You are here:መነሻ ገፅ»ወቅታዊ
ወቅታዊ

ወቅታዊ (163)

ያላቸው ኢንተርናሽናል ኮንቬንሽኖች ምን ይላሉ?

በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ መንግስት (FDR) እና በኢንተርናሽናል የሥራ ድርጅት (ILO) የቴክኒክ ተራድኦ ፕሮጀክት ስምምነትና በአውሮፓ ህብረት የገንዘብ ድጋፍ ታህሳስ 2000 ዓ.ም (Dec. 2007) ከተዘጋጀው እና ኢትዮጵያ ተቀብላ ካጸደቀቻቸው የኢንተርናሽናል ኮንቬንሽኖች ሰነድ የተወሰደ።

የኢትዮጵያ የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት አሠሪዎች ማህበራትና ፌዴሬሽንን ለመመስረት የሚያግዙ የተመረጡ ኢንተርናሽናል ኮንቬንሽኖች በዚህ መልክ ቀርበዋል።

 

1.ኮንቬንሽን 1948 ቁጥር 87

ይህ ኮንቬንሽን ሠራተኞችን አሠሪዎች በነፃ የመደራጀት መብት የሚያስከብር ኮንቬንሽን ነው። ኢትዮጵያ ኮንቬንሽን 87ን ጨምሮ እስከዛሬ ድረስ 21 ኮንቬንሽኖችን ተቀብላ አፅድቃለች።

 

ክፍል አንድ

በነፃነት ማህበር የማቋቋምና የመደራጀት መብት (ገጽ66)

አንቀፅ 1 የድርጅቱ አባል የሆነና ይህንን ድንጋጌ የተቀበለ አገር የሚከተሉትን ድንጋጌዎች ይፈፅማል።

አንቀጽ 2 አሠሪዎችና ሠራተኞች ተገዢነቱ ለማህበራቸው ደንብ የሆነ ማህበር ለማቋቋምና በመረጡት ማህበር ውስጥ አባል የመሆን መብት ያላቸው ሲሆን ለዚህም በቅድሚያ ፍቃድ ማግኘት አይጠበቅባቸውም።

አንቀፅ 3 ሀ/ የአሠሪዎችና የሠራተኞች ማህበራት የራሳቸው የመተዳደሪያ ደንብና ህግ የማውጣት፣ ተወካዮቻቸውን በነፃ የመምረጥ፣ እራሳቸውን የማስተዳደር እና ፕሮግራም የመንደፍ መብት አላቸው።

ለ/ የመንግስት አካላትም ይህንኑ መብታቸውን ከሚገድብና ህጋዊ እንቅስቃሴያቸውን ከሚያውክ ማናቸውም አይነት ጣልቃ ገብነት መቆጠብ ይኖርባቸዋል።

አንቀፅ 4 የአሠሪዎችና የሠራተኛ ማህበራት በአስተዳደር ኃላፊዎች ሊሰረዝ ወይም ሊታገድ አይችልም።

አንቀፅ 5 የአሠሪዎችና የሠራተኛ ማህበራት ፌዴሬሽኖችና ኮንፌዴሬሽኖች የመመስረትና አባል የመሆን መብት አላቸው።

በፌዴሬሽን ወይም በኮንፌዴሬሽን የተደራጁ ማህበራት የዓለም አቀፍ የአሰሪዎች ወይም የሠራተኞች ማህበራት አባል የመሆን መብት አላቸው።

አንቀፅ 7 የአሠሪዎችና የሠራተኞች ማህበራት፣ ፌዴሬሽንና ኮንፌዴሬሽን ህጋዊ እውቅና ለመስጠት በመንግስት የተቀመጡ ቅድመ ሁኔታዎችን ማሟላት እና ከዚህ በላይ በአንቀፅ 2፣ 3፣ 4 የተጠቀሱትን ድንጋጌዎች የሚቃረኑ መሆን የለባቸውም።

አንቀፅ 8 1/ አሠሪዎችና ሠራተኞች እንዲሁም ማህበራቱ በዚሁ ድንጋጌ ውስጥ የተሰጡ መብቶችን በተግባር ቢያውሉ እንደማንኛውን ግለሰቦች ወይም የተደራጁ ማህበራት የሃገሪቱን ህግ ማክበር ይኖርባቸዋል።

2/ የሀገሪቱ ህግ በዚህ ውስጥ የተተቀሱትን የሚያደናቅፍ ወይም ማደናቀፍን ታሳቢ ያደረገ መሆን የለበትም።

ክፍል ሁለት

የመደራጀት መብትን ስለመጠበቅ (ገፅ 69)

አንቀፅ 11 ይህንን ድንጋጌ ያፀደቀ እያንዳንዱ አባል ሃገር አሠሪዎችና ሠራተኞች በነፃ የመደራጀት መብታቸውን መተግበሩን ለማረጋገጥ አስፈላጊና ተገቢ እርምጃ ሁሉ መውሰድ ይኖርበታል።

 

ኮንቬንሽን 1976 ቁጥር 144 (ገፅ 4)

ይህ ኮንቬንሽንል፡-

-    የሶሰትዮሽ ባለድርሻ አካላት መንግስት፣ አሠሪዎችና ሠራተኞችን የሚመለከት ነው።

-    አሠሪዎችና ሠራተኞች ነፃ እና እራሳቸውን የቻሉ ማህበራትን የማቋቋም መብታቸውን የሚያራግግጥ ነው።

በዚህ በፀደቀው ኮንቬንሽን፡-

ሀ. ተወካይ ማህበራት ማለት የመሰብሰብ ነፃነት መብት ያላቸውን አሠሪዎችና ሠራተኞችን በቅርቡ የሚወክሉ ማህበራት ማለት ነው (አንቀፅ1)

ለ. ይህንን ኮንቬንሽን ያጸደቀ አባል ሀገር በመንግስት ተወካዮች እንዲሁም በአሰሪዎችና በሠራተኞች ተወካዮች መካከል ስኬታማ ምክክሮች እንዲኖሩ የሚያደርጉ የሥነ ሥርዓት ደንቦችን ለማቋቋም እና እንዲሠሩባቸው ለማድረግግዴታ ገብቷል  (አንቀፅ 2)

ሐ. ተወካዮቹ በተወካይ ማህበራት ነፃ በሆነ ሁኔታ የተመረጡ ሊሆኑ ይባል (አንቀፅ 3)

መ. ሥልጣን ያለው አካል በዚህ ኮንቬንሽን ለተመለከቱት የሥነ ሥርዓት ደንቦች አስተዳደራዊ ድጋፍ የማድረግ ኃላፊነት አለበት (አንቀፅ 4)

ሠ. ኮንቬንሽኑ አስገዳጅ የሚሆነው ኮንቬንሽኑን ባፀደቁት የዓለም ሥራ ድርጅት አባል ሃገራት ላይ ብቻ ነው (አንቀፅ 8-1)

ረ. ኮንቬንሽኑን ያፀደቀው አባል ሃገር ኮንቬንሽኑን አፅድቆ ካስመዘገበበት ቀን ጀምሮ 12 ወራት ካለፉ በኮንቬንሽኑ ተገዢ ይሆናል (አንቀፅ 8-2)

 

ኮንቬንሽን 1981 ቁጥር 154

ክፍል አንድ

      የተፈፃሚነት ወሰን (ገፅ 36)

     አንቀፅ 1 ይህ ኮንቬንሽን በሁሉም የኤኮኖሚ እንቅስቃሴ ዘርፎች ላይ ተፈፃሚ ይሆናል

 

በአዋጅ ቁጥር 14/1984 ተቋቁመው የነበሩት የትራንስፖርት ማኅበራት ለአገሪቱ ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ እድገት የተሻለ አገልግሎት እንዲሰጡ ከማሰብ እና በዘርፉ ተወዳዳሪ ሆነው እንዲበቁ የአገልግሎት አሰጣጣቸው ደረጃውን የጠበቀ እንዲሆን ተብሎ በአዋጅ ቁጥር 468/1997 ተተክቷል፡፡

እነዚህ ማኅበራት ከአዋጆቹ በተጨማሪ በፍ/ብ/ሕግ ከቁጥር 404 እስከ 482 ሕግ መሠረት ተደራጅተው የትራንስፖርት አገልግሎት ሲያበረክቱ ቆይተዋል፡፡ የደረቅ ጭነት የትራንስፖርት ማኅበራት ባለፉት 25 ዓመታት የአገልግሎት ከመደበኛ የትራንስፖርት አገልግሎት በተጨማሪ፤ የአስቸኳይ የተፈጥሮ እና የሰው ሰራሽ አደጋዎችን እንዲሁም የሀገር ሉዓላዊነትን ሲደፈር ሃገራዊ ጥሪዎችን ተቀብለው የትራንስፖርትና የሎጅስቲክስ አቅርቦት በመስጠት የህይወት፣ የአካልና የንብረት መስዋእትነት መክፈላቸው ታሪካዊ ዳራቸው ያሳያል፡፡

የትራንስፖርት ዘርፉን ለማዘመን ከነበረው ልማዳዊ አሰራር በማላቀቅ ወደ ተሻለ አደረጃጀት ያደርሳቸዋል ተብሎ በፌደራል ትራንስፖርት ሚኒስቴር የትራንስፖርት ባለስልጣን የወጣው አዲሱ አደረጃጀት ለማኅበራቱ ያመጣው ጠቃሜታ ባለመኖሩ፣ አሰራሩ ውርዴ ከመሆን አላመለጠም፡፡ በተለይ በግልፅ በአዋጅ የተደነገጉ አሰራሮችን በመመሪያ የትራንስፖርት ባለስልጣን መስሪያቤቱ እየጣሰ የማንአለብኝ አካሄድ መሄዱ ግምት ውስጥ የጣለው ተግባር ሆኖ ተገኝቷል፡፡

ትራንስፖርት ባለስልጣኑ በማኅበራቱ ላይ የሚጥለው ግዴታ በአክሲዮን ማሕበር በተደራጁት ላይ ተግባራዊ ስለማይሆን ማኅበራቱ ተወዳዳሪ እንዳይሆኑ አድርጓቸዋል፡፡ በአስጫኞች እና በትራንስፖርት ማኅበራት፣ በአክሲዮን በተደራጁ ድርጅቶች እና በሌሎች ባለድርሻ አካላት መካከል በነፃ ገበያ መርህ ተወዳድረው የጭነት ማጓጓዝ የሥራ ግንኙነት አሰራሮችን ለመዘርጋት የወጠኑትን ሥርዓት ተቀባይነት እንዳይኖረው ተደርጓል፡፡

ማኅበራቱን ወደ ዘመናዊ የትራንስፖርት ተቋምነት ለማሸጋገርና ብቁና ተወዳዳሪ አገልግሎት ለመስጠት በሚያስችላቸው አደረጃጀት እንዲያደራጅ በአዋጅ ቁጥር 468/1997 ተልዕኮና ኃላፊነት የተሰጠው የትራንስፖርት ባለሥልጣን በሕግ ያልተፈቀደ፣ ያልተከለከለ መብትን በመከራከሪያ ነጥብነት በመያዝ እንቅስቃሴያቸውን ገቶታል፡፡ በትራንስፖርት ሚኒስቴር የትራንስፖርት ባለሥልጣን ሀገሪቱ በጀመረችው የጥልቅ ተሃድሶ ውስጥ ማለፉ በስፋት ቢነገርም በተጨባጭ ተግባር ባለስልጣን መስሪያቤቱ ማረጋገጥ ይጠበቅበታል፡፡

በርግጥ ባለስልጣን መስሪያቤቱ በስምንት ሚኒስትሮች እና ከሃያ ዓመት በላይ በአንድ ዳይሬክተር አስተዳዳሪነት እየተመራ ነው፡፡ ይህም ሆኖ ባለፉት ዓመታት መንግስት የሚፈልገውን የትራንስፖርት አቅርቦት ሊያገኝ አለመቻሉ ብቻ ሳይሆን በትራፊክ አደጋ ዜጎች በየቀኑ የሚረግፉበት ሀገርም ሆኗል፡፡ ባለሥልጣኑ በዘርፉ የሚታዩ ችግሮችን በጥናት ላይ ተመስርቶ በመፍታት ረገድ ደካማ ሆኖ እየታየ ነው፡፡ ይህም ሁኔታ በትራንስፖርት ባለስልጣን መስሪያቤት ውስጥ የሚቆረጥ ጋንግሪን መኖሩ የአደባባይ እውነት ቢሆንም፣ መቁረጥ የመንግስት ሥራ ነው፡፡

ዝግጅት ክፍላችን በትራንስፖርት ባለሥልጣን የትራንስፖርት ብቃት ማረጋገጫ ዳሬክቶሬት ዳሬክተር አቶ ዓለማየሁ ወልዴ እና የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበራት ኅብረት ባለድርሻ አካላት የሆኑትን በጣም ቁጥራቸው የበዛ ባለንብረቶች ሥራ አስኪያጆችን አነጋግረን ሃሳባቸውን ጨምቀን አስተናግደናቸዋል፡፡ ለሚዛናዊነት የራሱ ድርሻ ስለሚኖረው በዚህ መልኩ አቅርበነዋል፡፡

 

የትራንስፖርት ማኅበራት ተወዳዳሪ እንዳይሆኑ

የገጠማቸው ተግዳሮቶች ምን ይመስላሉ?

የፍ/ብ/ሕግ ድንጋጌዎች ተጥሰው

ህጋዊ ማኅበራት እንዲፈርሱ ተደርገዋል

በህግ አግባብ የተቋቋሙት ማኅበራት ህጉ በሚፈቅደው መሠረት ሊፈርሱ ይችላሉ። የፌዴራል ትራንስፖርት ባለሥልጣን መ/ቤት ግን የፍ/ብ/የሕግ ድንጋጌዎችን በመመሪያ በመሻርና ማኅበራት የሚፈርሱበት የህግ አግባብ በመጣስ ማኅበራትን አፍርሷል። ማሕበራት በሕግ የሚፈርሱበት አግባብ፣ በማኅበሩ የመመስረቻ ፅሁፍና የመተዳደሪያ ደንብ መሠረት (ፍ/ብ/ህ/ቁ454)፤ በማኅበሩ ጠቅላላ ጉባኤ ውሣኔ (ፍ/ብ/ቁ460)፤ በፍርድ ቤት ውሣኔ (ፍ/ብ/ቁ461)፤ የማኅበሩ ዓላማና ክንውኑ ህገወጥ ወይም ለመልካም ፀባይ ተቃራኒ የሆነ እንደሆነ በአስተዳደር ውሣኔ (ፍ/ብ/ቁ462) ብቻ መሆኑ በፍ/ብ/ሕጉ በግልፅና በማያሻማ ሁኔታ ተደንግጎ እያለ፤ የባለሥልጣኑ መ/ቤት ግን  ቁጥራቸው ከ80 በላይ የሆኑ በህግ አግባብ የተቋቋሙ ማኅበራት በአደረጃጀት ሰበብ እንዲፈርሱና ህልውናቸውን እንዲያጡ አድርጓል።

 

የማኅበራት ሃብትና ንብረት እንዲመዘበርና

እንዲባክን ተደርጓል

የባለሥልጣኑ መ/ቤት በህግ በተሰጠው ኃላፊነት መሠረት የማኅበራት ሃብትና ንብረት ተገቢ ጥበቃ እንዲደረግለት የሚያስችል የአፈፃፀም መመሪያ ማውጣትና መተግበር ሲገባው፣ በአንፃሩ ህጋዊ ሰውነትና ህልውና ያላቸውን ማኅበራት ከህግ አግባብ ውጭ እንዲፈርሱና ህልውናቸውን እንዲያጡ በማድረግ ሃብትና ንብረታቸው ለብክነትና ለምዝበራ እንዲጋለጥ አድርጓል።

ማኅበራት የአደረጃጀት ለውጥ ያድርጉ ቢባል እንኳን በቅድሚያ ሃብትና ንብረታቸው እንደዳይባክንና እንዳይመዘበር የሚያደርግ የአፈፃፀም እርምጃዎችን ማስቀደም ሲገባውና ሃብትና ንብረቱ የፍ/ብ/ሕጉ በሚያዘው መሠረት አዲስ ወደተደራጁት ማኅበራት እንዲተላለፍ ማድረግ ሲገባው፤ ሃብቱና ንብረቱ የደረሰበት እንዳይታወቅ በማድረግ ለተፈፀመው ጥፋት ሊጠየቅበት የሚገባ ጉዳይ ነው።

 

የሎጅስቲክስ አስተባባሪ ባለመኖሩ

በማኅበራት ላይ የሚደርስ ጉዳትን በተመለከተ

በሃገራችን የሎጅስቲክስ አስተባባሪ ማዕከል የለም። ይህም በመሆኑ ወደ አገር ውስጥ የሚገቡ ግዙፍ ጭነቶች፣ ማዳበሪያ፣ የምግብ ስንዴ፣ የኮንስትራክሽን ብረቶች፣ ኮንቴነሮች….ወዘተ በጊዜ ሠሌዳ ተቀናብረው ወደብ እንዲደርሱ ስለማይደረግ፤ የትራንስፖርት አቅርቦቱ ከአቅም በላይ እንዲሆንና ወደብ ላይ ከፍተኛ ክምችት እንዲፈጠር ይደረጋል። በዚህ ጊዜ የትራንስፖርት ባለሥልጣን የትራንስፖርት ቅንጅቱን ለማስተባበር ሲል በትራንስፖርት ማኅበራት ላይ አላስፈላጊ ወከባና ጫና ይፈጥርብናል። ይህም ሲባል ማኅበራት ካላቸው የጭነት ተሽከርካሪ ኃይል በላይ የጭነት ኮታ እየመደበና ማኅበራቱ ኮታውን ማንሳት በማይችሉበት ጊዜ ማኅበራቱን ከሥራና ከአገልግሎት እስከማገድ ይደርሳል።

 ከዚህም በተጨማሪ የጭነት ተሸከርካሪዎችን ለመቆጣጠር በሚል ሰበብ ጋላፊና ደወሌ ላይ የመቆጣጠሪያ ኬላ በማቋቋም፤ የገቢና የወጪ ተሸከርካሪ ሹፌሮች ለኪራይ ሰብሳቢነት እንዲጋለጡ ዳርጓናል።

 

 

የህገወጥ ማኅበራት እንቅስቃሴ ባለመቆጣጠር

የሚፈፀሙ ህገወጥ ድርጊቶች

አዋጅ መሠረት የተደራጁ ብዙ ህጋዊ ማኅበራት እንዳሉ ሁሉ፤ ህጋዊ መስፈርቶችን ሳያሟሉ በየስርቻው የተቋቋሙ “የትራንስፖርት ማኅበራት” ተብዬዎች እንደ አሸን ፈልተዋል። እነዚህ “ማኅበራት” በህጋዊነት መስመር ስለማይመሩ በተለያዩ የድለላ የግንኙነት መስመሮች ጭነቶችን በከፍተኛ ዋጋ እየወሰዱና በህጋዊ ማኅበራት ውስጥ የተደራጁትን የጭነት ተሽከርካሪዎችን በደላላ እያግባቡ ዋጋ በመቀነስ ጭነቶችን ያጓጉዛሉ። በዚህም ከፍተኛ ጥቅም ያጋብሳሉ።

የትራንስፖርት ዋጋን የሚያንሩ እነዚህ ህገወጥ ማኅበራት መሆናቸው ሳይታወቅ ህጋዊ ትራንስፖርተሮች የማጓጓዣ ዋጋውን በማናር ይፈረጃሉ። የባለሥልጣኑ መ/ቤት እነዚህን ህገወጦች እንዲቆጣጠር በህጋዊ የትራንስፖርት ማኀበራት ለሚቀርብለት ማሳሰቢያ ጆሮ አይሰጥም።

 

የሞዴል የመተዳደሪያ ደንብ ትርጓሜ

በአዋጁ 468/1997 አንቀጽ 13 ስለማኅበራት መቋቋም በተደነገገው ቁጥር 5 ላይ፣ “ ባለሥልጣኑ የማኅበራት ሞዴል የመተዳደሪያ ደንብ ያወጣል” የሚል ሰፍሯል። ይህን የድንጋጌ አግባብ ከህግ አውጭው ፍላጎት ውጭ በመተርጎም፣ “ማኅበራት እንደጥንካሬያችን እና እንደተጨባጭ ሁኔታዎች የራሳችንን የመተዳደሪያ ደንብ እንዳናወጣ ገደብ አስቀምጠው፤ ሁሉም ማኀበራት በባለሥልጣኑ መ/ቤት በሚወጣ ሞዴል የመተዳደሪያ ደንብ አንድ ወጥ በሆነ መልኩ እንድንገዛ የሚያደርግ መመሪያ ቁጥር 1/2006 በጥቅምት 2006 ዓ/ም አውጥቷል።”

ይህም በመሆኑ የማኅበራትን የፈጠራ ችሎታና የውድድር መንፈስ የሚያቀጭጭ ከመሆኑም በላይ ሞዴል የመተዳደሪያ ደንቡ፣ ማኅበራት የሚተዳደሩበት የራሳቸው የመተዳደሪያ ደንብ እንዳይኖራቸው፤ ከሦስተኛ ወገን ጋር ያላቸውን ግንኙነት በራሳቸው ፍላጎት እንዳያራምዱ፤ ሃብትና ንብረት የማፍራት እንቅስቃሴያቸው በባለሥልጣኑ መ/ቤት ይሁንታ ብቻ እንዲፈፀም እና የውስጥ አደረጃጀታቸውና አመራራቸው በነፃነት እንዳያራምዱ ተግዳሮት እንደፈጠረባቸው አስታውቀዋል።

 

 

የትራንስፖርት ኦፕሬተር የደረጃ አሰጣጥ መሥፈርትና የሙያ ብቃት ማረጋገጫ የአፈፃፀም መመሪያ ቁጥር 1 / 2006  በማኅበራት ህልውናና እድገት ላይ ያስከተለው ችግር

 የትራንስፖርት ባለሥልጣን በጥቅምት 2006 ዓ.ም “….የድንበር ተሻጋሪ የጭነት ትራንስፖርት ኦፕሬተር የደረጃ አሰጣጥ መሥፈርት የሙያ ብቃት ማረጋጫ የአፈፃፀም መመሪያ ቁጥር 1/2006 “በሚል ስያሜ አንድ መመሪያ አውጥቷል።ህ መመሪያ ዓላማ አድርጎ የተነሳው ድንበር ተሻጋሪ የጭነት ትራንስፖርት ዘርፍን ለማዘመን ነው ቢባልም በተግባራዊ የአፈፃፀም ውጤቱ ግን አዋጁን በመመሪያ በመሻር  በርካታ ችግሮችን አስከትሏል።

በተግባር ከተከሰቱት ችግሮች መካከል፣ በደረጃ መሥፈርቱ መመሪያ መሠረት ተሸከርካሪዎች የተሰሩበት ዘመንና እድሜያቸውን በዋና መሥፈርትነት በመጠቀም ከ1 እስከ 10 ዓመት እድሜ ያላቸው በደረጃ 1፤ ከ10 እስከ 20 ዓመት እድሜ ያላቸው በደረጃ 2፤ ከ20 ዓመት በላይ እድሜ ያላቸው በደረጃ 3 እንዲደራጁ ከመደረጉም በላይ በእያንዳንዱ ደረጃ የእድሜ መሥፈርት የሚካተቱ ተሽከርካሪዎች እንደገና በመጫን አቅማቸው በመለየት ከ300 ኩ/ል በላይ የመጫን አቅም ያላቸው በ“ሀ” እንዲሁም እስክ 299.9 ኩ/ል የመጫን አቅም ያላቸው በ“ለ” እንዲመደቡ ይደረጋል።

ይህ አደረጃጀት፡- ተሽከርካሪዎቹ በደረጃው የእድሜ ጣሪያ ላይ ሲደርሱ ከነበሩበት ማኅበር   

ደረጃ ወደ ቀጣዩ የማኅበር ደረጃ እንዲሸጋገሩ ይገደዳሉ። ተሽከርካሪዎቹ በየጊዜው ከማኅበር ወደ ማኅበር እንዲፈናቀሉ በሚደረግበት ጊዜ የተሽከርካሪው ባለንብረት  ለዓመታት በነበረበት ማኅበር የአባልነት ቆይታው ወቅት ለማኅበሩ ያስገኘው የገንዘብ፣ የሚንቀሳቀስና የማይንቀሳቀስ የሃብትና የንብረት እሴቶችን ጥሎ እንዲሄድ ይገደዳል።

ሌላው፣ የማኅበራት ሃብትና ንብረት ባለቤትና ተቆጣጣሪ እንዳይኖረው፣ እንዲባክንና ለግል ጥቅም እንዲውል የሚያደርግ አሠራር ከመሆኑም በላይ የተሸከርካሪ  ባለንብረቶች ገንዘብና አቅማቸውን አስተባብረው ወደ ላቀ ተቋማዊ  የትራንስፖርት የእድገት ደረጃ አደረጃጀት ለመሸጋገር የሚዲርጉትን ጥረት የሚያመክን እጅግ ከፍተኛ ጎጂ የሆነ አሠራር ነው።

እንዲሁም ማኅበራት ይህ ለትራንስፖርት ዘርፉ እድገት ጎጂ የሆነውን የአደረጃጀት ሥርዓት ተጠንቶና ጉዳቱ ታውቆ  አፋጣኝ የእርምትና የማስተካከያ እርምጃ እንዲወሰድ ለባለሥልጣኑ መ/ቤት ማሳሰቢያ ቢያቀርቡም የባለሥልጣኑ መ/ቤት ማሳሰቢያውን ካለመቀበሉም በላይ አማራጭ የማሻሻያና የማስተካከያ አደረጃጀት ለማቅረብ አልቻለም።

በመሆኑም ማኅበራት በአሁኑ ጊዜ ከተጋረጠባቸው የጥፋት መንገድ ለመላቀቅ የሚያስችላቸው በጋራና በአንድነት ተደራጅተው ህጋዊና ሠላማዊ እንቅስቃሴ ለማድረግ አማራጭ አካሄዶችን ለመከተል ተገደዋል።

ከመነሻው መመሪያው በአዋጁ 468/1997 አንቀጽ 12 ተራ ቁጥር 2 “ ..በህዝብ የንግድ የመንገድ ማመላሻ ሥራ ላይ ሰዎችና ድርጅቶች በአዋጁ አንቀጽ 13 መሠረት የሚቋቋም ማኅበር አባል በመሆን ወይም የማኅበር አባል ሳይሆኑ ሥራቸውን በግል ሊያካሂዱ ይችላሉ..” የተሰኘውን ድንጋጌ ይሽራል። በመመሪያው መሠረት እያንዳንዱ የጭነት ተሽከርካሪ የማኅበር አባል የመሆን ግዴታ ተጥሎበታል።

በአዋጁ አንቀጽ 13 ተራ ቁጥር 4 “ ….በህዝብ የንግድ የመንገድ ማመላለሻ ሥራ ላይ  የተሰማራ ማንኛውም ሰው ወይም ድርጅት በአንድ ጊዜ በአንድ የስምሪት መስመር   ውስጥ ከአንድ በላይ በሆኑ ማኅበራት ውስጥ አባል ሊሆን አይችልም….” የሚለው የአዋጅ ድንጋጌ በመመሪያ ተሸሮ ሁለትና ከዚያ በላይ የጭነት ተሸከርካሪ ባለንብረት የሆነ “ ሰው “ በሁለትና ከዚያ  በላይ በሆኑ ድንበር ተሻጋሪ ማኅበራት ውስጥ እንዲደራጅ ተገዷል። በመሆኑም መመሪያው ባለንብረቱ የጭነት ተሸከርካሪዎቹን  በአንድ ዕዝ ሥር ለመቆጣጠር ያለውን ህጋዊ ችሎታ ነፍጎታል።

 

 

የትራንስፖርት ማኅበራት ከተጋረጡባቸው ችግሮች ለመላቀቅ

እየተከተሉት ያለው የመፍትሄ አቅጣጫ

ማኅበራቱ ከላይ በመጠኑ የተገለፁትን ችግሮች እና ሌሎች ለህልውናቸውና ለእድገታቸው እንቅፋት የሆኑባቸውን ችግሮች ይቀርፍልናል ከሚል መነሻ እየተከተሉት ያለው ብቸኛ አማራጭና አቅጣጫ፣ ሕገ-መንግስቱ በፈቀደላቸው የመደራጀት ነፃነት መሠረት ለዘርፉ እድገት እንቅፋት የሆኑትን ግድፈቶችን በማስወገድ የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበራት የሚጠበቅባቸውን ሙያዊ አገልግሎት ለማበርከት የሚያስችላቸው አገር አቀፍ ህብረት ማቋቋም በመሆኑ ማኅበራቱ በአሁኑ ጊዜ ለህብረቱ እውን መሆን እየተረባረቡ እንደሚገኙ ገልጸዋል።

የመስራች ኮሚቴዎቹ ሰነድ እንደሚያሳየው፣ ሀ/ ታህሳስ 14 ቀን 2008 ዓ/ም የማኅበራት የቦርድ አመራሮችና ሥራ አስኪያጆች ተሰብስበው የህብረቱን አደራጅ ኮሚቴ በማቋቋም “ ብሔራዊ የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበራት ህብረት”ን አቋቁመው ይፋዊ እንቅስቃሴ ጀምረዋል። ለ/ የህብረቱን የመመስረቻና የመተዳደሪያ ደንብ ረቂቆችን በማዘጋጀትና ለመሥራች አባል ማኅበራት በማሰራጨት ረቂቅ ሠነዶቹ በተጨማሪ ግብዓቶች እንዲዳብሩ አድርገዋል። ሐ/ በመመሥረቻ ፅሁፉና በመተዳደሪያ ደንቡ ረቂቆች ላይ ሙያዊ የግብዓት አስተያየቶች እንዲሰጡባቸው ረቂቆቹ ግንቦት 23 ቀን 2008 ዓ/ም ለፌደራል ትራንስፖርት ባለሥልጣንና ለፌደራል ትራንስፖርት ሚኒስቴር ልከዋል።ከላይ በሰነዳቸው ላይ ከጠቀሱት በተጨማሪ፤የትራንስፖርት ባለሥልጣን ብሔራዊ የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበራት ህብረትን ለማደራጀት የአዋጅ ሥልጣን ባይኖረውም የህብረቱ መቋቋም ሃገራዊ ፋይዳነቱ ከፍተኛ መሆኑን ተገንዝቦና የኢትዮጵያ የብሔራዊና የኢንተርናሽናል የመንገድ ትራንስፖርት ትስስር እንዲያጎለብት በአዋጅ የተሰጠውን ተልዕኮና ኃላፊነት እንዲወጣ በማድረግ ረገድ የህብረቱ አስተዋፅኦ ጠቃሚነት አውቆ ለህብረቱ ምስረታ ድጋፍ እንዲሰጥ አደራጅ ኮሚቴው ዋና ዳይሬክተሩን በግንባር  አነጋግሯቸዋል።

እንዲሁም ዋና ዳይሬክተሩ ህብረቱን ለመመስረት ለተጀመረው ዝግጅትና እንቅስቃሴ እንዲሁም በሌሎች እህት የአፍሪካ አገራት ስለተቋቋሙት መሰል ሃገራዊ  የትራንስፖርት ተቋማት ጥናታዊ ዳሰሳዎች እንድናቀርብላቸው ጠይቀውን የምስራቅ፣ የደቡብና የምዕራብ አፍሪካ ቀጠናዎችን የሚወክሉ የኬኒያ፣የደቡብ አፍሪካና የናይጀሪያ ሃገር አቀፍ የትራንስፖርት ድርጅቶች ህብረት ተሞክሮዎችን የሚገልፅ 31 ገፅ የያዘ ጥናታዊ የግብዓት ጥራዝ አቅርበንላቸዋል።

ከዚህም በላይ የህብረቱን ሃገራዊ ፋይዳነት ለማጎልበትና ህብረቱን እውን ለማድረግ የሚያግዙ ሙያዊ ግብዓቶችን ለማግኘት እንዲቻል፣ የባለሥልጣኑ መ/ቤት ኃላፊዎች፤ የማኅበራቱ ህብረት አደራጆች፤ የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ባለሙያዎች፤ ሌሎች ባለድርሻ አካላት የሚሳተፉበት ወርክ ሾፕ እንዲያዘጋጁላቸው በፅሁፍ ቢጠይቁም ለአንድ ዓመት ያህል ቢጠብቁም ምላሽ እንዳልተሰጣቸው ገልጸዋል።

አደራጅ ኮሚቴው በመጨረሻም ከትራንስፖርት ማኅበራቱ በተሰጠው ውክልናና በተጣለበት ኃላፊነት መሠረት ህጋዊ የስብሰባ የፈቃድ ፎርማሊቲዎችን በማሟላት፣ የመሥራች ጠቅላላ ጉባኤውን ዝግጅት ካጠናቀቀ በኋላ፣ 7ሺ ተሽከርካሪዎችን ያቀፉ 48 የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበራትን የሚወክሉ 98 የጠቅላላ ጉባኤ አባላት እና የባለሥልጣኑ መ/ቤት ከፍተኛ የሥራ ኃላፊዎች በመሥራች ጉባኤው ላይ በተጋባዥ እንግድነት እንዲገኙ በመጋበዝ፤ በመሥራች አባል ማኅበራት ምልዓተ ጉባኤ የብሔራዊ የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበር ህብረትን ምስረታ እውን እንዲሆን ማድረጋቸውን አስታውቀዋል።

በዚሁ የመሥራች ጠቅላላ ጉባኤ ላይ ህብረቱን የሚመሩ 11 የዳይሬክተሮች ቦርድ አባላትንና 3 የኦዲትና የኢንስፔክሽን አካላትን በምርጫ ሰይሟል። የተቋቋመው የብሔራዊ የትራንስፖርት ማኅበራት ህብረት ህጋዊ እውቅና ለማግኘት ጥያቄውን ለፌደራል ትራንስፖርት ሚኒስቴርና ለሌሎች ለሚመለከታቸው መንግስታዊ አካላት አቅርበው ህጋዊ እውቅና ለማግኘት ህጋዊና ሰላማዊ እንቅስቃሴዎችን በማድረግ ላይ ይገኛሉ።

 

 

 

 

 

 

ጥያቄያቸው ማህበራቱን ለመምራት ነው

 

አቶ አለማየሁ ወልዴ

 

የጭነት ትራንስፖርት ብቃት ማረጋገጫ

 

ዳይሬክቶሬት ዳሬክተር

 

በፋኑኤል ክንፉ

 

 

ሰንደቅ፡- በአዋጅ 468/1992በአንቀጽ 27 መሸጋገሪያ ድንጋጌ አንድ ላይ፣ በአዋጅ ቁጥር 14/1984 መሠረት የተቋቋሙ ማሕበራት በዚህ አዋጅ እንደተቋቋሙ ተቆጥሮ ሥራቸውን ይቀጥላሉ ይላል። በአዲሱ አደረጃጀት እነዚህ ማሕበራት ሕልውናቸው እንዲያከትም ተደርጓል። የእነዚህ 80 የሚጠጉ ማሕበራት በሕግ አግባብ ከፈረሱ የማሕበራቱ ንብረቶች ከወዴት ነው ያሉት? ምዝበራ መፈጸሙን ተጨባጭ መረጃዎች እንዷላቸው የሚናገሩ ባለድርሻ አካላት አሉ። በዚህ ላይ የእርስዎ አስተያየት ምንድን ነው? የአደረጃጀት ሽግግሩስ ምን ይመስላል?

 

አቶ አለማየሁ፡- በወቅቱ እኔ አልነበርኩም። በመመሪያው መሠረት ማሕራት ያላቸውን ንብረትና ገንዘብ ኦዲት አስደርገው የተከፋፈሉ አሉ። በአዲሱ መስፈርት አራት ቦታ የሆኑ አሉ። በደረጃ አንድ፣ በደረጃ ሁለት እና በደረጃ ሶስት የተደራጁ አሉ። በራሳቸው ፈቃድ ጠቅላላ ጉባኤ ጠርተው መከፋፈላቸውን አውቃለሁ። ይህ በእኛ መመሪያ የተፈጸመ ሳይሆን ራሳቸው ተግባብተው የፈጸሙት ነው። የተከፋፈሉት አባላት ሳይሆኑ ማሕበራት ናቸው።

 

 

ሰንደቅ፡- ቅሬታ አቅራቢ አካሎች እየጠየቁ ያሉት 80 የሚጠጉ ማሕበራትን በተመለከተ ነው። ተቋማችሁ የሕግ ጥበቃ ለማሕበራት ማድረግ ሲገባው ይህንን ባለማድረጉ የማኅበራት ሃብትና ንብረት እንዲመዘበር ምክንያት ሆኗል እያሉ ነው። በዚህ ላይ ምን አስተያየት አልዎት?

 

አቶ አለማየሁ፡- ማነው ለምዝበራ የተጋለጠው? አንድ ማኅበር ሲቋቋም የማኅበሩን ሃብትና ንብረት የሚያንቀሳቅሱ በአባለት የተመረጠ ቦርድ አለ። ከቦርዱ በተጨማሪ አብሮ ሥራዎችን የሚያንቀሳቅስ ሥራ አስኪያጅ አለ። እነዚህ አካላት ናቸው በቀጥታ ከማኅበራት ጋር ግንኙነት ያላቸው። የእኛ ተቋም የማኅበራትን ሃብትና ንብረት አያስተዳድርም።

 

 እኔ እስከማውቀው ድረስ ክፍተቶች ነበሩ። በሚኒስቴር መስሪያቤቱም ከመልካም አስተዳደር ጋር በተያያዘ ውይይት አድርገንባቸዋል። በመጀመሪያ አካባቢ ጥድፊያዎች ነበሩ። እያንዳንዱ ኦዲት ተደርጎ አልቆ ማን ከማን እንደሚዋሃድ፤ ማን ከማን ተሽከርካሪ እንደሚወስድ ጥርት ባለ ሁኔታ አልተገባበትም። ከምዝበራ አንፃር አለ ስለተባለው መረጃ ይቅረብ። ተጠያቂ አካሎች አሉ፤ ቦርድ አባለት እና ሥራ አስኪያጆች። ሁለት ማኀበራት ከሃብትና ከንብረት ጋር በተያያዘ ክርከር አንስተው ነበር፤ ይህም ተፈቷል።

 

 

 

ሰንደቅ፡- አዲሱ አደረጃጀት ተሸከርካሪዎች የተሰሩበት ዘመንና እድሜያቸው በዋና መሥፈርትነት ተጠቅማችኋል። ይኸውም፣ ከ1 እስከ 10 ዓመት አንደኛ ደረጃ፤ ከ10 ዓመት እስከ 20 ዓመት ሁለተኛ ደረጃ፤ ከ20 ዓመት በላይ ያገለገለ ተሸከርካሪ በሶስተኛ ደረጃ እንዲደራጁ አድርጋችኋል። ከዚህ አንፃር አንድ ግለሰብ በሶስቱ መስፈርት ላይ የሚወድቁ መኪናዎች ቢኖሩት በሶስት ማሕበራት እንዲደራጅ ግዴታ ጥላችኋል። ይህንን ከአሰራር አንፃር እንዴት ነው የምታዩ?

 

አቶ አለማየሁ፡- በእድሜ መስፈርት ሲቀመጥ ባለሃብቶቹ በተገኙበት ነበር። ይህ መመሪያ ከወጣ ሶስት አመቱ ነው። ባለሃብቶቹ ላይ የፈጠረውን ችግሮች በመመልከት መመሪያውን ለመከለስ እየሰራን ነው። አንድ ባለሃብት ተሽከርካሪዎቹን በተለያየ ቦታ እንዲያስተዳድራቸው ተገዷል። ይህ ደግሞ በባለሃብቱ ላይ ጫና ይፈጥራል። እነዚህ መመሪያ ሲዘጋጅ ያልታሰቡ ችግሮች ናቸው። ይህ ችግር እኔ ከመጣሁ በኋላ የተገነዘብኩት ነው። አሁን የመመሪያው ጥቅምና ጉዳት እየተጠና ነው።

 

 

ሰንደቅ፡- ለዚህ አዋጅ ደንብ የማውጣት ሥልጣን የሚኒስትሮች ምክር ቤት ሥልጣን መሆኑ (468/1997 አንቀጽ 28) በግልጽ ተደንግጓል። የሚኒስትሮች ምክር ቤት ይህንን አዋጅ ለማስፈጸም ያወጣው ደንብ የለም። ይህ በሆነበት ሁኔታ የትራንስፖርት ባለስልጣን መመሪያ እንዴት መመሪያ ሊያወጣ ቻለ?

 

አቶ አለማየሁ፡- የትራፊክ ደንብ፣ የተሽከርካሪ ክብደትና መጠን ደንብ እና ሌሎችም ደንቦች በዚህ አዋጅ መነሻ የሚኒስትሮች ምክር ቤት አውጥቷል። ከሕዝብ ማመላለሻ እና ከደረቅ ጭነት ጋር በተያያዘ የወጣ ደንብ የለም።

 

 

 

ሰንደቅ፡- ከደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ጋር ተያይዞ በሚኒስትሮች ምክር ቤት የወጣ ደንብ ከለሌ፣ እንዴት መመሪያ ልታወጡ ቻላችሁ?

 

አቶ አለማየሁ፡- ደንብ ከሌለ መመሪያ አይዘጋጅም ለሚለው ክርክር፣ የሕግ ትርጓሜ ስለሚያስፈልገው በሕግ ክፍል ምላሽ ቢሰጠው ጥሩ ነው። የሕግ መሰረት ሳይኖረው መስሪያቤቱ መመሪያ እንደማያወጣ ግን መናገር እችላለሁ።

 

 

 

ሰንደቅ፡- አዋጁ በአንቀጽ 13 ቁጥር 4 ላይ የሰፈረው፣ በሕዝብ የንግድ የመንገድ ማመላለሻ ሥራ ላይ የተሰማራ ማንኛውም ሰው ወይም ድርጅት በአንድ ጊዜ በአንድ የሥምሪት መስመር ውስጥ ከአንድ በላይ በሆኑ ማኅበራት ውስጥ አባል ሊሆን አይችልም ይላል። ይህ በአዋጅ ሰፍሮ እያለ አንድ ባለሃብት በአንድ የስምሪት መስመር በተለያዩ ማሕበራት እንዲደረጃጅ እንዴት ግዴት አስቀመጣችሁ? አዋጁንም በመመሪያ መሻር አይሆነም?

 

አቶ አለማየሁ፡- አሁን ያነሳኸው ነጥብ በእኔ አረዳድ የሕዝብ ትራንስፖርትን የሚመለከት ነው። ምክንያቱም ስምሪት የሚሰጠው ለሕዝብ ማመላለሻ ነው። የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት በፈለጉበት ነው የሚጭኑት።

 

ለምሳሌ ከአዲስ አበባ እስከ ደሴ ኮሪዶር ላይ የሚሰሩ የሕዝብ ማመላለሻ ተሽከርካሪዎች ሶስት ማሕበራት ቢኖሩ፣ የሥምሪት ኮሪደሩ አንድ በመሆኑ ባለሃብቱ በአንዱ ማሕበር እንጂ ተሽከርካሪዎቹን በተለያዩ ሦስት ማሕበራት ውስጥ ማድረግ የለበትም ለማለት ነው። ከጭነት ጋር ግን የሚያያዝ አይመስልም።

 

 

ሰንደቅ፡- በዚህ አዋጅ ባለሥልጣኑ የማሕበራት ሞዴል መተዳደሪያ ደንብ ያወጣል ይላል። “ሞዴል” የሚለው ሐረግ በተቋማችሁ በአስገዳጅነት የሚቀመጥ ነው?

 

አቶ አለማየሁ፡- ሞዴል የምንለው እንደመነሻ መጠቆሚያ መተዳደሪያ ደንብ ነው። ማሕበራት የበለጠ ተወዳዳሪ ሊያደርጋቸው የሚያስችላቸውን መተዳደሪያ ደንቦች መቅረጽ ይችላሉ። በሞዴል መልክ የቀረጽነው መተዳደሪያ ደንብ ዝቅተኛ ማሟላት ያለባቸውንን ነው። የበለጠ የሚያዋጣቸውን ማስቀመጥ ይችላሉ። ከአዋጁ ጋር እስካልተፃረረ ድረስ የተገደበ ነገር የለም።

 

 

ሰንደቅ፡- በተቋማችሁ ተመዝግበው የሚገኙ ማሕበራት ሁሉም በአዋጅ 468/1997 በሚደነግገው መስፈርቶች አሟልተው የተደራጁ ናቸው? ሕጋዊ መስፈርት ሳያሟሉ የተመዘገቡ ማሕበራት የሉም? የማሕበራት አደረጃጀት ከኪራይ ሰብሳቢነት የፀዳ ነው?

 

አቶ አለማየሁ፡- ከዚህ በፊት ከ300 እስከ 500 የሚደርሱ የማሕበራት ፈቃድ ያወጡ ነበሩ። በአዲሱ አደረጃጀት የወጣውን መስፈርት ማሟላት ሲያቅታቸው የተሰጣቸውን ፈቃድ ሳይመልሱ የቀሩ አሉ። ቀድሞ በተሰጣቸው ፈቃድ የስምሪት መውጫ ደረሰኝ የሚቆርጡ አሉ። በቅርቡ አየር ጤና አካባቢ የድሮ መውጫ ሲቸረችር የያዝነው ሰው አለ። ለፖሊስ አሳውቀን በቁጥጥር ሥር እንዲውል አድርገናል። ክስም ተመስርቶበታል። ስለዚህ ሕገወጥ የሆኑ የሉም አንልም። በሕዝብ በማሕበራት ጥቆማ እርምጃ እየወሰድን ነው።

 

 

ሰንደቅ፡- የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማሕበራት የበለጠ ተወዳዳሪ ለመሆን፣ ብሔራዊ የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበራት ሕብረት ለማቋቋም የሚያደርጉት ሒደት በእርስዎ በተፃፈ ደብዳቤ ሕገወጥ መሆኑ ተገልጿል። ሕገወጥ የተባሉበት ከምን መነሻ ነው?

 

አቶ አለማየሁ፡- እነዚህ ሰዎች በአየር ላይ የሚደራጁ አይደለም። የሚደራጁት ከትራንስፖርት ዘርፍ ጋር በተያያዘ ነው። ትራንስፖርትን በተመለከተ በአዋጅ የእኛ መስሪያቤት ኃላፊነት አለበት። እነሱ መደራጀት መብታችን ነው በሚል ጥያቄ አቀረቡ። ለጥያቄያቸውም፣ ይህ መስሪያቤት ማሕበራትን የማደራጀት፣ የማስተባበር፣ የመከታተል የመቆጣጠር ኃላፊነት አለበት። ስለዚሀም ማኅበር ከተመሰረተ በኋላ የማኅበራት ማሕበር እንድናደራጅ አዋጁ ፍቃድ አልሰጠም። ያነሳችሁት የማኅበራት ሕብረት ለሀገሪቷ ኢኮኖሚ ምን ጥቅም አለው? ምን ጉዳት አለው? የሚለውን ተጠንቶ ለመንግስት መቅረብ አለበት። ስለዚህ ውሳኔ እሰከሚሰጥ ድረስ ጠብቁ ተባሉ። ትራንስፖርት ሚኒስቴር ሄደውም አነጋግረዋል፤ ተመሳሳይ ምላሽ ተሰጥቷቸዋል።

 

ከነበረው አደረጃጀት ውጪ አዲስ አደረጃጀት ፈጥሮ እነሱን ወደ ተለያየ  አቅጣጫ ለማሰማራት ሕጋዊ እውቅና ሊኖራቸው ይገባል። በአሁን ሰዓት 200 ማኅበራት አሉ፣ ይህ የማኅበራት ሕብረት እነዚህን 200 ማኅበራት የሚወክል ነው የሚባለው። ይህንን አደረጃጀት የሚያስተናግድ ሞዴል መተዳደሪያ ደንብ ያስፈልጋል። የገቢ ምንጩ ምንድን ነው? ገቢውን እንዴት ያስተዳድራል? እነዚህ ነገሮች ግልፅ መሆን አለባቸው። ሕገ መንግስት ላይ የመደራጃት መብት በተቀመጠው ብቻ፣ ይህንን መብት ፍጹም መብት አድርጎ በመውሰድ ወደ አደረጃጀት መሄድ ብቻ አይደለም። እኛም አላማቸውን ተቀብለን መንግስት አደረጃጀቱ እንዲፈቅድ በጋራ ግፊት ማድረግ አለብን። እኛም አጋዥ እንፈልጋለን። ሆኖም ግን የሕግ መሰረት እንዲኖረው ግን መስራት አለብን።

 

እነዚህ ባልተሟሉበት ሁኔታ እውቅና ሳይኖራችሁ መንቀሳቀስ አትችሉም። የሕግ መሰረት ካልተበጀለት፣ ሕገወጥ ናችሁ ብለናቸዋል። እነሱ ግን በግላቸው የመደራጀት መብት አለን ብለው ተንቀሳቅሰዋል። እናንተም የእነሱን መብት ለመጠየቅ ተንቀሳቅሳችኋል።

 

 

ሰንደቅ፡- እውቅና ስሌላቸው አብረን አንሰራም አንድ ነገር ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል። ከአዋጁ አንፃር የማኅበራት ሕብረት ማደረጃት ሥልጣን አልተሰጠንም ካላችሁ፤ የማኅበራት ሕብረት አደራጆችን ሕገወጥ ናቸው ለማለት ምን ሕጋዊ መነሻ አላችሁ? ምክንያቱም አዋጁ የማኅበራት ሕብረት መደራጀትን በተመለከተ አይከለክልም፤ አይፈቅድምም። በዝምታ ነው ያለፈው።

 

አቶ አለማየሁ፡- ትራንስፖርትን ለማስተዳደር ለእኛ መስሪያቤት ነው በአዋጅ የተሰጠን። አደረጃጀቱም ግልፅ ነው፤ በግል፣ በአክሲዮንና በማሕበራት መደራጀት ተፈቅዷል። አደረጃጀቱንም የማስተባበር የመከታተል የመቆጣጠር የእኛ ኃላፊነት ነው። እነዚህ ሰዎች አሁን እየጠየቁ ያሉት፣ “ማሕበራቱን እኛ እንምራቸው ነው።”

 

 

ሰንደቅ፡- በሌሎች ዘርፎች የአሰሪዎች ማህበራት እና ፌዴሬሽን መስርተው ይሰራሉ። የሕግም ድጋፍ አላቸው። በትራንስፖርት ዘርፍ የተለየ የሚሆነው ለምንድን ነው?  

 

አቶ አለማየሁ፡- በሌሎች ዘርፎች ከሙያ ጋር የተያያዘ ነው። ለምሳሌ የሐኪም የመምህራን እና ሌሎችንም ማንሳት ትችላለህ። ለእኛ ተቋም የቀረበው ጥያቄ ከሙያ ጋር የተያያዘ አይደለም።

 

 

ሰንደቅ፡- የትራንስፖርት ማሕበራት ለንግድ የተቋቋሙ አይደለም። የማኅበራት ሕብረትም ለንግድ የተቋቋመ አይደለም። የበለጠ ተወዳዳሪ ለመሆን ነው የተደራጁት። ከዚህ አንፃር ጥያቄያቸውን ተቀብላችሁ ብታስተናግዱ ምንድን ነው ችግሩ? አዋጁ ፈቃድም ክልከላም ካላስቀመጠ እንደተፈቀደ መውሰድስ አይቻልም?

 

አቶ አለማየሁ፡- ችግር ያመጣል አያመጣም አይደለም፤ የሕግ መሰረት የላቸውም ነው። ዘርፉ የትራንስፖርት አገልግሎት ነው የሚሰጠው። ስለዚህም የአገልግሎት አሰጣጡን በሚያስተጓጉል ሁኔታ ተደራጅተው ፈቃድ ልትሰጥ አትችልም። በአዋጅ የተቋቋመን አደረጃጀት እኔ ልምራው አይባልም። ዘርፉ ከሀገሪቷ ኢኮኖሚ ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት ያለው በመሆኑ፣ የማኅበራት ሕብረት ሲደራጅ አሉታዊ አዎንታዊ ጎኖቹም ይኖሩታል። ይህንን ማጥናት ያስፈልጋል። ለሁለታችንም የተጠያቂነት አሰራር መዘርጋት ያስፈልጋል። አደረጃጀቱ ሊጠቅምም፣ ሊጎዳም እንደሚችል ታሳቢ ማድረግ ጠቃሚ ነው።

 

 

 

ሰንደቅ፡- በዚህ ተቋም ሥር የምታስተዳድሩት የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት፣ የአክሲዮን ማሕበር ወይንስ የትራንስፖርት ባለንብረቶች ማሕበራትን ነው?

 

አቶ አለማየሁ፡- የአክሲዮን ኩባንያዎች የብቃት ማረጋገጫ ከዚህ ተቋም ነው የሚወስዱት። የጭነት ትራንስፖርት ባለንብረቶች ማሕበራት በዚህ ተቋም ሥር ነው እውቅና የሚሰጣቸው።¾

 

-    የስር ኮርፖሬሽኑ ከፍተኛ አመራሮች ማጠቃለያ ነጥቦች ሲደመሩ ማነው ተጠያቂው?

 

የአንደኛው እና የሁለተኛው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ በኢንዱስትሪው ልማት ዘርፍ ብዛት ያለው የሰው ኃይል በመያዝ ትኩረት ከተሰጣቸው ሜጋ ፕሮጀክቶች መካከል የስኳር ፋብሪካ ኢንዱስትሪ ግንባታዎች ዘርፍ አንዱ ነው። በተለያዩ የሀገሪቷ ክፍሎች ከታቀዱት አስር የስኳር ፋብሪካ ግንባታዎች መካከል የከሠም ስኳር ልማት ፕሮጀክት አንዱ ነው።

      ከከሰም ስኳር ፋብሪካ ጋር በተያያዘ በሰንደቅ ጋዜጣ ቁጥር 597 “ከሠም ስኳር ፋብሪካ የሒሳብ ቋት የለውም፤ ሠራተኞች ቅሬታ አላቸው” በሚል ዘገባ አቅርበን ነበር። ይህ ዘገባ ከቀረበ በኋላ የስር ኮርፖሬሽኑ ከፍተኛ አመራሮች ከሠም ስኳር ፋብሪካ በአካል ተገኝተው የከሠም ስኳር ፋብሪካ ምርታማነት መቀነስ በተመለከተ ውይይት አድርገዋል።

በመጀመሪያ ከኮርፖሬሽኑ የቴክኒካል ግምገማ ለማድረግ የተንቀሳቀሱት የቡድን አባለት አቶ ታፈሰ  ሰብሳቢ፣ አቶ መርጋ  አባል፣ አቶ መርሻ  አባል እና አቶ ጌታቸዉ አባል ናቸው። ይህ ቡድን ከተለያዩ ሥራ ዘርፎች ግብረ መልሶች ሰብስቦ ለተቋሙ አቅርቧል።

ከተሰበሰበው ግብረ መልስ በኋላ  የኮርፖሬሽኑ የኦፕሬሽን ዘርፍ ም/ዋና ስራ አስፈፃሚ አቶ ዋዩ ሮባ እና  የኮርፖሬሽኑ ስትራቴጂክ ድጋፍ ም/ዋና ስራ አስፈፃሚ አቶ በዛብህ ገ/የስ ከሠም ፋብሪካ በመገኘት ከቡድን መሪዎች በላይ የሆኑትን አመራሮችን ሰብስበው አወያይተዋል።  

   

 ለከሰም ምርታማነት መቀነስ ከተወያዮቹ የቀረቡ ምክንያቶች

ከፍተኛ አመራሩ እርስ በርስ የማይተማመን መሆኑ፤ ከፍተኛ አመራሩ የወሬ ቋት መሆኑ፤ ከፍተኛ የሆነ የመልካም አስተዳደር ችግር ያለ መሆኑ፤ ግልፅነት የጎደለዉ የደረጃ እድገት፣ ቅጥር፣ ዝዉዉር መኖሩ፤ ግልፅነት የጎደለዉ ሹም ሽረት መኖሩ፤ የኪራይ ሰብሳቢነት ዝንባሌዎች መኖራቸው፤ የሪፖርት አፈፃፀም ግምገማ ተደርጎ የማያዉቅ መሆኑ፤ የከፍተኛ አመራሩ የቡድን ስሜት የሌለ መሆኑ፤ አብሮ የማይሰራ ማኔጅመንት መኖሩ፤ ከፍተኛ አመራሩ አድርባይ መሆኑ፤ ፋብሪካዉ ተነጥሎ ብቻዉን ያለ መሆኑ፤ በእዉቀት እየተመራ እንዳልሆነ በሰፊዉ መነሳቱ፤ ፍትሃዊ የሆነ የዲሲፕሊን እርምጃ አለመኖር፤ የኃላፊዎች የስነምግባር ብሉሽነት፤ የከፍተኛ አመራሩ አቅም ማነስ፤ የአሰራር ስርዓት አለመኖር፤ የማሽነሪ አደጋ መብዛት፤ የመንገዱ ርቀት፤የባለቤትነት ስሜት ማጣት፤ የአገልጋይ መንፈስ የሌለ መሆኑ ተነስቷል።

እንዲሁም፤ ንብረት ቆጠራ ይፋ ሳይደረግ ሂሳብ መዝጋት እንደማይቻል፤ የ2007 ዓ/ም ያልተወራረድ የግዥ ሰነድ ያለ መሆኑ፤ የጥብቅነት አሰራር አሁንም ያለ መሆኑን እና ከአንድ ዓመት በላይ የሰሩ አመራሮች ያሉ መሆናቸው፤ ያለዉክልና ቡድን እንዲመሩ ማድረግ፤ እንደ ሃገር ከሰም ላይም  ያለ መሆኑ፤ ድጋፍ እና ክትትል እኩል ያለ ማየት እንዲሁም ማግለል፤ ከአካባቢዉ ማህበረሰብ በቁርኝት ያለመስራት፤ ከወረዳ አመራሮች በቁርኝት ያለመስራት ከተነሱት መካከል የሚጠቀሱ ናቸው።

በተለይ ሁሉም አመራሮች በሚባል ደረጃ የጠባቂነት መንፈስ መኖሩ፤ መተጋገል የሌለ መሆኑ፤ የፈፃሚ ሠራተኞች የማበረታቻ ስርዓት ያለመኖር፤ ፍትሃዊ ያልሆነ የዲሲፒሊን እርምጃ፤ ቅሬታ በአግባቡ የማይፈታ መሆኑ፤ የአፈፃፀም ግምገማ መድረክ የሌለ መሆኑ፤ ችግር ፈቺ ማኔጅመንት የሌለ መሆኑ፤ የሰዉ ኃይል ፍልሰት እና የመኖርያ ቤት ችግር እንዳለ ቀርበዋል።

ከዘርፉ የተገኙ ግብአቶችየአሚባራ አገዳ እንክብካቤና አመራር፣ ቆረጣና ለቀማ፣ አጫጫንና ትራንስፖርት እና የማሳ ውስጥ መንገዶች ሁኔታ አሳሳቢ በመሆኑ ከቴክኒክ ድጋፍ ባሻገር ልዩ ትኩረት ሰጥቶ ክትትል ቢደረግ፤ በየቦታው በብልሽት የሚቆሙ ጋሪዎችን ተከታትሎ አገዳውን ከጥፋት ማዳን ቢቻል፤ የተገለበጡ ጋሪዎች በቀላሉ በማንሳት ወደ ስራ ማስገባት ሲቻል ችላ መባል የለበትም፤ የስምሪት አመራሩ ያሉት ጠንካራ ጎኖች እንደተጠበቀ ሆኖ ጠባቂነትና ችላ ባይነት የሚታይባቸው አካበባቢዎች ላይ ትኩረት ሰጥቶ መስራት ይጠይቃል፣

ከሲቨል ምህንድስና የተገኙሠራተኛውና ፋብሪካው ያለበት ሳይት በአቀማመጡ ለጎርፍ ተጋላጭ ስለሆነ ስጋት በሚፈጥሩ ቦታዎች ላይ ዳይክ ቢሰራ፤ የመኖሪያ ቤቶች፣ የሽንት ቤት፣ መጠጥ ውሃና መንገድ ስራዎች ትኩረት ተሰጥቶ ተጠናክረው ቢቀጥሉ፤ ከፋብሪካ ውሃ አቅርቦት ጋር የሚነሳው የሶሻል ጉዳዮች አማራጭ መፍትሄ እንዲሰጣቸው ቢደረግ፤ ቀጣይ የክረምት ወቅት የሚመጣ ስለሆነ በቀበና ወንዝ ላይ የሳይፈን ግንባታው በራስ አቅም ከወዲሁ ትኩረት ተሰጥቶት ቢሰራ፤ በቡድኑ በመዋቅሩ መሰረት በርካታ ባለሙያዎች የተመደቡለት ቢሆን የስምሪትና የስራ ድርሻ ለይቶ ከመስጠት አንፃር የሚታይ ክፍተት፤ ቀጣይ የክረምት ወቅት ከመምጣቱ በፊት ድልድዩ በፍጥነት ተጠናቆ ወደ ስራ የማይገባ ከሆነ ለተጨማሪ ድካም ስለሚዳርግ ትኩረት ቢሰጠው፤ ከኮንትራከተሮች ጋር ያለው ግንኙት ተጠናክሮ የግንባታ ስራው ተጠናክሮ እንዲቀጥል ቢደረግ፤ በማሽነሪ እጥረት ምክንያት ያልተጠረጉ ሰከንደሪ ካናሎችና ኩሬዎች ትኩረት ተሰጥቶ እንዲሰሩ ቢደረግ።

በፋብሪካ ዘርፍ የተገኙ፤ በኬን አንሎዲንግ ቦታ የሚታየው የአገዳ ብክነት ትኩረት ቢሰጠው፤ ያላለቁ የፕሮጄክት ስራዎችን የኮሚሽኒንግ ስራ ትኩረት ቢሰጠው፤ ከማቴሪያል ጥራት ጋር ተያይዞ አሁን የሚታዩ ችግሮች ደረጃ በደረጃ እየተፈቱ የሚሄዱበት አግባብ ቢፈጠር፤ የፊለተር ኬክ ክምችት ፈጣን መፍትሄ ቢሰጠው፤ የቴክኒክ ስልጠናዎች ችግር ከውል ስምምነቱ ጀምሮ መታየቱ ትኩረት የሚሰጠው፤ የዕቅድ ክንውንና ዕቅድ መካከል ያለውን ልዩነት ለማጥበብ የታለመው ሁሉ ቢደረግ፤ የመከላከያ አልባሳት ጉዳይ ትኩረት ቢሰጠው፤ ከእርሻ ኦፕሬሽን ስራ ጋር ተያይዘው የሚመጡ ችግሮችን፣ ከአገዳው ጋር ባዕድ ነገር መምጣጡ፣ የሚስተካከልበት መንግድ ቢታሰብበት።

ከፋይናንስ ዘርፍ የተገኙ፤ ንብረት ሲመጣ ሙሉ ሰነድ ይዞ የሚመጣበትን ሁኔታ ክትትል በማድረግ ማስተካከል ቢቻል፤ በንብረት ቆጠራ ስራ ላይ የገጠመ የንብረቶች ስያሜ መለያየት ችግርን ለመፍታት የተጀመረው ጥረት እንዲጠናከር ቢደረግ፤ የመንግስትን ግዴታ ለመወጣት ከግብይት መምጣት ያለበት ሰነድ ጊዜ ባይሰጠው፤ የማቴሪያል ዝውውር ከበቂ ሰነድ ጋር የተደጋገፈ ቢሆን፤ ያልተፈቱ የአሚባራ እርሻ ጉዳዮች እልባት እንዲያገኙ ከሚመለከተው ክፍል ጋር ቢሰራ፤ ገንዘብ ወጪ አድርገው ያልተወራረደላቸው ሠራተኞች ለሰራተኞቹም ሆነ ለድርጅቱ ስለማይጠቅም ትኩረት ቢሰጠው፤ የቻርት ኦፍ አካውንት እንደ ኮርፖሬሽን ወጥ አለመሆን ቢስተካከል፤ በዕቅድ የታገዘ የፒቲ ካሽ ማኔጅመንት ስራ ቢጠናከር፣ እንዲሁም ከአዋሽ ወጪ መደረጉ ታስቦ አማራጭ መፍትሄ ቢወሰድ፤ የካይዘን እንቅስቃሴ ቢጠናከር የሚሉ ይገኙባቸዋል። እንዲሁም የ2004፣ 2005፣ 2006 እአ 2007 ሂሳብ በመዝጋት በአማካሪ ኦዲተር ለማስመርመር እየተደረገ መሆኑ ተገልፆ፤ የ2008 ለመዝጋት ያላቸውን ዝግጁነት አንስተዋል።

ከዕቅድ ዘርፍ የተገኙ፤ የአፈፃፀም ሪፖርት ቢዘጋጅም ለሰራተኛው አልቀረበም፤ ስራዎችን ወደ ሲስተም አምጥቶ ለመስራት ክፍተት አለ፤ አፈፃፀምን ከዕቅድ ጋር አለማያያዝ፤ ዶክመንቶች አያያዝ ላይ በተለይም ፋይናንሻል ሰነዶች ላይ ክፍተት አለ። በተለይም ከሴክሽን ወደ ዘርፍ መምጣት አለበት የተጣራም መሆን ይቀረዋል (የተቆረጡ ማሳዎች ማሽነሪ ሀወር)፤ ዕቅድን ከወረቀት ላይ ማትረፍ ባሻገር አለመስራት፤ የኔትወርክ ስትራክቸር የለም፣ ለሌሎች ፋብሪካዎች የሚደረገው ድጋፍ የለም፤ ኢንተግሬትድ ሲስተም የለም፤ ሲስተም ይኑር፣ መተሳሰር ይኑር የሚሉ ይገኙበታል።

በውይይቱ ማጠቃለያ ነጥቦች የኮርፖሬሽኑ የኦፕሬሽን ዘርፍ ም/ዋና ስራ አስፈፃሚ አቶ ዋዩ ሮባ ያላቸውን የግምገማ ውጤት ሲያስቀምጡ እንደተናገሩት፤ የፋብሪካዉ ከፍተኛ አመራሮች ስትራቴጂክ ሆኖ ያለመምራት፤ የማኔጅመንቱ የቡድን ስሜት ያለመኖር፤ ለተፈጠረው ክፍተት የከሰም ስር ፋብርካ ማኔጅመንት እና የስር ኮርፖሬሽን ከፍተኛ አማራሮች ሃላፊነት መሆኑን፤ ከፍተኛ አመራሩ አድርባይ የማይታገል እንደነበረ፤ ከፍተኛ አመራሩ ጠባቂነት መንፈስ ያለዉ መሆኑ፤ የክትትል እና ቁጥጥር ግምገማ አለመኖር (ይህም ሲባል የአንድ ወር፣ የሶስት ወር እና የስድስት ወር ግምገማ አለመኖር)፤ የአካባቢ ማህበረሰብ አለማሳተፍ ፤ የከፍተኛ አመራሩ ቡድንተኝነት መኖሩ፤ ቡድን መሪዎች መታገል ላይ ክፍተት ያላቸዉ መሆኑ፤ ከፍተኛ አመራሩ ባለፉት ስምነት ወራት ያልነበረ መሆኑ፤ አሰራሮች ተከብረውሮ እየተሠራ እንዳልነበረ በግልፅ በመድረኩ ላይ አስቀምጠዋል።  

እንዲሁም የኮርፖሬሽኑ ስትራቴጂክ ድጋፍ ም/ዋና ስራ አስፈፃሚ የአቶ በዛብህ በሰጡት የማጠቃለያ ነጥቦች እንዳስቀመጡት፤ የተበተነ የመካከለኛ አመራር መኖሩ፤ ከፍተኛ አመራሩ ችግር ፈቺ አለመሆኑ፤ ከፍተኛ አመራሩ ዉሳኔ ሰጭ አመራር አለመሆኑ፤ አድርባይ ማኔጅመንት መኖሩን፤ ለዉድቀቱ የመጀመርያ የከፍተኛ አመራር አብሮ አለመስራት፤ ተጠያቂነት አለመኖር፤ ችግር ፈቺ ማኔጅመንት ያለመኖር፤ ከአካባቢ ማህበረሰብ ጋር አብሮ ያለመስራት መሆናቸውን ገልጸዋል።

በቀጣይ ከግምገማው ውጤት ቀጣይ አቅጣጫዎች መነሻ የትኩረት አቅጣጫዎች ሰፍረዋል፤ በየደረጃዉ የአመራር መድረክ ማዘጋጀት፤ ለከፍተኛ አመራሩ የቡድን ስሜት በመፍጠር መስራት፤ በአንድ ወር ዉስጥ ምርት ላይ ለዉጥ ማምጣት፤ ማህበረሰቡን አሳታፊ ማድረግ፣ አብሮ መስራት፤ የበታች አመራሮች እና ፈፃሚዎች መደገፍ፣ መከታተል፣ ማብቃት፤ ከፍተኛ አመራሩ ስትራቴጂክ ሆኖ መምራት ይኖርበታል። ከፍተኛ አመራሩ ችግር ፈቺ መሆን፤ የአሚባራ ሂሳብ በአንድ ወር ዉስጥ መዝጋት፣ ማስተካከል፤ ባጠቃላይ ያለዉ የሂሳብ አያይዝ ክፍተት ማስተካከል፣ ማረም፤ጥንስስ ቡድንተኝነት ማስወገድ፤ ህግና ደንብ ማክበር፣ ማስከበር፤ ጥራት ያለዉ ደረጃ እድገት፣ ቅጥር ማካሄድ፤ ከአድርባይነት ነፃ መሆን እና መተጋገል እንዳለባቸው፤ በማሽነሪ አያያዝ ላይ ለዉጥ ማምጣት፤ ዉሳኔ ሰጭ ማኔጅመንት አመራሮች መፍጠር፤ በተነሱት የመልካም አስተዳደር ችግሮች ላይ መወያየት እና መፍትሔ ማስቀመጥ ናቸው።¾

የኢፌዲሪ መንግስት ፕሬዚደንት ዶ/ር ሙላቱ ተሾመ በመስከረም ወር መጨረሻ የሕዝብ ተወካዮች እና የፌዴሬሽን ም/ቤቶች የጋራ መክፈቻ ሥነሥርዓት ላይ ተገኝተው ካደረጉት ንግግር ቁምነገሮች ውስጥ በያዝነው ዓመት ለመንግሥት ሠራተኞች የደመወዝ ጭማሪ እንደሚደረግ መናገራቸው አንዱ ነው። ይህን ተከትሎ ጥር 9 ቀን 2009 ዓ.ም ለፌዴራል መንግሥት የ2009 በጀት ዓመት ተጨማሪ በጀት የሚጠይቅ ሰነድ ለፓርላማው ቀረበና ጸደቀ። የተጨማሪ በጀቱን አስፈላጊነት ለማብራራት በገንዘብና ኢኮኖሚ ትብብር ሚኒስቴር ተዘጋጅቶ በሚኒስትሮች ም/ቤት ታይቶና ጸድቆ ለፓርላማው የቀረበውና በኋላም በፓርላማው የፀደቀው ሰነድ ምን ይላል የሚለውን ማየት ተገቢ ይሆናል። በሰነዱ መግቢያ ላይ ከሰፈሩት ቁምነገሮች መካከል የደመወዝን ጉዳይ የሚመለከተው እንዲህ ይነበባል። «የተጨማሪ በጀት ያስፈለገበት ዋና ምክያቶች መንግሥት ከጥር 1 ቀን 2009 ዓ.ም ጀምሮ ለመንግሥት ሠራተኞች የሚያደርገውን የደመወዝ ጭማሪ ለመሸፈን….» እያለ ይቀጥላል። «የደመወዝ ጭማሪ» የምትለዋ ቃል ይሰመርበት። በሰነዱ ገጽ 2 ላይ «የደመወዝ ጭማሪ» በሚል ንዑስ ርዕስ ሥር መንግሥት የደመወዝ ጭማሪ ለማድረግ በወሰነው መሰረት…..» እያለ ይቀጥላል። ይህ ጉዳይ ፓርላማ ለውይይት ከቀረበ በኋላ የመንግሥትም ሆነ የግል መገናኛ ብዙሃን “የደመወዝ ጭማሪ ተደረገ” እያሉ ዜናውን ሲያስተጋቡ ከረሙ።

ይህ ዜና ከተሰማ በኋላ በዋንኛነት በመምህራን ዘንድ “የደመወዝ ጭማሪው እኛንም ሊያካትት ይገባል” የሚል የቅሬታ ድምጾች እዚህም እዚያም መሰማት ሲጀምሩ ከሰሞኑ የፐብሊክሰርቪስናየሰውሀብትልማትሚኒስቴርእናትምህርትሚኒስቴር በጋራ በጉዳዩ ላይ ማብራሪያ (መግለጫ) ለመስጠት ተገደዱ። በመግለጫቸው መንግሥት በጥር ወር 2009 ያደረገው ጭማሪ የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ እንጂ የደመወዝ ጭማሪ አይደለም አሉ። ተቋማቱ ፈጥነው በጉዳዩ ላይ ማብራሪያ መስጠታቸው ተገቢ እርምጃ ሆኖ ነገሩን ግን በደፈናው እንደተራ የአረዳድ ግድፈት አስመስለው ለማቅረብ የሄዱበት ርቀት ራሳቸውን ጭምር ትዝብት ላይ የጣለ ነው። ለምን ቢባል ቀድሞውኑ የደመወዝ ጭማሪ መደረጉን ያወጀው ራሱ ሥራ አስፈጻሚው አካል እንጂ ሕዝቡ አልነበረምና ነው። በደመወዝ ስኬል እና በደመወዝ ጭማሪ መካከል ያለውን ድንበር መለየት ያልቻለውም ይኸው የሥራ አስፈፃሚው አካል እንጂ ሌላ አልነበረም። የሕዝብ ተወካዮች ም/ቤትም ቢሆን በአስፈፃሚው አካል የቀረበለት ሰነድ ላይ ተወያይቶ ከማፅደቅ በስተቀር ስያሜውን በተመለከተ ማለትም የደመወዝ ጭማሪ ነው ወይንስ የደመወዝ ስኬል ማሻሻያ በሚለው ርዕሰ ጉዳይ ላይ ያነሳውና የተወያየበት አንዳችም ጉዳይ አልታየም። እናም ሚኒስቴር መ/ቤቶቹ በመግለጫቸው ወቅት በቅድሚያ ለተፈጠረው ስህተት በይፋ ሕዝቡን ይቅርታ ጠይቀው ወደማስተካከያ ቢገቡ በሕዝብ ዘንድ የተሻለ ተአማኒነትን ለማትረፍ ይበጃቸው ነበር። ግን አልሆነም። ዛሬ የደመወዝ ጭማሪ ነው ተብሎ የታወጀውን በማግስቱ፤ የለም የደመወዝ ስኬል ነው በማለት ሁለት የተለያዩ መግለጫዎችን ለሕዝብ መስጠት ትዝብት ላይ የሚጥል አካሄድ ነው። መንግስት በሕዝብ ዘንድ ያለውን ተአማኒነት የሚጎዳ ነው።

ለማንኛውም የፐብሊክሰርቪስናየሰውሀብትልማትሚኒስቴርእናትምህርትሚኒስቴር ስህተቱን ለማረም ከሰሞኑ በጋራ የሰጡት መግለጫ እነሆ፡-

***          ***          ***

 

የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ የሚባለው ደመወዝን ከገበያ ጋር ለማቀራረብ የመንግስትን የመክፈል አቅም ከግምት ውስጥ በማስገባት የሚደረግ ማሻሻያ ነው። የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ ሲደረግ ቀድሞ ማስተካከያ የተደረገባቸውን ወይም የተሻለ ክፍያ የሚያገኙ ሠራተኞችን አይመለከትም። የኑሮ ውድነት ማካካሻ የሚባለው ደግሞ ወቅታዊ የገበያ ሁኔታ በሰራተኛው ኑሮ ላይ የሚያደርሰውን ጫና ለመቅረፍ የመንግስትን የመክፈል አቅም ከግምት ውስጥ በማስገባት የሚደረግ የኑሮ ውድነት ማካካሻ ነው። የደመወዝ ስኬል ማስተካከያም ሆነ የኑሮ ውድነት ማካካሻ ያለፉት 10 ዓመታት ተሞክሮ የሚያሳየው በአማካይ በየሦስት ዓመቱ መደረጉን ነው።


በሌላ በኩል የደመወዝ ጭማሪ ከመደበኛ የውጤት ተኮር ምዘና ውጤት ላይ ተመሥርቶ ለአንድ ሰራተኛ ከተመደበበት የሥራ ደረጃ የጣሪያ ደመወዝ ሳያልፍ የሚደረግ መደበኛ የእርከን ደመወዝ ጭማሪ ነው። በዚህም ሠራተኛው ከነበረበት የመነሻ ወይም የእርከን ደመወዝ ወደ ቀጣዩ የእርከን ደመወዝ ላይ እንዲያርፍ የሚደረግበት አሰራር ነው።


በሐምሌ 2008 ለመምህራን የፀደቀው ማሻሻያ የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ ነው። በተመሳሳይ በጥር ወር 2009 ዓ.ም.በሚኒስትሮች ምክር ቤት ለመንግስት ሰራተኞች የፀደቀውም የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ ነው። ሁለቱም የደመወዝ ጭማሪ አይደሉም።


በያዝነው በጀት ዓመት መጀመሪያ የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ የተደረገላቸው ተቋማት አሉ። እነዚህም ዳኞች፣ ዐቃብያነ ህግ፣ መምህራንና የአካዳሚ ሠራተኞች እና የገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ናቸው። ከአገሪቱ ኢኮኖሚና የመክፈል አቅም ጋር እንዲሁም ከአሰራር አኳያ የስኬል ማስተካከያ በየመንፈቅ አመቱ ሊካሄድ የሚችል ባለመሆኑ እነዚህ ተቋማት በአሁኑ ስኬል ማስተካከያ አልተካተቱም።


በተመሳሳይ ቀድሞውንም የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ የተደረገላቸውና በልዩ ስኬል የዓላማ ፈፃሚዎች ደመወዝ ስኬል እየተስተናገዱ የነበሩና በአንፃራዊ መልኩ በተለያዩ ጊዜያት ከሌላው የመንግሥት ሠራተኛ ከፍ ያለ የደመወዝ ስኬል ተፈቅዶላቸው የነበሩ 33 ተቋማትም በአሁኑ ማስተካከያ አልተካተቱም። (ዝርዝራቸው ከግርጌ ቀርቧል።)


ስለሆነም ይህ የአሁኑ የመንግስት ሰራተኞች የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ የሚመለከተው ከተጠቀሱት ውጪ ያሉትን በፌዴራልና በክልል ያሉ በመንግሥት በጀት የሚተዳደሩ የመንግሥት ሠራተኞች፣ የፖሊስና መከላከያ ሠራዊት አባላት፣ የሕዝብ ተመራጮችንና ተሿሚዎችን ነው። ይህም በተሟላ ጥናት ላይ የተመሠረተና የመንግሥትንም የመክፈል አቅም ያገናዘበ በመሆኑ ፍትሃዊ ነው።


የአሁን የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ ዝቅተኛ ደመወዝ 582 ብር የነበረውን መነሻ ደመወዝ ወደ 860 ስኬሉን ከፍ የሚያደርግ እና መድረሻ ጣሪያውን 1,439 ብር የሚያደርግ ነው። ከፍተኛ ደመወዝ ፕሣ - 9 ሲሆን 5,781 ብር የነበረው መነሻው ወደ 7,647 በማሳደግ እና ጣሪያውን 10,946 በማድረግ ስኬሉ ተሻሽሏል።


አሁን የተደረገውን የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ በተመለከተ ያለው ሁኔታ ይህ ሆኖ ሳለ በአንዳንድ አካባቢዎች ላይ የፐብሊክ ሰርቫንቱን የደመወዝ ስኬል ማስተካከያን እንደ ደመወዝ ጭማሪ በመውሰድ በቅርቡ ማስተካከያ የተደረገላቸውን መምህራንንም ይመለከታል በሚል የሚራመደው ሀሳብ የተሳሳተ መሆኑን መረዳትና ትክክለኛውን ሁኔታ መገንዘብ ያስፈልጋል።


የመምህራን ደመወዝ ስኬል ማስተካከያ በበጀት ዓመቱ መጀመሪያ ሐምሌ 2008 ዓ.ም ላይ ሲደረግ መምህራን የሰው ኃይልን የመቅረፅ ትልቅ ተልዕኮ ያላቸው በመሆኑ የተለየ ትኩረት በመስጠት ነው። አሁን ለሌሎች ተቋማት የተደረገው የደመወዝ ስኬል ማስተካከያም ቢሆን ከመምህራን የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ ጋር ሲነፃፀር ከፍተኛ ልዩነት ያለው ነው። ይህንንም የተወሰኑ አብነቶችን በማንሳት ማየት ይቻላል።


1) መሰናዶ ት/ቤት 2ኛ ድግሪ ያለው ጀማሪ መምህር 4,269 ብር ሲሆን 2ኛ ዲግሪ ያለው ጀማሪ ሠራተኛ በሌሎች ተቋማት 3,137 ብር ነው። ይህ ሰባት ዕርከን ልዩነት ያለው ነው። እንዲሁም ከፍተኛ መሪ ርዕሰ መምህር 12,112ብር የሚከፈለው ሲሆን በሌሎች መንግሥት ተቋማት ያለው መካከለኛ አመራር [ዳይሬክተር፣ ሥራ ሂደት ባለቤት፣ ጽህፈትቤት ኃላፊ ወዘተ] 7,647 ብር ይከፈለዋል። ይህ ከአሥር እርከን በላይ ልዩነት ነው።


2) በኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ በመጀመሪያ ዲግሪ በመምህርነት የተቀጠረ 4,662 ብር በሌሎች የመንግሥት ተቋማት 2,748 ብር ይከፈለዋል። ይህ የ12 (አሥራ ሁለት) እርከን ልዩነት ያለው ነው። በዚሁ መስክ ከፍተኛ መሪ መምህር III 11,720 ሲከፈለው በመንግሥት ተቋማት ያለ መካከለኛ አመራር [ዳይሬክተር፣ ሥራ ሂደት ባለቤት፣ ጽህፈት ቤትኃላፊ ወዘተ] 7,647 ብር ይከፈለዋል። ይህ ደግሞ ከአሥር እርከን በላይ ነው።


3) በመጀመሪያ ዲግሪ ቴክኒካል ድሮዊንግ መምህር 4,085 ብር ሲከፈለው በሌሎች ተቋማት ያለው ግን 2,748 ብርይከፈለዋል። ይህ ደግሞ የዘጠኝ እርከን ልዩነት ያለው ነው። በተመሳሳይ ዘርፍ ከፍተኛ መምህር 10,567 ብር ሲሆን በሌሎች ተቋማት 7,647 ብር ነው። ይህ የዘጠኝ እርከን ልዩነት ነው።


4) ከ9ኛ-10ኛ ክፍል ጀማሪ መምህር 3,137 ብር ሲሆን የመጀመሪያ ዲግሪ በሌሎች ተቋማት ጀማሪ 2,748 ብር ነው። ይህም የሦስት እርከን ልዩነት ያለው ነው። የከፍተኛ መሪ መምህር 8,539 ሲሆን በሌሎች ተቋማት መካከለኛ አመራር [ዳይሬክተር፣ ሥራ ሂደት ባለቤት፣ ጽህፈት ቤት ኃላፊ ወዘተ] ደመወዝ ግን 7,647 ነው።


5) ከ1ኛ-8ኛ ክፍል ጀማሪ የዲፕሎማ መምህር 2,404 ብር ሲሆን በሌሎች ተቋማት 2,100 ብር ነው። ይህም የሦስትእርከን ልዩነት ያለው ነው።


6) የሰርተፍኬት መምህራን ጀማሪ መምህር 1,828 ብር ሲሆን በሌሎች ተቋማት 1,370 ብር ነው። ይህ የስድስት እርከን ልዩነት ያለው ነው።


ስለሆነም በአጠቃላይ ሲታይ መንግሥት ለመምህራን የተለየ ትኩረት እንደሰጠና ይህም ተገቢ መሆኑን ማየት ይቻላል። በቀጣይነትም በተለይ የመኖሪያ ቤት፣ የትራንስፖርትና መሰል ድጋፎች በሁሉም አካባቢዎች አቅም በፈቀደ መጠን ደረጃ በደረጃ እየተሟሉ መሄድ ይኖርባቸዋል። ከዚህ አኳያ የተጀመሩ ሥራዎችም አበረታች ናቸው። በዚህ አጋጣሚ መላ መምህራን እንደ ከዚህ ቀደሙ ሁሉ ብቁና ተወዳዳሪ ዜጋን ለማፍራት የምታደርጉትን ትጋት በማጠናከር በሀገራችን የሕዳሴ ጉዞ ላይ አሻራችሁን ለማሳረፍ እንድትረባረቡ ጥሪ እናቀርባለን።

 

በተለያዩ ጊዜያት ከሌላው የመንግሥት ሠራተኛ ከፍ ያለ የደመወዝ ስኬል ተፈቅዶላቸው የነበሩ ተቋማት የሚከተሉት ናቸው፣


1. የኢትዮጵያ የግብርና ምርምር ኢንስቲትዮት ተመራማሪዎች
2. ብሔራዊ ኘላን ኮሚሽን
3. የፖሊሲ ጥናት ምርምር ማዕከል
4. የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለሥልጣን
5. የከተማ ልማትና ቤቶች ሚኒስቴር
6. ኮንስትራክሽን ሚኒስቴር
7. የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ኮሚሽን
8. የፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤት
9. የብዝሀ ህይወት ኢንስቲትዮት የተመራማሪዎች
10. ብሔራዊ የአፈር ምርምር ላቦራቶሪ
11. ብሔራዊ የእንስሳት ጤና ምርምር ማዕከል ተመራማሪዎች
12. የመንገድ ትራንስፖርት ባለስልጣን
13. የመንግስት የልማት ድርጅቶች ሚኒስቴር
14. የማዕከላዊ ስታትስቲክስ ባለስልጣን
15. የደን ምርምር ኢንስቲትዮት
16. የኢትዮጵያ ካይዘን ኢንስቲትዮት
17. የገንዘብና ኢኮኖሚ ትብብር ሚኒስቴር
18. የቡናና ሻይ ልማትና ግብይት ባለስልጣን
19. የፌዴራል አነስተኛና መካከለኛ የማንፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪ ልማት ኢንስቲትዮት
20. የከተሞች የሥራ እድል ፈጠራና ምግብ ዋስትና ኤጀንሲ
21. የታላቁ የኢትጵያ ሕዳሴ ግድብ ግንባታ ሕዝባዊ ተሳትፎ አስተባባሪ ምክር ቤት
22. ባዮቴክኖሎጂ ኢንስቲትዮት
23. ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት
24. ከፍተኛ ፍርድ ቤት
25. የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት
26. የተቀናጀ መሠረተ ልማት ማስተባበሪያ ኤጀንሲ
27. የውጭ ግንኙነት ስትራቴጂያዊ ጥናት ኢንስቲትዮት
28. የብሔራዊ አደጋ ስጋት ሥራ አመራር ኮሚሽን
29. የኢትዮጵያ ኮንስትራክሽን ኘሮጀክት ማኔጅመንት ኢንስቲትዮት
30. የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ኤጀንሲ
31. የኢትዮጵያ ኘሬስ ድርጅት
32. የፋይናንስ ደህንንት መረጃ ማዕከል
33. ብሔራዊ መረጃ መረብ ደህንነት ኤጀንሲ ናቸው። 

ሀገራቸውን ዴሞክራሲያዊ በሆነ መንገድ በመምራት ውጤታማ የሆኑ የአፍሪካ መሪዎችን፣ የላቀ ክብርና ሞገስ እንዲላበሱ በማሰብ የተጀመረው፣ በትውልድ ሱዳናዊ በሆኑት ቱጃር የመሠረቱት የሞ ኢብራሂም ፋውንዴሽን ዓመታዊ ሽልማቱን ለማከናወን ዘንድሮም መስፈርቱን የሚያሟላና በአርአያነቱ የሚጠቀስ አፍሪካዊ መሪ ማጣቱን የተለያዩ ዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን ሰሞኑን ሲዘግቡ ሰንብተዋል።

ዶ/ር ሞ.ኢብራሂም - ጥቁር ቢሊየነር 

የሞ- ኢብራሂም ግለታሪክ እንደሚያሳየው እ.ኤ.አ. በ1946 ሱዳን ውስጥ የተወለዱ ሲሆን፤ በብሪታኒያ ተፅዕኖ ፈጣሪ ጥቁር ነጋዴ ለመሆን የበቁ ናቸው። ሴልቴል (Celtel) በመባል የሚታወቀው ዓለም አቀፍ የሞባይል ኩባንያ በመመስረት የቢሊየነርነት ጎዳና የተያያዙ ውጤታማ የቢዝነስ ሰው ናቸው። በፎርብስ መጽሔት መረጃ መሠረት እ.ኤ.አ በ2017  የሞ- ኢብራሒም ጠቅላላ የሐብት መጠን 1 ነጥብ 14 ቢሊየን ዶላር መሆኑ ተዘግቧል።

 

ዶ/ር ሞ- ኢብራሂም በስማቸው ማለትም ሞ ኢብራሂም ፋውንዴሽን እ.ኤ.አ. በ2007 ያቋቋሙ ሲሆን፤ ፋውንዴሽኑ ከሚሰራቸው ተግባራት ቀዳሚው የአፍሪካ ሀገራትን በመሪነት አገልግለው የተሰናበቱና በአርአያነት ሊጠቀሱ የሚችሉ መሪዎችን - ዕውቅና መስጠት፣ ለሕይወታቸው በቂ የሆነ መተዳደሪያ እንዲያገኙ መደገፍ ይገኝበታል።

 

አፍሪካዊያን መሪዎች ሥልጣንን የሙጢኝ ከሚሉባቸው በርካታ ምክያቶች መካከል ከሥልጣን በኃላ በቂ መተዳደሪያ ያለመኖር ሥጋት አንዱ መሆኑ ይታወቃል። ሞ- ኢብራሂም ፋውንዴሽን ዴሞክራት የሆኑ መሪዎችን አክብሮ ለማስከበር አልሞ የተነሳ ነው። በሕጋዊና ሠላማዊ ምርጫ ወደሥልጣን ወጥተው፣ ሀገራቸውን ዴሞክራሲያዊ በሆነ መንገድ የመሩና፣ የስልጣን ጊዜያቸው ሲያበቃም ሠላማዊ የስልጣን ሽግግር ያደረጉ መሪዎችን ፋውንዴሽኑ ፈልጎና አፈላልጎ፣ በአርአያነት ዕውቅና ሰጥቶ፣  ይሸልማል። የቀድሞ መሪዎቹ ከፋውንዴሽኑ በሚለገሳቸው ገንዘብ ደልቀቅ፣ ቀብረር ያለ ሕይወትን እንዲመሩ ይረዳቸዋል ተብሎ ይገመታል።

 

ፋውንዴሽኑ ዓመታዊ ሽልማቱን ለማከናወን ራሱን የቻለ የሽልማት ኮሚቴ ያዋቀረ ሲሆን፤ ኮሚቴውን የሚመሩት የቀድሞ የአፍሪካ ኅብረት ዋና ፀሐፊ ዶ/ር ሳሊም አህመድ ሳሊም ናቸው። በኮሚቴ አባልነትም አምስት ታዋቂ ግለሰቦች ተካተውበታል።

 

ስለሽልማቱ

የሞ- ኢብራሂም ፋውንዴሽን በአርአያነት ተመርጠው ለሚያሸንፉ የቀድሞ የአፍሪካ ሀገራት መሪዎች ከሚሰጣቸው ሽልማት መካከል ሥልጣናቸውን በሠላም ሲያስረክቡ በ10 ዓመታት የሚከፈል 5 ሚሊየን ዶላር የሚሸልም ሲሆን፤ በተጨማሪ በየዓመቱ 200 ሺህ ዶላር የሕይወት ዘመን ሽልማት ይሰጣል። ይህ ሽልማት ከዓለም አቀፉ የኖቬል ሽልማት (1 ነጥብ 3 ቢሊየን ዶላር) ጋር ሲነፃጸር እጅግ ከፍተኛ ነው።

እነማን ተሸለሙ?

ፋውንዴሽኑ እስካሁን ድረስ አምስት ያህል ሽልማቶችን አከናውኗል። የመጀመሪያው ሽልማት እ.ኤ.አ. 2007 የተጀመረ ሲሆን፤ የሞዛምቢኩ መሪ የነበሩትና ሞዛምቢክን ከእርስ በርስ ጦርነት አላቀው ሠላማዊና ዴሞክራሲያዊ ሀገር መገንባት የቻሉት ጃኪዩም ቺሳኖ (Joaquim Chissano) ነበሩ።

 

እ.ኤ.አ. በ2007 በተመሳሳይ ዓመት የቀድሞ የደቡብ አፍሪካ የነፃነት ታጋይ እና የሀገሪቷ መሪ የነበሩት ኔልሰን ማንዴላ የድርጅቱን ልዩ የክብር ሽልማት መቀዳጀት ችለዋል።

 

እ.ኤ.አ. በ2008 የቦስትዋና መሪ የነበሩትና ሀገራቸውን ሠላምና መረጋጋት ከማጎናፀፍ አልፈው በተለይ የኤች አይ ቪ/ኤድስ ወረርሽኝ አሳሳቢ በነበረበት ዓመታት የሚታይና የሚዳሰስ የለውጥ ሥራዎችን በማከናወን የሕዝባቸው ባለውለታ የነበሩት  ፌስቱ ሞጌይ (Festus Mogae) ተመርጠው በክብር ተሸልመዋል።

 

እ.ኤ.አ. በ2011 ፔድሮ ፒየርስ (Pedro Pires) የኬፕቨርድ ፕሬዚደንት በመሆን ለሀገራቸው ሠላምና ዴሞክራሲ የላቀ አስተዋፅኦ በማድረጋቸው ተሸላሚ ሆነዋል።

 

እ.ኤ.አ. በ2014 ግን የናሚቢያ መሪ የነበሩት ሀፉኩፓይ ፖሀምባ (Hifikequnye Pohamba) በላቀ ብቃታቸው ተመርጠው ተሸልመዋል። ፖሀምባ በሀገራቸው የተረጋጋ ሠላምና ዴሞክራሲን እንዲሁም የመገናኛ ብዙሃን ነፃነት እና የዜጎች የሰብዓዊ መብት አያያዝን በማሻሻል ውጤታማ መሆናቸው ተነግሯል።

 

እነሆ እ.ኤ.አ. ከ2015 ጀምሮ ለተከታታይ ዓመታት እንዲሁም ድርጅቱ መሸለም ከጀመረባቸው ዓመታት መካከል እ.ኤ.አ በ2012 እና 2013 የተቀመጠውን መስፈርት የሚያሟላ ተሸላሚ አፍሪካዊ መሪ ማግኘት አልተቻለም። በሀገራቸው ነፃ ምርጫ፣ ዴሞክራሲ፣ ሠላምና መረጋጋት፣ የመገናኛ ብዙሃን ነፃነት እንዲሁም የዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች አክብረው በማስከበር፣ የተመረጡበትን የሥልጣን ዘመን ሲያበቃ በሠላም የሥልጣን ሽግግር በማድረግ በአርአያነት የሚመረጡ አፍሪካዊያን መሪዎችን ማፈላለግ የተፈጥሮ ማዕድን የመፈለግ ያህል አድካሚ መሆኑ የሚያሳስባቸው  ወገኖች የመኖራቸውን ያህል ሁኔታው ተስፋ አያስቆርጥም በሚል ፋውንዴሽኑ በፍለጋ ተግባሩ እንዲቀጥል የሚወተውቱ የፖለቲካ ተንታኞችም በየመገናኝ ብዙሃኑ እየተስተዋሉ ነው።

 

ሞ- ኢብራሂም ፋውንዴሽን፤ ባስቀመጠው ጥብቅ መስፈርት መሠረት ማለትም የመንግሥታቸው ርዕሰ ብሔር የነበሩ፣ በዴሞክራሲያዊ መንገድ ተመርጠው በሀገራቸው ሕገመንግሥት መሠረት ሀገራቸውንና ወገናቸውን የመሩና በተግባራቸውም ለውጥ ማምጣት የቻሉ፣ ብቃት ያለው አመራር የሰጡ፣ ሥልጣናቸውንም በሠላማዊና ሕጋዊ መንገድ ለተተኪዎቻቸው ያስረከቡ አፍሪካዊያን መሪዎችን ለመሸለም ፍለጋውን ቀጥሏል። የሆነስ ሆነና በቀጣይ ዓመታት ሌላው ቀርቶ ከአፍሪካ ኅብረት 53 አባል ሀገራት በአርአያነት ተመርጦ ለወግ ለማዕረግ የሚበቃ አፍሪካዊ መሪ እናገኝ ይሆን? ማን ያውቃል?¾

ከተማው ገረመው

ነፍሳቸውን ይማረውና ኘ/ር ሪቻርድ ፓንክረስት ባቋቋሙት የኢትዮጵያ ጥናትና ምርምር ተቋም (IES) በ1988 ዓ.ም የተሰናዳ ሰነድ ይህንን ሰሞን እያነበብኩ ነበር። ግሩም ነው!! አጃይብም እንጂ!

የ“አድዋ ውሎ” የሰነዱ መጠሪያ ነው። የዓይን እማኞች ምስክርነትን ሥመ-ጥሮቹ የታሪክ ሊቃውንት ለ100ኛ ዓመት መታሰቢያ የሰነዱት ነበር - - - - - - -

ኢትዮጵያዊነቴን ወደድኩት፣ አከበርኩት፣ ለካ እንዲህ ያጌጠ ታሪክ ባለቤት ነን! - - - -  ለካ እንዲህ የጀግኖች ዘር ነን! ለካ ህብረት ነበረን፣ ፍቅር ነበረን - - - - ደግነት ነበረን - - - ብልሃትም ነበረን - - - - - አንድ በአንድ … እንመልከት፤

ጀግንነት

“- - - - - - ፈታውራሪ ገበየሁ ግን ታሞ ሰንብቶ ነበርና በበቅሎ ተቀምጦ መሳሪያ ሳይዝ ዘንግ ብቻ ይዞ አይዞህ ዕይርሞ ያለቀብህ በጐራዴ በለው! እያለ ሲያዋጋ ዋለ። ሰውም - -- -  እጄን ያዘኝ! ነፍጤን ተቀበለኝ እየተባባለ በገደሉ እየተቆናጠጠ ወጥቶ ጣሊያንን ድል አደረገው። በዚያም ሰሞን ሰው ሁሉ ገበየሁ ገበየሁ ብሎ አነሳው። ጐበዝ አየሁ ብሎ አወጣለት። (23)

ይህ ብቻ አይደለም ጠላት አድዋ ስላሴ ጉልላት ላይ መድፍ ጠምዶ የወገንን ጦር ሲፈጀው ደረት ለደረት እንደ እባብ ተስቦ ጐትቶ ቢያወርደው ጊዜ

 

 

“አድዋ ሥላሴን ጠላት አረከሰው

ገበየሁ በሞቴ ግባና ቀድሰው” አላቸዋ!!

ጀግንነት ይቀጥላል - - -

 

 

“ምሽትም በሆነ ጊዜ ሊቀ መኳስ አባተና በጅሮንድ ባልቻ ተጠሩ። እንግዲህ ከዚህ ጉድባ ውስጥ ያሉትን ኢጣልያኖች ሳላወጣ ወዲያና ወዲህ አልልም እናንተም አረር እንዳይመታችሁ መታኮሳችሁን አብጁ ብለው አዘዙአቸው። ሊቀ መኳስ አባተም ካሽከሮቹ ጋር ሆኖ የኢጣሊያውን ዘበኛ አባሮ በስተግራ በኩል ካቡን ክቦ (ምሽግ) መድፎቹን መትረየሱንም አልቦበት (ጠምዶበት) ነበር። ደግሞ በስተቀኝ በኩል በጅሮንድ ባልቻም እንደዚሁ ሌሊቱን ሲክብ አድሮ መድፎቹን መትረየሱንም አለበበት (አነጣጠረበት)። ኢጣሊያኖችም ጦሩ እንደቀረባቸው ባዩ ጊዜ መድፋቸውንም ነፍጣቸውንም ጠንክረው ይተኩሱ ጀመር።

ሊቀ መኳስ አባተም ብልህ ዓይነጥሩ ነፍጠኛ ነውና ኢጣሊያኖች ታቦተ እየሱስን አውጥተው የገቡበት ቤተክርስቲያን በመነጥር እያየ፤ እየመዘነ መስኮቱን በመድፍ ይመታው ጀመር። የመድፋቸውንም መንኩራኩር በመድፍ ሰበረው። (27)

ለዚህም ነው ለካ ዘር ማንዘሩ ከየትም ይሁን ከየት ጀግናን ማወደስ ባህሉ የሆነው ማኀበረሰብ (አንዳንዶች ተረተኛ እያሉ ከእውነት እና ከእውቀት ቢጣሉም)

 

“አባተ አባ ይትረፍ አዋሻኪ ነው

መድፍን ከመድፍ ጋር አቆራረጠው”

ብሎ የተቀኘላቸው። የሊቀመኳስ አባተ ቧ ያለው ጀግንነት ይቀጥላል “ሊቀመኳስ አባተም ኢጣሊያው ከጉድባው (ምሽጉ) እስኪወጣ ድረስ እንቅልፍ አልተኛም ወገቡን አልፈታም። እንዳይንቀሳቀሱ አስጨንቆ አስጠብቦ በመድፍና በመትረየስ ይጠብቃቸው ነበር። በዚያ ሰሞን ሊቀመኳስ አባተ የሰራውን ሥራ ሌላ ሰው ሊያደርገው አይችልም።” (29)

ይሄ ነው እንግዲህ የዓይን እማኞች ምስክር። እነ እውነት ብርቁ፤ እውቀት ድንቁ! አድዋን አታጋኑት! ይሉናል። አታካብዱት! ይሉናል እነሱ ለምን እንደሚያቀሉት ባይገባንም። ዘመናዊ ትምህርት ባልነበረበት በዚያ ዘመን በዲግሪ ተለክቶ የሚተኮሰውን መድፍ እንዴት ቢያዋህዱት! እንዴትስ ቢያውቁት ነው መድፍን በመድፍ የበተኑት?

በሰነዱ ውስጥ ልቤን የሚነካው የአያቶቻችን ጀግንነት ብቻም አይደለም ርህራሄያቸውም እንጂ - - - - መቀሌ ላይ በውሃ ጥም ጣሊያኖች ሊያልቁ ሲሉ እንዲህ ሆነ፡- “ከዚህ በኋላ አጼ ምኒልክ ኢጣልያኖችን በማሩአቸው ጊዜ በጅሮንድ ባልቻን ልከው ሰውም ከብቱም ውሃ ይጠጣ ብለው ዘበኞቻቸውን አዘዙ። ኢጣልያኖችንም ይህንን በሰሙ ጊዜ ወደ ውሃው ሲወጡ ዘመዱን ለመገናኘት የናፈቀ ሰው ይመስላሉ እንጂ ጠላት ወዳለበት ይሄዱ አይመስልም። ከብቱም ውሃ ጠጣ - - - -  አንዲቷም ውሻ በሩ ቢከፈትለት ሩጣ ወጥታ ከውሃው ደርሳ - - - -”

እንደምን ያለ ርህራሄ ነው? ባህር አቋርጦ፣ አገር ሊያጠፋ መጣ ጠላቱ እና ለከብቱም፣ ለውሻውም የሚያዝን ህዝብ፣ የሚያዝን ንጉስ! እውነት የገዛ ወገኖቹን በአንትራክስ በሽታ ይገድላቸዋልን? “መልስ” አንተ ባህር ማዶ ያለው ዲቃላ ፓለቲከኛ!

ደስ የሚለው፣ ቅድመ አያቶቻችን ቸርነታቸው እና ደግነታቸው ስለ ፍቅር፣ ስለ ሰላም፣ ስለ እርቅ እንጂ የሞኝነት፣ የጅልነት እና ያላዋቂነት፣ አለመሆኑ ነው “ነገር ግን - - - -“ አሉ እምየ ምኒልክ - - - - “- - - - እነዚህን ሰዎች ከነመድፋቸው ከነነፍጣቸው መስደዴ የሞኝነት፣ አይምሰልህ። ስለ ፍቅር ያደረኩት ነው። አሁንም ብትታረቁም ድንቅ! ጦርነት ከከጀላችሁ እነዚህን ጨምራችሁ ጠቅላችሁ ኑ ብለው ከነመድፋቸው ከነነፍጣቸው ሰደዱ”

እንዲህ ነበሩ ጥቁሩ ሰው! ለምነው፣ ተማፅነው፣ እምቢ ላላቸው ፤ አልሰማ ላላቸው ነበር ክንዳቸውን የሚያሳዩት። በግዛት አንድነትም ጊዜ የሆነው ይሄው ነው።

ዛሬ ዛሬ እድሜ ለብሔር ፖለቲካ እና ለዲያስፖራ ዲቃሎች ይሁንና በአድዋ ጦርነት የምኒልክ ተሳትፎ አልነበረም ይላሉ፣ አንዳንዴ ቤተክርስቲያን እያስቀደሱ ጦርነቱ ካለቀ ከደቀቀ ወዲያ ነው የደረሱት ይላሉ፣ ሌላ ጊዜ ከኋላ ሆኖ ነበር ሌሎቹ ከፊት ላስመዘገቡት ድል ነው በከንቱ የሚሞገሱት ይላሉ? ማለት መብታቸው ቢሆንም እኛ ግን በአይን የነበሩትን፣ ዋኖቻችን የነገሩንን እናምናለን፣ እንቀበላለንም።

“አጼ ሚኒልክም የፊተኛውን ጦር ድል ካደረጉት በኋላ ወደፊት ተጓዙ። በላላውም በኩል ጦር እየጨመሩ ተከተሉት። ተራራውንም በዘለቁ ጊዜ 2ሺ የሚሆን ኢጣሊያና ባሻባዙቅ (ለባንዶቹ ጣሊያኖች የሰጧቸው ማዕረግ) ከዋሻ ተጠግቶ በር ይዞ አገኙት። እዚያም ላይ አጼ ምኒልክ ከበቅሎ ወርደው መድፈኞችን አሳልበው 10 10 ያህል በመድፍ ሲጥሉባቸው ያን ጊዜ ከዋሻ ያለው ኢጣሊያና ባሻባዙቅ እግዚኦ! ብሎ ጮኸ - - -” (41)

እንደገናም በሌላ ገጽ፣ “ነገር ግን ንጉሱ የፊተኛውን ጦር አባራሪውን ተከትለው በሩን አልፈው በዘለቁ ጊዜ ደግሞ እንደገና የኢጣሊያ ጦር እንደሳር እንደቅጠል ሆኖ ተሰልፎ ቆየ። ተኩሱም ከፊተኛው ተኩስ የበለጠ ሆነ። የኢጣሊያ ሰዎች ከዚህ ላይ ወደቁ” (40)

ይሄው ነው ታሪኩ! እሳቸውማ ጀግና ባይሆኑ፣ እሳቸውማ ደግ ባይሆኑ፣ እሳቸውማ እምየ ባይሆኑ ያ! ሁሉ ጦር እንዴት ይሰበሰብ ነበር? እንዴትስ ይዋጋ ነበር? እንዴትስ ድል ያደርግ ነበር?

“የምኒልክ ደግነት እንኳን ወንዱን ሴቱንና መነኩሴውን አጀገነው” እንዲሉ ጸሐፊ ትዕዛዙ ገብረሥላሴ።

ተራ በተራ እናረጋግጥ - - - - - -

“- - - - - -  በዚያን ጊዜ እቴጌም ጥቁር ጥላ አስይዘው ዓይነርግባቸውን ገልጠው በእግራቸው ሲሄዱ ነበር። ሴት ወይዛዝርትም የንጉሰ ነገሥቱም ልጅ ወ/ሮ ዘውዲቱ ደንገጡሮች ተከትለዋቸው ነበር። የኋላው ሰልፍ እንደመወዝወዝ (ማፈግፈግ) ሲል ባዩት ጊዜ ቃላቸውን አፈፍ አድርገው “አይዞህ! አንተ ምን ሆነሃል? ድሉ የኛ ነው! በለው!” አሉ። ወታደሩም የተናገሩትን ቃልና እቴጌንም ባየ ጊዜ መሸሽ አይሆንለትም እና ጸጥ አለ። እቴጌም ነፍጠኞችን በግራ በቀኝ አሰልፈው በዚያ ቀን የሴቶችን ባህርይ ትተው እንደተመረጠ እንደጦር አርበኛ ሁነው ዋሉ። የእቴጌም መድፈኞች እቴጌ በቆሙበት በስተቀኝ መልሰው መልሰው መድፍ ቢተኩሱ በመካከል የመጣውን የኢጣሊያ ሰልፍ አስለቀቁት፡” (40)

“በደጉ ንጉስ በምኒልክ ጊዜ ከባህር ወዲያ መጥቶ አገራችን እንዴት ይገዛዋል ብሎ ንዴትና ብርታት በሰራዊቱ ሁሉ በልቡ መልቶበት ነበር። ፈረሰኛውም ወደ ተኩሱ ሲሄድ እግረኛም ጋሻና ጠበንጃ ይዞ ሲሮጥ አፈጣጠኑ ከዚህ ቀደም ባይን ታይቶ በጆሮ ተሰምቶ አያውቅም። የሰውም ልቦና ይህንን ይመስላል ብሎ ሊመረምር አይችልም። ፈረሰኛውም እግረኛውም ዓቀበቱንና አግድመቱን አልብሶት የዘለቀ ጊዜ እንደ ሐምሌ ጐርፍ መስለ።” (32)

“- - - ሰራዊቱም ስለሀገሩ፣ ስለመንግስቱ ተናዶ ነበርና መድፍን ይመታኛል ነፍጡም ይጥለኛል እሞታለሁ ብሎ ልቡ አልፈራበትም። ተካክሎ ጀግኖ ነበር። ጌታው ቢወድቅ ሎሌው አያነሳው ወንድሙ ቢወድቅ ወንድሙ አያነሳውም ነበር። የቆሰለውም ሰው አልጋው (ዙፋኑ) ይቁም እንጂ ኋላ ስትመለስ ታነሳኛለህ በመሃይም ቃሌ ገዝቼሃለሁ ይለው ነበር። ዕይርም (ጥይት) ያለቀበት እንደሆነ የቆሰለውን ሰው ከወገቡ ዝናሩን እየፈታ እያባረረ ወደፊት ይተኩስ ነበር። ሰውም ከመንገድ ርዝመት ከተኩስ ብዛት የተነሳ ደክሞት የተቀመጠ እንደሆነ የምኒልክ ወሮታ የጮማው የጠጁ ይህ ነውን? እየተባባለ እንደገና እየተነሳ ይዋጋ ነበር።”

ምኒልክን አርቆ አሳቢ ያስባላቸው ይሄ ብቻ አይደለም? ተርታውን ሰው ማሰለፍ ብቻም ሳይሆን በዙፋናቸው ላይ የሸፈቱባቸውን? በአንድ ወቅት ተቀናቃኝ የነበሯቸውን፤ ጦር ተማዘው የነበሩትን ሁሉ ነው ወደ ፊት ወደ ጦር ግንባር በፍቅር ማርከው ያመጧቸው።

አብነቶችን እንምዘዝ

“- - - - - በዚያም ጊዜ በገደል በዱር የነበረው ሽፍታ ሁሉ ይህንን ሰምቶ መግባት ጀመረ። አጼ ምኒልክም ከሽፍትነት እየተመለሱ የገቡትን መኳንንት እንደ ማዕረጋቸው እየሸለሙ መቀሌ እንገናኝ እያሉ በየሃገራቸው ሰደዱአቸው።” (25)

እንደገናም “- - - - - - በዚያም ቀን ደጃች ጓንጉል ዘገየ። ሲወዱት ሲያፈቅሩት ሳለ ከአዲስ አበባ ከድቶ ወደ በረሃ ገብቶ ነበር። እሱ ግን የጦር ጊዜ ነውና ይማሩኝ ልምጣ ከጌታየ ጋራ ልሙት ብሎ ገብቶ ከአጼ ምኒልክ ተገናኘ። ሰራዊቱም መኳንንቱም በእንደዚህ ያለ ጦር ጊዜ መጥቼ ከጌታየ ጋራ ልሙት በማለቱ እጅግ አደነቀ።” (21)

ይሄ ነው የእሳቸው ባህርይ፣ ይሄ ነው የእሳቸው መገለጫ ሌላው ሌላው አፈሪክ ነው ተስፋዬ ገብረአባዊ- - - -

በጣም የሚገርመው በእንባቦ ጦርነት ተፋላሚ የነበሩት የጐጃሙ ንጉስ ተክለሃይማኖትም ከምኒልክ ጐን ተሰልፈው ነበር “ንጉስ ተክለሃይማኖትም ወደ ኋላ ቀርተው ነበርና በበጌምድር በኩል መጥተው በታህሳስ 15 ቀን ከአጼ ምኒልክ ተገናኙ” እንዲል ሰነዱ።

እጅግ በጣም የሚገርመው ደግሞ የአጼ ዮሐንስ አልጋ ወራሽ እንደሚሆን ይጠበቅ የነበረው (በዙፋን ባላንጣ መሆናቸው ነው) የትግሬው ገዢ ራስ መንገሻ ጉዳይ ነው። አጼ ምኒልክ ከመኳንንቶቻቸው ጋር ሲማከሩ ጠላት ወደ አውደ ውጊያው ወጥቶ ካልተዋጋ እኛው ራሳችን ካለበት ድረስ እንወጋዋለን በማለት ደመደሙ። በኋላ የሆነውን ከሰነዱ እንጥቀስ

“ይህ ምክር ካለቀ በኋላ የትግሬው ገዢ ራስ መንገሻ ተሰልፎ በፈረስ ሆኖ መጣ። እሱም ይህ ምክር እንዳለቀ ባየ ጊዜ አንድ ነገር ልናገር ይፍቀዱልኝ ብሎ ወደ ንጉሰ ነገስቱ ቀርቦ እንዲህ አሉ። “እንደተርታ ነገር ካልሆነ ስፍራ ሄደን ይህን ሁሉ ልናስፈጀው ነውን? አጼ ዮሐንስ መተማ ሄደው ከዚያ እንኳ ከእንጨት አጥር ያን ሁሉ ሠራዊት አስፈጁ። እኛም ከካብ (ምሽግ) ድረስ ሄደን ይህን ሁሉ ሠራዊት አናስፈጅም አሉ፡ ይህ ምክር የተስማማ ምክር ሆነ (37)

አጼ ምኒልክ በሃሳቡ በመስማማት ይህንን ለሌላው አስተላለፉ።

እነሱ እንደዚህ ነበሩ። አዎ በዙፋን ሊጣሉ ይችላሉ፣ አዎ በግዛት ማስፋፋት ጦር ሊማዘዙ ይችላሉ! አዎ በአለመስማማት ሊሸፍቱ ይችላሉ! ባገር የመጣን ነገር ለመመለስ ግን፣ ጠላትን ለመጣል ግን፣ ሰብዓዊነትን ለማስከበር ግን፣ ኢትዮጵያን ለማዳን ግን በአንድ ላይ ይቆማሉ፣ በአንድ ላይ ይሰለፋሉ፣ በአንድ ላይም ድል ያደርጋሉ።

እኛ የዚህ ዘመን ግርምቶች ግን፤ ከቀደሙት እንዳንማር፣ የሃገር ፍቅራቸውን በልባችን እንዳናትም፣ ህብረት አንድነታቸውን እንዳናስቀጥል፤ ነገራቸውን ሁሉ እንዳናስተውል - - - - ከቶ ማን አዚም አደረገብን??¾

በኢትዮጵያ ውስጥ በሚንቀሳቀሱ መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች በኩል በዓመት ከ1 ነጥብ 2 ቢሊየን የአሜሪካን ዶላር በላይ እንደሚንቀሳቀስ ዶ/ር መሸሻ ሸዋረጋ የክርስቲያን በጎ አድራጎትና ልማት ማኀበራት ኀብረት (ሲ.ሲ.አር.ዲ.ኤ) ኤግዚኪዩቲቭ ዳይሬክተር አስታወቁ።

 

 ሲ.ሲ.አር.ዲኤ ከመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎችና ጋር ሰሞኑን ባደረገው የአንድ ቀን የምክክር መድረክ ላይ ዶ/ር መሸሻ ተገኝተው ባደረጉት ንግግር በኢትዮጵያ በአሁኑ ሰዓት ወደ 3 ሺ 100 የሚገመቱ የበጎ አድራጎት ድርጅቶችና ማኀበራት መኖራቸውን መረጃ እንዳላቸው ጠቅሰው ከብሔራዊ ባንክ በተገኘ መረጃ መሠረት በአጠቃላይ 1 ቢሊየን 20 ሚሊየን ወይንም 24 ቢሊየን ብር ገደማ በየዓመቱ ለሀገሪቱ ኢኮኖሚ  (ጂ.ቲ.ፒ) አስተዋጽኦ ማድረጋቸውን ጠቅሰዋል።

 

በአሁኑ ሰዓት ሲ.ሲ.አር.ዲ.ኤ ከ 400 በላይ ድርጅቶችን በአባልነት በማቀፍ በዋንኛነት በልማትና በድህነት ቅነሳ ፕሮግራሞች ከፍተኛ እንቅስቃሴ እያደረገ መሆኑን የተናገሩት ደ/ር መሸሻ እነዚህ ድርጅቶች በዓመት እስከ 11 ቢሊየን ብር እያንቀሳቀሱ መሆኑን ጠቁመዋል። ሲ.ሲ.አር.ዲ.ኤ መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ከመንግስት ጋር ያላቸው ግንኙነት እንዲጠናከርና ዘርፉን መሠረት ያደረጉ ውይይቶች እንዲኖሩ፣ ድርጅቶቹን የሚያሳትፉ የተለያዩ ፎረሞችን እንዲካሄዱ፣ ድርጅቶቹ አቅማቸውን እንዲገነቡ እንዲሁም የፋይናንስ ድጋፍ እንዲያገኙ በማድረግና በመሳሰሉት የበኩሉን ድጋፍ እያደረገ እንደሚገኝ አስታውሰዋል። በአሁኑ ጊዜ ሲ.ሲ.አር.ዲ.ኤ ከአምቦ ዩኒቨርሲቲ ጋር በመተባበር ከ100 በላይ የሚሆኑ መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች መሪዎች ለሁለተኛ ዲግሪ እያስተማረ እንደሚገኝ፣ የዚህ ዓይነቱ የአቅም ግንባታ ሥራዎች ወደፊትም ተጠናክረው እንደሚቀጥሉም ዶ/ር መሸሻ ተናግረዋል።

 

መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች በየተባበሩት መንግሥታት የሚሊየኒየሙ ግቦች በኢትዮጵያ እንዲሳኩ አዎንታዊ አስተዋጽኦ ማድረጋቸውን፣ ነገርግን ሪፖርቶች ሲቀርቡ መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች አስተዋጽኦ ተለይቶ የሚታይበት ሁኔታ አለመኖሩን በመጥቀስ ይህ እንዲስተካከል ከሚመለከታቸው አካላት ጋር በቅርበት እየሰሩ መሆኑን ጠቁመዋል።

 

የበጎ አድራጎት ድርጅቶችና የመገናኛ ብዙሃን ግንኙነት በሚፈለገው መልኩ የጠበቀ አለመሆኑ የድርጅቶቹ ስራዎች ለሕዝቡ እንዳደርሱ አንድ እንቅፋት መሆኑን ያነሱት ዶ/ር መሸሻ እንዲህ ዓይነት የውይይት መድረኮች ግንኙነቱ ቀስ በቀስ እየተሻሻለ እንዲሄድ የበኩሉን አስተዋጽኦ ይኖረዋል ብለዋል።

 

በኀብረተሰቡ ዘንድ የበጎ አድራጎት ድርጅቶች ከፍተኛ ደመወዝና ጥቅም የሚገኝባቸው፣ ሙስናና ብልሹ አሰራር የተንሰራፋባቸው ብቻ አድርጎ የማየቱ ሁኔታ መኖሩንና በአጠቃላይ የኋላ ታሪካቸው ጥሩ አለመሆኑን፣ ይህ አመለካከትም በጋዜጠኛው ዘንድ የሚንጸባረቅ መሆኑን በመድረኩ የተጠቀሰ ሲሆን እነዚህን ችግሮች መነሻ በማድረግ ግን ሁሉንም የበጎ አድራጎት ድርጅቶች በአንድ ጨፍልቆ ማየቱ ተገቢ አለመሆኑን የሲ.ሲ.አር.ዲ.ኤ የህዝብ ግንኙነት ተጠባባቂ ዳይሬክተር አቶ እዮብ ጌታሁን በመድረኩ ላይ ባቀረቡት ገለጻ አስረድተዋል።

 

በመድረኩ ላይ የተገኙ ጋዜጠኞች በሰጡት አስተያየት የውይይት መድረኩ የመገናኛ ብዙሃን መሪዎችን ባሳተፈ መልኩ ሰፋ ባለ ሁኔታ ቢካሄድ ለውጥ ለማምጣት እገዛ እንደሚኖረው አስተያየት የሰጡ ሲሆን የበጎ አድራጎት ድርጅቶችም ከሚዲያው ጋር ተቀራርቦ ለመስራት ተነሳሽነታቸው ማደግ እንዳለበትና የመገናኛ ብዙሃንን በሮች በተደጋጋሚ በማንኳኳት አብረው ለመስራት መጣር እንዳለባቸው ተመልክቷል።

 

በመድረኩ ላይ የሚዲያ ፎረሙ በዓመት አንድ ጊዜ ከሚሆን ሁለት ጊዜ ቢሆን፣ ፎረሙ ተጠናክሮ እንዲሄድም ራሱን የቻለ ቢሮና አደረጃጀት እንዲኖረው የተወሰነ ሲሆን ፎረሙ እንዴት ይቀጥል፣ ምን ዓይነት ቅርጽ ይኑረው የሚለውን የሚያዘጋጁ ባለሙያዎች በኮምቴ አባልነት በመምረጥ ተጠናቋል።¾

በኦሮሚያ እና በአማራ ክልሎች የተቀሰቀሱ ህዝባዊ ተቃውሞዎች ተከትሎ ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ ጥልቅ ተሀድሶ ለማድረግ ለሕዝብ ቃል በመግባት አንዳንድ የለውጥ ጅምሮችን ለማድረግ እየሞከረ መሆኑ የሚዘነጋ አይደለም። ከለውጥ ጅማሬዎቹ መካከል በፌዴራል ደረጃ የካቢኔ አመራር ሹም ሽር ማካሄዱ የሚጠቀስ ሲሆን በክልል ደረጃም ከዝቅተኛ እስከ ከፍተኛ አመራሩ ድረስ ግምገማዎችን በማካሄድ የማጥራት እርምጃዎችን ወስዷል፣ እየወሰደም ይገኛል። በተጨማሪም የፖለቲካ ምህዳሩን ይበልጥ ለማስፋት የምርጫ ሕጉ የሚሻሻልበት ሁኔታ እንደሚፈጠር፣  አስፈላጊ ሆኖ ከተገኘ ሕገመንግስቱን እስከማሻሻል የሚደርስ እርምጃ ለመውሰድ መዘጋጀቱን አረጋግጧል። ለዚህም ይረዳው ዘንድ ከተቀናቃኝ ፓርቲዎች ጋር ቁጭ ብሎ ባሉት ሀገራዊ አጀንዳዎች ዙሪያ ለመወያየት ፍላጎት አሳይቶ፣ ጅምሮቹ በመታየት ላይ ናቸው። ይህ እርምጃ በገዥው ፓርቲና ደጋፊዎቹ ዘንድ እንደአበረታች ጅምር የሚታይ ይሁን እንጂ በተቀናቃኝ ኃይሎች በኩል ጥልቀት ያለው ተሀድሶ ለማድረግ የኢህአዴግ የግምገማ መድረኮች ብቻ በቂ አለመሆናቸውን በመጥቀስ ኢህአዴግ ራሱ ችግር ፈጣሪ፣ ራሱ መፍትሔ ፈላጊ ሆኗል በማለት አካሄዱን ይቃወሙታል።

እናም በኢህአዴግ አነሳሽነት ራሱ ገዢውን ፓርቲ ጨምሮ 22 ሀገር አቀፍ ፓርቲዎች የመጀመሪያ ስብሰባቸውን ጥር 10 ቀን 2009 ዓ.ም አካሂደዋል።

በመጀመሪያው የውይይት መድረክ በቀጣይ የውይይቱ አካሄድና ሥነሥርዓት ጉዳዮች ላይ ሁሉም ወገን ሃሳቡን እንዲያቀርብ በተስማሙት መሠረት በውይይቱ ከተሳተፉ 22 ፓርቲዎች 20ቹ መነሻ ሃሳባቸውን በመድረኩ ላይ አቅርበዋል። በፓርቲዎቹ ሃሳብ መሰረት የካቲት 8 ቀን 2009 በተካሄደው የስብሰባ መድረክ ላይ የአመራር ስርዓት ምንነት፣ ስብስባው በማን ይመራ፣ የድርድሩን ታዛቢነት ጉዳይ እንዲሁም ከውይይቶች ወይም ከድርድሮች በኋላ መግለጫ በማን ይሰጥ በሚል 12 ነጥቦች መለየታቸውን የመንግሥት መገናኛ ብዙሃን ዘገባ ያስረዳል።

ከእነዚህም ውስጥ የድርድሩን ዓላማ በተመለከተ አብዛኛዎቹ ፓርቲዎች ዝርዝር ማቅረብ ያልቻሉ ሲሆን፥ ኢህአዴግ፣ መድረክ እና የገዳ ስርዓት አራማጅ ፓርቲ ግን ሀሳባቸውን አቅርበዋል።

ኢህአዴግ “በክርክር እና በድርድሩ የሚነሱ ሀሳቦች በግብአትነት በመውሰድ የሚሻሻሉ ህጎች ካሉም ማሻሻል እንዲሁም የአፈጻጸም ጉድለቶችን ማስተካከል” የሚለው አላማው ነው ብሏል።

የገዳ ስርዓት አራማጅ ፓርቲ ደግሞ በግልጽ ዓላማ ብሎ ያስቀምጥው ባይኖረውም፥ በአጠቃላይ “የሀገሪቱን ህዝብ እና ወጣቶችን ተጠቃሚ የሚያደርግ ውጤት ይገኛል” በሚል አቅርቧል።

የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ አንድነት መድረክ በበኩሉ፥ “የሀገሪቱን የፖለቲካ ምህዳር ችግር ነቅሶ በማውጣት መፍትሄ እንዲሰጥ ማስቻል” የሚለውን የድርድሩ ዓላማ አድርጎ ይዟል።

በድርድር እና በክርክሩ እነማን ይሳተፉ በሚለው ሀሳብ ላይ ደግሞ አብዛኛዎቹ ፓርቲዎች ከመድረክ ውጭ ኢህአዴግ ካቀረበው ሀሳብ ጋር ተመሳሳይ ሀሳብ ያቀረቡ ሲሆን፥ ይህም በሀገር ውስጥ የሚንቀሳቀሱ፣ በምርጫ ቦርድ የተመዘገቡ ሰላማዊ እና ህጋዊ የሆኑ ፖለቲካ ፓርቲዎች ሊሳተፉ ይችላሉ የሚል ሀሳብ ነው።

ፓርቲዎቹ የቀረቡ ሃሳቦችን በዝርዝር አይተው ከ20 ፓርቲዎች የቀረቡትን መነሻ ሃሳቦች መሰረት ያደረገና የሁሉንም ፓርቲዎች ሃሳብ ባካተተ መልኩ አንድ ረቂቅ ደንብ ለማምጣት እንዲቻል ሰባት አባላት ያሉት ኮሚቴ በማዋቀር ረቂቁን እንዲያዘጋጁ ውሳኔ አሳልፈዋል።

በዚህም መሰረት በቀጣይ የካቲት 17 2009 ዓ.ም በሚቀርበው ረቂቅ ደንብ ላይ ተወያይቶ ለማፅደቅ ቀጠሮ መያዛቸውን ዘገባው ያስረዳል።

በገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ እና በ21 ተቀናቃኝ ፓርቲዎች መካከል ውይይት መጀመሩ በብዙዎች ዘንድ በአዎንታ ታይቷል። ለዚህ ምክንያቱ ደግሞ ፓርቲዎቹ በወሳኝ ሀገራዊ ጉዳዮች ላይ በጋራ ተወያይተውና ተግባብተው ለውጥ ሊያስገኝ የሚችል ፍሬ ሊያሳዩን ይችላሉ በሚል ግምት ነው። ይህም ሆኖ ጅምር ላይ ያለው የውይይት/ ድርድር መድረክ ሊያጤናቸው የሚገቡ ጉዳዮች መኖራቸው መጠቆም ተገቢ ነው።

 

ተቃናቃኝ ፓርቲዎችን በተመለከተ፣

በምርጫ ቦርድ መረጃ መሠረት ወደ 74 የሚጠጉ የፖለቲካ ፓርቲዎች ተመዝግበዋል። ከእነዚህ ውስጥ በስብሰባዎችና በመሳሰሉ መድረኮች ተሳትፎ የሚያደርጉ 65 (ክልላዊ ፓርቲዎችን ይጨምራል) ያህል ፓርቲዎች አሉ። በ2007 አምስተኛ ዙር ምርጫ 58 ያህል የፖለቲካ ፓርቲዎች ለፌዴራል ፓርላማ እና ለክልል ም/ቤቶች ዕጩዎቻቸውን በማቅረብ ተወዳድረዋል። እንግዲህ አነስተኛ ቁጥሩን ብንወስደው እንኳን ወደ 58 የሚጠጉ የፖለቲካ ፓርቲዎች ንቁ እንቅስቃሴ እያደረጉ መሆኑን መገንዘብ ይገባል። በሰሞኑ የኢህአዴግ እና የተቀናቃኝ ፓርቲዎች ውይይት ላይ እንዲገኙ የተደረጉት ፓርቲዎች ጠቅላላ ቁጥር 22 ብቻ ነው። ፓርቲዎቹ የተመረጡት ሀገር አቀፍ ፓርቲዎች በመሆናቸው ነው ተብሏል። እንግዲህ በሀገራዊ ውይይት ላይ ክልል አቀፍ ፓርቲዎች እንዲሳተፉ ያልተደረጉት ጉዳዩ ስለማያገባቸው ነው ወይንስ ሌላ አሳማኝ ምክንያት ይኖር ይሆን የሚለው መመለስ ያለበት ነው።

ሌላውና ተደጋግሞ የሚነሳው ጉዳይ 21 የተለያየ ፍላጎት፣ አቋም፣ አመለካከት ያላቸው ፓርቲዎች በአንድ ጠረጼዛ ዙሪያ ቁጭ ብለው ከገዥው ፖርቲ ጋር ሲወያዩ ፍላጎቶቻቸውን ለማስታረቅና ወደአንድ ነጥብ ለመምጣት እጅግ አስቸጋሪና አሰልቺ ሒደቶችን ማለፍ፣ አንዳንዴም አለመግባባት ሊከሰት የሚችልባቸው ሁኔታዎች በስፋት ሊታይ ይችላል። ለዚህ ብቸኛው መፍትሔ ተቀናቃኝ ፓርቲዎች ልዩነቶቻቸውን በማጥበብ ቢቻል ወደአንድ ስብስብ፣ ካልተቻለም ወደሁለት ቢመጡ የበለጠ ተጠቃሚ የመሆናቸው ነገር ሳይታለም የተፈታ ነው። እናም ፓርቲዎቹ በቅድሚያ በጋራ ፍላጎቶቻቸው ዙሪያ ተመካክረው ወደመቀናጀት ወይም መሰባሰብ ወይንም ወደግንባር አቅጣጫ ቢመጡ ያተርፋሉ።

 

ምሁራን እና ታዋቂ ሰዎችን (የሀገር ሽማግሌዎችን)፣ የህብረተሰብ ተወካዮችን ስለማሳተፍ፣

ሀገራችን በታሪኳ ለየት ያለና ግጭት አዘል ተቃውሞ ባለፈው አንድ ዓመት አስተናግዳለች። በዚህ ክስተት ንጹሃን ሰዎች ጭምር የሞት ሰለባ ሆነዋል። ዜጎች ተሰደዋል፣ ታስረዋል፣ ተንገላተዋል። የችግሩ መነሻ የተለያየ ቢሆንም ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ ደጋግሞ እንዳመነው የመልካም አስተዳደር ችግሮች መፍታት አለመቻሉ በዋንኛነት ይጠቀሳል። በተጨማሪም መንግሥታዊ ሥልጣን ለግል ብልጽግና የማዋል ዝንባሌ እያደገ መምጣትም እንዲሁ በችግሩ መንስኤነት ሲጠቀስ ይሰማል። ያም ሆነ ይህ ሕዝብ አደባባይ ወጥቶ፣ መሰዋዕትነት ከፍሎም  ጭምር ጥያቄ አቅርቧል። በጥያቄ ውስጥ የኢኮኖሚ፣ የፖለቲካ የማህበራዊ ችግሮቹ እንዲፈቱለት ይፈልጋል። እነዚህን ችግሮች ለመፍታት ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ ብቻውን የሚወጣው አይደለም። ስለሆነም ሀገራዊ ጉዳዮች ላይ በሚኖሩ የምክክር መድረኮች ሁሉ ምሁራንን እና ታዋቂ ሰዎች.፣ የሀገር ሽማግሌዎችን ማሳተፍ ዘርፈ ብዙ ጥቅም እንዳለው አለመዘንጋት ብልህነት ይሆናል።

በተጨማሪም ከተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎች በጥንቃቄ ተመርጠው የሚወከሉ ሰዎች እንዲሁ የድርድሩ አካል ሊሆኑ ይገባል። በተለይ ወጣቶች (ሴቶችን ጨምሮ) በእንዲህ ዓይነት ሀገራዊ አጀንዳ ላይ ማሳተፍና የወሳኝነት ሚና እንዲኖራቸው ማድረግ በሕዝብ ውስጥ የሰረፁ ቅራኔዎችን ለመፍታት ትልቅ አቅምን ያስገኛል።

የድርድሩን ገለልተኝነትና ተአማኒነት ማስጠበቅ፣

እንዲህ ዓይነት የምክክር የድርድር መድረኮች በገለልተኛ ግለሰቦች ወይም ተቋማት እንዲመሩ ግድ ይላል። አንዱ ፓርቲ በማወቅም ይሁን ባለማወቅ አሉታዊ ተፅዕኖ እንዳያሳርፍ፣ የመድረኩንም አካሄድ እንዳይደፈርስ ገለልተኛ ወገኖች የጎላ ሚና አላቸው። በዚህ ረገድ ሁሉም ፓርቲዎች የሚስማሙባቸውን ወገኖች በጥንቃቄ መርጦ በመሰየም እንዲሁም ኃላፊነታቸውን በግልፅ በመደንገግ ወደሥራ ማስገባት የመድረኩ ገለልተኛነትን ለማረጋገጥ ወሳኝ ይሆናል።

በድርድሩ ሒደት የመገናኛ ብዙሃን ሚና፣

ለድርድር የተሰባሰቡት ፓርቲዎች ይህን አጀንዳ ቀድሞውኑ ትኩረት እንደሰጡት ተሰምቷል። ይህን ማድረጋቸው ተገቢና ትክክልም ነው። የውይይቱ ወይም ምክክሩ ወይንም ድርድሩ ውሳኔዎች፣ ውሎዎች እንዴትና በማን ይዘገባሉ፣ ሚዲያዎችን እንዴት ፍትሐዊ በሆነ መንገድ ማሳተፍ ይችላሉ የሚለው ነጥብ በበቂ ሁኔታ መልስ ማግኘት አለበት። ያለበለዚያ  ኢህአዴግ የራሱን የስራ አስፈጻሚና የማዕከላዊ ኮምቴ ስብሰባ ሲያካሂድ እንደሚያደርገው የመንግስት መገናኛ ብዙሃንን ብቻ በመጥራት የሚፈልጉትን ብቻ ተናግሮ መበተን በሕዝብ ውስጥ በተገቢው መንገድ መተላለፍ የሚገባው መረጃ ሳይተላለፍ እንዲቀር መንገድ ይከፍታል። ሁሉም መገናኛ ብዙሃን (የግሎቹ ጭምር) መሳተፋቸው ከተአማኒነት አንጻር ጭምርም የሚኖረው ድርሻ ከፍተኛ መሆኑን መረዳት ያስፈልጋል። ከምንም በላይ ደግሞ መገናኛ ብዙሃን መግለጫዎችን እንዲያስተላልፉ ብቻ ሳይሆን ስለምክክሩ ወይንም ድርድሩ ፋይዳዎች ሕዝቡን በማወያየትና በማሳተፍ ጭምር አጀንዳውን ሕዝቡ እንዲጋራው ቢቻልም የራሱ እንዲያደርገው አዎንታዊ ሚና እንዳላቸው አለመዘንጋት ተገቢ ነው። በዚህም ረገድ እነማን እንዴት ይሳተፉ የሚለው ተሰብሳቢው ወገን ተወያይቶ ውሳኔ ሊያሳልፍበት ይገባል።

ሄኖክ ስዩም

አፋር በሰሜናዊ ምስራቅ የኢትዮጵያ ክፍል የሚገኝ ክልል ነው። ክልሉ 96 ሺ 256 ካሬ ኪሎ ሜትር ስፋት አለው። በአምስት ዞኖች የተከፋፈለ ሲሆን በኢትዮጵያ አስደናቂ የሚባሉ የቱሪስት መስህቦች መገኛም ነው። በሀገራችን ከሚገኙ ብሔራዊ ፓርኮች ውስጥ ሁለቱ በአፋር ክልል የሚገኙ ናቸው። አዋሽ ብሔራዊ ፓርክን ከኦሮሚያ ጋር ሲጋራ ያንጉዲራሳ ብሔራዊ ፓርክ ደግሞ ሙሉ ለሙሉ በአፋር ክልል ይገኛል። የክልሉ ዋና ከተማ ሰመራ ከአዲስ አበባ 600 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ትገኛለች።

በየዓመቱ የቤተሰባዊ ትውውቅ ጉዞ ለጋዜጠኞች በማዘጋጀት የሚታወቀው የአፋር ባህልና ቱሪዝም ክልል ዘንድሮ ለሁለተኛ ጊዜ የተለያዩ መገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎችን ከአፍዴራ እስከ ዳሉል ጉብኝት እንዲያደርጉ ባዘጋጀው መርሐ ግብር ታድሜአለሁ። መነሻችን ሰመራ ከተማ ናት። ቀኑ ጥር 25 ቀን 2009 ዓ.ም. ጠዋት ነው። ጸሐይ ሳትወጣ ከሰመራ ተነስተን ወደ አፍዴራ ጉዞ ጀመርን።

ይህ ጉብኝት በዋናነት ብዙ ያልተነገረላቸው እና ከኢትዮጵያውያን ጎብኚዎች ርቀው ወደ ኖሩ ተፈጥሯዊ መስህቦች የተደረገ ጉዞ ነው። ኪልባቲ ረሱ ወይም ዞን ሁለት ወደሚባለው የአፋር ክልል ገብተናል።

ከሰመራ ሰሜናዊ አቅጣጫውን ይዘን በምቹው አስፋልት ጎዳና በመጓዝ 226 ኪሎ ሜትር ላይ የአፍዴራ ሐይቅን ደቡባዊ ክፍል አገኘንው። አፍዴራ በአፋር ከሚገኙ በርካታ ሐይቆች አንዱ ነው። አፋር ውስጥ ከሚገኙት አምስት ምርጥ የተፈጥሮ ሐይቆች ደግሞ በስፋቱም ትልቁ አፍዴራ ነው።

ኢትዮጵያ ለዘመናት የአሰብን ጨው ስትጠቀም ኖራ ከአሰብ ጋር ስትቆራረጥ የደረሰው የጨው ሐይቅ አፍዴራ ነበር። ገና በጠዋት ደርሰን ሙቀቱ ከፍተኛ ደረጃ ደርሷል። አፍዴራ እጅግ ከሚሞቁ የሀገራችን አካባቢዎች አንዱ ነው። ምናልባትም ከዳሎል ቀጥሎ፤

11300 ሄክታር ስፋት ያለው የአፍዴራ ሐይቅ በጨው ምርቱ ይታወቃል። የአፍዴራ ከተማ ራሷ ጨው ለማምረት የተሰበሰቡ የቀን ሰራተኞች የፈጠሯትና ያደመቋት ከተማ ናት። የመገናኛ ብዙሃኑ ቡድን አፍዴራ እንደ ደረሰ እንደ እኛው አፋርን ለመጎብኘት ጉዞ የጀመሩት የክልሉ ባለስልጣናት በርዕሰ መስተዳድሩ እየተመሩ አፍዴራ ደረሱ።

በአፋር ከክልሉ አጠቃላይ የቆዳ ስፋት 82 140 ሄክታሩ በውሃ የተሸፈነ ነው። ይህ በመቶኛ ሲሰላ 17.14 በመቶው የአፋር ምድር አፍዴራን ጨምሮ እንደ አቢና ገመሪ ባሉ ሐይቆችና እንደ አዋሽና ደናክል ባሉ ወንዞች የተሸፈነ ነው።

የጉዞአችን መጀመሪያ በሆነው የአፍዴራ ሐይቅ፣ በአስደናቂዎቹ የሐይቁ ዳር ዳርቻ የፍል ውሐ ምንጮች ሙቀቱን የሚያስረሳ ቆይታ አደረግን። አብዲ የክልሉ ባህልና ቱሪዝም የቱሪዝም ፕሮሞሽን ባለሙያ ነው። አፍዴራን በሚመለከት ለጋዜጠኞች የማስተዋወቅ ገለጻ አደረገ። የአብዲ ቁጭት ይህንን መሳይ ፍል ውሐ መድሃኒት ነው ተብሎ በውጪ ጎብኚዎች ሲጎበኝ በየገበታችን የሚቀርበው ጨው መገኛ ጭምር ሆኖ በሀገር ውስጥ ጎብኚዎች አለመታወቁ እንደሚከነክነው እግረ መንገዱን የጎብኙ ግብዣውን ሲያቀርብ ገለጸልን።

አፍዴራ ምሳችንን በልተን ወደ ኤርታኤሌ ጉዞአችንን ቀጠልን።

ከአፍዴራ ዓበአላ በርሐሌ የሚወስደውን ዋና መንገድ ጥለን ወደ ቀኝ ታጥፈን የአሸዋ ላይ መንገዱን ተያያዝነው። ይህ መንገድ ሙያ ለሌለው ሹፌር ፈተና ነው። መኪናችን የመስክ በመሆኑ ልነቅ የሚለውን አሸዋ ጥሶ ለማለፍ ችግር አልገጠመንም። ከሩቅ ወደሚታየው የእሳት ባህር ተራራ ስንጠጋ ጸሐይ ወደ ደመናው እየገባች ነበር።

ከአፍዴራ 170 ኪሎ ሜትር ያክል ተጉዘን መጥተናል። ይህቺ መንደር አስኮሚ ባህሪ ትባላለች። ወደ ኤርታኤሌ የሚጓዘ ጎብኚዎች አየር ስበው ቀሪውን የእግር ጉዞ የሚያስቡባት የእረፍት ቦታ ናት። ከመላው ዓለም የእሳቱን ባህር ብለው የሚመጡ ጎብኚዎችን ስትቀበል የኖረች፤ አፋሮች የእንግዳ ተቀባይነት ባህል ሙዚየም ናት። ሲመሽ ከቀይ ባህር የሚመጣው ንፋስ አየሯን ይፈውሰዋል።

ከአስኮሚ ባህሪ ኤርታኤሌ ለመጓዝ ጥቂት ኪሎ ሜትሮችን ደስ የሚልና እሳተ ገሞራ የፈጠረው የዐለት ጌጣጌጥ እየተመለከቱ ሽቅብ ይወጣሉ። በርከት ያልን ተጓዦች ስለሆንን የምሽቱን ጉዞ ያለ ስጋት ነበር የጀመርነው። አፋር ልዩ ሓይሎች ውለታ ደግሞ ምትክ የለውም። በሾሉ ድንጋዮች ላይ ስንራመድ የአፋር ልዩ ሃይሎች ክንድ ላይ ሆነን ነበር።

ደረስን። የሚጤሰው ተራራ ስር፤ ይህ የሲኦል ደጃፍ የሚባለው የዓለማችን ልዩ ስፍራ ነው። ደመናው በእሳቱ ቀለም ሌላ ውብ መልክ ይዟል። ታይቶ የማይጠገብ መልክ። ይሄ በተለምዶ ኤርታኤሌ የሚባለው ስፍራ አይደለም። በቅርቡ የፈነዳው እሳተ ገሞራ ነው። ከቀድሞው ኤርታኤሌ የእሳት ባህር አጠገብ የሚገኝ አዲስ ክስተት። ዓለም ወደ እዚህ ስፍራ እየሮጠ ነው። የውጪው ጎብኚ ቁጥር ጨምሯል። በምሽቱ የባትሪያቸው ወጋገን ከርቀት የሚታየው ጎብኚዎች ማንም ሰው ኤርታኤሌ መድረስ አለበት የተባለ አስመስለውታል።

ወደ ኤርታኤሌ የሚመጣ ጎብኚ የእግር ጉዞውን ምሽት ማድረግ ይኖርበታል። የእጅ ባትሪ የግድ ነው። ምናልባት እሳት እንደ ውሃ በሚንቦጫረቅበት ዳርቻ ሙቀቱ አይጣል ነው ብሎ ራቁቱን የሚመጣ ካለ ብርዱ ሲጠብሰው ያድራል። የሚደረብ ልብስ የግድ ነው።

ኤርታኤሌ ዳር መሆን የትም ከመሆን ጋር የሚተካከል አይመስለኝም። በምናባችን የምናስበውን የተለየ ቀለም እና ውበት ፊት ለፊት የምንጋፈጥበት ስፍራ ነው። ከቆምንበት ቢታ ራቅ ብሎ ገና ፈንድቶ ያልበቃለት አዲስ ሌላ የእሳት ተራራ እያየን ነው። ከኤርታኤሌ ስንመለስ ሁላችንም ላይ የሞላው ደስታ ከመንገዱ ድካም ጋር ትግል ውስጥ ገብቶ ነበር።

ከአምስት ወራት በፊት በድንገት የፊነዳው የእሳተ ገሞራ ከቀድሞ ኤርታሌ በግምት አራት ኪሎ ሜትር ራቅ ብሎ የሚገኝ ቦታ ላይ ያረፈ ነው። አዲሱ እሳተ ገሞራ እንደቀድሞው ከጎደጎደ ሥፍራ የሚገኝ አይደለም፤ ይልቁንም ከመሬት ወለል ላይ የተኛ የእሳት ባህር ነው።

በማግስቱ ቁርሳችንን አስኮሚ ባህሪ በልተን ወደ በርሀሌ ጉዞአችንን ቀጠልን። በርሃሌ አድረን በማግስቱ በዓለም ዝቅተኛ ወደሚባለው ምድር ጉዞአችንን ቀጠልን። ቁርሳችንን ከዳሎል ጋር አብራ ዓለም ካወቃት አህመድ ኢላ /አመዴላ/ ጋር በላን።

በጠዋት ዳሉል ስንደርስ በርካታ የውጪ ጎብኚዎችን የጫኑ የአስጎብኚ መኪኖች በጨው ሜዳ ላይ እየጋለቡበት ነበር። ሰዓቱ ጠዋት ቢሆንም ሙቀቱ እኩለ ቀን አስመስሎታል። ይህ የምድር ዝቅተኛው ስፍራ ነው። በአፋር እና በኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን አህጉራችንን ጭምር የዝቅተኛው እና ሞቃታማው ስፍራ መገኛ ያስባለ ተፈጥሯዊ መስህብ ነው። ዓለም ለዘመናት የምድራችን ሌላኛ ፕላኔት ሲል ሲያወድሰው የኖረ መስህብ ነው።

እንወራረድ ከተባለ ዳሎልን በማወቅ ከእኛ ከኢትዮጵያውያን ዓለም ይበልጠናል። ዳሎልን በመጎብኘትም እንዲሁ ባህር ሰንጥቀው አድማስ አልፈው የመጡ እንግዶቹ ቁጥር የትየለሌ ነው። ለእኛ ለኢትዮጵያውያን የእኛ ሆኖ ባዕድ፤

አሁን ስለማየው ነገር በቃላት መጻፍ አይሞከርም። ይህንን ለማድረግም አልጀምርም። ዳሎል አይጻፍም። ዳሎል በቃላት አይገለጽም። አፋሮች ዳሎልን መግለጽ ይችሉ ከሆነ ብዬ የአፋር ክልል ባህልና ቱሪዝም ቢሮ ኃላፊውን አቶ  መሀመድ ያዮ አናገርኳቸው። በአጭር ቃል "ግሩም ነው፤ ይደንቃል። አይታመንም" ብለው ምላሽ ሰጡኝ።

በጉዞአችን ሁሉ የአፋር ክልል ምክር ቤት አፈ ጉባኤ አብረው አሉ። ለቱሪዝም እና ባህል የሚሰጡትን ትኩረት እንዲህ ሙቀትን መንገድም ሳይበግራቸው አምና የሄዱበትን ዘንድሮም ደግመው በመታደም የማይጠገበውን መስህብ ሲጎበኙ የተመለከተ ይገባዋል። ለጋዜጠኞችም ያሉት ይህንኑ ነበር። "እናንተ የመጣችሁት ሀገራችሁ ነው። ይሄ ሀገራችሁ ነው። ሀገራችሁን መጎብኘት እና ስለ ሀገራችሁ ማስተዋወቅ ኃላፊነታችሁ ነው" አሉ።

በእርግጥ ሀገራችን ነው። ግን የቅርብ ሩቅ ነን። ዳሎልን ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛ የናሽናል ጂኦግራፊውን ዘጋቢ ያክል አያውቀውም። ኢትዮጵያዊው ምሁር ለዳሎል ሩቅ ነው። ከዓለም መገናኛ ብዙሃን ዘግይቶ ዳሎል እንዲህ ሆነ፤ ኤርታኤሌ ፈነዳ የሚል ሚዲያ ጋዜጠኞች ነን። እናም ሀገራችን ቢሆንም ስለ ሀገራችን ሩቅ እንደሆንን ያየንበት ድንቅ ጉዞ ነበር።

ሚድሮክ ወርቅ ማዕድን ኃ/የተ/ የግል ማህበር በቤንሻንጉል ጉሙዝ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት መተከል ዞን በቡለን ወረዳ ጎንጎ በተባለ አካባቢ የከፍተኛ ደረጃ የወርቅ ማዕድን ለማምረት የሚያስችለውን ስምምነት ከማዕድን፣ ነዳጅና ተፈጥሮ ጋዝ ሚኒስቴር ጋር ተፈራረመ፡፡ 

ስምምነቱን ጥር 22 ቀን 2009 ዓ.ም የፈረሙት አቶ ሞቱማ መቃሳ የማዕድን፣ ነዳጅና ተፈጥሮ ጋዝ ሚኒስቴር ሚኒስትር እና ዶ/ር አረጋ ይርዳው የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ኩባንያዎች ቺፍ ኤግዚኪዩቲቭ ኦፊሰር እና የሚድሮክ ወርቅ ኩባንያ ሥራ አስኪያጅ ናቸው፡፡

የውሉ ስምምነት ፊርማው ከተፈረመበት ቀን ጀምሮ ለ15/ለአሥራ አምስት/ ዓመታት የሚፀና ሆኖ የፈቃድ ዘመኑም ሲጠናቀቅ በባለፈቃዱ ጥያቄ መሠረት በእያንዳንዱ የፈቃድ ዕድሳት ጊዜ ከ10 /ከአስር/ ዓመታት ላልበለጠ ጊዜ ሊታደስ ይችላል፡፡

የፈቃዱ የቆዳ ስፋትም 27 ነጥብ 2 ካሬ ኪሎ ሜትር ሲሆን ኩባንያው ከዚህ በፊት ለምርመራ ሥራ ከ310 ሚሊዮን ብር በላይ ወጪ ያደረገ መሆኑንም በፊርማ ሥነሥርዓቱ ላይ ተገልፆአል፡፡ ኩባንያው በሙሉ ኃይሉ ወደ ሥራ ሲገባ ለ600 ኢትዮጵያውያን የሥራ ዕድል ይፈጥራል፡፡

የአካባቢ ጥበቃን በተመለከተ የሠራተኞቹን፣ የአካባቢ ጥበቃና ነዋሪዎች ጤንነትና ደህንነት በማይጎዳ በተፈጥሮ ላይ ብክለት በማያስከትል መልኩ የምርት ስራውን የሚያከናውን ሲሆን ሥራውን ሲያቋርጥ በተፈጥሮ አካባቢ ላይ በሰው ህይወትና ንብረት እንዲሁም ዕፅዋት ላይ ጉዳት ሊያስከትሉ የሚችሉ ማናቸውም ቅሪቶችና ግንባታዎችን ያስወግዳል፡፡ምርቱ ለስራው ተፈፃሚነት ባላቸው ህጎች መሰረት ያከናውናል፡፡

መንግሥት ለወርቅ ማምረቱ ውል ተፈጻሚነት በቅድሚያ በአካባቢው የሚገነውን የመሠረተ ልማት አውታሮች በተለይም የኤሌክትሪክ ኃይል አቅርቦት እና የመንገድ ግንባታ ማሟላት እንዳለበት ሁለቱ ወገኖች ተስማምተዋል፡፡

 

ስለሚድሮክ ማዕድን ልማት ጥቂት ነጥቦች

በኦሮሚያ ክልል በአዶ ሻኪሶ ወረዳ ለገንደንቢ አካባቢ በሻኪሶ ከተማ የሚገኘው የለገደንቢ ወርቅ ማዕድን በግል ይዞታ ኩባንያ ሆኖ ከመቋቋሙ በፊት የመንግሥት የልማት ድርጅት አካል ነበር፡፡ መንግሥት የልማት ድርጅቶችን ወደ ግል ለማዛወር ባወጣው ፖሊሲ መሠረት ለገደንቢ ወርቅ ማዕድን ኢንተርፕራይዝም በቀድሞው የኢትዮጵያ ፕራይቬታይዜሽን ኤጀንሲ አማካኝነት ለግል ባለሀብቶች ለጨረታ ቀረበ፡፡ ለዚህም ጨረታ የተሳታፊዎችን ቁጥር ለማብዛት ሲባል ማስታወቂያው ለአንድ ጊዜ በላይ እንዲወጣ ተደርጎ እንደነበር ይታወቃል፡፡

ከወጣው የጨረታ ማስታወቂያ አኳያም የወርቅ ማዕድኑን ለመግዛት በጨረታው ውድድር የተሳተፉት 13 ያህል ኩባንያዎች ነበሩ፡፡ በወቅቱ ሚድሮክን ወክሎ በጨረታው እንዲሳተፍ የተደረገው ሀብትነቱ የሚድሮክ ኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ሊቀመንበር ሼህ ሙሐመድ ሁሴን አሊ አል-አሙዲ የሆነው ብሔራዊ ማዕድን ኮርፖሬሽን (National Mining Corporation) በሞግዚትነት ነበር፡፡ ከዚሁ ኮርፖሬሽን በስተቀር ሌሎች ኩባንያዎች ሁሉም የውጭ ሀገር ኩባንያዎች የነበሩ ሲሆን በጨረታው የማጣራት ሂትም መጨረሻ ላይ የደረሱት ኩባንያዎች ብሔራዊ ማዕድን ኮርፖሬሽን JCI Company እና Canyon Resources Corporation ብቻ ነበሩ፡፡

ጨረታው የተከፈተው ሚያዝያ 8 ቀን 1989 ዓ.ም (እ.ኤ.አ. 1997) ሲሆን በውድድሩም የተሻለ ከፍተኛ ዋጋ ያቀረበውና የጨረታው አሸናፊ ሆኖ የተገኘው ከሚድሮክ በኩል ስለመሆኑ ውሳኔው ለብሔራዊ ማዕድን ኮርፖሬሽን የተገለፀው ሰኔ 4 ቀን 1989 ዓ.ም (እ.ኤ.አ 1997) ነው፡፡ በመሆኑም የለገደንቢ ወርቅ ማዕድን ሕጋዊ ሽያጭ ውል በሚድሮክና በፕራይቬታይዜሽን ኤጀንሲ መካከል እ.ኤ.አ. በጁን 1997 ተፈርሟል፡፡

ቀጥሎም የወርቅ ማምረት (Mining) እና ፍለጋ (Exploration) ሥራውን ማከናወን የሚያስችል ስምምነት ከቀድሞው ማዕድንና ኢነርጂ ሚኒስቴር ጋር እ.ኤ.አ. ማርች 29/1998 ተፈርሟል፡፡ ሚድሮክ ወርቅ ማዕድን ኩባንያን በለገደንቢ የወርቅ ማምረቱን (Mining) እና የወርቅ ፍለጋ (Exploration) ሥራ ማካሄድ ያስቻለው ይኸው ስምምነት ነው፡፡ በስምምነቱ መሠረት ኩባንያው በዚሁ ለገደንቢ በሚባለው ሥፍራ ወርቅ ለማምረት 8 ነጥብ 4 ካሬ ኪሎ ሜትር (Sq.km) እንዲሁም ለወርቅ ፍለጋ ሥራ ደግሞ 80 ነጥብ 1 ካሬ ኪሎ ሜትር (Sq.km) ለመጠቀም የሚያስችለው ፈቃድ አለው፡፡

የወርቅ ማምረቱ ሥራ ፈቃድ በጠቅላላ 20 ዓመታት ፀንቶ የሚቆይ ሲሆን፤ ስምምነቱ ለኩባንያው ተጨማሪ የ10 ዓመታት ፈቃድ ማግኘት የሚያስችለው ነው፡፡

በወርቅ ፍለጋ ረገድም ኩባንያው በማዕድን አዋጁ መሠረት በየጊዜው የሚታደሱ ፈቃዶችን ተግባራዊ በማድረግ የሚሰራ ሲሆን በተደረገው ከፍተኛ የወርቅ ፍለጋ ሥራ ኩባንያው ሁለተኛውን የወርቅ ማምረት ፈቃድ አግኝቷል፡፡ ይህም ሁለተኛ የማምረት ፈቃድ በሳካሮ የማምረት ፈቃድ ያስገኘ ሲሆን፤ የምርት ተግባሩ እ.ኤ.አ በ2009 ተጀምሯል፡፡ ፈቃዱም የ20 ዓመት ውል ያለው ነው፡፡

ኩባንያው በሥራው እያደገ ስለመምጣቱ ሌላው መገለጫ ከለገደንቢና ሳካሮ የማዕድን ማምረቻ ሌላ በቤንሻንጉል ጉሙዝ ክልል ውስጥ በተመለከተ ዞን የማዕድን ፍለጋ (Exploration) በብር 310 ሚሊዮን ወጪ ለ10 ዓመታት እንዲካሄድ በማድረግ ኩባንያው የፕሮጀክቱን አዋጭነት ማረጋገጡ ነው፡፡ ከዚሁ አንጻርም የከፍተኛ ማዕድን ማምረት (large scale mining) ፈቃድ ስምምነት ከማዕድን፣ ነዳጅና ተፈጥሮ ጋዝ ሚኒስቴር ጋር ሰሞኑን ፈጽሟል፡፡ በዚህም ስምምነት መሠረት መተከል የኩባንያው ሶስተኛው የወርቅ ማዕድን ማምረቻ ተቋም ሆኗል፡፡     

ሚድሮክ ጂኢኦ እና ኤክስፕሎረሽን አገልግሎት ኃ/የተ/የግ/ማህበር ዘመኑ በሚፈቅደው ዘመናዊ ቴክኖሎጂ እና ብቃት ባላቸው የሰለጠኑ ባለሙያዎች በመታገዝ ከማዕድን ልማት ጋር በተያያዘ በዋንኛነት የአፈር ምርመራና የቁፋሮ ሥራ የሚያከናውን ሀገር በቀል ብቸኛ ኩባንያ ነው፡፡ ኩባንያው የማዕድን ፍለጋና ምርመራ እንዲሁም የቁፋሮ (ኤክስፕሎረሽን) ሥራዎችን ለሚድሮክ ወርቅ ኩባንያ ብቻ ሳይሆን አገልግሎቱን ለሚፈልጉ የተለያዩ ኩባንያዎችም በመስጠት ላይ እንደሚገኝ ታውቋል፡፡

ሚድሮክ ወርቅ ኩባንያ እና ሚድሮክ ጂኢኦ እና ኤክስፕሎረሽን ኃ/የተ/የግል ማህበር ከማዕድን ልማት ጋር በተያያዘ በሚያከናውኑዋቸው ፕሮጀክቶች የአካባቢውን ህብረተሰብ ተጠቃሚ የሚያደርጉ ሌሎች ፕሮጀክቶችን በመገንባት ለሀገራዊ ልማት የበኩላቸውን አስተዋጽኦ በማድረግ ላይ እንደሚገኙ ይታወቃል፡፡ ኩባንያዎቹ የማዕድን ልማት በሚያከናውኑባቸው አካባቢዎች የትምህርት ተቋማትን፣ የገጠር መንገዶችን፣ የንጹህ የመጠጥ ውሃ አቅርቦቶችንና መሰል የልማት ተግባራት በመሳተፍ ሕዝባዊ ወገንተኝነታቸውን በተግባር አስመስክረዋል፡፡

በተጨማሪም በወርቅ ሽያጭ ገቢ ብቻ ሳይሆን በሮያሊቲ ፣ በገቢ ታክስ እና በሠራተኞች ደመወዝ ገቢ ግብር በማስገባት ለሀገሪቱ ኢኮኖሚ ዕድገት አዎንታዊ ሚናቸውን እየተወጡ ነው፡፡


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 1 of 12

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us