፣ የኃይል ማመንጫ ዩኒቶች/ተርባይኖች እያንዳንዳቸው 187 ሜጋ ዋት ማመንጨት ይችላሉ። ግድቡ በጠቅላላው የሚያመነጨው 1 ሺ 870 ሜጋዋት ሲሆን ዓመታዊ የኃይል ምርት በአማካኝ 6500 ጊጋዋት ነው። ግንባታውን በጋራ ያከናወኑት የሥራ ተቋራጮች የጣልያኑ ሳሊኒ ኢምፕሬጂሎ እና የቻይናው ዶንግፋንግ ናቸው።

የፕሮጀክቱ አጠቃላይ ወጪ 1 ነጥብ 5 ቢሊዬንዩሮ ሲሆን ገንዘቡ  60 ከመቶ ከቻይናው አይ.ሲ.ቢ.ሲ. ባንክ በተገኘ ብድር፣ ቀሪው 40 ከመቶ በኢትዮጵያ መንግሥት የተሸፈነ ነው። ይህ ፕሮጀክት እስከ አሁን 900 ሜጋ ዋት ያመነጭ ነበር።

የፕሮጀክቱ መጠናቀቅ የሀገሪቱን የኤሌክትሪክ ኃይል የማመንጨት አቅም ወደ 4 ሺ 200 ሜጋ ዋት የሚያሳድገው መሆኑን ከኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል ኮርፖሬሽን የተገኘ መረጃ ያመለክታል። ይህ ኢህአዴግ ሀገሪቱን ሲቆጣጠር 400 ሜጋ ዋት የነበረው ኃይል የማመንጨት አቅም ጋር ሲነጻጸር እጅግ የላቀ ውጤት እንደሆነ ለዘርፉ ቅርበት ያላቸው ወገኖች ያስረዳሉ። በትግበራ ላይ በሚገኘው የ2ኛው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድ ዘመን ውሃን ጨምሮ ከተለያዩ ምንጮች 17ሺ ሜጋ ዋት የኤሌክትሪክ ኃይል ለማምረት ታቅዷል።

 

በፕሮጀክቱ ላይ የኬንያዊያን የተሳሳተ እይታ

ጊቤ 3 ከኬንያ ጋር በሚያዋስን ቦታ እንደመገኘቱ ፕሮጀክቱ የአካባቢ ተጽዕኖ ግምገማ ያልተደረገበትና በኢትዮጵያና ኬንያ ድንበር ላይ ለሚኖሩ ኬንያዊያን ወገኖች ሕይወታቸውን የሚያናጋ መዘዝ አለው በሚል ተከታታይና ከፍተኛ ቅስቀሳ ሲያደርጉ መቆየታቸው የሚታወስ ነው። በዚህም ሒደት አበዳሪ ሀገራትና ተቋማት እጃቸውን እንዲሰበስቡም ጥረት አድርገዋል። ይህን የተሳሳተ አቋም ኬንያዊያን በአካል ፕሮጀክቱን እንዲጎበኙ ጭምር በማድረግ በኢትዮጵያ በኩል የተሰሩ ስራዎች ከፍተኛ ውጤት እንደነበራቸው መካድ አይቻልም።

የፕሮጀክቱ መዘግየት ጉዳይ

      ጊቤ 3 እስከምረቃው ድረስ 10 ዓመታትን የፈጀ ሲሆን 1 ነጥብ 5 ቢሊየን ዩሮ (በአሁኑ ምንዛሪ ከ35 ቢሊየን ብር በላይ) ወጥቶበታል። ፕሮጀክቱ ሲጀምር 17 ነጥብ 6 ቢሊየን ብር እንደሚፈጅ በተደጋጋሚ ይፋዊ መግለጫ ተሰጥቶበት እንደነበር አይዘነጋም። ፕሮጀክቱ ከ17 ቢሊየን ብር በላይ ዋጋ የጠየቀው ፕሮጀክቱ በመዘግየቱ ይሁን ወይንም ሌላ ምክንያት ይኑረው ለጊዜው በይፋ የተገለጸ ነገር የለም።

     ከኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል በተገኘ መረጃ መሠረት ይህ ፕሮጀክት መጠናቀቅ የነበረበት በ2004 ዓ.ም ነበር። የተጠናቀቀው ግን በ2009 ዓ.ም ነው። ለምን? ምን ችግር አጋጠመ? የጊዜው መራዘም ሀገሪቱን ምን ያህል ተጨማሪ ወጪ አስወጣ? የሚሉና መሰል ጥያቄዎች በግልጽ አልተመለሱም። ይህም ሆኖ ግን ጠ/ሚኒስትሩ አቶ ኃ/ማርያም ደሳለኝ በምረቃው ሥነሥርዓት ላይ የግድቡ የግንባታ ሒደት ከፍተኛ ፈተናዎችን ማለፉን መናገራቸው አንዱ ምክንያት ሊሆን እንደሚችል ይገመታል።  ጠ/ሚኒስትር እንዳሉት ዛሬ በይፋ የተመረቀው የግልገል ጊቤ ፕሮጀክት በቀላሉ እውን የሆነ ሳይሆን በበርካታ ውጣ ውረዶች ውስጥ ተፈትኖ ያለፈ ታላቅ ሀገራዊ ስኬታችን

ነው። ፕሮጀክቱ ገና ከጅምሩ የተደቀኑበትን የፋይናንስና የመልክዓ ምድራዊ ችግሮች እንዲሁም ከምክንያታዊነት ይልቅ ሃይማኖታዊ በሚመስል መልኩ የአካባቢ ተቆርቋሪ ነን ባዮች ያልተቋረጠ የማጥላላት ዘመቻ በፅናት በመመከት ለስኬት በመብቃቱ ለሁላችንም ወደር የሌለው ብሄራዊ ኩራት ሊሆን ችሏል” ብለዋል። ጠ/ሚኒስትሩ ይህን ይበሉ እንጂ የፕሮጀክቱ መዘግየት ጉዳይ በፋይናንስና በጊዜ ረገድ ሀገሪቱን ያስከፈለው ዋጋ የትየለሌ ነውና አሁንም ቢሆን ጉዳዩ በቂ ማብራሪያን የሚሻ ነው። 

ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ ባስቀመጠው ጥልቅ ተሀድሶ መሰረት ሰሞኑን የተካሄደው የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ምክር ቤት ስብሰባ የተለያዩ ሹመቶችን በማፅደቅ መጠናቀቁ ተሰምቷል።

ምክር ቤቱ ምክትል አፈጉባኤ የነበሩትን አቶ ወልደገብርኤል አብርሃን በማንሳት አቶ ተስፋዬ ተርፋሳ ተክቷቸዋል። ከዚህ ባለፈም በከንቲባ ድሪባ ኩማ የቀረቡለትን ስምንት የስራ አስፈጻሚ አመራሮችን ሹመት ተቀብሎ አፅድቋል።

በዚህም መሰረት፡-

1. ዶክተር ጀማል አደም ዑመር የጤና ቢሮ ኃላፊ፣
2. አቶ ማቲዎስ አስፋው የፕላን ኮሚሽን ኮሚሽነር፣
3. ዶክተር ሰለሞን ኪዳኔ የመንገድ እና ትራንስፖርት ቢሮ ኃላፊ፣
4. አቶ መሃመድ አህመዲን የትምህርት ቢሮ ኃላፊ፣
5. አቶ ዘርዑ ሱሙር የቴክኒክ እና ሙያ ትምህርትና ስልጠና ቢሮ ኃላፊ፣ 
6. አቶ ልዑልሰገድ ይፍሩ የጥቃቅንና አነስተኛ ኢንተርፕራይዝ ልማት ቢሮ ኃላፊ፣
7. አቶ ለዓለም ተሰራ የመሬት ልማትና ማኔጅመንት ቢሮ ኃላፊ፣
8. አቶ ዲላሞ ኦቶሬ የንግድ ቢሮ ሃላፊ ሆነው ተሸመዋል።


በተጨማሪም ምክር ቤቱ የ14 ዳኞችና የሶስት ቋሚ ኮሚቴ አባላትና ሰብሳቢ ሹመትንም ተቀብሎ ማጽደቁ ታውቋል።


ከተማዋ ከንቲባ ድሪባ ኩማ፤ በ2008 ዓ.ም ከተቋቋሙት ዘጠኝ የስራ አስፈጻሚ አመራሮች ውስጥ ሰባቱ የቢሮ ኃላፊዎች እንዲቀጥሉ መወሰኑን ተናግረዋል።


የፐብሊክ ሰርቪስ እና የሰው ሃብት ልማት ቢሮ፣ የሰራተኛ እና ማህበራዊ ጉዳይ ቢሮ፣ የባህልና ቱሪዝም ቢሮ እና የገንዘብ እና ኢኮኖሚ ልማት ቢሮ ነባር ኃላፊዎች ባሉበት እንዲቀጥሉ ተወስኗል።


አዲስ የከተማ ማስተር ፕላን ተጠንቶ በመጠናቀቁ ምክንያት አራት የማስተር ፕላን ማስፈፀሚያ ተቋሞች እንደሚቋቋሙ፣ የማዘጋጃ ቤታዊ አገልግሎት አደረጃጀትና አሰራር ላይ እየተደረገ ያለው ጥናት ሲጠናቀቅም አደረጃጀቱ በአዲስ መልክ እንደሚሰራ ከንቲባ ድሪባ አስታውቀዋል።

 

የአመራር ለውጡ ምን ይፈይድ ይሆን?

የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የፌዴራል መንግሥቱን የሚኒስትሮች ም/ቤት ፈለግ በመከተል ኃላፊዎችን የማንሳትና የማዘዋወር እርምጃ ወስዷል። አዎ! አዲስ አበባ ለውጥ ያስፈልጋታል። ካሪዝማቲክ (በሕዝብ የሚወደድ፣ ሰርቶ የሚያሰራ) መሪዎችን ትሻለች። ሰሞኑን  የተደረገው ሹም ሽር የከተማዋን ተግባራት በብቃት ለመፈጸም የሚችሉ መሪዎችን መደፊት ለማምጣት ያለመ እንደሆነ ይታመናል። በመሆኑም አስተዳደሩ ውዝፍ ችግሮቹን በአዲሱ ካቢኔ ብቃት ያለው አመራር ለመቅረፍ ይችላል ተብሎ ይገመታል።

አዲስ አበባ የአፍሪካ ህብረት መቀመጫ፣ የዲፕሎማሲና የዓለም አቀፍ ተቋማት መናኽሪያ እንደመሆንዋ ስምዋን የሚመጥን ደረጃ ላይ እንድትገኝ የሁሉም ነዋሪዎችዋ ምኞት ነው። በአሁኑ ሰዓት በከተማዋ የሚታዩት መኖሪያ ቤት ችግር፣ የትራንስፖርት፣ የደረቅና የፈሳሽ ቆሻሻ ማኔጅመንት፣ የመብራት፣ የመጠጥ ውሃ እና የመሳሰሉት ችግሮች በመፍታት ረገድ አዲሱ ካቢኔ የተሻለ አመራር እንዲሰጥ ይጠበቃል።

 

ስለመኖሪያ ቤት ችግሮች

በከተማዋ ካሉት ችግሮች መካከል የመኖሪያ ቤት ችግር የአንበሳውን ድርሻ የሚወስድ ነው። በ2005 በጀት ዓመት በተካሄደው ድጋሚ ምዝገባ በጠቅላላው 994 ሺ788 ሕዝብ የመኖሪያ ቤት ፈላጊነት አመልክቷል። አብዛኛው ሕዝብም በ20/80፣ በ40/በ60 እና በ10/90 የቤት ልማት መርሃግብሮች ቁጠባውን እያከናወነ ነው። ከእነዚህ የቤት ልማት መርሃግብሮች መካከል ከፍተኛ ተመዝጋቢ የያዘው (ከ860 ሺ በላይ ሰዎች ያመለከቱበት) 20/80 መርሃግብር ነው። ወደ 160 ሺ ገደማ ነዋሪዎች በ40/60 መርሃግብር አመልክተው ቁጠባ ላይ ናቸው። ወደ 23 ሺ ገደማ ያመለከቱበት የ10 በ90 የቤት ፈላጊዎች ሙሉ በሙሉ የቤት ባለቤት ማድረግ መቻሉ እንደ አንድ አዎንታ የሚወሰድ ነው።

መንግሥት የመኖሪያ ቤት ችግሩን ተገንዝቦ ከ1996 ዓ.ም ወዲህ የቤቶች ልማት ፕሮጀክት በማቋቋም የጋራ መኖሪያ ቤቶችን ገንብቶ ለተጠቃሚዎች ለማስተላለፍ የሄደበት ርቀት ምንም እንኳን አቅርቦቱ ከፍላጎቱ ጋር  ባይመጣጠንም እርምጃው በራሱ የሚደነቅ ነው። በጋራ የመኖሪያ ቤቶች ፕሮግራም በ40/60 እና 10/90 ሳይጨምር በ20/80 በተለምዶ ኮንዶሚኒየም በሚባለው ፕሮግራም ብቻ ከ860 ሺህ በላይ የሚጠጋ ነዋሪ በቤት ፈላጊነት ተመዝግቦ እየተጠባበቀ ሲሆን ባለፉት 12 ዓመታት ብቻ ወደ 175 ሺህ ገደማ ነዋሪዎች የቤት ባለቤት ሆነዋል። ይህ የአሁኑ እጅግ ዘገምተኛ የሆነ አካሄድ በዓመት 15ሺ ቤቶችን እንኳን ለመገንባት ያስቻለ አይደለም። በዓመት 15 ሺ ቤቶች ቢገነባ ተብሎ ቢወሰድ እንኳን ሌላ ዙር ምዝገባ ሳይካሄድ የተመዘገቡትን ከ860ሺ በላይ ሕዝብ የቤት ባለቤት ለማድረግ ከ50 ዓመታት በላይ ጊዜን የሚወስድ መሆኑ ሲታሰብ ፕሮግራሙ የህዝብን አጣዳፊ የመኖሪያ ቤቶች ችግር ከመቅረፍ አንጻር ያለው አቅም ዋጋቢስ ያደርገዋል። እናም የቤት ልማት ፕሮግራሙ አካሄድና አዋጪነት ከሁሉም አቅጣጫ መርምሮ ተጨማሪ የመኖሪያ ቤቶችን ችግርን የሚቀርፉ አፋጣኝ እርምጃዎችን አስተዳደሩ መውሰድ ይጠበቅበታል። በኮንደማኒየም ቤቶች ግንባታ የውጪ ሀገር ልምድ ያላቸው አልሚዎች እንዲሳተፉ ማድረግ፣ ዜጎች በማህበር ተደራጅተውና የባንክ ብድር ተመቻችቶላቸው የራሳቸውን ቤት የሚሰሩበት፣ በተመጣጣኝ ዋጋ ቤት ማልማት የሚችሉ ባለሃብቶች ወደዘርፉ ገብተው ቤቶች እንዲሸጡ፣ እንዲያከራዩ የሚደረግበት እንዲሁም በዘርፉ ፈጣን ለውጥ ለማምጣት የሚያስችሉ ሌሎችም አማራጮችን የማየቱ ጉዳይ ፈጣን ምላሽን የሚሻ ነው።

 

የመጠጥ ውሃ አቅርቦት ጉዳይ፣

የመጠጥ ውሃ አቅርቦት ቁጥሮች ላይ ተንጠልጥሎ የሚታይ ነው። አንዳንዴ የከተማዋ 70 በመቶ፣73 በመቶ፣ ሌላ ጊዜ 90 በመቶ የመጠጥ ውሃ ፍላጎት ተሟልቷል የሚል እርስ በርስ የሚላተሙ መረጃዎች በመገናኛ ብዙሃን ፍጆታነት ውለው ተሰምተዋል። እውነታው ግን ይህንን አያረጋግጥም። በመሀል ከተማ ያሉ አካባቢዎች ጭምር ከውሃ እጦት ጋር ተያይዞ ውሃ በቦቴ እስከማደል የተደረሰበት ተጨባጭ ሁኔታ እየታየ መሆኑ የቁጥሩን ጨዋታ ፉርሽ ያደርገዋል።

 

ትራንስፖርት

ጥናቶች እንደሚሳዩት በአዲስአበባ ከተማ ከሚኖረው ሕዝብ 60 በመቶ ያህሉ የሚጓጓዘው በእግሩ ነው። ቀሪው 11 በመቶ በአውቶብስ፣ 20 በመቶ በታክሲ፣ 5 በመቶ በግል መኪና፣ 3 በመቶ በመንግስትና መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ተሸከርካሪዎች የሚጠቀም ነው። 60 በመቶ እግረኛ በሆነበት በዚህች ከተማ የትራንስፖርት ችግር የዕለት ተዕለት አጀንዳ ነው። ችግሩ የነዋሪውም የአስተዳደሩም ራስ ምታት እንደሆነ አሁን ድረስ የዘለቀ ችግር ነው። ችግሩን ለመቅረፍ በፌዴራልም በአስተዳደሩም የተለያዩ እርምጃዎች የተወሰደ መሆኑ የሚካድ ባይሆንም አሁንም ፍላጎቱን የሚመጥን እርምጃ መውሰድ ባለመቻሉ ዜጎች በጠራራ ጸሐይ ጭምር ታክሲና አውቶቡስ ጥበቃ በየጎዳው ተሰልፈው የሚታዩበት ታሪክ ቀጥሏል።

 

መልካም አስተዳደር ማስፈን - እንደነጠላ ዜማ

በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የበላይ ኃላፊዎች በየጊዜው፣ በየመድረኩ የሚነገሩና በተጨባጭ ግን ሲፈቱ የማይታዩ ችግሮች መካከል የመልካም አስተዳደር ችግር፣ የሙስናና ብልሹ አሰራር ችግሮች በተግባር መፍትሔ የሚሹ አንገብጋቢ ችግሮች መካከል የሚጠቀሱ ናቸው። ዛሬም በየክፍለከተማውና ወረዳዎች ነዋሪዎች የሚፈልጉትን መንግሥታዊ አገልግሎት በፍጥነትና በጥራት አያገኙም። ዛሬም የመንግሥት ሹመኞችና አንዳንድ የሲቪል ሰርቪስ ተቀጣሪ ሠራተኞች በደመወዝ ለተቀጠሩበት ሙያ አገልግሎት ለመስጠት ጉቦ መቀበላቸው ነውርነቱ ቀርቷል። ሙስናና ብልሹ አሠራርም በበርካታ መ/ቤቶች ሕጋዊ መስሏል። የከተማዋ ከፍተኛ አመራር ጭምር ይህን መሰል ችግር በየመድረኩ ከማውገዝ ያለፈና እዚህም እዚያም የተበጣጠሰ እርምጃ (ሰዎችን የማባረር) ከመውሰድ ሌላ ምንም ማድረግ አልቻለም።

 

የፅዳት ጉዳይ

የከተማዋ የደረቅና ፍሳሽ ቆሻሻ አወጋገድ ማኔጅመንትም ከሰፈር ጀምሮ እስከ አደባባይ ድረስ በችግሮች የተሞላ ነው። በከተማዋ ዝናብ ጠብ ሲል በብዙ ሚሊየን ብር ወጥቶባቸው የተገነቡ መንገዶች በጎርፍ ተሞልተው የሚታዩበት ትዕይንት የተለመደ ሆኗል። መንገዶቹ እንዴት በቂ የፍሳሽ ማስወገጃ ሳይኖራቸው እንዴት ተገነቡ የሚለው ጥያቄ እንደተጠበቀ ሆኖ ያሉትንም ፍሳሽ ማስወገጃዎች በወቅቱ በማደስና በማጽዳት ረገድ ወስንነቶች መኖራቸው ተጨማሪ ምክንያት መሆኑ አልቀረም። ከቤትና ከተቋማት ወደአደባባይ የሚጣሉና የሚለቀቁ ደረቅና ፍሳሽ ቆሻሻዎች በወቅቱ ያለመነሳት፣ ሥራውም ቀጣይነት ባለው መልኩ የሚከናወን አለመሆኑ ከተማዋን ደረጃና ተመራጭነት ያሳነስ ተግባር ሆኖ እየታየ ነው። እናም አዲሱ ካቢኔ እነዚህን መሰል ችግሮችን አጥንቶ፣ ነዋሪዎች ጋር ተቀራርቦ በመወያየት ችግሮቹን ለመፍታት የሚያስችሉ ተከታታይ እርምጃዎችን የመውሰድ ከባድ ሥራ ይጠብቀዋል። 

የሙስና ዱካ

December 07, 2016

“ሙስናና ብልሹ አሠራር፣ ኪራይ ሰብሳቢነት፣ የመልካም አስተዳደር ችግር (የአፈጻጸም ችግር)…” የተሰኙ ቃላቶች በተለይ በመንግሥት ቁጥጥር ሥር በሚገኙ መገናኛ ብዙሃን በተደጋጋሚ ሰምተናቸዋል፣ እየሰማናቸውም ነው። ሥጋቶቹና ችግሮቹ ግን የሚነገረውን ሲሶ ያህል የመቅረፍ ዕድል ያገኙ አይመስሉም። በቅርቡ በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች የተነሱ ሕዝባዊ ተቃውሞዎችን ተከትሎ “የመንግሥትን ሥልጣንን ለግል ጥቅም ማዋል..” የሚሉ ንግግሮች ከከፍተኛ አመራሩ እየተሰማ ነው።

ሙስና (Corruption) ሥርወ ቃሉ ላቲን ነው። ሙስና ሥልጣንን አማክሎ መያዝ፣ ሥልጣንን ያለገደብ መጠቀም እና ተጠያቂነት አለማስፈንን ይመለከታል። (corruption= Monopoly power + Discreation + Accountability) በሥልጣን አለአግባብ መገልገልን፣ አለአግባብ ሐብት ማፍራትን፣ የሚመለከት ነው። በሀገራችን የሙስና ጽንሰ ሃሳቡ ገንዘብ ከመስጠትና ከመቀበል ጋር ጠበብ ብሎ የሚታይ ነው። ነገርግን ጽንሰ ሃሳቡ ሰፋ ያለ ነው። ሙስና የፖለቲካ እና የኢኮኖሚ በማለት የሚከፍሉትም አሉ።

የፖለቲካ ሙስና የፖለቲካ ሥልጣንን ተጠቅሞ አለአግባብ መበልጸግን ወይንም ሌሎች እንዲበለጽጉ ሁኔታዎችን ማመቻቸትን ይመለከታል። ለአብነት ያህል በአዲስአበባ ከተማ ሙስናና ብልሹ አሠራር ከሰፈነባቸው መካከል መሬት ቀዳሚው ነው። መሬት ውድ ሐብት በመሆኑ ሥልጣኑ ያለው ሰው በሕገወጥ መንገድ ለራሱና ለፈቀዳቸው ሰዎች “ኪስ” ቦታዎችን እንዲያገኙ በማድረግ አለአግባብ እንዲበለጽጉ የሚደረግበት አሠራር ሰፍኖ መቆየቱ ጸሐይ የሞቀው ሐቅ ነው። በዚህ መንገድ በአንድ ጀምበር ሚሊየነር መሆን የቻሉ፣ ትልልቅ ሐብትም ያፈሩ ሙሰኞች እዚህም እዚያም መታየታቸው አልቀረም።

የኢኮኖሚ ሙስና የሚባለው ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ለማግኘት ተብሎ የሚከናወን ነው። ለምሳሌ አንድ የጉምሩክ  ኦፊሰር የግል ጥቅም ለማግኘት ብሎ መፈተሽ ያለበትን ተሽከርካሪ ሳይፈትሽ ወይም ለይስሙላ ያህል አየት አደርጎ እንዲያልፍ ሊተባበርና ለዚህም ሥራው በጉቦ መልክ ገንዘብ ሊቀበል ይችላል። አንዳንዶች ይህን ሕገወጥ ሥራ ቢዝነስ ይሉታል። ጋዜጠኞች ደግሞ ከስራቸው ጋር በተገናኘ የሚቀበሉት ማባበያ “ቡጢ” ሲሉ ይጠሩታል። አንድ የፍ/ቤት መዝገብ ቤት ሠራተኛ የኢኮኖሚ ጥቅም ለማግኘት በማሰብ ብቻ በተከሳሽ ጥያቄ የከሳሽ ፋይል እንዲጠፋ ወይንም ከፋይሉ ውስጥ የተወሰኑ ጠቃሚ መረጃዎች እንዲጠፋ ሊተባበርና ገንዘብ ሊቀበል ይችላል። የትራንስፖርት ቢሮ ሠራተኛው አንድ ተገልጋይ በፍጥነት ወይንም ያለወረፋ በማገልገል ገንዘብ ሊቀበል ይችላል። ነጋዴው የተለያዩ ሸቀጦችን በማከማቸት ወይንም በመደበቅ ሰው ሰራሽ እጥረት ከፈጠረ በኃላ ትንሽ ትንሽ ሸቀጦችን እየለቀቀ እጥፍ ድርብ ትርፍ ሊያካብት ይችላል። ይህ አድራጎት የመልካም አስተዳደር ችግርን የሚያስከትል ቢሆንም በቦታው የተቀመጡ ሰዎች በዚህ አድራጎት ውስጥ የተገኙት በአብዛኛው የኢኮኖሚ ጥቅም ከማግኘት ጋር በተያያዘ ነው።

በጥቅሉ እስከዛሬ ለሙስና የተሰጠው ትርጓሜ የተሟላና በግልጽ የተቀመጠ ሆኖ አልተገኘም። ሙስና ማለት ሥልጣንን በመጠቀም የህዝብን ሐብት ለግል ጥቅም ማዋል ነው የሚለው ትርጉም ኢኮኖሚዊ ጠቀሜታ ላይ ተኮረ ነው። በተጨማሪም ይህ ትርጓሜ በግለሰቦችና በግል ተቋማት የሚፈጸመውን ሙስና አያካትትም። ለአብነት ያህል ቁማርተኛው የእግርኳስ ዳኛውን በገንዘብ ቢገዛው የመንግሥት ኃላፊውን ላይመለከት ይችላል። የአንድን ግለሰብ ወይም ተቋም የጥናትና ምርምር ውጤት መሰረቅ ሙስና ነው። ግን ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ለማግኘት የተፈጸመ አይደለም። አንድ የፖሊስ መኮንን ወንጀል ያልፈጸመን ግለሰብ በሀሰት ወንጅሎ ለማስቀጣት የሚያርገው ጥረት ሙስና ቢሆንም ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ለማግኘት የተደረገ፤ ላይሆን ይችላል።

በሌላ በኩል ደግሞ ሁሉም የሙስና ዓይነቶች እንደወንጀል የማይቆጠሩባቸው ሁኔታዎች ነበሩ። አ.ኤ.አ ለ1977 ዓ.ም በፊት የአሜሪካ ኩባንያዎች ከአገር ውጪ የሥራ ኮንትራት ለማሸነፍ የሚሰጡት ጉቦ እንደወንጀል አይቆጠርም ነበር። በመሆኑም ሙስና በአብዛኛው የሕግ ጉዳይ ሳይሆን የሥነምግባር ጥያቄ ሆኖ ይታያል።

ስለዚህ ሙስና ከኢኮኖሚ ጥቅም አንጻር ብቻ ታይቶ “አለአግባብ የሕዝብ ሐብት ለግል ጥቅም ማዋል ነው” በሚለው ትርጓሜ ብቻ ሊታጠር አይገባውም። ምክንያቱም ሙስና በኢኮኖሚያዊ ጥቅም ብቻ የተንጠለጠለ ባለመሆኑ ነው። ሙስና ለመፈጸም ኢኮኖሚያዊ ጥቅም አንዱ ቢሆንም ክብርን ለማስጠበቅ፣ በሥልጣን ኮርቻ ላይ ለመፈናጠጥ፣ ወሲባዊ እርካታን ለማግኘት የሚሰጡት ጉቦዎች ወይም ጥቅማጥቅሞች ሊሆኑ ይችላሉ። አደገኛ ዕጾችና ቁማሮች ሳይቀር የሙስና ምክንያቶች ሊሆኑ ይችላሉ።

የሙስናን ትርጉም ከሕግና ከሥነምግባር አንጻር ብቻ ማየትም አዳጋች ነው። አንድ ጨዋ ባል ሚስቱ ስትባልግ አግኝቶ ቢገድላት ወንጀል ነው ሊባል ይችላል። ግድያው ከሥነምግባር አንጻር የሚደገፍ አይደለም። ግን ሰውየው ስትማግጥ ያገኛት ሚስቱን መግደሉ በምንም መልኩ ሙስና ነው ሊባል አይችልም ሲሉ የኢኮኖሚ ባለሙያው አቶ ክቡር ገና በአንድ መድረክ ላይ ያቀረቡት ጥናታዊ ወረቀት ያስረዳሉ

በሀገራችን የሙስና ትርጉም ጠበብ ብሎ ይታያል። ብዙውን ጊዜ ከገንዘብ መቀበልና መስጠት ጋር የተቆራኘ ነው። በተለምዶ ጉቦ የሚባለው ዓይነት አድራጎት ብቻ ተደርጎ የሚታይበት ሁኔታም አለ። ነገርግን ጽንሰ ሃሳቡ ሰፊና ውስብስብ ነው። ቀላል ምሳሌ ለማንሳት ያህል በዘመድ አዝማድ የሥራ ቅጥር መፈጸም፣ በቅጥር፣ በሥራ ዕድገት ወቅት በተለይ ሴቶችን ለጾታዊ ፍላጎት ማግባባት ወይንም ማስገደድ ሥልጣንን አለአግባብ መገልገልን ያጠቃልላል። በሥራ አጋጣሚ ያገኙትን መረጃ የተለየ ጥቅም ለማግኘት ሲባል አሳልፎ መስጠት ሙስና ነው። ለምሳሌ በጨረታ ሒደት የተቀናቃኝን መረጃ ለሌላ ተወዳዳሪ አሳልፎ በመስጠት ኢ- ፍትሐዊ ውድድር እንዲኖር ማድረግ፣ ሙስናና ብልሹ አሠራርን ለመታገል በማሰብ ጥቆማ የሰጠን ሰው ማንነት በሚስጢር አሳልፎ መስጠትና በዚህም ጥቅም ማግኘት መጥቀስ ይቻላል። እንዲህ ዓይነት ኢሞራላዊ እና ኢ- ሥነምግባራዊ ተግባራት የሙስና አካላት ናቸው።

የፌዴራሉ የሥነምግባርና የጸረ ሙስና ኮምሽን በተለይ በሀገራችን በዋነኛነት በሙስና ተንሰራፍቶ የሚገኘው ከግዥ ጋር በተያያዙ ተግባራት ላይ መሆኑን በመረጃ ያነሳል። «የሙስና ተግባር የሚፈጸመው በተወሰኑ ተቋማት ወይንም ሥራ አካባቢዎች ብቻ ነው ብሎ መደምደም ባይቻልም ከተገልጋዮች ጋር የዕለት ተዕለት ግንኙነት የሚያደርጉ ተቋማትና የሥራ አካባቢዎች፣ ከፍተኛ የመንግሥት በጀት የሚመደብላቸውና የመንግሥት ጥቅም (በግዥ፣ ቀረጥና ታክስ በመሰብሰብ ወዘተ) ከማስከበር ጋር የተያያዙ ሥራዎችን የሚሰሩ ተቋማትና የሥራ አካባቢዎች ይበልጥ ለሙስና ተጋላጭ ሊሆኑ እንደሚችሉ በመስኩ ላይ የተጻፉ መረጃዎች ያመለክታሉ። ከዚህ አንጻር ግዥ ለሙስና ተጋላጭ የሥራ ዘርፍ እንደሆነ መገመት አያዳግትም። በአንዳንድ አገር ውስጥ ለመንግሥት ግዥ የሚመደብ በጀት ከአጠቃላይ የሀገር ውስጥ ምርት (ጂዲፒ) ከ15 በመቶ እስከ 30 በመቶ ሊደርስ እንደሚችል ይጠቁማል። ይሁን እንጂ ዘርፉ ለሙስና ተጋላጭ ከመሆኑ የተነሳና ግዥዎቹ በውል መሰረት ባለመፈጸማቸው ከ10 እስከ 25 በመቶ አንዳንድ ጊዜ ደግሞ ከ40 እስከ 50 በመቶ የሚሆነው ገንዘብ በሙስና እንደሚመዘበር መረጃዎች ይጠቁማሉ።

በአጠቃላይ ለፌዴራል መንግሥት ከሚመደበው ዓመታዊ በጀት ውስጥ ከ60 እስከ 70 በመቶ ከአጠቃላይ የሀገር ውስጥ ምርት ደግሞ ደግሞ እስከ 15 በመቶ የሚሆነው ግዥ ላይ እንደሚውል ጥናቶች ያሳያሉ። በመሆኑም ዘርፉን ከሙስና መታደግ ለነገ የማይባል ተግባር መሆን እንዳለበት የኮምሽኑ መረጃ ያስረዳል።

የፌዴራል ዋና ኦዲተር ሪፖርት እንደሚያሳየው በ2005 በጀት ዓመት ኦዲት ከተደረጉ መንግሥታዊ ተቋማት መካከል 43 በሚሆኑ መ/ቤቶች የግዥ አዋጅ፣ ደንብና መመሪያን ሳይከተሉ 165 ነጥብ 9 ሚሊየን ብር ግዥ ተፈጽሞ መገኘቱን ይፋ ማድረጉ ይታወሳል።

በተመሳሳይ መልኩ በ2004 ኦዲት ከተደረጉ መንግስታዊ ተቋማት መካከል 30 ያህሉ የግዥ አዋጅ፣ ደንብና መመሪያን ሳይከተሉ 353 ነጥብ 6 ሚሊየን ብር ግዥ ፈጽመው ተገኝተዋል። ይህ ዘርፉ የቱን ያህል ለሙስናና ብልሹ አሠራር ተጋላጭ መሆኑን በተጨባጭ ያሳያል።¾


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 1 of 11

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us