You are here:መነሻ ገፅ»ወቅታዊ
ወቅታዊ

ወቅታዊ (169)

 

የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮምሽን በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች አንዳንድ ቦታዎች፣ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል ጌዲኦ ዞን ከሰኔ ወር 2008 እስከ መስከረም 2009 ዓ.ም ተከስቶ የቆየውን ሁከትና ብጥብጥ የሚመለከት የምርመራ ውጤት ሪፖርት በትላንትናው ዕለት ለሕዝብ ተወካዮች ምክርቤት አቅርቧል።

የኮምሽኑ ኮምሽነር ዶ/ር አዲሱ ገ/እግዚአብሔር ሁለት ሰዓት ገደማ በወሰደውና በንባብ ባቀረቡት ሪፖርት ላይ በግልጽ እንዳመለከቱት ሁከትና ብጥብጡ በኦሮሚያ ክልል በ15 ዞኖችና በ91 ወረዳዎች ማለትም በፊንፊኔ ዙሪያ፣ ምስራቅ፣ ምዕራብና ሰሜን ሸዋ፣ በምዕራብና ምስራቅ ሐረርጌ፣ በወለጋ፣ በምዕራብ ወለጋ፣ በቄለም ወለጋ፣ በጉጂ፣ በባሌ ፣በምዕራብና ምስራቅ አርሲ እንዲሁም በአማራ ክልል በ6 ዞኖች እና 55 ወረዳዎች ማለትም በሰሜን ጎንደር ፣ በደቡብ ጎንደር፣ በባህርዳር፣በምዕራብ እና ምስራቅ ጎጃም፣ በአዊ ዞን፣ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል በጌዲኦ ዞን 6 ወረዳዎችና ከተማዎች ያዳረሰ ነው።

የኮምሽኑ ምርመራ መሠረት ያደረገው በዋንኛነት የኢፌዲሪ ሕገመንግስት ምዕራፍ 3 የተቀመጡትን የሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ  መብቶች እንዲሁም ኢትዮጵያ በተለያዩ ጊዜያት አጽድቃ የሕግ አካልዋ ያደረገቻቸው ዓለም አቀፍና አህጉራዊ የሰብዓዊ መብቶች ስምምነቶችን ነው። በዚህ መሠረት በሕገመንግስቱ ድንጋጌዎች መካከል በሕይወት የመኖር መብት፣ የአካል ደህንነት መብት፣ የነጻነትና እኩልነት መብት፣ የአመለካከትና ሃሳብን በነጻ የመያዝና የመግለጽ መብት፣ የመሰብሰብ፣ ሰላማዊ ሰልፍ የማድረግ ነጻነትና አቤቱታ የማቅረብ መብት፣ የመዘዋወር ነጻነት፣ ፍትህ የማግኘት መብት፣ የኢኮኖሚ፣ የማህበራዊና የባህል መብት የምርመራው የትኩረት ነጥቦች እንደነበሩ ዶ/ር አዲሱ ተናግረዋል።

በኮምሽነሩ ሪፖርት መሠረት በኦሮሚያ አንዳንድ አካባቢዎች በተቀሰቀሰው ሁከትና ብጥብጥ ብቻ 462 ሲቪል ሰዎች፣ 33 የጸጥታ ኃይሎች፣ በድምሩ 495 ሰዎች ለሞት ተዳርገዋል። 338 ሲቪልና 126 የጸጥታ ኃይሎች በድምሩ 464 ሰዎች የአካል ጉዳት የደረሰ ሲሆን በመቶ ሚሊየን የሚገመት የሕዝብ፣ የመንግሥትና የግል ባለሃብቶች ንብረት ወድሟል።

በተለይ በኦሮሚያ ክልል መስከረም 22 የተከበረው የእሬቻ በዓል ላይ በተሰቀሰቀሰ ሁከትና ብጥብጥ ለመቆጣጠር የተተኮሰ አስለቃሽ ጢስ ለመሸሽ የሞከሩ ሰዎች ወደገደል በመግባታቸውና በመረጋገጥ አደጋ የ56 ሰዎች ሕይወት ማለፉን በኮምሽኑ ምርመራ ማረጋገጡን የተጠቀሰ ሱሆን የሁከትና ብጥብጥ ግልጽ አደጋ መደቀኑ እየታወቀና እየታየ በዓሉ እንዲካሄድ መደረጉ ኃላፊነት የጎደለው ውሳኔ መሆኑን ኮምሽኑ በመጥቀስ በዚህ ውሳኔ ውስጥ ያሉ የመንግሥት አካላትና የበዓሉ አዘጋጅ ኮምቴ አባላት በየደረጃው ሊጠየቁ ይገባል ብሏል። በተጨማሪም በዓሉ የሚካሄድበትና ሰዎች ለመሞት መንስኤ የሆነው ሆራ አርሰዲ ገደል አስቀድሞ መደፈን ይገባው እንደነበር ዶክተር አዲሱ ጠቅሰው ይህ ባለመደረጉ ለደረሰው አደጋ የሚመለከታቸው የአስተዳደር አካላት ተጠያቂ ናቸው ሲል አስታውቀዋል። በእሬቻ በዓል ወቅት በስፍራው የተሰማሩ የኦሮሚያ ክልል የጸጥታ አስከባሪዎች ሁኔታውን ለማረጋጋት ትግዕስት በተሞላበት መንገድ ሙያዊ ተግባራቸውን መፈጸማቸው የሚያስመሰግናቸው ቢሆንም ከበዓሉ ዋዜማ ጀምሮ ብጥብጥ ለማስነሳት የተዘጋጁ ኃይሎች መኖራቸው እየታወቀ ተገቢው እርምጃ በወቅቱ ባለመውሰዳቸው ተጠያቂ መሆናቸውን አስታውቀዋል።

ጌዲኦ ዞን በ4 ወረዳዎችና በ 2 የከተማ መስተዳድሮች ማለትም ዲላ ከተማ፣ ዲላ ዙሪያ ወረዳ፣ወናጎ ወረዳ፣ይርጋጨፌ ወረዳ፣ ይርጋጨፌ ከተማና ኮሸሬ ወረዳ ሁከትና ብጥብጡ መስከረም 27 ቀን 2009 ከጠዋቱ 4፡00 ሰዓት ጀምሮ ለሁለት ቀናት መካሄዱን አስታውሷል። መንስኤ በፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የተሰጠ የይዞታ ውሳኔ ጉዳይ አንቀበልም የሚሉ ወገኖች ያስነሱት መሆኑ ታውቋል። በዚህ ሁከትና ብጥብጥ ዘርና ጎሳን መሰረት ያደረጉ ጥቃቶች መድረሳቸውን ኮምሽኑ አስታውቋል። በዚህ ጥቃት 34 ሰዎች ሲሞቱ፣ 60 የአካል ጉዳት ደርሶባቸዋል፣ 4 ሺህ ያህል ሰዎች ተፈናቅለዋል። በዚህ ድርጊት እጃቸው ያለበት የመንግስት አስተዳደር አካላትና ግለሰቦች ተጠያቂ መሆናቸውን የክልሉ መንግሥት ለተፈናቃዮችና ለተጎጂዎች መልሶ ማቋቋሚያ ድጋፍ ማድረግ እንደሚገባው ተመልክቷል።

በአማራ ክልል በ6 ዞኖች እና 55 ወረዳዎች ማለትም በሰሜን ጎንደር ፣ በደቡብ ጎንደር፣ በባህርዳር፣በምዕራብ እና ምስራቅ ጎጃም፣ በአዊ ዞን፣ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል በጌዲኦ ዞን 6 ወረዳዎችና ከተማዎች ሁከትና ብጥብጥ መታየቱን የኮምሽኑ ሪፖርት ያሳያል። በተለይም በሰሜን ጎንደር ዞን ከ2008 ዓ.ም ጀምሮ የተለያዩ ሰልፎችና አለመረጋጋት የነበረ ሲሆን ህዳር 29 ቀን 2008 ዓ.ም በመተማ ወረዳ የነበረው በሕግ ዕውቅና የሌለው ሰልፍ ተከትሎ በተፈጠረው ሁከትና ብጥብጥ በቅማንት ብሔረሰብና በአማራ መካከል ግጭት ተነስቶ የሰው ሕይወት መጥፋት፣ አካል መጉደልና ንብረት መውደም መንስኤ ሆኗል። በተጨማሪም በሰሜን ጎንደር ዞን መተማ ወረዳ አካባቢ ብሔርን ማዕከል ያደረገ ጥቃት በትግራይ ተወላጆች ላይ መፈጸሙን ዶ/ር አዲሱ ገ/እግዚአብሔር በሪፖርታቸው አመልክተዋል።

አያይዘውም በ2008 ዓ.ም በተለያዩ አካባቢዎች “የወልቃይት የማንነት ጥያቄ አልተመለሰም፣ የአማራ ክልል ካርታ ተቆርጦ ወደትግራይ ክልል ሄዷል፣ የትግራይ ብሔር የበላይነት አለ፣ የራስ ዳሸን ተራራ የሚገኘው በትግራይ ክልል ውስጥ ነው ተብሎ በመማሪያ መጽሐፍ መታተሙ አግባብ አይደለም እንዲሁም በትግራይ እና አማራ ክልሎች መካከል የሚገኘው የጸገዴ ወሰን ጥያቄ ምላሽ ሊሰጠው ይገባል” በሚሉ ምክንያቶች በተለያዩ ጊዜያት ሁከትና ብጥብጥ እንደነበረ ሪፖርቱ ያስረዳል። ይህ ሁኔታ እንዳለ ሆኖ የፌዴራል የጸረ ሽብር ግብረኃይል በጎንደር ከተማ ማራኪ ተብሎ በሚጠራው አካባቢ በሽብር ወንጀል የተጠረጠሩ ግለሰቦችን በቁጥጥር ስር ለማዋል ሐምሌ 4 ቀን 2008 ዓ.ም ከለሊቱ 10፡30 ሰዓት ባለው ጊዜ ያደረገውን እንቅስቃሴ ተከትሎ ሁከትና ብጥብጥ ተፈጥሯል። የነበረው አለመግባባት ወደተኩስ ልውውጥ አምርቶ የአካባቢው ነዋሪዎችና የፌዴራል ፖሊስ አባላት የህይወት መጥፋትን አስከትሏል። ይህን ችግር ተከትሎ እንደፌስ ቡክ ባሉ ማህበራዊ ድረገጾችና በኢሳት ቴሌቭዥን በኩል ሁከቱን ለማባባስ በመሞከሩ ሐምሌ 24 ቀን 2008 ዓ.ም በጎንደር ከተማ ህገወጥ ሰልፍ መካሄዱንና ይህንንም ተከትሎ በየአካባቢው ሰልፎች መካሄዳቸውን ዶ/ር አዲሱ በሪፖርታቸው ጠቅሰዋል።

በአማራ ክልል አንዳንድ አካባቢዎች በተነሳው ሁከት 110 ሲቪል ሰዎችና 30 የጸጥታ አባላት ሲሞቱ፣ 276 ሲቪል ሰዎችና 100 የጸጥታ ኃይሎች ጉዳት እንደደረሰባቸው በሪፖርቱ ተጠቅሷል።

በሁሉም አካባቢዎች ለተነሱ ግጭቶች እንደመንስኤ ከተቀመጡት መካከል ሥር የሰደደ የመልካም አስተዳደር ችግር መኖር፣ የሥራ አጥነት፣ ሙስናን የብልሹ አሰራር መንሰራፋት፣ የልማት ዕቅዶች በወቅቱ ተግባራዊ መሆን ያለመቻል፣ የኑሮ ውድነትና የመሳሰሉ ችግሮች ተመልክተዋል።

በግጭቶቹ እጃቸው አለበት ከተባሉት መካከል በኦፌዲሪ ፓርላማ በአሸባሪነት የተፈረጀው ኦነግ፣ የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግረንስ፣ የኦሮሚያ ሚዲያ ኔትወርክ፣ በየደረጃው ያሉ ኃላፊነታቸውን ያልተወጡ የመንግሥት አካላት በሕግ ሊጠየቁ እንደሚገባ ኮምሽኑ አሳስቧል።¾

 

“በግብጽ አብያተ ክርስቲያናት እሁድ ዕለት በደረሰ የአጥፍቶ መጥፋት የቦምብ ጥቃት 45 ያህል ክርስቲያን ምዕመናን የመገደላቸው ዜና ዓለምን ያስደነገጠ ክስተት ሆኖ ተመዝግቧል። በዚህ ዓመት ከደረሱ የቦምብ ጥቃቶች መካከል ታህሳስ 2 ቀን 2009 ዓ.ም በካይሮ ከተማ የደረሰው የቦምብ ጥቃት ከ25 በላይ ግብጻውያን ክርስቲያኖችን መግደሉንና ከ50 በላይ የሚሆኑትን ማቁሰሉ የሚታወስ ነው። እሁድ ዕለት በሁለት ማለትም በአሌክሳንደሪያ የቅዱስ ማርቆስና በቅዱስ ጊዮርጊስ አብያተክርስቲናት በጸሎት ላይ በነበሩ ምዕመናን ላይ ሆን ተብሎ በተቀነባበረ የቦምብ ጥቃት ከደረሰ በኃላ የአልሲሲ አስተዳደር ለሶስት ወራት የሚቆይ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አውጥቷል። ረቂቅ አዋጁ ለጸጥታ ኃይሎች ያለምንም የፍርድ ቤት ትዕዛዝ ተጠርጣሪዎችን እንዲይዙና እንዲፈትሹ ሥልጣን የሚሰጥ ነው። ረቂቅ አዋጁ የግብጽ ፓርላማ ካጸደቀው በኋላ በሥራ ላይ ይውላል ተብሎ ይጠበቃል። ለቦምብ ጥቃቱ ራሱን እስላማዊ መንግሥት ብሎ የሚጠራው (ISIS) ኃላፊነቱን ወስዷል። በአሁን ሰዓት ግብጻዊያን ወንድምና እህቶቻችን የሶስት ቀናት ብሔራዊ ሐዘን ላይ ናቸው።

ስለዕለተ ሰንበቱ ጥቃት


ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ፣ በአህያ ውርንጭላ ኹኖ፣ “ሆሣዕና በአርያም” እየተባለ ወደ ቤተ መቅደስ የገባበትን ዕለት በምናስብበትና በሕማማቱ ዋዜማ በምንገኝበት በስምንተኛው የዐብይ ጾም ሰንበት (የፀበርት እሑድ)፣ ዛሬ፣ በሰሜናዊ ግብጽ የታንታ ቅዱስ ጊዮርጊስ እና በአሌክሳንደርያ የቅዱስ ማርቆስ ካቴድራል ደጃፍ፣ በአሸባሪዎች በተፈጸሙ ተከታታይ የቦምብ ጥቃቶች፣ ከ45 በላይ ኦርቶዶክሳውያን ክርስቲያኖች ተገደሉ፤ ከመቶ ያላነሱ ቆሰሉ።


ከሟቾቹ 29ኙ፣ በናይል ዴልታ ከተማ በሚገኘው የታንታ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ፣ በምእመናኑ መቀመጫ የፊት ወንበሮች ሥር በተጠመደው ቦምብ የተገደሉቱ ሲኾኑ፤ 71ዱ ደግሞ በፍንዳታው የተጎዱ ናቸው።


ከጥቂት ሰዓታት በኋላ፣ መንበረ ፕትርክናው በሚገኝባት በወደብ ከተማዋ የእስክንድርያ ቅዱስ ማርቆስ ካቴድራል በራፍ፣ ወደ ቤተ ክርስቲያኑ ዘልቆ ለመግባት ከሞከረ አጥፍቶ ጠፊ መታጠቂያ (suicide vest) የነጎደው ቦምብ፣ ቢያንስ 18 ሰዎችን መግደሉንና ከ40 ያላነሱትን ማቁሰሉ ተጠቅሷል፤ ከተገደሉት ሦስቱ፣ አጥፍቶ ጠፊው ወደ ካቴድራሉ ዘልቆ እንዳይገባ ያስቆሙት ወንድና ሴት ፖሊሶች መኾናቸው ታውቋል።


ጥቃቱ የተፈጸመው፣ በካቴድራሉ ጸሎተ ቅዳሴውንና የበዓለ ሆሣዕናውን ሥነ ሥርዓት የመሩት የኮፕቱ ፖፕና የእስክንድርያው ፓትርያርክ ብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ታዎድሮስ፣ በካቴድራሉ ውስጥ እያሉ እንደነበር ተገልጿል። “እንዲኽ ያሉ እኵይ ድርጊቶች፣ የግብጽን ሕዝብ አንድነትና ስምምነት አያዳክመውም፤” ብለዋል ቅዱስነታቸው፣ ለሀገሪቱ ቴሌቭዥን ሲናገሩ።


ኦርቶዶክሳውያን ክርስቲያኖችን፣ በከፍተኛ ቁጥርና በጅምላ ለመፍጀት የታቀደበትን ይህንኑ ጥቃት፣ ያቀናበርኹት እኔው ነኝ፤ ሲል፣ ራሱን እስላማዊ መንግሥት ብሎ የሚጠራው ዓለም አቀፉ አሸባሪ ቡድን በድረ ገጹ አስታውቋል።


25 ምእመናን ከተገደሉበትና 49 ከቆሰሉበት ካለፈው ታኅሣሥ ጥቃት ወዲኽ፣ በአምስት ወራት ውስጥ ለኹለተኛ ጊዜ የተፈጸመው የዛሬው ፍጅት፣ ከጠቅላላው ሕዝብ 10 በመቶ የሚኾኑት ኦርቶዶክሳውያን ክርስቲያኖች፣ በቀላሉ ተጋላጭ የአሸባሪዎች ዒላማ (the softest targets) እየኾኑ እንዳሉ አረጋግጧል። ከሆሣዕና ክብረ በዓል ጋራ በተያያዘ፣ የጸጥታ ጥበቃው በተጠናከረበት ይዞታ ውስጥ መፈጸሙ ደግሞ፣ የክርስቲያኖችን መፃኢ ሕይወት ይበልጥ አሳሳቢ አድርጎታል፤ ተብሏል።


ከእሁዱ የታንታ ቅዱስ ጊዮርጊስ ፍንዳታ ቀደም ብሎ፣ በዚያው ከተማ አንድ መስጊድ ውስጥ የተጠመደ ቦምብ፣ በጸጥታ ኃይሎች እንዲከሽፍ መደረጉና እስላማዊ ቡድኑም በክርስቲያኖች ላይ አስከፊ ጥቃት እንደሚያደርስ በግልጽ ሲዝት መቆየቱ፣ በቂ ማስጠንቀቂያ የሚሰጥ ኾኖ ሳለ፣ የእሁዱ ተከታታይ ፍጅት መፈጸሙ፣ የጸጥታና የደኅንነት አካሉን አስተማማኝነት ጥያቁ ውስጥ እንደሚከተው ተመልክቷል።


በታንታ፣ ጥቃቱ የተፈጸመበት ግዛት የደኅንነት ሓላፊ ከሓላፊነታቸው እንዲገለሉ የተደረገ ሲኾን፣ የጦር ሠራዊቱም፣ ከፖሊስ ኃይሉ ጋራ በመቀናጀት የሀገሪቱን ወሳኝ ተቋማት ጥበቃ እንዲያጠናክር፣ በፕሬዝዳንት አብዱል ፈታሕ አል-ሲሲ ከተመራው የወታደራዊ ምክር ቤቱ አስቸኳይ ስብሰባ በኋላ፣ በተላለፈ ትእዛዝ መሠማራቱን አኸራም ኦንላየን ዘግቧል።


ድረ ገጹ ቆይቶ እንዳስታወቀው፣ በጥቃቱ የተገደሉና የተጎዱ ወገኖች የሚታሰቡበት፣ የሦስት ቀናት ብሔራዊ ሐዘን፣ በፕሬዝዳንቱ ጽ/ቤት ታውጇል።


የሰላም ምልክት የኾነውን የተባረከ የሆሣዕና ዘንባባ (ፀበርት)፣ እንደመስቀል እየሠራን በየቤታችን፣ በራሳችንና እንደቀለበት በጣታችን ሰቅለንና ሰክተን በምንታይበት ዕለተ ሰንበት፣ በአሸባሪው የአይ ኤስ ቡድን የተፈጸመው አሠቃቂ ጥቃት፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ እየተወገዘ ነው።


ሐዘናቸውንና አጋርነታቸውን ለግብጽ ሕዝብና መንግሥት እየገለጹ ካሉት የሀገርና የሃይማኖት መሪዎች መካከል አንዱ የኾኑት የካናዳው ጠቅላይ ሚኒስትር፥ የሆሣዕና ዘንባባ፣ ትእምርተ ሰላም መኾኑን ማስታወስ እንደሚገባና ጽንፈኞች፥ የሕዝቡን ማኅበራዊ ዕሴትና ትስስር በመበጣጠስ ሊፈጥሩ የሚመኙትን ዕልቂት ለመመከት፣ ተደጋግፎ በጋራ መዋጋት እንደሚያስፈልግ ማሳሰባቸውን ሐራ ዘተዋህዶ ዘግቧል።


ለግብፃዊያን ክርስቲያን ወንድሞችና እህቶቻችን መፅናናትን እንመኛለን። 

ከፌዴራል ትራንስፖርት ባለስልጣን፤

የተከሰተ “ፍጥጫ”. . . የለም፣ . . . ተቀራርቦ መወያየትና ሕጋዊ አካሄድ መከተል ግን ያስፈልጋል!

(ከጭነት ትራንስፖርት ብ/ማ/ ዳይሬክቶሬት)

 

መጋቢት 13 እና 20 ቀን 2009 ዓ.ም በወጡት የሰንደቅ ጋዜጦች “ምላሽ የሚሻው ፍጥጫ. . .” “. . . በመሸበር ማደር. . .” የሚሉት ርዕሶች የተሳሳቱ ስለሆነ መታረም አለባቸው። መ/ቤቱ ከማንም ጋር “ፍጥጫ” ውስጥ የገባበት ሁኔታ የሌለና ካደራጃቸው የትራንስፖርት ማህበራትና ድርጅቶች፣ ባለድርሻ አካላት ጋር ጠንካራ የሥራ ግንኙነት ያለውና የሬጉላቶሪ ሚናውን እየተወጣ መሆኑን በቅድሚያ እንዲታወቅ እናሳስባለን።

 

በጋዜጦቹ ላይ የሠፈሩትን ሐሰቦች ተመልክተናል። በዋና ዋና ጉዳዮች ላይ የሚከተለው ማብራሪያና ምላሽ በጋዜጣ እንዲወጣ እንጠይቃለን።

 

ዝግጅት ክፍሉ በመጀመሪያው ጋዜጣ ገፅ 4 ላይ ባለስልጣን መ/ቤት አዋጅን በመመሪያ እንደሚጥስ በመግለፅ “በማንአለብኝነት” አካሄድ እንደሚሄድ . . ወዘተ በማለት ተገቢነት የሌላቸውን ቃላቶች በመጠቀም ከኃላፊነት በወጣ ስሜት ጽፏል። ዝግጅት ክፍሉ መ/ቤቱ የሚያከናውናቸውን ትላልቅ ሕዝባዊና አገራዊ ጉዳዮችን ቀረብ ብሎ መጠየቅና መረዳት ባይችል ቢያንስ ያለው ዲሞክራሲያዊና ልማታዊ ሥርዓት ባሕርይ መ/ቤቱ በማን አለብኝነት እንዲሄድ የማይፈቅድለት መሆኑን እንኳን ማወቅ ይገባው ነበር። ዝግጅት ክፍሉ ትክክለኛና የተሟላ መረጃ ሳይኖረው ወደ አንድ ወገን አድልቶ ዳኝነቱን ለእራሱ አድርጎ ፈርጇል። እንዲህ ዓይነት ሚዛናዊነት አለ ወይ? በቃለ- ምልልሱም ቢሆን ቃላቶችን ከሃሳብ ውስጥ ነጥሎና አጉልቶ በማሳየት አሻሚና የተለየ መልዕክት እንዲያስተላልፉ አድርጎ ተጠቅሞባቸዋል። ይህ የጋዜጠኝነት የሙያ ሥነምግባር መገለጫ ለመሆኑ ለእኛ ግልጥ አይደለም። የተለየ ተልዕኮ ከሌለ በስተቀር።

 

ወደዋናው ጉዳይ ስንመለስ መጋቢት 13/2009 በወጣው ጋዜጣ ላይ ከሰፈሩት መካከል አዋጅን በመመሪያ በመሻር ማህበራት ተወዳዳሪ እንዳይሆኑ ፈርሰው እንዲደራጁ እንደተደረገ፣ መመሪያ ቁጥር 1/2006 በማህበራት ሕልውናና ዕድገት ላይ ችግር ማስከተሉ፣ ሞዴል መተዳደሪያ ደንብ.. ማህበራት የራሳቸውን ደንብ እንደ ጥንካሬያቸውና ተጨባጭ ሁኔታ በነፃነት እንዳያወጡ እንዳደረጋቸው. . . ወዘተ የሚሉት ተጠቅሰዋል።

 

በመሰረቱ ከ2006 ዓ.ም በፊት የነበሩት የጭነት ትራንስፖርት ማህበራት አደረጃጀትና ሥራ አፈፃፀም ሲታይ ዘመናዊ ተሽከርካሪዎችንና አገልግሎት የጨረሱ ኤንትሬዎችን በአንድ ማህበር ያደራጀ፣ አገራችን እያስመዘገበች ካለችው ፈጣን የኢኮኖሚ ዕድገት ጋር የሚመጣጠን ዕድገትና የአገልግሎት ጥራት የሌለው፣ በዘመናዊ አሰራርና በጠንካራ ውድድር ላይ የተመሰረተ አሰራር የማይከተልና ኢንቨስትመንት ሳቢ ያልነበረ፣ በዋጋም ቢሆን ውድ እንደነበረ. . ከዋና ዋና ገጽታዎቹ ጥቂቶቹ እንደሆኑ የቅርብ ጊዜ ትዝታ ነው። ይህንን ኋላ ቀር አደረጃጀትና አሰራር የኢኮኖሚ ዕድገቱ ከሚጠይቀው ፍላጎት ጋር ማጣጣም የግድ ስለነበረ በጭነት ትራንስፖርት ኢንዱስትሪው ውስጥ የአመለካከት ለውጥ በማምጣት የተወዳዳሪነት አቅሙን በአደረጃጀትና በአሠራር በማሳደግ የአገልግሎት ጥራትና ቅልጥፍና ማምጣት አስፈላጊ ነው።

 

በመሆኑም መ/ቤቱ በአዋጅ 468/97 በተሰጠው ስልጣንና ተግባር መሠረት በንግድ የመንገድ ማመላለስ ሥራ ላይ የተሰማሩ ማህበራትን የመመዝገብ፣ ስለ አሰራራቸው መመሪያ የማውጣትና የመከታተል በተሰጠው ስልጣን መሰረት መመሪያ ቁጥር 1/2006 አውጥቶ ተግባራዊ በማድረግ ላይ ይገኛል። በአዲሱ አደረጃጀት በዘርፉ አገልግሎት አሰጣጥና በሥራው ላይ በተሰማሩ ባለንብረቶች ዘንድ ውጤቶች ተገኝተዋል። ማህበራት አደረጃጀታቸውና አሰራራቸው በመሻሻሉ በገበያ ውስጥ ተወዳድረው የመርከቦችን ጭነት በጨረታ በመውሰድ መሥራት መቻላቸው፣ አዲሱ አደረጃጀት ከበፊቱ የተሻለ የውድድር አሰራር በመፍጠሩ በየዓመቱ በሺህ የሚቆጠሩ አዳዲስ የጭነት ተሸከርካሪዎች ወደ ዘርፉ መቀላቀላቸው፣ አምና ተከስቶ ከነበረው የዝናብ እጥረት ጋር በተያያዘ የተገዛው ከፍተኛ መጠንያለው ስንዴና የአፈር ማዳበሪያ እንዲጓጓዝ በማህበራትና ድርጅቶች የተደረገው ሀገራዊ ርብርብና የተመዘገበው ውጤትና ለዚህ የተሰጠው ዕውቅና . .  ወዘተ ብቻ እንደ አብነት ማንሳት ይበቃል። በመሆኑም በመመሪያው ላይ የሚታዩ ክፍተቶችን ለይቶ በጥናት ላይ በመመስረት ወቅታዊ እንዲሆንና እንዲሻሻል ሃሳብ ማቅረብ አግባብ ሆኖ እያለ ወደ ድሮ እንመለስ. . መመሪያው ለማህበራት ያመጣው ጠቀሜታ ስለሌለ መፍትሔው “የማህበራት ህብረት” መመስረት ነው የሚለው መንደርደሪያ የሚያስኬድ አይደለም።

 

ሌላው መመሪያው እያንዳንዱ የጭነት ተሸከርካሪ ባለንብረት የማህበር አባል የመሆን ግዴታ እንደሚጥልበት የተገለፀው ሃሳብ የተሳሳተ ነው። መመሪያው በአዋጅ የተፈቀደውን በግል፣ በማህበርና በኩባንያ ተደራጅቶ መሥራትን አይከለክልም። አሁንም በርካታ በግላቸው የሚሰሩ ትራንስፖርተሮች አሉና።

 

ሌላው ሞዴል መተዳደሪያ ደንብን አስመልክቶ የቀረበው የተሳሳተ ሃሳብ ነው። ሞዴል መተዳደሪያ ደንቡ ስለማህበራት ዓላማ፣ ተግባርና ኃላፊነት፣ ስለ አባልነት፣ መብትና ግዴታ፣ ስለማህበራት ድርጅታዊ አወቃቀር፣ ስልጣንና ተግባር፣ ስለ ማህበራት ሥራ አመራር ቦርድ እና ኦዲትና ኢንስፔክሽን አመራረጥ፣ ስለ ፋይናንስ አስተዳደር. . . ወዘተ አካቶ የያዘ፣ ማህበራት ተመሳሳይ ዓላማ፣ አደረጃጀትና አሰራር  እንዲኖራቸው የሚያደርግ ሰነድ ነው። ይህንን ደንብ እንደመነሻ በመውሰድ ማህበራት የራሳቸውን ደንብ አዘጋጅተው በጠቅላላ ጉባዔ ያፀድቃሉ። ሀቁ ይህ ሆኖ እያለ ሞዴሉ የማህበራትን ነፃነት የሚጋፋ ነው ማለት አግባብ አይደለም።

 

መ/ቤቱ/ዳይሬክቶሬቱ ከመልካም አስተዳደር አንጻር የሚታዩ ችግሮችን በስፋት ለይቶ በአጭር፣ በመካከለኛና በረዥም ጊዜ የሚፈቱትን በዕቅድ በማካተት ከሕዝብ ክንፍ ጋር በቋሚ መድረክ በየጊዜው እየገመገመ በርካታ ችግሮች ፈቷል። እየፈታም ይገኛል። ይህ በቅርቡ የሕዝብ ክንፍ ኮሚቴ ለትራንስፖርት አመራሮች ባቀረበው ሪፖርት ተቀባይነት ያገኘ እውነታ ነው። በዘርፉ የሚታዩ ክፍተቶች በተለያዩ የጋራ መድረኮች በየጊዜው የሚገመገሙበት ሁኔታ እያለና ሃሳብን መግለፅ እየተቻለ ሌላ አካሄድ መጠቀም ለምን እንዳስፈለገ ለእኛ ግልጽ አይደለም። በተለይም ከድለላ ሥራ ጋር በተያያዘ የሚታዩትን ችግሮች በወሳኝነት መልኩ ለመቅረፍ የተጀመረውን የተቀናጀ አሰራር ማጠናከር እንደተጠበቀ ሆኖ የአንድ ወገን ጥረት ብቻ በቂ ስለማይሆን እኔም ከችግሩም ከመፍትሔውም የራሴ ድርሻ አለኝ ብሎ (. . . የተቀሩት ጣቶች ወደ ባለቤቱ ያመልክታሉና. . እንደሚባለው) የተጀመረውን የለውጥ ትግል መቀላቀል እንጂ ዳር ቆሞ ተጠያቂነትን ወደ አንድ ወገን ለማላከክ መሞከር በመካሄድ ላይ ላለው ለውጥ የሚያግዝ አይደለም።

 

መጋቢት 20/2009  በታተመው ጋዜጣ ላይ “በወቅቱ አልነበርኩም” ማለት ለቀረበው ጥያቄ ማህበራት በአዲስ መልክ ማደራጀት ሲጀመር አልነበርኩም ነው እንጂ ተጠያቂነትን ወደ ሌላ አካል ለማስተላለፍ እንደመፈለግ ተደርጎ የተተረጎመው ትክክል ያልሆነና ቅንነት የጎደለው አስተሳሰብ ነው። መታወቅ ያለበት ዳይሬክቶሬቱ መ/ቤቱ ያወጣውን መመሪያ ተግባራዊ የማድረግ ኃላፊነትና ግዴታ ያለበት ብቻ ሳይሆን መመሪያው እምርታዊ ለውጥ እያመጣ መሆኑን በትክክል የሚያምን መሆኑን ነው።

 

በአጠቃላይ የተነሱት “የማህበራት ሕብረት ባለድርሻ አካላት” ሀሳቦች አዲስ አይደሉም። አዲስ የሚያደርጋቸው ጉዳይ ቢኖር በቅርቡ ትራንስፖርተሮች ከተቋቋሙበት ዓላማ ውጪ ህጋዊ ባልሆኑ ተግባራት ላይ እንዳይሳተፉ የሚያሳስቡ ደብዳቤዎች ለማህበራት ወጪ መደረጋቸውን ተከትሎ መምጣቱ ነው። የ“ማህበራት ህብረት”ን ለመመስረት አስፈላጊነቱንና ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታውን ሳይንሳዊ በሆነ ሁኔታ ከሌሎች ካደጉ አገሮች ልምዶች ጋር ተተንትኖ በመሠረቱ ሃሳቡ ላይ ተቀራርቦ መወያየት፣ መተማመን ላይ መድረስና ሕጋዊ መሰረት እንዲኖረው ማድረግ እራሱን ችሎ ሊሄድ የሚችል ሃሳብ ነው። ይህንን አካሄድ በፍጥጫ መልክ መተርጎም በትራንስፖርት አገልግሎት መለወጥና መሻሻል ያለባቸው ሥራዎች ቢኖሩም የተደረጉ ጥረቶችንና የተመዘገቡ ስኬቶችን ማሳነስና ጥላሸት መቀባት ወደ “ማህበራት ህብረት” ምስረታ ማማ የሚወስድ መንገድ መሆን የለበትም። በአገራችን እየተካሄደ ያለው የኢኮኖሚ መዋቅራዊ ሽግግር ማህበራት ወደ አክሲዮን ማህበረት እንዲሸጋገሩ ግፊት የሚያደርግ እንጂ ሌላ አደረጃጀት የሚጠይቅ አይመስለንም።   

ለፌደራል ትራንስፖርት ባለስልጣን፤

አንበሳውን እያሳዩዋችሁ ፋናውን ካላየሁ አላምንም

ለምን ትላላችሁ?

ከሙሉዓለም ፍቃዱ (ከአዲስ አበባ)

ረቡዕ መጋቢት 13 ቀን 2009 ዓም በተሰራጨው ሰንደቅ ጋዜጣ ላይ ምላሽ የሚሻውየትራንስፖርት ማሕበራት ሕብረትና የባለሥልጣኑ መስሪያ ቤት ፍጥጫ በሚል ርዕስ የተሰናዳውንና ከመ/ቤቱ ባለሥልጣን ጋር የተደረገውን ቃለ-ምልልስ  አነበብኩ። ነገረ-ሀሳቡን ጉዳዩ ከሚመለከታቸው ወጃጆቼም ጋር ተወያየሁበት።

የትራንስፖርት ዘርፍ አገልግሎት በአንድ አገር፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ማኅበራዊ፣ ባህላዊና ሥነ-ልቦናዊ ዕድገት ዙሪያ ያለው ጠቃሚነት ከሥነ-ተፈጥሯችን የተቀናጀ የአሰራር ሥርዓት ጋር ተመሳሳይነት ያለው ነው። መንገድ በሁለንተናችን እንደተዋቀረ የደም ሥር ሲሆን ተሽከርካሪዎች ደግሞ በውስጡ የተለያዩ ጠቃሚ ንጥረ-ነገሮችን ይዞ እንደሚያመላልሰው ደም ይመሰላሉ። የሁለቱ ተፈጥሯዊ መንትያ አሰራር ለሰውና ለአገር ሕልውና አይተኬ ሚና የሚጫወቱ አውታራት የመሆናቸው ነገር ተመሳሳይና አንድ ነው። ልዩነታቸው ከፈጣሪ የሆነው፣ የሕይወታችን መንገድና ትራንስፖርት በረቂቅ ጥበብና ፍጽምና የሚመራ ሲሆን፣ ሰው ሰራሹ መስመርና የማጓጓዣው አገልግሎት ግን፤ ከአህያ፣ ፈረስና ጋሪ ጀምሮ እስካለንበት የዘመናዊ ተሽከርካሪዎች ጥቅም ድረስ የሰውን ፍላጎት ሳያረካ ዛሬም ድረስ መሻሻልን እንደጠየቀ ያለ አምሣላዊ ክንዋኔ ነው። በመቀጠልም ከማሰላሰሌ በኋላ በውስጤ የተመላለሰውን ሀሳብና ትዝብታዊ ዕይታዬን ጉዳዩን በእውነትና በግልጽ ላስተናገደው ሰንደቅ ጋዜጣ ለመጻፍ ወሰንኩ።

 

የመደራጀት መብትና የውይይቱ ፋይዳ

ወደ ርዕሰ ነገሬ ከመግባቴ በፊት፣ በኛ በኢትዮጵያውያን  ዘንድ በግልም ሆነ በጋራ በሚያጋጥሙን ችግሮችና ከዚያም ጋር ተያይዞ በሚሰማን ቅሬታ ዙሪያ፣ የማናምንበትንና ያልፈቀድነውን ነገር እምቢ/አይደለም! ብሎ ፊት ለፊት በተቃውሞ ከመጋፈጥ ይልቅ በየደረጃው ወደተቀመጡ ባለሥልጣናት ስንቀርብ፤ በደሌን ይረዱልኛል፣ ችግሬን ያስወግዱልኛል የሚል ተላላ ዕምነት በልባችን በማሳደር፣ ዕንቁ መብታችንን በኩርፊያ፣ በፍርሃትና በዝምታ ከፈን ገንዘን ተዐምራዊ ውጤት የመጠበቃችን፣ ራስን አታላይ የጋራ ባህሪያችንን ሁላችንም በያለንበት መስክ በልባች የምናምነው ሀቅ ነው። ባይፈርድልን እንኳን፣ ዛሬ ባይሆን ነገ ይፈጸምልኛል በሚል ተስፈኝነት ተሸብበን፣ በአፍ አምነንና በልብ መንነን፣ የምንመለስና ዘወትር ያደባባዩን በሹክሹክታ ማውራት የሚመቸን፣ ለመብትና ጥቅማችን ባይተዋር የሆንን፣ ፀፀትና ቁጭት በደባልነት የተቆራኙን ማኅበረሰብ ነን።

 ባለሥልጣኖቻችንም ከሁሉም ተርታ ዜጋ ይበልጥ ጊዜያቸውን፣ ዕውቀታቸውንና ጉልበታቸውን ጭምር ለሕዝብ አገልግሎት ያቀረቡና ግዴታም ያለባቸው፣ ስለተቀበሉት አደራና ኃላፊነትም ሊደክሙ የተገባ መሆኑ ይዘነጋል። ሕዝብን ዝቅ ብሎ በእውነት፣ ታዛዥነትና በትህትና ማገልገል ግዴታቸው መሆኑ ይረሳና፤  የግብርና ታክስ ግዴታዎቻቸውን እየተወጡ፣ ደሞዝ በሚከፍሏቸው የእንጀራቸው ጌቶች ላይ (በሕዝብ)፣ እንዳሻቸው የመናገር፣ የማድረግና የማስደረግም መብት ያላቸው ተደርጎ የመወሰዱና የመታመኑ ጉዳይ የብዙ ማኅበራዊ፣ ኤኮኖሚያዊና መዋቅራዊ ችግሮቻችን ጠባሳ ሆኖ እንዳለ በታሪክም የተመዘገበና ዛሬም በተግባር ከነአንገፍጋፊ ምሬቱ የምንጋተው ፍቺ ያጣንለት እንቆቅልሻችን ነው። ይህ በቢሮክራሲው አካባቢ ያለ የተለመደ ገዢ ባህሪ፣ ሰብዓዊም ሆነ ቁሣዊ ልማትን ከማነጽ ይልቅ፣ የመናድ ጸባይ ስላለው ሳንፈራና ሳንታክት በየአጋጣሚውና በየመድረኩ ልንዋጋው፣ ልናርመውና ልንገስጸው ይገባል።

በመቀጠልም የዜጎችን በተለያየ የሙያ፣ የዕምነትና የአመለካከት ዘርፎች በነፃነት የመደራጀት መብትን አስመልክቶ የኢፌዲሪ ሕገ-መንግሥት በግልጽ የተቀመጠውን የዜጎች ሁሉ የማይገሰስ የጋራ መብትን መነሻ አድርገን እንጂ ዝም ብለን በቀቢጸ ተስፋ የተነሳሳን አለመሆኑ ሊታወቅልን ይገባል። የሕጎች ሁሉ የበላይ ሆኖ፣ በሕገ-መንግሥቱ የተቀመጠው መሠረታዊ መብት ደግሞ፣ ወደ መሬት ወርዶ የሰብዓዊና የዜግነት መብቶቻችንና ጥቅሞቻችን እስትንፋስ እንዲሆን፣ በየጊዜውና በየደረጃው የመተርጎሚያ አዋጆች፣ መመሪያዎችና ድንጋጌዎች ከማዕቀፉ ክበብ ይወጡለታል። ይህንንም ስል ጊዜና ሁኔታዎች በተለዋወጡ ቁጥር፣ በነበረበት የሚፀና ምንም ነገር የለምና የሚወጡ ልዩ ልዩ መመሪያዎችም ቢሆኑ እንደሚከለሱና እንደሚታደሱ የሚታወቅ ነው። ከዚህ በመለስ ግን ብዙ ዜጎቻችን፣ ዋጋ የከፈሉበትንና መንግሥትም በጽናት ሲለፋበትና ሲደክምበት የኖረውን፣ እንደ ተራራ ከፍ ብሎ የሚታየውን የዜጎችን ሁሉ ሕገ-መንግሥታዊ መብት፣ መመሪያ እያጣቀሱ መሸራረፍና መፃረር ወንጀልና ኢ-ሕገ-መንግሥታዊነት ነው። ለሚኒስትሮች ምክር ቤት በዐዋጅ የተሰጠን ደንብ የማውጣት ሥልጣን በአቋራጭ/በሾኬ ጠልፎና ሽሮ ደርሶ መመሪያ አውጪ የሆኑት የባለሥልጣኑ መ/ቤት ሹማምንት፤ እንዴት? ተብለው ሲጠየቁ ‹‹… ማደራጀት በአዋጅ የተሰጠን ሥልጣን ነው..›› የሚል ዐይነ-ደረቅ ምላሽ በመስጠት የጋዜጠኛውንም የኛንም ልብ የሚያደርቁት የዳሬክቶሬት ዳይሬክተር አቶ አለማየሁ ወልዴ ምላሽ ሁኔታ፤ አንበሣውን እያሳዩት ፋናውን ካላየሁ አላምንም ብሎ ችክ እንዳለው አውቆ የተኛ ተሟጋች ከመሆን አይዘልምና፤ አደብ ገዝተው እርምት ቢያደርጉ ለክብራቸውም፣ ለሥራችንም እንደሚበጅ ሊመከሩ የሚገባ አይመስለኝም። ጨው ለራሱ ሲል መጣፈጥ አለበትና።

በእኔ በኩል ግን ሕገ-መንግሥታዊ መብትን መሠረት በማድረግ ‹‹ብሔራዊ የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበራት ሕብረት› በወርሃ ታህሣሥ 2008 ዓም በጠቅላላ ጉባዔ ሙሉ ፈቃድና ተሳትፎ ሲመሰረት የባለሥልጣኑ መ/ቤት እንዲገኝ መጋበዙ ትራንስፖርት ባለሥልጣኑ ትራንስፖርተሩ ሲደራጅ የዳር ተመልካች ሳይሆን ባለቤትም ነው ከሚል እሳቤና ዕምነት በመነጨ ነበር። ሆኖም ግን ባይገኙም ጠ/ጉባዔው 11 የዳሬክተሮች ቦርድና 3 የኦዲትና ኢንስፔክሽን አባላትን መርጦ ምሥረታውን ዕውን በማድረግ ለሚመለከተው የመንግሥት አካልም በጊዜውና በአግባቡ አሳውቋል።

ይህ ሲሆን፣ በምሥረታው አስፈላጊነትና፣ በክልከላው መካከል ያለው ግራ-ገብ ዕውነታ፣ እንዳለ ሆኖ፤ የማኅበራቱ ሕብረት የባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱን የማይተካ፣ መሪ የመንግሥትነት መዋቅራዊ ሚና፣ እንደሌለ በመቁጠር ሳይሆን፣ ሁለቱም አካላት በየራሳቸው መደላድልና ማዕቀፍ ውስጥ፣ ወንበር-ገፍ ባልሆነ ጥምረት፣ አብረው ለተመሠረቱበት ዓላማ የመሥራታቸውን አስፈላጊነትና ጠቃሚነት ከልብ በሚያምን የተረጋገጠ የግንዛቤ መሠረት ላይ በመቆም ነው። ይህም ከማንአለብኛዊ ግላዊ፣ ቡድናዊውና ስሜታዊ ጥቅም አንጻር ሳይሆን፤ ከአገራዊ አስፈላጊነቱና ጠቀሜታው አንጻር በማመዛዘን ጭምር እንደሆነ የባለሥልጣን መ/ቤቱ ሊያውቅ ይገባል። ከሁሉም በላይና በተለይም ደግሞ ግለሰቡ ስሜታዊና ምክንያታዊ ያልሆነ፣ በተቃርኖ የተሞላ ተራ ምላሽ ከመስጠት ይልቅ ጋዜጣዊ መግለጫ መስጠቱን ባይደፍሩት ይበጃቸው ነበር ይሰማኛል።

የባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱ እመራዋለሁ የሚለውን የዘርፍ ችግር፣ በጊዜው ማወቅና ለመፍትሄውም በቅድሚያ መትጋት ያንንም ሚዛናዊ፣ ግልጽና ከሸፍጥ በፀዳ አግባብ መሳየትና ማረጋገጥ፣ የባለድርሻ የኃላፊነት ወጉና ግዴታውም መሆኑ የሚታመንና የሚገባም ነው ብዬ  አምናለሁ። የየመዋቅሩ ኃላፊዎች ሕገ-መንግሥታዊ መሠረትነት ያለውን፣ በሕብረት የመደራጀት ሰብዓዊ ፍላጎትን፣ በቅንነትና በጥልቀት የመረዳት፣ በስኬታማነቱ ዙሪያም የሚፈጠሩ ተያያዥ ችግሮችን፣ በግልጽና በጋራ መድረክ በመምከር፣ የሚና ወሰኖችን በመለየት፣ ከአደረጃጀቱ ጋር ተያይዘው የተፈጠሩና የሚፈጠሩ አላስፈላጊ የሀብትና ንብረት ብክነትን በሚያስወግድ ብልሃት፣ ማገዝና መሥራት፣ ለሁሉም ወገን ዘላቂ ጥቅም እንደሚያረጋግጥ የሚታመን ይመስለኛል። መንግሥትም ይሄንን ጉዳይ በአትኩሮት እንደሚከታተለው አልጠራጠርም። ምክንያቱም መንግሥታችን በጥልቅ ተሃድሶው ማግስት “ያልዘራሁት በቀለብኝ፤ ዱባ ያልኩት ቅል ሆነብኝ” ከሚል ያረፈደ ጸጸት እዋላጅ ፍጻሜ በኋላ፤ ይሄ ሁሉ ጉድ በኔ መዋቅር ውስጥ አለ እንዴ? ማለት አይፈልግምና።

አስገራሚው የባለሥልጣኑ መሥሪያ ቤት በዐዋጅ የተቋቋሙ 80 ማኅበራትን ያለ ጥናት በትኖ መዋቅራዊ የአሰራር ስህተት እንዳልፈጠረ ሁሉ ዛሬ መዘዙ ተጠያቂነት ሲያስከትል፣ አቶ አለማየሁ ቀደም ሲል በነበሩበት የሥልጣን እርከን ዘርፉን ሲያተረማምሱ አንደነበር፣ እንደማናውቅና መረጃም እንደሌለ በመቁጠር፣ ወደ ግላዊ ሚና አውርደው፣ የኃላፊ በሳል ምናባዊ ባህሪን በማያንጸባርቅ ቃል “ … በጊዜው እኔ አልነበርኩም … የተከፋፈሉት ማኅበራት እንጂ፣ ግለሰቦች አይደሉም…. ተጠያቂዎች የቦርድ አባላትና ሥራ አስኪያጆች ናቸው። …. እኛ ማኅበራትን እንጂ ንብረታቸውን አናስተዳድርም።በማለት ገመናቸውን በማይሸፍን የሰበብ ጢሻ ስር ሲወሸቁ በግርምት ታዝቤያቸዋለሁ። እኚህ ግለሰብ ባለሥልጣን በማናለብኝነት በንብረታችንና በብዙ ሺህ ቤተሰቦቻችን ሕይወት፣ አሰቃቂ ፍርድ ከመስጠታቸው በላይ፣ አገርንም በሚጎዳ አቅጣጫ እንደተንቀሳቀሱ ሊታመንና ሊገቱ ይገባል። ለመሆኑ በዚህ የሥልጣን ዕርከን የተቀመጠ ጎምቱ ኃላፊ፣ ንብረታቸውንና ባለቤቶቹን ከማኅበሩ ነጥሎ፣ በከፊል እንደሚያገባውና በከፊል ደግሞ እንደማያገባው፣ በግዴለሽነት ሲናገር መስማት ታዛቢን አያደናግርም? ለመሆኑ ንብረቱ ከሌለ ማኅበሩስ እንዲኖር ይጠበቃል? መለስ ይሉና ደግሞ ‹‹ …እስከማውቀው ክፍተቶች ነበሩ።… ጥርት ባለ ሁኔታ አልተገባበትም።›› ይሉናል።

ከአዲሱ የማኅበራት አደረጃጀት ጋር በተያያዘ፣ አዋጁ አንድ ሰው ከአንድ ማኅበር ሥምሪት በላይ ሊንቀሳቀስ አይችልም በሎ ክልከላ ቢያደርግም ባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱ ግን አዋጁን ጥሶ አንድን ሰው በንብረቱ የደረጃዎች መለያየት ምክንያት ከአንድ ማኅበር በላይ በሁለትና በሦስት ቦታ እንዲከፋፈል አስገድዶታል። መስፈርቱ በመኪኖች የአገልግሎት ዕድሜ ማለትም ከ1-10 ዓመት 1ኛ ደረጃ፤ ከ10-20 ዓመት 2ኛ ደረጃ፤ ከ20 ዓመት በላይ ደግሞ 3ኛ ደረጃ በማለት መደልደሉ፣ አንድን ባለንብረት በተለያዩ ማኅበራት እንዲደራጅ ማስገደዱ፣ ንብረቱን ለመቆጣጠርና ለማስተዳደር አመቺ ካለመሆኑም በላይ፣ የገዛ ንብረቱን የማስተዳደር መብትና ጥቅሙን እንደሚያሳጣው ሲገለጽላቸው ደግሞ ከሦስት ዓመታት በኋላ ‹‹… የመመሪያውን አስቸጋሪነት በመመልከት፣ ድጋሚ ለመከለስ እየሰራን ነው።›› ይላሉ። ስለመደራጀታችን ካላቸው፣ ግልጽ የወጣ ጥላቻና፣ ከተጋቡት የእልህ መንፈስ አንጻር ከዚህም በላይ የእንግልትና የእንክርት ጊዜ እንደሚያመቻቹልን ለመገመት የነበረውንና አሁንም አብሮን ያለውን ችግር ማየት ብቻ በቂ መስለኛል። በመንግሥታችንም በኩል በመዋቅሩ ተሸጉጠው ጥቅመኛ የግል ሥራቸውን የሚሰሩ ችግር አባባሽ አረሞችን ከህዝብ ጎን በመሰለፍ ከምርታማ የሥራ አካባቢው በግምገማ በመለየት መንቀል ይገባዋል የሚል ጽኑ ዕምነት አለኝ።

አንድ የአገሪቱ ወሳኝ የልማትና ዕድገት አውታር ዘርፍስ፣ የገጠመው የተዝረከረከ ችግር ይህን ያህል ጊዜ መቆየት ይገባው ነበር? አንድስ ባለሥልጣን እንዲህ በጣም ወሳኝ በሆነ ዘርፍ ላይ ከ20 ዓመታት በላይ ፈላጭ ቆራጭ ሆኖ የበላዩቹን የመጠምዘዝ ጉልበት እስኪኖረው መቆየቱ ሊመረመር አይገባምን? የባለንብረቶች ማኅበራት ግላዊ፣ ቡድናዊና አገራዊ ጥቅማቸውን አርቀው በማሰብ፣ በሰለጠነ አግባብ ተደራጅተው ሲገኙ፣ ባጎደሉት ሞልቶ ከማገዝና ከማበረታታት ውጪ እንደ ባላንጣ በተቃርኖ ቆሞ ‹‹… ገና ጉዳቱና ጥቅሙ መጠናት አለበት።››፤ ‹‹.. እነሱ ማኅበራቱን እኛ እንምራ ነው የሚሉት …›› በሚል ገበርና ፈርሱ ባልለየ ድንፋታና ዘለፋ፣ በግልጽ ሀሳብ ላይ ውስብስብ ስሜት የሚፈጥር መደዴ ምላሽ መስጠት አስፈላጊ ነውን? ለመሆኑ ጥያቄው በተቋም ደረጃ የማኅበራት ህብረት እንዳልሆነ ሁሉ ‹‹ሰዎቹ›› እያሉ ያብጠለጠሏቸው የሕብረቱ ቦርድ አመራሮች በአዋጅ የተሰጣቸውን መንግሥታዊ ሥልጣን ቀምተው እኛ እንምራ አሉ እንዴ? ጥያቄው ተደራጅቶ በህብረት የመስራት እንጂ የሥልጣን ጥያቄ ነበር? ማንም እውነቱ ቸል ሲባል፣ በደንታ ቢስ ንግግር ሲጎነተልና በሚጎዳ ዝምታ ሲገፋ አይወድም። እውነት የማኅበራት ሕብረት ምሥረታ መንገድና መድረሻ ከባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱ ኃላፊዎች ዕይታና መረዳት የተሰወረ ሆኖ ነውን? ወይንስ የግሎባላይዜሽን ዘመንን ባልዋጀ ኋላ ቀር፣ አምባገነናዊና ሰወርዋራ አካሄድ፣ አገራዊና ክልላዊ ተወዳዳሪነታችንን ለማቀጨጭ ነው? እንደ እኔ ግን የግለሰቡ ዓላማ የራሱንና የጥቂቶችን ጥቅም የሚያስጠብቅ አሰራርን ማዕከል ያደረገ ግፈኛና አድሏዊ አሰራሩን ለመቀጠል ግትር መሆኑ፤ በሕብረት ተደራጅቶ በበለጠ ጥንካሬ በመሥራት ላይ ያለንን የጋለ ስሜት ለመበረዝ ካለው ጭካኔ በላይ ሊጤን፣ ሊመረመርና ሊጋለጥ የሚገባው ነቀርሳ አከል ችግር እንዳለ የሚመለከተው አካል ሁሉ አኳኋናቸውን ልብ እንዲለው ላሳስብ እወዳለሁ።

ማኅበራት በህብረት መደራጀታችንን እንደ ነውር ቆጥረው ‹‹ሕገ-ወጦች›በማለት የዘለፉንና ያብጠለጠሉን እኚህ ባለሥልጣን፤ ጋዜጠኛው ‹‹… ደንብ የማውጣት ሥልጣን ለሚኒስትሮች ምክር ቤት የተሰጠ ሆኖ ሳለ፣ የትራንስፖርት ባለሥልጣን ከምን መነሻ ተንደርድሮ መመሪያ ሊያወጣ ቻለ?›› ሲል ላነሳላቸው የህግ ጥሰት ጥያቄ ከህግ ክፍላቸው መልስ ቢሰጥ እንደሚሻል ተናግረው በ‹‹አይመስለኝም›› ዘለውታል። ለምን? እውነት ምላሹ የህግ ሊቀ-ጠበብትነትን የሚጠይቅ፣ ለትርጉም የሚያሻማ ይዘት ኖሮት ነው? ሞዴል መተዳደሪያ ደንብን በተመለከተም  ‹‹…ማኅበራት ተወዳዳሪ ሊያደርጋቸው የሚያስችላቸውን መተዳደሪያ ደንብ ማውጣት ይችላሉ። እኛ የምናቀርብላቸው ሞዴል በዝቅተኛ ደረጃ ማሟላት ያለባቸውን ነው።›› ሲሉ መልሰዋል፣ እውነት አለመሆኑን ግን ማኅበራት እናረጋግጣለን። እኛ በምናፈሳችሁ ብቻ ተንቆርቆሩ ዓይነት አባዜ እንዳለባቸው የታወቀ የአደባባይ ምሥጢር ነው።

ሌላው አሳዛኝም ኃላፊነት የጐደለው ተግባር እንደሆነ የተሰማኝ፣ በመ/ቤቱ የተመዘገቡ ማኅበራት በዐዋጅ 468/1997 በተደነገገው መሠረት የተደራጁ ናቸው? ሳያሟሉ የተመዘገቡ የሉም? አደረጃጀቱ ከኪራይ ሰብሳቢነት የፀዳ ነው? ተብሎ ሲጠየቁ ፈቃድ አውጥተው ሲሰሩ የነበሩ ከ300-500 የሚደርሱ ማኅበራት እንደነበሩና ነገር ግን ፈቃዳቸውን መልሰው መክሰም ሲገባቸው፣ ቀድሞ በተሰጣቸው የተሻረ ፈቃድ እየተጠቀሙ፣ የሥምሪት መውጫ ደረሰኝ እየቆረጡ የሚሰሩ እንዳሉ አምነዋል። ማመናቸው ጥሩ ነው። ግን ደፈር ብለው የጭነት መኪኖች ሳይኖራቸው በባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱ ተመዝግበው፣ ፈቃድ ተሰጥቷቸው አየር ባየር የሚሰሩ አጉራሽ ደላሎች እንዳሉም ቢያምኑ አደንቃቸው ነበር። የመረጥነውና ያከበርነው መንግሥትም በግለሰቦች የተቀማውን ሕዝብ አገልጋይ መዋቅሩን ማስመለስ እንዳለበት በአጽንዖት ላሳስብ እወዳለሁ። ምክንያቱም የባለሥልጣን መ/ቤቱ ኃላፊዎች ወደ ቀውስ የሚመራ አሰራርን በሚያመክን መርህ በሚጓዝ መንግሥት ስር ያሉ አይመስሉምና። ባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱ ተቆጪ፣ ገሳጭ፣ ተቆጣጣሪ፣ ተው እረፍ፣ የሚለው አካል ያለ አይመስለውም። በተለያየ ጊዜ ከባለድርሻ አካላት የሚቀርቡለትን አቤቱታዎች ሰምቶና አጣርቶ መልስ የሚሰጥ የበላይ አካል እንደሌለ ነው የሚገባን። ለመሆኑ በመልካም አስተዳደር ንቅናቄ መድረክ መ/ቤቱ ችግር እንዳለበት የጥናቱ ሠነድ አሳይቷል። ሆኖም ግን ለውጥ ሲጠበቅ ውሃ ቢወቅጡት እንቦጭ ሆነና ይሄው እንዳለን አለን። በሪፖርት ብቻ የተገኘ መሻሻል እንዳለ በማስቀመጥ የምናውቀውንና በደባልነት አብሮን ያለውን ችግር እንደተቀረፈ በማስመሰል ሊያልፉት ሞክራሉ። ወደታችም ተወርዶ ተገልጋዩ የሚያነሳውንና የሚያውቀውን ከመስማት እንደማስተንፈሻ ከመስማት በዘለለ የችግሩን ሥር በገደምዳሜ ማለፍ እንጁ በእውነት የመዳሰሱ ጉዳይ የህልም እንጀራ ሆኖብናል።

ሚኒስቴር መ/ቤቱ በጉያው ብዙ ኪራይ ሰብሳቢ ሙሰኞች፣ አሉባልተኞችና ከሕዝብ የሚያለያዩት አታላዮች እንዳሉ በተካሄዱ ግምገማዎች ጠንቅቆ ያውቅ ይመስለኛል። ወይንስ የዕርምት እርምጃ ለመውሰድ በማያስችል ደረጃ ይሆን ይሄንን መጠነ ሰፊ ችግር የተመለከተው? እነዚህ በወገናዊነትና በጥቅማጥቅም የተገነባ ህብረት የመሠረቱ ‹‹የልማት ተቆርቋሪዎች››ን ጠራርጎ የትራንስፖርቱን ዘርፍ ለመታደግ ጊዜ የማይሰጠው አደጋ ከፊቱ እንደተደቀነ ቢያውቅም ላሳስብ እወዳለሁ። የዕርምት ውጤቱንም ለማየት እጓጓለሁ። ባለሥልጣኑ፣ ጋዜጠኛው ስለ ሕገ-ወጥ ማኅበራት ሲጠይቃቸው፤ መውጫ ሲቆርጥ ስለተገኘ አንድ ሰው ያወራሉ። ያ ግለሰብ ተቋማዊ ውክልና እንዳለው ተስቷቸው  ይሆን? ይህ ምላሽ ጥያቄውን ካለመረዳት ሳይሆን፣ ሆነ ተብሎ የተዛባ ግንዛቤ ለመፍጠር በግዴለሽነት የተነገረ እንደሆነ ግልጽ ነው። አንባብያን፤ ባለሥልጣን መ/ቤቱ በፈረሰ ማኅበር ስም፣ መውጫ እየቆረጡ የሚሰሩ ሕጋዊ ያልሆኑ ማኅበራት የሚፈጥሩትን ችግር፣ ለዓመታት ማስወገድ ያልቻለው፣ በምን አይበገሬ የጀርባ ምክንያት ይሆን? በባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱ ውስጥ በዜጎች መካከል አድሏዊ አሰራር የሚያራምድ አካል እንዳለስ ይህ ማረጋገጫ አይሆንም? ጥቂቶችን ለመጥቀም ተብሎ ብዙሃንን የሚበድል የዝርፊያ ትስስር በቁጥጥር ሥርዓት የሚይዘውስ መቼ ይሆን?

የማኅበራቱ ሕብረት፣ የአገራችን ሕገ-መንግሥትና ልማታዊ መንግሥታችን፣ ባመቻቹት ዕድል ተጠቅመው፣ በተባበረ ኃይል በጋራ እንስራ፣ ብለው መደራጀታቸው ይሄን ያህል ውዝግብ ሊያስነሳ የሚገባ ነበር? በሕገ-ወጦች አሰራርና ሙስና-ወለድ መሻረክ፣ እርምጃ ለመውሰድ ይህን ሁሉ ጊዜ የዘገየ ባለሥልጣን፣ ምነው ለመጽደቅ ብቅ ባለች የህብረት አደረጃጀት ቡቃያ ላይ በጭካኔ የመንቀል እርምጃ ለመውሰድ ፈጠነ?

የተቋማዊ ኅልውናቸውን አከርካሪዎች የሆኑትን ትራንስፖርተሮች፣ በማን አለብኝነትና አርቆ ማሰብ በተለየው ጥድፊያ፣ ከሥራችን ከነቀሉና ካጠወለጉ በኋላ፣ ጥረታቸውንና ተስፋቸውን ሁሉ እንደ በጋ ዳመና ከበታተኑ፣ ወደ ኪሳራና ተስፋቢስነት አዘቅትም ከወረወሩን በኋላ፣ ዛሬ የሚነገራቸውን እውነት አንሰማ ብለው፣ ጉልበተኛው ጊዜ ሀሳብና ጥያቄያችን አግባብ መሆኑን ነገ ሲያረጋግጥላቸው ያጠወለጉትንና የነቀሉትን ተቋማዊ ኅልውና ከየት አምጥተው መልሰው ሊተክሉ ይሆን? ግርምትንና ብስጭትን እየፈጠረብን ያለው የባለሥልጣኑ መሥሪያ ቤት አይነኬ ባለሥልጣናት እየፈጠሩት ያለው አሳረኛ ትርምስስ መቼ ያበቃ ይሆን?

ለመሆኑ በአገራችን ተመሳሳይ አደረጃጀቶች የሉም?

የሠራተኞች ማኅበራት ህብረት አለ፣የሙያ ማኅበራት ህብረቶች ፌዴሬሽኖችና ኮንፌዴሬሽኖችም አሉ፤ የየራሳቸው ሕጋዊ ሰውነት ያላቸው ዓለም አቀፍና አገር-በቀል የልማትና ሰብዓዊ ድርጅቶችም በዓላማቸው ተመሳሳይነት የተነሳ በአንድ የሕብረት ጥላ ሥር ተደራጅተው እንደሚንቀሳቀሱ እናውቃለን። (ሲ.አር.ዲ.ኤ ከ300 የማያንሱ ማኅበራትን ያቀፈ፣ የኢትዮጵያ መሠረታዊ ትምህርት መረብ ከ30 የማያንሱ የተለያዩ ማኅበራትን በአንድነት ያቆራኘ፣ የኢትዮጵያ አርብቶ አደሮች የጋራ መድረክ ከ50 የማያንሱ ድርጅቶችን ያሰባሰበ … ወዘተ። ተቀናጅተው በአንድነት መሥራታቸው ጥቅም እንጂ ጉዳት አላስከተለም። በመንግሥትም በኩል ይሄንን አደረጃጀት የሚያስተናግድ ማዕቀፍ አሰናድቶ የመንቀሳቀሻ መስኩን አስፍቶላቸዋል። ይህ ለአገራችንና ለወገናችን ሲጠቅም እንጂ ሲጎዳ አልታየም። ታዲያ የኛስ በህብረት መደራጀት ጉዳቱ ምን ላይ ይሆን? ለጋራ ጥቅማችንና ዕድገታችን መልካም ዕድል ፈጥራል ወይስ የሥጋት ምንጭ ነው?

ሌላው ጉዳይ ከወራት በፊት በባለሥልጣን መ/ቤቱ ጠያቂነት ተጠንቶና ተሠንዶ እንዲቀርብ የተደረገው የኬንያ፣ የደቡብ አፍሪካና የናይጄሪያ የአደረጃጀትና አሰራር ተሞክሮዎችን  እንዲያመላክት የቀረበው ሠነድ፣ ከተወሸቀበት ወጥቶ እንዲመረመር፣ የአገራችንም ማኅበራት ህብረት እንደ እህት ማኅበራት፣ ሕጋዊ ዕውቅና አግኝቶ የተሳለጠ ድንበር ተሸጋሪ የትራንስፖርት አገልግሎት መስጠት እንዲችል፣ የትራንስፖርት ሚኒስትር፣ ከፌዴራል መንግሥት ጋር መክሮ፣ ለባለሥልጣን መ/ቤቱ አመራር እንዲሰጥ፣ የተጀመረው አርዓያዊ የመደራጀት መብት፣ ተከብሮና ተጠናክሮ፣ የዜግነት መብትና ግዴታችንን በአግባቡ እንድንጠቀምበት፣ አፋጣኝ እርምጃ ቢወሰድ እኛም፣ መንግሥታችንም፣ አገራችንና መላው ዜጋዋ ሁሉ በጋራ ተጠቃሚ እንደምንሆን በሁላችንም ዘንድ የሚታመን ነው ብዬ አምናለሁ።

 

እንደ ማጠቃለያ

የባለሥልጣን መ/ቤቱ፣ የጭነት ትራንስፖርት ብቃት ማረጋገጫ ዳሬክቶሬት ዳሬክተር፣ አቶ አለማየሁ ወልዴ፣ መንግሥት ዐዋጅና መመሪያ ባያወጣ እንኳን፣ ይህ ጤናማ በህብረት የመደራጀትን ጉዳይ፣ እሳቸውን በግል ሊያስቆጣና ሊጎዳ የሚችልበት ይፋ የወጣ የአደባባይ ምክንያት ባይኖርም፤ በዚህ መልክ በሚዲያ መገለጣቸው በግል ለእሳቸውና ለሚመሩት መዋቅር የጀርባ ጦስ እንዳለው መጠርጠር ተገቢ ይመስለኛል። በሕብረት የመደራጀትን አስፈላጊነት የመገንዘብ ብቃት አንሷቸው እንዳልሆነም የያዙትን ማዕረግ ካስገኘላቸው  በልምድ ከዳበረ በሳል ዕውቀታቸው አንጻር መጠርጠር ፌዘኛ እንደሚያሰኘኝ ግልጽ ነው። ይሄ ሁሉ ሆኖ ግን የሚያምኑበትንም ነገር በመልካም ቃልና ሚዛናዊ ምክንያት፣ በወዳጅነት መንፈስ ማስረዳትም ለምን እንዳልሰመረላቸው ሲታሰብ የዋህ ልብን ያጠራጥራል። ባለሥልጣኑ ምንም እንኳን ያለው ዐዋጅ የመደራጀት መብት ፈቅዶ፣ ዝርዝሩን ባያስቀምጥም ክልከላ እንዳላደረገ አጠናቀው እንደሚያውቁ ቢገባንም፤ ‹‹በሕገ-መንግሥት ላይ የተጠቀሰውን የመደራጀት መብት ብቻ እንደ ፍጹም መብት አድርጎ ወደ መደራጀት መብት መሄድ አይደለም፡›› በማለት ይቀጥሉና ምፀት በሚመስል አግቦ ‹‹እኛም ዓላማቸውን ተቀብለን፣መንግሥት እንዲፈቅድ በጋራ ግፊት ማድረግ አለብን። እኛም አጋዥ እንፈልጋለን።›› በማለት ቀኙን እያሳዩ ግራ ያጋቡናል። በሌላም በኩል አንዳንዴ የዕድል ነገር ሆኖ አንዳንድ ሰው በክፉነት ብቻ ሳይሆን አሳሳች ባሳሳታቸው ሰዎች ምክንያት በጥሩነቱም ሊነቀፍ ይችላል። እናም ክቡርነትዎ በዕውቀት ማነስም ሆነ በመረጃ ስህተት መልካም ሰብዕናዎንና የተከበረ ወንበርዎን ያለአግባብ ተጋፍቼም ከሆነ ልታረም ዝግጁ ነኝ። እስኪ የከርሞ ሰው ይበለን።¾

በፍሬው አበበ

ኢህአዴግ በጥልቅ ተሀድሶ ውስጥ ነው። ይህ ተሀድሶ መነሻ ሲደረግ ኢህአዴግ የገጠመው ችግር የመንግሥት ሥልጣንን ለግል ጥቅም የማዋል ዝንባሌ በአመራሩ ውስጥ እያደገ መምጣት ነው የሚል በአንድ በኩል በሌላ በኩል ደግሞ የድርጅቱ ዋንኛ ችግር ጠባብነት፣ ትምክህትና ብልሹ አሠራር ሲሆኑ መገለጫውም ሙስና  ነው የሚሉ ወገኖች በሌላ በኩል ታይተዋል። በዚህም ተባለ በዚያ ግን ሁሉም ችግሮች በኢህአዴግ ውስጥ ማቆጥቆጣቸው የሚያስማማ ነው። እነዚህን ችግሮች መነሻ በማድረግ ባለፉት ወራት በእያንዳንዱ የኢህአዴግ አባል ፓርቲዎች ውስጥ ግምገማዎች ተደርገዋል። ግምገማው ወደመንግሥት ተቋማትም ተሸጋግሮ ሲከናወን ሰንብቷል። በውጤቱም 50 ሺህ ያህል አባላት በጥፋት ተገምግመው እርምጃ የተወሰደባቸው መሆኑ ተረጋግጠኦል።

 

የጥልቅ ተሀድሶው ሒደት

ጠ/ሚኒስትር አቶ ኃ/ማርያም ደሳለኝ እንዳሉት በከፍተኛ አመራሩ ጭምር ችግሮች መኖራቸው የታመነበት ነው። የመንግሥትን ሥልጣን ሕዝብና አገርን ለመለወጥ ከማዋል ይልቅ የግል ጥቅምን ማራመጃ ለማድረግ የሚካሄድ ጥረትና ሥልጣንን ካለአግባብ ለመጠቀም የመሻት ዝንባሌ በሰፊው ታይቷል። 

ጠ/ሚኒስትሩ በቅርቡ በፓርላማ ተገኝተው በሰጡት ማብራሪያ ሀገሪቱን የሚመራው ፓርቲና መንግሥት ከዓመቱ መጀመሪያ ጀምሮ በጥልቀት የመታደስ እንቅስቃሴ ውስጥ እንደሚገኙ አስታውሰዋል። አያይዘውም በጥልቀት የመታደስ ንቅናቄ የባለፉት 15 ዓመታት የተሀድሶ እንቅስቃሴን በጥልቀት በመገምገም የተጀመረ ሲሆን ግቡም በተሀድሶ ጊዜ የተቀመጠና ባለፉት 15 ዓመታት በተግባር ላይ ውለው ውጤት ያስገኙልንን አመለካከቶችና መስመሮች ይበልጥ በጥልቀት ለማስቀጠል እንዲሁም በሒደቱ ያጋጠሙንን የአመለካከት ዝንፈቶችና በተግባር የታዩ ህጸጾችን በማረም በሕዝብ ተሳትፎና ባለቤትነት የተመሠረተውን የህዳሴ ጉዞአችንን ይበልጥ በጥራት ማፋጠንን ማዕከል ያደረገ ነው። በዚህም መሠረት በመሪው ፓርቲ ውስጥ የተለኮሰው እንቅስቃሴ ከሞላ ጎደል በስኬቶቻችንና በጉድለቶቻችን ዙሪያ ጥልቅ መግባባት የተፈጠረበትና ለተግባር አፈጻጸማችን ምቹ ሁኔታዎችን እያስገኘልን ይገኛል ብለዋል።

ይህ በጥልቀት የመታደስ እንቅስቃሴ በፓርቲ ውስጥ ተጀመረ እንጂ የመንግስት አካላትም ሆነ ሁሉን የህብረተሰብ ክፍሎች የተሃድሶው አካል ለማድረግ እየተፈጸመ ያለ ነው። እስካሁን በፐብሊክ ሰርቪሱ ሆነ በተለያየ የህብረተሰብ ክፍሎች የተለኮሰው የጥልቅ ተሃድሶ ለቀጣይ ተግባራዊ እንቅስቃሴ ዋና ፋይዳውም የተጀመረውን የሀገራችንን ህዳሴ በጥራትና ዋናው ባለቤት በሆነው ህዝቡና የተለያዩ ዴሞክራሲያዊ ተቋማት ተሳትፎ የአብዛኛው ሕዝብ እኩል ተሳትፎና ፍትሐዊ ተጠቃሚነት እያረጋገጠ መሄድ ነው። በመሆኑም አሁን የተፈጠረው ምቹ ሁኔታ በመጠቀም ተግባራዊ የአፈጻጸም እንቅስቃሴ ጋር ተያይዞ  በጥልቅ የመታደስ ጉዞ ይበልጥ በተጠናከረ ሁኔታ መቀጠል ያለበት ይሆናል። .... በሚል አስቀምጠውታል።

 

አፈጻጸሙ

የኢህአዴግ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ከየካቲት 27-28/2009 ዓ.ም ባካሄደው መደበኛ ስብሰባ እንደገና በጥልቀት የመታደስ ንቅናቄ መድረኮች በተቀመጠላቸው አቅጣጫ መሰረት የተፈፀሙ መሆናቸውን መገምገሙን ይፋ አድርጓል። የተሃድሶ ንቅናቄው በየደረጃው ባለ አመራር፣ አባላት፣ በሲቪል ሰርቫንቱ እና በህዝቡ ደረጃ ሰፊ ውይይት መደረጉንና በተሃድሶ አጀንዳዎቹ ላይም በተሻለ ሁኔታ የጋራ መግባባት መደረሱንም ተመልክቷል። መድረኮች በአመራርና በአባላት መካከል ለመተጋገል ምቹ ሁኔታ የፈጠረ ከመሆኑም በላይ በሲቪል ሰርቫንቱና በህዝቡ ዘንድም የተነሱ ችግሮች ይፈታሉ የሚል ተስፋ ማሳደሩን አይቷል። በተሃድሶው ሀገራችን በመስቀለኛ መንገድ ላይ እንድትቆም ያስገደዳትን አስከፊ ሁኔታ በመቀልበስ የተጀመረው ሀገራዊ የህዳሴ ጉዞ ለማሳካት የሚያስችል መግባባት እንደተፈጠረም ኮሚቴው ገምግሟል።

 

በአጠቃላይ የጥልቅ ተሃድሶ ንቅናቄው ባለፉት 15 የተሃድሶ ዓመታት በልማት፣ በሰላም እና በዴሞክራሲ መስኮች የተመዘገቡ ወርቃማ ስኬቶች ላይ ህዝቡ ከፍተኛ ድርሻ እንደነበረውም የጋራ መግባባት ተፈጥሮበታል። በተመሳሳይ ሁኔታ የኪራይ ሰብሳቢነት ወኪል የሆኑት የትምክህትና ጠባብነት አመለካከቶችና ተግባራት የፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ስርዓቱ አደጋ መሆናቸውን በመግባባት በቀጣይ ትግል የህዳሴ ጉዞውን ማደናቀፍ ከማይችሉበት ደረጃ ላይ በማድረስ ሀገራዊ ህዳሴውን እውን ለማድረግ ህዝቡ መነሳሳቱንም ኮሚቴው ተመልክቷል።

 

የመልሶ ማደራጀት ስራው በተመለከተም በተለይ ከክልል ቀጥሎ ባሉ የአስፈፃሚ አካላት ምደባ በብዙ አካባቢዎች በአባላትና በህዝቡ ቀጥተኛ፣ ነፃና ዴሞክራሲያዊ ተሳትፎ ባረጋገጠ አኳኋን በአመራሮቹ ምደባ ላይ ባለቤትነቱን በማረጋገጥ ያገለግሉኛል ያላቸውን እውቅና የሰጠበት በተቃራኒው አያገለግሉኝም ያላቸውን ደግሞ በትግል በአመራርነት እንዳይቀጥሉ ማድረጉን ኮሚቴው የገመገመ ሲሆን አሰራሩ ተጠናክሮ መቀጠል እንዳለበትም አቅጣጫ አስቀምጧል።

ኢህአዴግ በጥልቅ ተሀድሶ ሒደት ከ5 ሚሊየን አባላቱ ውስጥ ወደ 50 ሺ የሚሆኑ አባላቱ ላይ እርምጃ መውሰዱን አዲስ ራዕይ መጽሔት በመጋቢት 1 ቀን 2009 ዕትሙ ለንባብ አብቅቷል። እነዚህ አባላት እርምጃ የተወሰደባቸው የድርጅቱ መተዳደሪያ ደንብ በሚፈቅደው መሠረት ከኃላፊነት ዝቅ ማድረግ ወይም የማንሳት፣ ከድርጅት የማባረር የመሳሰሉ አስተዳደራዊና ድርጅታዊ እርምጃዎች ናቸው። እነዚህ አባላት ላይ እርምጃው የተወሰደው ከተገመገሙ በኋላ መሆኑም ይታወቃል።

ይህም ሆኖ ኢህአዴግ ከፍተኛ አመራሩን መንካት አልቻለም፣ በሚል በተደጋጋሚ ለሚቀርብበት ክስ “ማስረጃ የለንም” በሚል ምላሽ ይሰጣል። መካከለኛና ዝቅተኛ አመራሩን በግምገማ የቀጣ ድርጅት ከፍተኛ አመራሩን በተመሳሳይ መንገድ መቅጣት ለምን እንዳልቻለ አነጋጋሪ መሆኑ ብቻ ሳይሆን ሒደቱን ጥርጣሬ ላይ የሚጥል ነው።

አዲስ ራዕይ በዚህ ዕትሙ በተለይ ከፍተኛ አመራሩ ለምን አልተነኩም በሚል በተደጋጋሚ የሚነሱ ቅሬታዎች ላይ ትንታኔ ለመስጠት ሞክሯል። “ከፍተኛ አመራር ኃላፊነት ላይ ያሉ ሰዎች የሚቀየሩትም መቀየር ያለባቸውም የድርጅቱ መተዳደሪያ ደንብና በመንግሥት ሕግ መሠረት ከኃላፊነት እንዲነሱ የሚያደርግበት ሁኔታ ሲኖር ነው። ይህ ደግሞ ተቀባይነት ባገኘ የግል የመልቀቂያ ጥያቄና ለቦታው የተሻለ ዕጩ ሲገኝ እንዲሁም በኃላፊነት የማያስቀጥል ጥፋት መፈጸሙ ሲረጋገጥ የሚሉት ይገኝበታል። ከዚህ ውጪ ግን እንደድርጅት የነበረውን ስህተትና ጉድለት ስለሚጋራ ወይንም ብዙ ሒስ ስለቀረበበትና በአግባቡ ስላልተቀበለ….በመሳሰሉ መመዘኛዎች በየትኛውም አካል ላይ ያለን አመራር ከኃላፊነት ማውረድ ተገቢ አይደለም” በሚል ያስቀምጣል።

ይህ ጹሑፍ “ያለማስረጃ አንከስም” የሚለውን አቋም የሚያጠናክር ሲሆን ያለበቂ ማስረጃ በግምገማ ብቻ ከሃላፊነታቸው የሚነሱ ሰዎች መኖራቸው ሲታሰብ ደግሞ ድርጅቱ ለአንድ ጉዳይ ሁለት ዓይነት መመዘኛዎችን እየተጠቀመ እንዳይሆን ያሰጋል።

በአሁኑ ወቅት የጥልቅ ተሀድሶው መገለጫ በየመ/ቤቱ ረጅም ቀናት የፈጁ ስብሰባዎችን ማድረግ መስሎ እየታየ ነው። መገለጫው በግምገማ የተወሰኑ ሰዎችን ወይንም ግለሰቦችን ማብጠልጠል የሆነባቸው መድረኮችም አሉ። ከምንም በላይ አስገራሚው ደግሞ በሙስናና ብልሹ አሠራራቸው የሚጠረጠሩ ግለሰቦች ሁሉ የጥልቅ ተሀድሶ ዓላማ አቀንቃኞች ሆነው በየመድረኩ የመታየታቸው ነገር ነው። ይህ ዓይነቱ ዝንባሌ ሒደቱ በሕዝብ ዘንድ ጥርጣሬ ላይ እንዲወድቅ ከሚያደርጉ ምክንያቶች አንዱ ነው።

ጠ/ሚኒስትር አቶ ኃ/ማርያም ደሳለኝ፤ ኢህአዴግ በተገኘው ማስረጃ ልክ ሰዎችን ተጠያቂ እያደረገ መምጣቱ በቅርቡ በሰጡት መግለጫ ጠቆም አድርገዋል። “…በምንም መልኩ የስርቆት ወይም የሙስና ወንጀል ላይ መረጃ የተገኘበት ግለሰብ በየትኛውም መንገድ አይታለፍም፤ በተገኘው የማስረጃ ልክ ግለሰቦችን ተጠያቂ እያደረግን መጥተናል ብለዋል። አክለውም ሙስና ውስብስብ የሆነ ወንጀል በመሆኑ መረጃ ይዞ የሚመጣ አካል ካለ እርምጃ ለመውሰድ አንዘገይም” ብለዋል።

ጠ/ሚኒስትሩ ይህን ቢሉም ኢህአዴግ ሥልጣንን ለግል መጠቀሚያ ያደረጉ ሹሞች መኖራቸውን በአደባባይ አምኖ ቀብሏል። ሕዝብ ደግሞ እነዚህ ሰዎች እነማን ናቸው፣ ለምን ተጠያቂ አይሆኑም የሚል ጥያቄ እያነሳ ነው። የህዝቡን ጥያቄ መመለስ የኢህአዴግ ቀጣይ የቤት ሥራ ሆኗል።¾

ከባለድርሻ አካላት

ሰንደቅ ጋዜጣ ረቡዕ መጋቢት 12 ቀን 2009 ዓ.ም ምላሽ የሚሻው የትራንስፖርት ማኅበራት ህብረትና የባለሥልጣኑ መ/ቤት ፍጥጫ”በሚል ርዕስ ባወጣው ዘጋቢ ሪፖርትና በተጓዳኝም የት/ባ/ሥልጣን የጭነት ትራንስፖርት ብቃት ማረጋገጫ ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር አቶ ዓለማየሁ ወልዴ በሰጡት የቃለ መጠይቅ መልሶች ላይ እና አንባቢያን ሊያውቋቸው የሚገባ ተያያዥነት ባላቸው ጉዳዮች ላይ መልስና ማብራሪያ መስጠት አስፈላጊ ሆኖ በመገኘቱ በመደራጀት ሂደት ላይ የሚገኘው የደረቅ ጭነት ማህበራት ህብረት ቀጥሎ የተመለከተውን አቅርቧል።

 

1.የሰንደቅ ዘጋቢ ሪፖርት፡-

·        በህግ የተቋቋሙት ቁጥራቸው ከ80 በላይ የሆኑ የትራንስፖርት ማኅበራት የፍ/ብ/ህግ ድጋጌዎች ተጥሰው እንዲፈርሱና የባለሥልጣኑ መ/ቤት ባለበት ኃላፊነት መሠረት የህግ ጥበቃ ሳያደርግላቸው በመቅረቱ ሃብትና ንብረታቸው ለብክነትና ለምዝበራ እንዲጋለጥ መደረጉን፣

·        ህገወጥ ማኅበራትን አለመቆጣጠሩን፣

·        የሞዴል የመተዳደሪያ ደንብ የተሳሳተ የትርጓሜ እንደምታን፣

·        የት/ባ/ሥልጣን ባወጣው መመሪያ ቁጥር 1/2006 መሠረት የተደረገው አዲሱ የማኅበራት አደረጃጀት በማኅበራት ህልውናና እድገት ላይ ያስከተለው ችግር፣

·        የትራንስፖርት ማኅበራት ከተጋረጡባቸው ችግሮች ለመላቀቅ እየተከተሉት ያለው የመፍትሄ አቅጣጫን

በማስመልከት ያቀረበው ዘገባ አቀራረቡና አገላለፁ በኢንዱስትሪ ዘርፉ ካለው ዘርፈ ብዙ ችግር አኳያ ውቅያኖስን በማንኪያእንዲሉ ዘገባው በእጅጉ የተቆጠበ ቢሆንም ለውይይት የሚጋብዝ ነው።

የማኅበራቱ ህብረት ዓላማ ከማህበራት ህልውና ባለፈ ሙሉ በሙሉ በሀገራዊ ፋይዳዎችና የእድገት ፋናዎች ላይ ያተኮረ ህጋዊና ሰላማዊ እንቅስቃሴ በመሆኑ ህብረቱ የጀመረው የተቀደሰ ዓላማ  ቀጣይነት ያለው ነው።

 

2.የጭነት ትራንስፖርት ብቃት ማረጋገጫ ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር ሰጡዋቸው የቃለ መጠይቅ መልሶችን በተመለከተ

የባለሥልጣኑ መ/ቤት የጭነት ትራንስፖርት ብቃት ማረጋገጫ ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ ላይ በርካታ የተዛቡና በሠነዳዊ ማስረጃዎች የሚታወቁ ሃቆችን በመሸፋፈን የሰጧቸው መልሶች በትዝብትና በአንክሮ ተመልክተን ማለፍ ተገቢ መስሎ ስላልታየን ለቀረቡት ቃለ መጠይቆች በተሰጡት መልሶች ላይ ማብራሪያ መስጠት አስፈላጊ ሆኖ ተገኝቷል።

በዚሁ መሠረት ፡-

ሀ/ ህጋዊ ማህበራትን ከህግ አግባብ ውጭ በማፍረስ ከሚያስከትለው ተጠያቂነት ለመሸሽ  ሲሉ “በወቅቱ እኔ አልነበርኩም” በማለት የሰጡት መልስ ተጠያቂነታቸውን ወደ ዋና ዳይሬክተሩ አመላካች ጠቋሚ መልስ እንደሆነ ተገንዝበናል። ዳይሬክተሩ በአደረጃጀቱ የመጀመሪያዎቹ ወራቶች በቀጥተኛ የኃላፊነት ቦታ ላይ ባይኖሩም በአፈፃፀም ሂደቱ ግን ሙሉ በሙሉ የዋኙበትና የተነከሩበት ስለሆነ የሰጡት የ“አልነበርኩም” መልሳቸው ወንዝ የማያሻግርና የተጠያቂነት የእርከን ፍረጃ ከመሆን የሚያልፍ አይሆንም።

ለ/ የባለሥልጣኑ መ/ቤት ለማኅበራት ሃብትና ንብረት ጥበቃ ተገቢው የህግ ድጋፍ የማድረግ ሃላፊነት እንዳለበት የሚያጠያይቅ አይደለም። የሚያስገርመው ችግሮቹ  ከተከሰቱ በኋላ የመፍትሄ እንቅስቃሴዎችን በማፈንና በማደናቀፍ የተከተላቸው አፍራሽ  ድርጊቶች ናቸው። የባለሥልጣኑ መ/ቤት ኃላፊዎች በዚህ ረገድ የፈፀሟቸው ህፀፆች እንደ ተራ ነገር ተቆጥረው በአስተዳደራዊ ውሣኔ ብቻ የሚታለፉ አለመሆናቸው ሊታወቅ የሚገባው ጉዳይ ነው።

ሐ/ የማኅበራት ሃብትና ንብረት ለምዝበራና ለብክነት እንዲጋለጥ በማድረግ ረገድ የተፈፀመው የጥፋት ድርጊት ያላረካቸው የባለሥልጣኑ መ/ቤት ኃላፊዎች የተመዘበረውንና የባከነውን ሃብትና ንብረት ለማጥናት ተቋቁሞ የነበረውን ኮሚቴ እንቅስቃሴውን በመግታት አምክነውታል።

የሚመለከታቸው የበላይ አካላት፣የትራንስፖርቱ ህብረተሰቦችና ታዛቢ አንባቢያን የመከነውን የማኅበራት ሃብትና ንብረት አጥኚ ኮሚቴ ግብዓተ መሬት ተመልክተው ግንዛቤ መውሰድ እንዲችሉ የማምከኑ የአፈፃፀም ቅደም ተከተል እነሆ!!!

§  የጭነት ትራንስፖርት ብቃት ማረጋገጫ ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር በራሣቸው አንደበትና ፊርማ ቃል በቃል “በአዲሱ አደረጃጀት የብቃት ማረጋገጫ የወሰዱ ማኅበራት ሃብትና ንብረት እንዴት መጠቀም እንዳለባቸው ግልፅ አሠራር ባለመኖሩ በርካታ ማኅበራት የአባላትን ጥቅም ለማስከበርና የጭነት ትራንስፖርት አገልግሎትን ለማሣደግ ችግር እንዳጋጠማቸው በመግለፅ ላይ እንደሚገኙና የባለሥልጣኑ መ/ቤትም ማኅበራት ሃብትና ንብረታቸውን ወደ አዲሱ አደረጃጀት የሚሸጋገርበትን ህጋዊ አሠራርን በተመለከተ ጥናት በማድረግ ላይ ይገኛል ….” በማለት በደብዳቤያቸው ላይ ከገለፁ በኋላ በጥናቱ ላይ የሚሣተፍ ሰው እንዲመደብላቸው በ02/07/2007 ለማኅበራት የፃፉት ደብዳቤ ሲታይ “ማኅበራት ሲፈርሱ አልነበርኩም” በማለት የሰጡት ምክንያት ችግሩን ከማወቅ አልፈው የጉዳዩ ባለቤት እንደነበሩ ያሣያል።

§  በባለሥልጣኑ መ/ቤት ጥያቄ የተቋቋመው አሥር አባላት የሚገኙበት አጥኚ ኮሚቴ ጥናቱን የሚያከናውንበት መርሃ ግብር/ ቢጋር ነድፎ፣ ሰብሳቢና ም/ሰብሳቢ ሠይሞ ሥራውን ከጀመረ በኋላ ለአሠራሩ እንዲረዳው የፈረሱና ህልውናቸውን ያጡ ማኅበራት ዝርዝር መረጃ እንዲሰጠው ዳይሬክተሩን ቢጠይቅም በብቃት ማረጋገጫ ቡድኑ እጅ መገኘት የሚገባውን የፈረሱ ማኅበራት ዝርዝር መረጃ ለመስጠት ፈቃደኛ ሳይሆኑ ቀርተዋል።

§  የፈረሱትና ህልውናቸውን ያጡት ማኅበራት መረጃ ከኮምፒውተር ፋይል መወገዱን በተባራሪ ወሬ ብንሰማም መረጃዎቹ ከኮምፒውተር ፋይል እስከማጥፋት የተደረሰበት ጉዳይ ምን ያህል አሣሣቢ እንደሆነ በጥልቀት እንድናስብ አድርጎናል። ዳይሬክተሩ መረጃው ከኮምፒውተር ፋይል አልጠፋም የሚሉ ከሆነም የፈረሱት ማኅበራት ዘርዝር መረጃ የሚስጢር ሠነድ ባለመሆኑ አሁንም ጊዜው አልረፈደምና ዝርዝር መረጃው ይፋ ቢደረግ ጠቀሜታው የጎላ ይሆናል።

§  ኮሚቴው ለጥናቱ ሥራ ቁልፍ መረጃ የሆነው የፈረሱትና ህልውናቸውን ያጡት ማኅበራት መረጃ እንዳያገኝ ማዕቀብ ቢደረግበትም የማኅበራቱ መፍረስ ህጋዊነት ወይም ኢ-ህጋዊነት እንዲያረጋግጥ ጥያቄው ለባለሥልጣኑ መ/ቤት የህግ አገልግሎት ዳይሬክቶሬት ቀርቦለት የህግ አገልግሎቱ “…ማኅበራቱ በፍ/ብ/ህግ አግባብ ባለመፍረሳቸው ማኅበራቱ በህግ ቋንቋ ፈርሰዋል ለማለት እንደማይቻልና አልፈረሱም እንዳይባል ደግሞ ህልውና የሌላቸው ስለሆነ ማኅበራቱ ፈርሰዋል ወይም አልፈረሱም ለማለት አይቻልም…..” በማለት አሻሚ የህግ አስተያየቱን ስጥቷል።

መ/ ኮሚቴው ከላይ የተገለፁት መሰናክሎች ቢጋረጡበትም አሁንም በቀረችው ጠባብ እድል ለመጠቀምና መረጃዎችን በቀጥታ ከማኅበራት ለማግኘት እንዲቻል የኮሚቴው ተግባር፣ ኃላፊነትና ተጠያቂነትን ጨምሮ የኮሚቴው መቋቋም ሁሉም ማኅበራት አውቀው ተገቢው ትብብር እንዲያደርጉ ለማኅበራት ደብዳቤ እንዲፃፍ  በዳይሬክተሩ አማካይነት ጥያቄው ለዋና ዳይሬክተሩ ቀርቦ የአዎንታም ሆነ  የአሉታ ምላሽ የሚሰጥ አካል ባለመገኘቱ ሣይፈለግ የተቋቋመው አጥኚ ኮሚቴ በ“ነቄ” የባለሥልጣኑ መ/ቤት ከፍተኛ ኃላፊዎች በሾኬ ተጠልፎ እንዲያሸልብ ተደርጓል።

ሠ/ የባለሥልጣኑ መ/ቤት የአደረጃጀት መመሪያውን ካወጣ በኋላ በየደረጃው የተከሰቱትን አፍራሽ ድርጊቶች በወቅቱ ተከታትሎ ከምንጩ ለማድረቅ አልተጋም፣ አልሰራም። ዳይሬክተሩ መመሪያው ከወጣ 3 ዓመታት ማስቆጠሩን ገልፀው አሁንም የመመሪያው ጥቅምና ጉዳት እየተጠና ነው በማለት የሰጡት መልስ ለሦስት ዓመታት ማኅበራቱን ሲያተራምሱ ከርመው ጥቅምና ጉዳቱን አለመረዳታቸውና ሰሞኑን ወደ ከ1600 በላይ ተሸከርካሪዎች በዕድሜ ሰበብ ምክኒያት ከማኅበር ወደ ማኅበር እንዲፈናቀሉ በማድረግ ማተራመሱን ቀጥለውበታል። ለመሆኑ እስከመቼ ድረስ ነው የማኅበራት መፍረስና መገንባት የሚቀጥለው?

ረ/ በአዋጅ ቁጥር 468/97 አንቀጽ 28 እንደተገለፀው ደንብ የማውጣት ሥልጣን የሚኒስትሮች ምክር ቤት ነው። እስከ ዛሬ አዋጁ የማስፈፀሚያ ደንብ አልወጣለትም። ሁኔታው የትራንስፖርት ባለሥልጣን ህጋዊነት የመጠበቅ ብቃቱን አጠያያቂ የሚያደርግ ነው። ዳይሬክተሩም በጥያቄው ግራ በመጋባታቸው ከጉዳዩ ቶሎ ለመሸሽ ሲሉ ጉዳዩን ወደ ህግ አገልግሎት አጣቅሰውታል። የህግ አገልግሎቱስ ምን ይል ይሆን?

ሰ/ በአዋጅ ቁጥር 468 /97 በአንቀጽ 13 ቁጥር 4 ላይ የተገለፀው ድንጋጌ “የህዝብ ማመላለሻን” ብቻ የሚመለከት መሆኑ ተጠቅሷል። ዳይሬክተሩ በብዙ መድረኮች ላይ ድንበር ተሻገር የጭነት ተሸከርካሪዎች በሃገር ውስጥ ስምሪት መሣተፍ እንደሌለባቸው በቃልም በፅሁፍም ሲያስታውቁ እንደነበረ ረስተውታል። ለመሆኑ ለዚህ ምን ማብራሪያ ይኖራቸዋል? ይህ እያለ የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ተሸከርካሪዎች በፈለጉበት ነው የሚሰማሩት ሲሉ ምን ለማለት ፈልገው ነው?

ሸ/ በባለሥልጣኑ የሚዘጋጀው ሞዴል የመተዳደሪያ ደንብ ምንም አረፍተ ነገር ሳይታከልበትና አንድም ሳይቀነስበት ሥራ ላይ ማዋል ወይም በጭፍን መቀበል ግዴታ ሆኖ እስከ ዛሬ ድረስ እየተሰራበት እንደሆነ ሁሉም ማኅበራት በአንድ ቃል እንደሚመሰክሩ አያጠራጥርም። አንዳንዶቹም የራሳቸው የመተዳደሪያ ደንብ ማውጣት ጠቃሚነት እንደሌለው ተገንዝበው  ራሳቸውን የመተዳደሪያ ደንብ ከማውጣት የተቆጠቡ ማኅበራት አሉ። ዳይሬክተሩ ይህንን ሃቅ ለመካድ የፈለጉት የባለሥልጣኑን መ/ቤት አምባገነንነት ለመደበቅ ስለፈለጉ ይመስላል። ግን ለምን ትዝብት ለማትረፍ እንደፈለጉ ግልፅ አይደለም።

ቀ/ ዳይሬክተሩ ህገ ወጥ ማኅበራትን እየተቆጣጠርን ነው ሲሉ በአንዱ ላይ የተወሰደ እርምጃን እንደማሳመኛ መልስ ሊያቀርቡት ሞክረዋል። ህጋዊ ሁኔታዎችን ሳያሟሉና ጽ/ቤት እንኳ ሳይኖራቸው ፈቃድ የተሰጣቸው ማኅበራት የሉም ነው የሚሉት? እንዲያውም በባለሥልጣኑ መ/ቤት በኩል ልዩ እንክብካቤ የሚደረግላቸው እነዚህ ማኅበር ተብየዎች እንደሆኑ የማይደበቅ ሃቅ ነው።

በ/ የባለሥልጣኑ መ/ቤት የማኅበራት ህብረትን የማደራጀት ሥልጣን በአዋጁ ላይ አልተሰጠውም። ይህም የማኅበራቱ ህብረት በሚገባ የተገነዘበው ነው። በዚህ ምክኒያት አደረጃጀቱን የሚፈቅድ ደንብ በሚኒስትሮች ምክር ቤት አንዲወጣለት ለክቡር የትራንስፖርት ሚኒስትሩ ጥያቄ አቅርቧል። በጉዳዩ ላይ ከክቡር ሚኒስትሩ ለህብረቱ አመራሮች ስለተሰጠው መልስና የህብረቱ አመራሮች ከክቡር ሚኒስትሩ ጋር ስላደረጉት ውይይት ዳይሬክተሩ መረጃ ያላቸው አይመስለንም። ለመሆኑ የባለሥልጣኑ መ/ቤት የማኅበራት ህብረትን ለማደራጀት በአዋጅ የተሰጠው ሥልጣን ከሌለ መከልከሉንስ ማን ፈቀደለት?

   በእርግጥ የማኅበራት ህብረት የራሱን የመመስረቻ ፅሁፍና የመተዳደሪያ ደንብ አዘጋጅቶና በመሥራች አባላት ጠቅላላ ጉባኤ አጸድቆ ሠነዶቹን ለሚኒስትሩ መ/ቤትና ለትራንስፖርት ባለሥልጣን እንዲያውቁትና ተገቢው ትብብር እንዲያደርጉ አቅርቧል። ዳይሬክተሩ እነዚህን ሠነዶች አለማንበባቸው ለጥያቄው የሰጡት መልስ ያሳብቅባቸዋል። የማኅበራት ህብረቱ አባላትም ሆኑ አመራሮች “በአዋጅ ቁጥር 468 /97 የተቋቋሙትን የትራንስፖርት ማኅበራትን እኛ እንምራ” ብለው ተነስተዋል በማለት በዳይሬክተሩ አንደበት የተነገረው ኃይል ቃል እውነትነት የለውም። ዓላማችንም አይደለም።

ሲጠቃለል በአዲሱ አደረጃጀት አፈፃፀም ማኅበራት እንዲፈርሱ ሲደረግ የባለሥልጣኑ ዋናዳይሬክተር በፍ/ሕጉ መሠረት በቅድሚያ የማኅበራት ሃብትና ንብረት የማጥራት ሥራ ማስቀደምና የማኅበራቱ ጠቅላላ ጉባኤዎች በሃብትና ንብረቱ ላይ እንዲወስኑ ማድረግ ሲገባቸው ጋሪውን ከፈረሱ በማስቀደም ማኅበራትን እንደ ጨረቃ ቤቶች በአጭር ቀናት ውስጥ በዘመቻ መልክ የባለሥልጣኑ መ/ቤት የማኅበራት አፍራሽ ግብረ ኃይሎችን በመጠቀም ማኅበራትን ከህግ ውጭ አፍረሰዋል፣ ሃብትና ንብረታቸውን እንዲባክንና እንዲመዘበር ሁኔታዎችን አመቻችተዋል። ስለሆነም በማኅበራት ሃብትና ንብረት ላይ ለደረሰው ጉዳትና ጥፋት ተጠያቂው አካል  ለህግ መድረክ የማይቀርቡበት ምክኒያት ስለማይኖር በጉዳዩ ላይ የበላይ አካላት ውሣኔና አስቸኳይ ጣልቃገብነት ይጠበቃል።

3.  2008 የመልካም አስተዳደር ፓኬጆች ማስፈፀሚያ የንቅናቄ ማቀጣጠያ ሠነድ

ሀ/ ይህ ሠነድ የትራንስፖርት ሚ/ር በትራንስፖርት ባለሥልጣን ሥር በሚገኙ የሥራ ዘርፎች ላይ ባካሄደው ጥናት ተለይተው የታወቁ 308 (ሦስት መቶ ስምነት) የመልካም አስተዳደር ችግሮች፣ ተግዳሮቶች፣ ብልሹ አሠራሮችና የኪራይ ሰብሳቢነት ድርጊቶች የተዘገቡበትና የትራንስፖርት ባለሥልጣን አመራሮች የተጠያቂነት ቋጠሮዎች የተቋጠሩበት የሠነዶች ቋት/ፓኬጅ ሲሆን ሠነዱ ከትራንስፖርት ሚ/ር ለት/ባለሥልጣን እንዲደርስ የተደረገ ይፋዊ ሠነድ ነው።

ለ/ ሠነዱ ያካተታቸው የተግዳሮቶች፣ የብልሹ አሠራሮችና የኪራይ ሰብሳቢነት ድርጊቶች ሲሆኑ በሂስ በግለሂስና በአስተዳራዊ ውሣኔዎች የሚፈቱት በአንድ በኩል፣ እንዲሁም በፍትህ አካላት በወንጀል ህግ ተጠያቂነት የሚታዩ የኪራይ ሰብሳቢነት ድርጊቶች ተለይተው እንደየአግባባቸው ለሚመከታቸው አካላት መቅረብ የነበረባቸው ሲሆኑ በተለይ በትራንስፖርት ሚኒስቴር በጥናት የተረጋገጡት የኪራይ ሰብሳቢነትና የጉቦ ድርጊቶች የወንጀል ድርጊቶች እንደመሆናቸው የባለሥልጣን መ/ቤቱ ኃላፊዎችና አመራሮች በራሳቸው ጉዳይ ላይ ዳኛ እንዲሆኑ የተደረገበት አሠራር ለምን እንደሆነ ግልፅ አይደለም።

ሐ/ በትራንስፖርት ሚኒስቴር በጥናት ተረጋግጠው ለትራንስፖርት ባለሥልጣን የተላለፉትና በወንጀል ህግ ተጠያቂነትን ሊያስከትሉ የሚችሉት፡-

1.  የጭነት ትራንስፖርት አደረጃጀት በጥብቅ ዲሲፕሊን ያልተመራና ለህገወጥና ለብልሹ አሠራር የተጋለጠ መሆኑን፣

2.  አደራጁ አካል በኪራይ ሰብሳቢነት የተዘፈቀ መሆኑን፣

3.  አዲሱ አደረጃጀት ለአንዳንድ የባለሥልጣኑ መ/ቤት አመራሮችና ሠራተኞች የጉቦ ማግኛ ዘዴ መሆኑን  

4.  ከዕለት ሠሌዳ አሰጣጥ ጋር በተያያዘ አፈፃፀሙ ለከፍተኛ ሙስናና ጉቦ የተጋለጠና መንግስት ማግኘት የነበረበት ከፍተኛ ገንዘብ ማጣቱ

5.  ሃሰተኛ/ ፎርጅድ ሠነድ በማዘጋጀት ማኅበራትን ለማደራጀትና ፈቃድ ለመውሰድ የሚሞክሩ አካላት መኖራቸው ተጠቃሽ ጉዳዮች ናቸው።

  ከፍ ብለው የተገለፁት በወንጀል ህግ ተጠያቂነትን ሊያስከትሉ እንደሚችሉ ይታወቃል። በሌላ በኩል ደግሞ ሌባ ጣቱን በራሱ መጥረቢያ ይቆርጣል ተብሎ የሚጠበቅ ፍጡር እንደሌለ ሁሉ  የትራንስፖርት ባለሥልጣን አመራሮችና ኃላፊዎችም በራሳቸው ላይ የተከሳሽነት ፋይል ይከፍታሉ ተብሎ አይጠበቅም። ያህም ሆኖ የባለሥልጣኑ መ/ቤት ከፍ ብሎ በተገለፁት ጉዳዮች  ላይ የወሰዳቸው እርምጃዎች ካሉ ወይም በእርምጃ አወሳሰድ ሂደት ላይ ያሉ ጉዳዮች ካሉ ከራሱ አንደበት ብንሰማው ይመረጣል። ድርጊቶቹ አልተፈፀሙም የሚባል ከሆነም የትራንስፖርት ሚኒስቴር በጥናቱ ከየትኛው ጉድጓድ ቆፍሮ እንዳገኛቸው ሊነግረን ይገባል።¾

ከአዘጋጁ

የሕዝብ ማመላለሻ ትራንስፖርት ማሕበራት በከፍተኛ የአሰራር ችግር ውስጥ መሆናቸውን ለዝግጅት ክፍላችን ደውለው አስታውቀዋል፡፡ በመረጃ የተደገፉ የአሰራር ችግሮችን ይዘው እንደሚመጡም ገልጸውልናል፡፡ መረጃው በደረሰን ጊዜ የምናስተናግዳቸው መሆኑን በዚሁ አጋጣሚ እናሳውቃለን፡፡

ያላቸው ኢንተርናሽናል ኮንቬንሽኖች ምን ይላሉ?

በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ መንግስት (FDR) እና በኢንተርናሽናል የሥራ ድርጅት (ILO) የቴክኒክ ተራድኦ ፕሮጀክት ስምምነትና በአውሮፓ ህብረት የገንዘብ ድጋፍ ታህሳስ 2000 ዓ.ም (Dec. 2007) ከተዘጋጀው እና ኢትዮጵያ ተቀብላ ካጸደቀቻቸው የኢንተርናሽናል ኮንቬንሽኖች ሰነድ የተወሰደ።

የኢትዮጵያ የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት አሠሪዎች ማህበራትና ፌዴሬሽንን ለመመስረት የሚያግዙ የተመረጡ ኢንተርናሽናል ኮንቬንሽኖች በዚህ መልክ ቀርበዋል።

 

1.ኮንቬንሽን 1948 ቁጥር 87

ይህ ኮንቬንሽን ሠራተኞችን አሠሪዎች በነፃ የመደራጀት መብት የሚያስከብር ኮንቬንሽን ነው። ኢትዮጵያ ኮንቬንሽን 87ን ጨምሮ እስከዛሬ ድረስ 21 ኮንቬንሽኖችን ተቀብላ አፅድቃለች።

 

ክፍል አንድ

በነፃነት ማህበር የማቋቋምና የመደራጀት መብት (ገጽ66)

አንቀፅ 1 የድርጅቱ አባል የሆነና ይህንን ድንጋጌ የተቀበለ አገር የሚከተሉትን ድንጋጌዎች ይፈፅማል።

አንቀጽ 2 አሠሪዎችና ሠራተኞች ተገዢነቱ ለማህበራቸው ደንብ የሆነ ማህበር ለማቋቋምና በመረጡት ማህበር ውስጥ አባል የመሆን መብት ያላቸው ሲሆን ለዚህም በቅድሚያ ፍቃድ ማግኘት አይጠበቅባቸውም።

አንቀፅ 3 ሀ/ የአሠሪዎችና የሠራተኞች ማህበራት የራሳቸው የመተዳደሪያ ደንብና ህግ የማውጣት፣ ተወካዮቻቸውን በነፃ የመምረጥ፣ እራሳቸውን የማስተዳደር እና ፕሮግራም የመንደፍ መብት አላቸው።

ለ/ የመንግስት አካላትም ይህንኑ መብታቸውን ከሚገድብና ህጋዊ እንቅስቃሴያቸውን ከሚያውክ ማናቸውም አይነት ጣልቃ ገብነት መቆጠብ ይኖርባቸዋል።

አንቀፅ 4 የአሠሪዎችና የሠራተኛ ማህበራት በአስተዳደር ኃላፊዎች ሊሰረዝ ወይም ሊታገድ አይችልም።

አንቀፅ 5 የአሠሪዎችና የሠራተኛ ማህበራት ፌዴሬሽኖችና ኮንፌዴሬሽኖች የመመስረትና አባል የመሆን መብት አላቸው።

በፌዴሬሽን ወይም በኮንፌዴሬሽን የተደራጁ ማህበራት የዓለም አቀፍ የአሰሪዎች ወይም የሠራተኞች ማህበራት አባል የመሆን መብት አላቸው።

አንቀፅ 7 የአሠሪዎችና የሠራተኞች ማህበራት፣ ፌዴሬሽንና ኮንፌዴሬሽን ህጋዊ እውቅና ለመስጠት በመንግስት የተቀመጡ ቅድመ ሁኔታዎችን ማሟላት እና ከዚህ በላይ በአንቀፅ 2፣ 3፣ 4 የተጠቀሱትን ድንጋጌዎች የሚቃረኑ መሆን የለባቸውም።

አንቀፅ 8 1/ አሠሪዎችና ሠራተኞች እንዲሁም ማህበራቱ በዚሁ ድንጋጌ ውስጥ የተሰጡ መብቶችን በተግባር ቢያውሉ እንደማንኛውን ግለሰቦች ወይም የተደራጁ ማህበራት የሃገሪቱን ህግ ማክበር ይኖርባቸዋል።

2/ የሀገሪቱ ህግ በዚህ ውስጥ የተተቀሱትን የሚያደናቅፍ ወይም ማደናቀፍን ታሳቢ ያደረገ መሆን የለበትም።

ክፍል ሁለት

የመደራጀት መብትን ስለመጠበቅ (ገፅ 69)

አንቀፅ 11 ይህንን ድንጋጌ ያፀደቀ እያንዳንዱ አባል ሃገር አሠሪዎችና ሠራተኞች በነፃ የመደራጀት መብታቸውን መተግበሩን ለማረጋገጥ አስፈላጊና ተገቢ እርምጃ ሁሉ መውሰድ ይኖርበታል።

 

ኮንቬንሽን 1976 ቁጥር 144 (ገፅ 4)

ይህ ኮንቬንሽንል፡-

-    የሶሰትዮሽ ባለድርሻ አካላት መንግስት፣ አሠሪዎችና ሠራተኞችን የሚመለከት ነው።

-    አሠሪዎችና ሠራተኞች ነፃ እና እራሳቸውን የቻሉ ማህበራትን የማቋቋም መብታቸውን የሚያራግግጥ ነው።

በዚህ በፀደቀው ኮንቬንሽን፡-

ሀ. ተወካይ ማህበራት ማለት የመሰብሰብ ነፃነት መብት ያላቸውን አሠሪዎችና ሠራተኞችን በቅርቡ የሚወክሉ ማህበራት ማለት ነው (አንቀፅ1)

ለ. ይህንን ኮንቬንሽን ያጸደቀ አባል ሀገር በመንግስት ተወካዮች እንዲሁም በአሰሪዎችና በሠራተኞች ተወካዮች መካከል ስኬታማ ምክክሮች እንዲኖሩ የሚያደርጉ የሥነ ሥርዓት ደንቦችን ለማቋቋም እና እንዲሠሩባቸው ለማድረግግዴታ ገብቷል  (አንቀፅ 2)

ሐ. ተወካዮቹ በተወካይ ማህበራት ነፃ በሆነ ሁኔታ የተመረጡ ሊሆኑ ይባል (አንቀፅ 3)

መ. ሥልጣን ያለው አካል በዚህ ኮንቬንሽን ለተመለከቱት የሥነ ሥርዓት ደንቦች አስተዳደራዊ ድጋፍ የማድረግ ኃላፊነት አለበት (አንቀፅ 4)

ሠ. ኮንቬንሽኑ አስገዳጅ የሚሆነው ኮንቬንሽኑን ባፀደቁት የዓለም ሥራ ድርጅት አባል ሃገራት ላይ ብቻ ነው (አንቀፅ 8-1)

ረ. ኮንቬንሽኑን ያፀደቀው አባል ሃገር ኮንቬንሽኑን አፅድቆ ካስመዘገበበት ቀን ጀምሮ 12 ወራት ካለፉ በኮንቬንሽኑ ተገዢ ይሆናል (አንቀፅ 8-2)

 

ኮንቬንሽን 1981 ቁጥር 154

ክፍል አንድ

      የተፈፃሚነት ወሰን (ገፅ 36)

     አንቀፅ 1 ይህ ኮንቬንሽን በሁሉም የኤኮኖሚ እንቅስቃሴ ዘርፎች ላይ ተፈፃሚ ይሆናል

 

በአዋጅ ቁጥር 14/1984 ተቋቁመው የነበሩት የትራንስፖርት ማኅበራት ለአገሪቱ ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ እድገት የተሻለ አገልግሎት እንዲሰጡ ከማሰብ እና በዘርፉ ተወዳዳሪ ሆነው እንዲበቁ የአገልግሎት አሰጣጣቸው ደረጃውን የጠበቀ እንዲሆን ተብሎ በአዋጅ ቁጥር 468/1997 ተተክቷል፡፡

እነዚህ ማኅበራት ከአዋጆቹ በተጨማሪ በፍ/ብ/ሕግ ከቁጥር 404 እስከ 482 ሕግ መሠረት ተደራጅተው የትራንስፖርት አገልግሎት ሲያበረክቱ ቆይተዋል፡፡ የደረቅ ጭነት የትራንስፖርት ማኅበራት ባለፉት 25 ዓመታት የአገልግሎት ከመደበኛ የትራንስፖርት አገልግሎት በተጨማሪ፤ የአስቸኳይ የተፈጥሮ እና የሰው ሰራሽ አደጋዎችን እንዲሁም የሀገር ሉዓላዊነትን ሲደፈር ሃገራዊ ጥሪዎችን ተቀብለው የትራንስፖርትና የሎጅስቲክስ አቅርቦት በመስጠት የህይወት፣ የአካልና የንብረት መስዋእትነት መክፈላቸው ታሪካዊ ዳራቸው ያሳያል፡፡

የትራንስፖርት ዘርፉን ለማዘመን ከነበረው ልማዳዊ አሰራር በማላቀቅ ወደ ተሻለ አደረጃጀት ያደርሳቸዋል ተብሎ በፌደራል ትራንስፖርት ሚኒስቴር የትራንስፖርት ባለስልጣን የወጣው አዲሱ አደረጃጀት ለማኅበራቱ ያመጣው ጠቃሜታ ባለመኖሩ፣ አሰራሩ ውርዴ ከመሆን አላመለጠም፡፡ በተለይ በግልፅ በአዋጅ የተደነገጉ አሰራሮችን በመመሪያ የትራንስፖርት ባለስልጣን መስሪያቤቱ እየጣሰ የማንአለብኝ አካሄድ መሄዱ ግምት ውስጥ የጣለው ተግባር ሆኖ ተገኝቷል፡፡

ትራንስፖርት ባለስልጣኑ በማኅበራቱ ላይ የሚጥለው ግዴታ በአክሲዮን ማሕበር በተደራጁት ላይ ተግባራዊ ስለማይሆን ማኅበራቱ ተወዳዳሪ እንዳይሆኑ አድርጓቸዋል፡፡ በአስጫኞች እና በትራንስፖርት ማኅበራት፣ በአክሲዮን በተደራጁ ድርጅቶች እና በሌሎች ባለድርሻ አካላት መካከል በነፃ ገበያ መርህ ተወዳድረው የጭነት ማጓጓዝ የሥራ ግንኙነት አሰራሮችን ለመዘርጋት የወጠኑትን ሥርዓት ተቀባይነት እንዳይኖረው ተደርጓል፡፡

ማኅበራቱን ወደ ዘመናዊ የትራንስፖርት ተቋምነት ለማሸጋገርና ብቁና ተወዳዳሪ አገልግሎት ለመስጠት በሚያስችላቸው አደረጃጀት እንዲያደራጅ በአዋጅ ቁጥር 468/1997 ተልዕኮና ኃላፊነት የተሰጠው የትራንስፖርት ባለሥልጣን በሕግ ያልተፈቀደ፣ ያልተከለከለ መብትን በመከራከሪያ ነጥብነት በመያዝ እንቅስቃሴያቸውን ገቶታል፡፡ በትራንስፖርት ሚኒስቴር የትራንስፖርት ባለሥልጣን ሀገሪቱ በጀመረችው የጥልቅ ተሃድሶ ውስጥ ማለፉ በስፋት ቢነገርም በተጨባጭ ተግባር ባለስልጣን መስሪያቤቱ ማረጋገጥ ይጠበቅበታል፡፡

በርግጥ ባለስልጣን መስሪያቤቱ በስምንት ሚኒስትሮች እና ከሃያ ዓመት በላይ በአንድ ዳይሬክተር አስተዳዳሪነት እየተመራ ነው፡፡ ይህም ሆኖ ባለፉት ዓመታት መንግስት የሚፈልገውን የትራንስፖርት አቅርቦት ሊያገኝ አለመቻሉ ብቻ ሳይሆን በትራፊክ አደጋ ዜጎች በየቀኑ የሚረግፉበት ሀገርም ሆኗል፡፡ ባለሥልጣኑ በዘርፉ የሚታዩ ችግሮችን በጥናት ላይ ተመስርቶ በመፍታት ረገድ ደካማ ሆኖ እየታየ ነው፡፡ ይህም ሁኔታ በትራንስፖርት ባለስልጣን መስሪያቤት ውስጥ የሚቆረጥ ጋንግሪን መኖሩ የአደባባይ እውነት ቢሆንም፣ መቁረጥ የመንግስት ሥራ ነው፡፡

ዝግጅት ክፍላችን በትራንስፖርት ባለሥልጣን የትራንስፖርት ብቃት ማረጋገጫ ዳሬክቶሬት ዳሬክተር አቶ ዓለማየሁ ወልዴ እና የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበራት ኅብረት ባለድርሻ አካላት የሆኑትን በጣም ቁጥራቸው የበዛ ባለንብረቶች ሥራ አስኪያጆችን አነጋግረን ሃሳባቸውን ጨምቀን አስተናግደናቸዋል፡፡ ለሚዛናዊነት የራሱ ድርሻ ስለሚኖረው በዚህ መልኩ አቅርበነዋል፡፡

 

የትራንስፖርት ማኅበራት ተወዳዳሪ እንዳይሆኑ

የገጠማቸው ተግዳሮቶች ምን ይመስላሉ?

የፍ/ብ/ሕግ ድንጋጌዎች ተጥሰው

ህጋዊ ማኅበራት እንዲፈርሱ ተደርገዋል

በህግ አግባብ የተቋቋሙት ማኅበራት ህጉ በሚፈቅደው መሠረት ሊፈርሱ ይችላሉ። የፌዴራል ትራንስፖርት ባለሥልጣን መ/ቤት ግን የፍ/ብ/የሕግ ድንጋጌዎችን በመመሪያ በመሻርና ማኅበራት የሚፈርሱበት የህግ አግባብ በመጣስ ማኅበራትን አፍርሷል። ማሕበራት በሕግ የሚፈርሱበት አግባብ፣ በማኅበሩ የመመስረቻ ፅሁፍና የመተዳደሪያ ደንብ መሠረት (ፍ/ብ/ህ/ቁ454)፤ በማኅበሩ ጠቅላላ ጉባኤ ውሣኔ (ፍ/ብ/ቁ460)፤ በፍርድ ቤት ውሣኔ (ፍ/ብ/ቁ461)፤ የማኅበሩ ዓላማና ክንውኑ ህገወጥ ወይም ለመልካም ፀባይ ተቃራኒ የሆነ እንደሆነ በአስተዳደር ውሣኔ (ፍ/ብ/ቁ462) ብቻ መሆኑ በፍ/ብ/ሕጉ በግልፅና በማያሻማ ሁኔታ ተደንግጎ እያለ፤ የባለሥልጣኑ መ/ቤት ግን  ቁጥራቸው ከ80 በላይ የሆኑ በህግ አግባብ የተቋቋሙ ማኅበራት በአደረጃጀት ሰበብ እንዲፈርሱና ህልውናቸውን እንዲያጡ አድርጓል።

 

የማኅበራት ሃብትና ንብረት እንዲመዘበርና

እንዲባክን ተደርጓል

የባለሥልጣኑ መ/ቤት በህግ በተሰጠው ኃላፊነት መሠረት የማኅበራት ሃብትና ንብረት ተገቢ ጥበቃ እንዲደረግለት የሚያስችል የአፈፃፀም መመሪያ ማውጣትና መተግበር ሲገባው፣ በአንፃሩ ህጋዊ ሰውነትና ህልውና ያላቸውን ማኅበራት ከህግ አግባብ ውጭ እንዲፈርሱና ህልውናቸውን እንዲያጡ በማድረግ ሃብትና ንብረታቸው ለብክነትና ለምዝበራ እንዲጋለጥ አድርጓል።

ማኅበራት የአደረጃጀት ለውጥ ያድርጉ ቢባል እንኳን በቅድሚያ ሃብትና ንብረታቸው እንደዳይባክንና እንዳይመዘበር የሚያደርግ የአፈፃፀም እርምጃዎችን ማስቀደም ሲገባውና ሃብትና ንብረቱ የፍ/ብ/ሕጉ በሚያዘው መሠረት አዲስ ወደተደራጁት ማኅበራት እንዲተላለፍ ማድረግ ሲገባው፤ ሃብቱና ንብረቱ የደረሰበት እንዳይታወቅ በማድረግ ለተፈፀመው ጥፋት ሊጠየቅበት የሚገባ ጉዳይ ነው።

 

የሎጅስቲክስ አስተባባሪ ባለመኖሩ

በማኅበራት ላይ የሚደርስ ጉዳትን በተመለከተ

በሃገራችን የሎጅስቲክስ አስተባባሪ ማዕከል የለም። ይህም በመሆኑ ወደ አገር ውስጥ የሚገቡ ግዙፍ ጭነቶች፣ ማዳበሪያ፣ የምግብ ስንዴ፣ የኮንስትራክሽን ብረቶች፣ ኮንቴነሮች….ወዘተ በጊዜ ሠሌዳ ተቀናብረው ወደብ እንዲደርሱ ስለማይደረግ፤ የትራንስፖርት አቅርቦቱ ከአቅም በላይ እንዲሆንና ወደብ ላይ ከፍተኛ ክምችት እንዲፈጠር ይደረጋል። በዚህ ጊዜ የትራንስፖርት ባለሥልጣን የትራንስፖርት ቅንጅቱን ለማስተባበር ሲል በትራንስፖርት ማኅበራት ላይ አላስፈላጊ ወከባና ጫና ይፈጥርብናል። ይህም ሲባል ማኅበራት ካላቸው የጭነት ተሽከርካሪ ኃይል በላይ የጭነት ኮታ እየመደበና ማኅበራቱ ኮታውን ማንሳት በማይችሉበት ጊዜ ማኅበራቱን ከሥራና ከአገልግሎት እስከማገድ ይደርሳል።

 ከዚህም በተጨማሪ የጭነት ተሸከርካሪዎችን ለመቆጣጠር በሚል ሰበብ ጋላፊና ደወሌ ላይ የመቆጣጠሪያ ኬላ በማቋቋም፤ የገቢና የወጪ ተሸከርካሪ ሹፌሮች ለኪራይ ሰብሳቢነት እንዲጋለጡ ዳርጓናል።

 

 

የህገወጥ ማኅበራት እንቅስቃሴ ባለመቆጣጠር

የሚፈፀሙ ህገወጥ ድርጊቶች

አዋጅ መሠረት የተደራጁ ብዙ ህጋዊ ማኅበራት እንዳሉ ሁሉ፤ ህጋዊ መስፈርቶችን ሳያሟሉ በየስርቻው የተቋቋሙ “የትራንስፖርት ማኅበራት” ተብዬዎች እንደ አሸን ፈልተዋል። እነዚህ “ማኅበራት” በህጋዊነት መስመር ስለማይመሩ በተለያዩ የድለላ የግንኙነት መስመሮች ጭነቶችን በከፍተኛ ዋጋ እየወሰዱና በህጋዊ ማኅበራት ውስጥ የተደራጁትን የጭነት ተሽከርካሪዎችን በደላላ እያግባቡ ዋጋ በመቀነስ ጭነቶችን ያጓጉዛሉ። በዚህም ከፍተኛ ጥቅም ያጋብሳሉ።

የትራንስፖርት ዋጋን የሚያንሩ እነዚህ ህገወጥ ማኅበራት መሆናቸው ሳይታወቅ ህጋዊ ትራንስፖርተሮች የማጓጓዣ ዋጋውን በማናር ይፈረጃሉ። የባለሥልጣኑ መ/ቤት እነዚህን ህገወጦች እንዲቆጣጠር በህጋዊ የትራንስፖርት ማኀበራት ለሚቀርብለት ማሳሰቢያ ጆሮ አይሰጥም።

 

የሞዴል የመተዳደሪያ ደንብ ትርጓሜ

በአዋጁ 468/1997 አንቀጽ 13 ስለማኅበራት መቋቋም በተደነገገው ቁጥር 5 ላይ፣ “ ባለሥልጣኑ የማኅበራት ሞዴል የመተዳደሪያ ደንብ ያወጣል” የሚል ሰፍሯል። ይህን የድንጋጌ አግባብ ከህግ አውጭው ፍላጎት ውጭ በመተርጎም፣ “ማኅበራት እንደጥንካሬያችን እና እንደተጨባጭ ሁኔታዎች የራሳችንን የመተዳደሪያ ደንብ እንዳናወጣ ገደብ አስቀምጠው፤ ሁሉም ማኀበራት በባለሥልጣኑ መ/ቤት በሚወጣ ሞዴል የመተዳደሪያ ደንብ አንድ ወጥ በሆነ መልኩ እንድንገዛ የሚያደርግ መመሪያ ቁጥር 1/2006 በጥቅምት 2006 ዓ/ም አውጥቷል።”

ይህም በመሆኑ የማኅበራትን የፈጠራ ችሎታና የውድድር መንፈስ የሚያቀጭጭ ከመሆኑም በላይ ሞዴል የመተዳደሪያ ደንቡ፣ ማኅበራት የሚተዳደሩበት የራሳቸው የመተዳደሪያ ደንብ እንዳይኖራቸው፤ ከሦስተኛ ወገን ጋር ያላቸውን ግንኙነት በራሳቸው ፍላጎት እንዳያራምዱ፤ ሃብትና ንብረት የማፍራት እንቅስቃሴያቸው በባለሥልጣኑ መ/ቤት ይሁንታ ብቻ እንዲፈፀም እና የውስጥ አደረጃጀታቸውና አመራራቸው በነፃነት እንዳያራምዱ ተግዳሮት እንደፈጠረባቸው አስታውቀዋል።

 

 

የትራንስፖርት ኦፕሬተር የደረጃ አሰጣጥ መሥፈርትና የሙያ ብቃት ማረጋገጫ የአፈፃፀም መመሪያ ቁጥር 1 / 2006  በማኅበራት ህልውናና እድገት ላይ ያስከተለው ችግር

 የትራንስፖርት ባለሥልጣን በጥቅምት 2006 ዓ.ም “….የድንበር ተሻጋሪ የጭነት ትራንስፖርት ኦፕሬተር የደረጃ አሰጣጥ መሥፈርት የሙያ ብቃት ማረጋጫ የአፈፃፀም መመሪያ ቁጥር 1/2006 “በሚል ስያሜ አንድ መመሪያ አውጥቷል።ህ መመሪያ ዓላማ አድርጎ የተነሳው ድንበር ተሻጋሪ የጭነት ትራንስፖርት ዘርፍን ለማዘመን ነው ቢባልም በተግባራዊ የአፈፃፀም ውጤቱ ግን አዋጁን በመመሪያ በመሻር  በርካታ ችግሮችን አስከትሏል።

በተግባር ከተከሰቱት ችግሮች መካከል፣ በደረጃ መሥፈርቱ መመሪያ መሠረት ተሸከርካሪዎች የተሰሩበት ዘመንና እድሜያቸውን በዋና መሥፈርትነት በመጠቀም ከ1 እስከ 10 ዓመት እድሜ ያላቸው በደረጃ 1፤ ከ10 እስከ 20 ዓመት እድሜ ያላቸው በደረጃ 2፤ ከ20 ዓመት በላይ እድሜ ያላቸው በደረጃ 3 እንዲደራጁ ከመደረጉም በላይ በእያንዳንዱ ደረጃ የእድሜ መሥፈርት የሚካተቱ ተሽከርካሪዎች እንደገና በመጫን አቅማቸው በመለየት ከ300 ኩ/ል በላይ የመጫን አቅም ያላቸው በ“ሀ” እንዲሁም እስክ 299.9 ኩ/ል የመጫን አቅም ያላቸው በ“ለ” እንዲመደቡ ይደረጋል።

ይህ አደረጃጀት፡- ተሽከርካሪዎቹ በደረጃው የእድሜ ጣሪያ ላይ ሲደርሱ ከነበሩበት ማኅበር   

ደረጃ ወደ ቀጣዩ የማኅበር ደረጃ እንዲሸጋገሩ ይገደዳሉ። ተሽከርካሪዎቹ በየጊዜው ከማኅበር ወደ ማኅበር እንዲፈናቀሉ በሚደረግበት ጊዜ የተሽከርካሪው ባለንብረት  ለዓመታት በነበረበት ማኅበር የአባልነት ቆይታው ወቅት ለማኅበሩ ያስገኘው የገንዘብ፣ የሚንቀሳቀስና የማይንቀሳቀስ የሃብትና የንብረት እሴቶችን ጥሎ እንዲሄድ ይገደዳል።

ሌላው፣ የማኅበራት ሃብትና ንብረት ባለቤትና ተቆጣጣሪ እንዳይኖረው፣ እንዲባክንና ለግል ጥቅም እንዲውል የሚያደርግ አሠራር ከመሆኑም በላይ የተሸከርካሪ  ባለንብረቶች ገንዘብና አቅማቸውን አስተባብረው ወደ ላቀ ተቋማዊ  የትራንስፖርት የእድገት ደረጃ አደረጃጀት ለመሸጋገር የሚዲርጉትን ጥረት የሚያመክን እጅግ ከፍተኛ ጎጂ የሆነ አሠራር ነው።

እንዲሁም ማኅበራት ይህ ለትራንስፖርት ዘርፉ እድገት ጎጂ የሆነውን የአደረጃጀት ሥርዓት ተጠንቶና ጉዳቱ ታውቆ  አፋጣኝ የእርምትና የማስተካከያ እርምጃ እንዲወሰድ ለባለሥልጣኑ መ/ቤት ማሳሰቢያ ቢያቀርቡም የባለሥልጣኑ መ/ቤት ማሳሰቢያውን ካለመቀበሉም በላይ አማራጭ የማሻሻያና የማስተካከያ አደረጃጀት ለማቅረብ አልቻለም።

በመሆኑም ማኅበራት በአሁኑ ጊዜ ከተጋረጠባቸው የጥፋት መንገድ ለመላቀቅ የሚያስችላቸው በጋራና በአንድነት ተደራጅተው ህጋዊና ሠላማዊ እንቅስቃሴ ለማድረግ አማራጭ አካሄዶችን ለመከተል ተገደዋል።

ከመነሻው መመሪያው በአዋጁ 468/1997 አንቀጽ 12 ተራ ቁጥር 2 “ ..በህዝብ የንግድ የመንገድ ማመላሻ ሥራ ላይ ሰዎችና ድርጅቶች በአዋጁ አንቀጽ 13 መሠረት የሚቋቋም ማኅበር አባል በመሆን ወይም የማኅበር አባል ሳይሆኑ ሥራቸውን በግል ሊያካሂዱ ይችላሉ..” የተሰኘውን ድንጋጌ ይሽራል። በመመሪያው መሠረት እያንዳንዱ የጭነት ተሽከርካሪ የማኅበር አባል የመሆን ግዴታ ተጥሎበታል።

በአዋጁ አንቀጽ 13 ተራ ቁጥር 4 “ ….በህዝብ የንግድ የመንገድ ማመላለሻ ሥራ ላይ  የተሰማራ ማንኛውም ሰው ወይም ድርጅት በአንድ ጊዜ በአንድ የስምሪት መስመር   ውስጥ ከአንድ በላይ በሆኑ ማኅበራት ውስጥ አባል ሊሆን አይችልም….” የሚለው የአዋጅ ድንጋጌ በመመሪያ ተሸሮ ሁለትና ከዚያ በላይ የጭነት ተሸከርካሪ ባለንብረት የሆነ “ ሰው “ በሁለትና ከዚያ  በላይ በሆኑ ድንበር ተሻጋሪ ማኅበራት ውስጥ እንዲደራጅ ተገዷል። በመሆኑም መመሪያው ባለንብረቱ የጭነት ተሸከርካሪዎቹን  በአንድ ዕዝ ሥር ለመቆጣጠር ያለውን ህጋዊ ችሎታ ነፍጎታል።

 

 

የትራንስፖርት ማኅበራት ከተጋረጡባቸው ችግሮች ለመላቀቅ

እየተከተሉት ያለው የመፍትሄ አቅጣጫ

ማኅበራቱ ከላይ በመጠኑ የተገለፁትን ችግሮች እና ሌሎች ለህልውናቸውና ለእድገታቸው እንቅፋት የሆኑባቸውን ችግሮች ይቀርፍልናል ከሚል መነሻ እየተከተሉት ያለው ብቸኛ አማራጭና አቅጣጫ፣ ሕገ-መንግስቱ በፈቀደላቸው የመደራጀት ነፃነት መሠረት ለዘርፉ እድገት እንቅፋት የሆኑትን ግድፈቶችን በማስወገድ የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበራት የሚጠበቅባቸውን ሙያዊ አገልግሎት ለማበርከት የሚያስችላቸው አገር አቀፍ ህብረት ማቋቋም በመሆኑ ማኅበራቱ በአሁኑ ጊዜ ለህብረቱ እውን መሆን እየተረባረቡ እንደሚገኙ ገልጸዋል።

የመስራች ኮሚቴዎቹ ሰነድ እንደሚያሳየው፣ ሀ/ ታህሳስ 14 ቀን 2008 ዓ/ም የማኅበራት የቦርድ አመራሮችና ሥራ አስኪያጆች ተሰብስበው የህብረቱን አደራጅ ኮሚቴ በማቋቋም “ ብሔራዊ የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበራት ህብረት”ን አቋቁመው ይፋዊ እንቅስቃሴ ጀምረዋል። ለ/ የህብረቱን የመመስረቻና የመተዳደሪያ ደንብ ረቂቆችን በማዘጋጀትና ለመሥራች አባል ማኅበራት በማሰራጨት ረቂቅ ሠነዶቹ በተጨማሪ ግብዓቶች እንዲዳብሩ አድርገዋል። ሐ/ በመመሥረቻ ፅሁፉና በመተዳደሪያ ደንቡ ረቂቆች ላይ ሙያዊ የግብዓት አስተያየቶች እንዲሰጡባቸው ረቂቆቹ ግንቦት 23 ቀን 2008 ዓ/ም ለፌደራል ትራንስፖርት ባለሥልጣንና ለፌደራል ትራንስፖርት ሚኒስቴር ልከዋል።ከላይ በሰነዳቸው ላይ ከጠቀሱት በተጨማሪ፤የትራንስፖርት ባለሥልጣን ብሔራዊ የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበራት ህብረትን ለማደራጀት የአዋጅ ሥልጣን ባይኖረውም የህብረቱ መቋቋም ሃገራዊ ፋይዳነቱ ከፍተኛ መሆኑን ተገንዝቦና የኢትዮጵያ የብሔራዊና የኢንተርናሽናል የመንገድ ትራንስፖርት ትስስር እንዲያጎለብት በአዋጅ የተሰጠውን ተልዕኮና ኃላፊነት እንዲወጣ በማድረግ ረገድ የህብረቱ አስተዋፅኦ ጠቃሚነት አውቆ ለህብረቱ ምስረታ ድጋፍ እንዲሰጥ አደራጅ ኮሚቴው ዋና ዳይሬክተሩን በግንባር  አነጋግሯቸዋል።

እንዲሁም ዋና ዳይሬክተሩ ህብረቱን ለመመስረት ለተጀመረው ዝግጅትና እንቅስቃሴ እንዲሁም በሌሎች እህት የአፍሪካ አገራት ስለተቋቋሙት መሰል ሃገራዊ  የትራንስፖርት ተቋማት ጥናታዊ ዳሰሳዎች እንድናቀርብላቸው ጠይቀውን የምስራቅ፣ የደቡብና የምዕራብ አፍሪካ ቀጠናዎችን የሚወክሉ የኬኒያ፣የደቡብ አፍሪካና የናይጀሪያ ሃገር አቀፍ የትራንስፖርት ድርጅቶች ህብረት ተሞክሮዎችን የሚገልፅ 31 ገፅ የያዘ ጥናታዊ የግብዓት ጥራዝ አቅርበንላቸዋል።

ከዚህም በላይ የህብረቱን ሃገራዊ ፋይዳነት ለማጎልበትና ህብረቱን እውን ለማድረግ የሚያግዙ ሙያዊ ግብዓቶችን ለማግኘት እንዲቻል፣ የባለሥልጣኑ መ/ቤት ኃላፊዎች፤ የማኅበራቱ ህብረት አደራጆች፤ የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ባለሙያዎች፤ ሌሎች ባለድርሻ አካላት የሚሳተፉበት ወርክ ሾፕ እንዲያዘጋጁላቸው በፅሁፍ ቢጠይቁም ለአንድ ዓመት ያህል ቢጠብቁም ምላሽ እንዳልተሰጣቸው ገልጸዋል።

አደራጅ ኮሚቴው በመጨረሻም ከትራንስፖርት ማኅበራቱ በተሰጠው ውክልናና በተጣለበት ኃላፊነት መሠረት ህጋዊ የስብሰባ የፈቃድ ፎርማሊቲዎችን በማሟላት፣ የመሥራች ጠቅላላ ጉባኤውን ዝግጅት ካጠናቀቀ በኋላ፣ 7ሺ ተሽከርካሪዎችን ያቀፉ 48 የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበራትን የሚወክሉ 98 የጠቅላላ ጉባኤ አባላት እና የባለሥልጣኑ መ/ቤት ከፍተኛ የሥራ ኃላፊዎች በመሥራች ጉባኤው ላይ በተጋባዥ እንግድነት እንዲገኙ በመጋበዝ፤ በመሥራች አባል ማኅበራት ምልዓተ ጉባኤ የብሔራዊ የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበር ህብረትን ምስረታ እውን እንዲሆን ማድረጋቸውን አስታውቀዋል።

በዚሁ የመሥራች ጠቅላላ ጉባኤ ላይ ህብረቱን የሚመሩ 11 የዳይሬክተሮች ቦርድ አባላትንና 3 የኦዲትና የኢንስፔክሽን አካላትን በምርጫ ሰይሟል። የተቋቋመው የብሔራዊ የትራንስፖርት ማኅበራት ህብረት ህጋዊ እውቅና ለማግኘት ጥያቄውን ለፌደራል ትራንስፖርት ሚኒስቴርና ለሌሎች ለሚመለከታቸው መንግስታዊ አካላት አቅርበው ህጋዊ እውቅና ለማግኘት ህጋዊና ሰላማዊ እንቅስቃሴዎችን በማድረግ ላይ ይገኛሉ።

 

 

 

 

 

 

ጥያቄያቸው ማህበራቱን ለመምራት ነው

 

አቶ አለማየሁ ወልዴ

 

የጭነት ትራንስፖርት ብቃት ማረጋገጫ

 

ዳይሬክቶሬት ዳሬክተር

 

በፋኑኤል ክንፉ

 

 

ሰንደቅ፡- በአዋጅ 468/1992በአንቀጽ 27 መሸጋገሪያ ድንጋጌ አንድ ላይ፣ በአዋጅ ቁጥር 14/1984 መሠረት የተቋቋሙ ማሕበራት በዚህ አዋጅ እንደተቋቋሙ ተቆጥሮ ሥራቸውን ይቀጥላሉ ይላል። በአዲሱ አደረጃጀት እነዚህ ማሕበራት ሕልውናቸው እንዲያከትም ተደርጓል። የእነዚህ 80 የሚጠጉ ማሕበራት በሕግ አግባብ ከፈረሱ የማሕበራቱ ንብረቶች ከወዴት ነው ያሉት? ምዝበራ መፈጸሙን ተጨባጭ መረጃዎች እንዷላቸው የሚናገሩ ባለድርሻ አካላት አሉ። በዚህ ላይ የእርስዎ አስተያየት ምንድን ነው? የአደረጃጀት ሽግግሩስ ምን ይመስላል?

 

አቶ አለማየሁ፡- በወቅቱ እኔ አልነበርኩም። በመመሪያው መሠረት ማሕራት ያላቸውን ንብረትና ገንዘብ ኦዲት አስደርገው የተከፋፈሉ አሉ። በአዲሱ መስፈርት አራት ቦታ የሆኑ አሉ። በደረጃ አንድ፣ በደረጃ ሁለት እና በደረጃ ሶስት የተደራጁ አሉ። በራሳቸው ፈቃድ ጠቅላላ ጉባኤ ጠርተው መከፋፈላቸውን አውቃለሁ። ይህ በእኛ መመሪያ የተፈጸመ ሳይሆን ራሳቸው ተግባብተው የፈጸሙት ነው። የተከፋፈሉት አባላት ሳይሆኑ ማሕበራት ናቸው።

 

 

ሰንደቅ፡- ቅሬታ አቅራቢ አካሎች እየጠየቁ ያሉት 80 የሚጠጉ ማሕበራትን በተመለከተ ነው። ተቋማችሁ የሕግ ጥበቃ ለማሕበራት ማድረግ ሲገባው ይህንን ባለማድረጉ የማኅበራት ሃብትና ንብረት እንዲመዘበር ምክንያት ሆኗል እያሉ ነው። በዚህ ላይ ምን አስተያየት አልዎት?

 

አቶ አለማየሁ፡- ማነው ለምዝበራ የተጋለጠው? አንድ ማኅበር ሲቋቋም የማኅበሩን ሃብትና ንብረት የሚያንቀሳቅሱ በአባለት የተመረጠ ቦርድ አለ። ከቦርዱ በተጨማሪ አብሮ ሥራዎችን የሚያንቀሳቅስ ሥራ አስኪያጅ አለ። እነዚህ አካላት ናቸው በቀጥታ ከማኅበራት ጋር ግንኙነት ያላቸው። የእኛ ተቋም የማኅበራትን ሃብትና ንብረት አያስተዳድርም።

 

 እኔ እስከማውቀው ድረስ ክፍተቶች ነበሩ። በሚኒስቴር መስሪያቤቱም ከመልካም አስተዳደር ጋር በተያያዘ ውይይት አድርገንባቸዋል። በመጀመሪያ አካባቢ ጥድፊያዎች ነበሩ። እያንዳንዱ ኦዲት ተደርጎ አልቆ ማን ከማን እንደሚዋሃድ፤ ማን ከማን ተሽከርካሪ እንደሚወስድ ጥርት ባለ ሁኔታ አልተገባበትም። ከምዝበራ አንፃር አለ ስለተባለው መረጃ ይቅረብ። ተጠያቂ አካሎች አሉ፤ ቦርድ አባለት እና ሥራ አስኪያጆች። ሁለት ማኀበራት ከሃብትና ከንብረት ጋር በተያያዘ ክርከር አንስተው ነበር፤ ይህም ተፈቷል።

 

 

 

ሰንደቅ፡- አዲሱ አደረጃጀት ተሸከርካሪዎች የተሰሩበት ዘመንና እድሜያቸው በዋና መሥፈርትነት ተጠቅማችኋል። ይኸውም፣ ከ1 እስከ 10 ዓመት አንደኛ ደረጃ፤ ከ10 ዓመት እስከ 20 ዓመት ሁለተኛ ደረጃ፤ ከ20 ዓመት በላይ ያገለገለ ተሸከርካሪ በሶስተኛ ደረጃ እንዲደራጁ አድርጋችኋል። ከዚህ አንፃር አንድ ግለሰብ በሶስቱ መስፈርት ላይ የሚወድቁ መኪናዎች ቢኖሩት በሶስት ማሕበራት እንዲደራጅ ግዴታ ጥላችኋል። ይህንን ከአሰራር አንፃር እንዴት ነው የምታዩ?

 

አቶ አለማየሁ፡- በእድሜ መስፈርት ሲቀመጥ ባለሃብቶቹ በተገኙበት ነበር። ይህ መመሪያ ከወጣ ሶስት አመቱ ነው። ባለሃብቶቹ ላይ የፈጠረውን ችግሮች በመመልከት መመሪያውን ለመከለስ እየሰራን ነው። አንድ ባለሃብት ተሽከርካሪዎቹን በተለያየ ቦታ እንዲያስተዳድራቸው ተገዷል። ይህ ደግሞ በባለሃብቱ ላይ ጫና ይፈጥራል። እነዚህ መመሪያ ሲዘጋጅ ያልታሰቡ ችግሮች ናቸው። ይህ ችግር እኔ ከመጣሁ በኋላ የተገነዘብኩት ነው። አሁን የመመሪያው ጥቅምና ጉዳት እየተጠና ነው።

 

 

ሰንደቅ፡- ለዚህ አዋጅ ደንብ የማውጣት ሥልጣን የሚኒስትሮች ምክር ቤት ሥልጣን መሆኑ (468/1997 አንቀጽ 28) በግልጽ ተደንግጓል። የሚኒስትሮች ምክር ቤት ይህንን አዋጅ ለማስፈጸም ያወጣው ደንብ የለም። ይህ በሆነበት ሁኔታ የትራንስፖርት ባለስልጣን መመሪያ እንዴት መመሪያ ሊያወጣ ቻለ?

 

አቶ አለማየሁ፡- የትራፊክ ደንብ፣ የተሽከርካሪ ክብደትና መጠን ደንብ እና ሌሎችም ደንቦች በዚህ አዋጅ መነሻ የሚኒስትሮች ምክር ቤት አውጥቷል። ከሕዝብ ማመላለሻ እና ከደረቅ ጭነት ጋር በተያያዘ የወጣ ደንብ የለም።

 

 

 

ሰንደቅ፡- ከደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ጋር ተያይዞ በሚኒስትሮች ምክር ቤት የወጣ ደንብ ከለሌ፣ እንዴት መመሪያ ልታወጡ ቻላችሁ?

 

አቶ አለማየሁ፡- ደንብ ከሌለ መመሪያ አይዘጋጅም ለሚለው ክርክር፣ የሕግ ትርጓሜ ስለሚያስፈልገው በሕግ ክፍል ምላሽ ቢሰጠው ጥሩ ነው። የሕግ መሰረት ሳይኖረው መስሪያቤቱ መመሪያ እንደማያወጣ ግን መናገር እችላለሁ።

 

 

 

ሰንደቅ፡- አዋጁ በአንቀጽ 13 ቁጥር 4 ላይ የሰፈረው፣ በሕዝብ የንግድ የመንገድ ማመላለሻ ሥራ ላይ የተሰማራ ማንኛውም ሰው ወይም ድርጅት በአንድ ጊዜ በአንድ የሥምሪት መስመር ውስጥ ከአንድ በላይ በሆኑ ማኅበራት ውስጥ አባል ሊሆን አይችልም ይላል። ይህ በአዋጅ ሰፍሮ እያለ አንድ ባለሃብት በአንድ የስምሪት መስመር በተለያዩ ማሕበራት እንዲደረጃጅ እንዴት ግዴት አስቀመጣችሁ? አዋጁንም በመመሪያ መሻር አይሆነም?

 

አቶ አለማየሁ፡- አሁን ያነሳኸው ነጥብ በእኔ አረዳድ የሕዝብ ትራንስፖርትን የሚመለከት ነው። ምክንያቱም ስምሪት የሚሰጠው ለሕዝብ ማመላለሻ ነው። የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት በፈለጉበት ነው የሚጭኑት።

 

ለምሳሌ ከአዲስ አበባ እስከ ደሴ ኮሪዶር ላይ የሚሰሩ የሕዝብ ማመላለሻ ተሽከርካሪዎች ሶስት ማሕበራት ቢኖሩ፣ የሥምሪት ኮሪደሩ አንድ በመሆኑ ባለሃብቱ በአንዱ ማሕበር እንጂ ተሽከርካሪዎቹን በተለያዩ ሦስት ማሕበራት ውስጥ ማድረግ የለበትም ለማለት ነው። ከጭነት ጋር ግን የሚያያዝ አይመስልም።

 

 

ሰንደቅ፡- በዚህ አዋጅ ባለሥልጣኑ የማሕበራት ሞዴል መተዳደሪያ ደንብ ያወጣል ይላል። “ሞዴል” የሚለው ሐረግ በተቋማችሁ በአስገዳጅነት የሚቀመጥ ነው?

 

አቶ አለማየሁ፡- ሞዴል የምንለው እንደመነሻ መጠቆሚያ መተዳደሪያ ደንብ ነው። ማሕበራት የበለጠ ተወዳዳሪ ሊያደርጋቸው የሚያስችላቸውን መተዳደሪያ ደንቦች መቅረጽ ይችላሉ። በሞዴል መልክ የቀረጽነው መተዳደሪያ ደንብ ዝቅተኛ ማሟላት ያለባቸውንን ነው። የበለጠ የሚያዋጣቸውን ማስቀመጥ ይችላሉ። ከአዋጁ ጋር እስካልተፃረረ ድረስ የተገደበ ነገር የለም።

 

 

ሰንደቅ፡- በተቋማችሁ ተመዝግበው የሚገኙ ማሕበራት ሁሉም በአዋጅ 468/1997 በሚደነግገው መስፈርቶች አሟልተው የተደራጁ ናቸው? ሕጋዊ መስፈርት ሳያሟሉ የተመዘገቡ ማሕበራት የሉም? የማሕበራት አደረጃጀት ከኪራይ ሰብሳቢነት የፀዳ ነው?

 

አቶ አለማየሁ፡- ከዚህ በፊት ከ300 እስከ 500 የሚደርሱ የማሕበራት ፈቃድ ያወጡ ነበሩ። በአዲሱ አደረጃጀት የወጣውን መስፈርት ማሟላት ሲያቅታቸው የተሰጣቸውን ፈቃድ ሳይመልሱ የቀሩ አሉ። ቀድሞ በተሰጣቸው ፈቃድ የስምሪት መውጫ ደረሰኝ የሚቆርጡ አሉ። በቅርቡ አየር ጤና አካባቢ የድሮ መውጫ ሲቸረችር የያዝነው ሰው አለ። ለፖሊስ አሳውቀን በቁጥጥር ሥር እንዲውል አድርገናል። ክስም ተመስርቶበታል። ስለዚህ ሕገወጥ የሆኑ የሉም አንልም። በሕዝብ በማሕበራት ጥቆማ እርምጃ እየወሰድን ነው።

 

 

ሰንደቅ፡- የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማሕበራት የበለጠ ተወዳዳሪ ለመሆን፣ ብሔራዊ የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበራት ሕብረት ለማቋቋም የሚያደርጉት ሒደት በእርስዎ በተፃፈ ደብዳቤ ሕገወጥ መሆኑ ተገልጿል። ሕገወጥ የተባሉበት ከምን መነሻ ነው?

 

አቶ አለማየሁ፡- እነዚህ ሰዎች በአየር ላይ የሚደራጁ አይደለም። የሚደራጁት ከትራንስፖርት ዘርፍ ጋር በተያያዘ ነው። ትራንስፖርትን በተመለከተ በአዋጅ የእኛ መስሪያቤት ኃላፊነት አለበት። እነሱ መደራጀት መብታችን ነው በሚል ጥያቄ አቀረቡ። ለጥያቄያቸውም፣ ይህ መስሪያቤት ማሕበራትን የማደራጀት፣ የማስተባበር፣ የመከታተል የመቆጣጠር ኃላፊነት አለበት። ስለዚሀም ማኅበር ከተመሰረተ በኋላ የማኅበራት ማሕበር እንድናደራጅ አዋጁ ፍቃድ አልሰጠም። ያነሳችሁት የማኅበራት ሕብረት ለሀገሪቷ ኢኮኖሚ ምን ጥቅም አለው? ምን ጉዳት አለው? የሚለውን ተጠንቶ ለመንግስት መቅረብ አለበት። ስለዚህ ውሳኔ እሰከሚሰጥ ድረስ ጠብቁ ተባሉ። ትራንስፖርት ሚኒስቴር ሄደውም አነጋግረዋል፤ ተመሳሳይ ምላሽ ተሰጥቷቸዋል።

 

ከነበረው አደረጃጀት ውጪ አዲስ አደረጃጀት ፈጥሮ እነሱን ወደ ተለያየ  አቅጣጫ ለማሰማራት ሕጋዊ እውቅና ሊኖራቸው ይገባል። በአሁን ሰዓት 200 ማኅበራት አሉ፣ ይህ የማኅበራት ሕብረት እነዚህን 200 ማኅበራት የሚወክል ነው የሚባለው። ይህንን አደረጃጀት የሚያስተናግድ ሞዴል መተዳደሪያ ደንብ ያስፈልጋል። የገቢ ምንጩ ምንድን ነው? ገቢውን እንዴት ያስተዳድራል? እነዚህ ነገሮች ግልፅ መሆን አለባቸው። ሕገ መንግስት ላይ የመደራጃት መብት በተቀመጠው ብቻ፣ ይህንን መብት ፍጹም መብት አድርጎ በመውሰድ ወደ አደረጃጀት መሄድ ብቻ አይደለም። እኛም አላማቸውን ተቀብለን መንግስት አደረጃጀቱ እንዲፈቅድ በጋራ ግፊት ማድረግ አለብን። እኛም አጋዥ እንፈልጋለን። ሆኖም ግን የሕግ መሰረት እንዲኖረው ግን መስራት አለብን።

 

እነዚህ ባልተሟሉበት ሁኔታ እውቅና ሳይኖራችሁ መንቀሳቀስ አትችሉም። የሕግ መሰረት ካልተበጀለት፣ ሕገወጥ ናችሁ ብለናቸዋል። እነሱ ግን በግላቸው የመደራጀት መብት አለን ብለው ተንቀሳቅሰዋል። እናንተም የእነሱን መብት ለመጠየቅ ተንቀሳቅሳችኋል።

 

 

ሰንደቅ፡- እውቅና ስሌላቸው አብረን አንሰራም አንድ ነገር ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል። ከአዋጁ አንፃር የማኅበራት ሕብረት ማደረጃት ሥልጣን አልተሰጠንም ካላችሁ፤ የማኅበራት ሕብረት አደራጆችን ሕገወጥ ናቸው ለማለት ምን ሕጋዊ መነሻ አላችሁ? ምክንያቱም አዋጁ የማኅበራት ሕብረት መደራጀትን በተመለከተ አይከለክልም፤ አይፈቅድምም። በዝምታ ነው ያለፈው።

 

አቶ አለማየሁ፡- ትራንስፖርትን ለማስተዳደር ለእኛ መስሪያቤት ነው በአዋጅ የተሰጠን። አደረጃጀቱም ግልፅ ነው፤ በግል፣ በአክሲዮንና በማሕበራት መደራጀት ተፈቅዷል። አደረጃጀቱንም የማስተባበር የመከታተል የመቆጣጠር የእኛ ኃላፊነት ነው። እነዚህ ሰዎች አሁን እየጠየቁ ያሉት፣ “ማሕበራቱን እኛ እንምራቸው ነው።”

 

 

ሰንደቅ፡- በሌሎች ዘርፎች የአሰሪዎች ማህበራት እና ፌዴሬሽን መስርተው ይሰራሉ። የሕግም ድጋፍ አላቸው። በትራንስፖርት ዘርፍ የተለየ የሚሆነው ለምንድን ነው?  

 

አቶ አለማየሁ፡- በሌሎች ዘርፎች ከሙያ ጋር የተያያዘ ነው። ለምሳሌ የሐኪም የመምህራን እና ሌሎችንም ማንሳት ትችላለህ። ለእኛ ተቋም የቀረበው ጥያቄ ከሙያ ጋር የተያያዘ አይደለም።

 

 

ሰንደቅ፡- የትራንስፖርት ማሕበራት ለንግድ የተቋቋሙ አይደለም። የማኅበራት ሕብረትም ለንግድ የተቋቋመ አይደለም። የበለጠ ተወዳዳሪ ለመሆን ነው የተደራጁት። ከዚህ አንፃር ጥያቄያቸውን ተቀብላችሁ ብታስተናግዱ ምንድን ነው ችግሩ? አዋጁ ፈቃድም ክልከላም ካላስቀመጠ እንደተፈቀደ መውሰድስ አይቻልም?

 

አቶ አለማየሁ፡- ችግር ያመጣል አያመጣም አይደለም፤ የሕግ መሰረት የላቸውም ነው። ዘርፉ የትራንስፖርት አገልግሎት ነው የሚሰጠው። ስለዚህም የአገልግሎት አሰጣጡን በሚያስተጓጉል ሁኔታ ተደራጅተው ፈቃድ ልትሰጥ አትችልም። በአዋጅ የተቋቋመን አደረጃጀት እኔ ልምራው አይባልም። ዘርፉ ከሀገሪቷ ኢኮኖሚ ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት ያለው በመሆኑ፣ የማኅበራት ሕብረት ሲደራጅ አሉታዊ አዎንታዊ ጎኖቹም ይኖሩታል። ይህንን ማጥናት ያስፈልጋል። ለሁለታችንም የተጠያቂነት አሰራር መዘርጋት ያስፈልጋል። አደረጃጀቱ ሊጠቅምም፣ ሊጎዳም እንደሚችል ታሳቢ ማድረግ ጠቃሚ ነው።

 

 

 

ሰንደቅ፡- በዚህ ተቋም ሥር የምታስተዳድሩት የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት፣ የአክሲዮን ማሕበር ወይንስ የትራንስፖርት ባለንብረቶች ማሕበራትን ነው?

 

አቶ አለማየሁ፡- የአክሲዮን ኩባንያዎች የብቃት ማረጋገጫ ከዚህ ተቋም ነው የሚወስዱት። የጭነት ትራንስፖርት ባለንብረቶች ማሕበራት በዚህ ተቋም ሥር ነው እውቅና የሚሰጣቸው።¾

 

-    የስር ኮርፖሬሽኑ ከፍተኛ አመራሮች ማጠቃለያ ነጥቦች ሲደመሩ ማነው ተጠያቂው?

 

የአንደኛው እና የሁለተኛው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ በኢንዱስትሪው ልማት ዘርፍ ብዛት ያለው የሰው ኃይል በመያዝ ትኩረት ከተሰጣቸው ሜጋ ፕሮጀክቶች መካከል የስኳር ፋብሪካ ኢንዱስትሪ ግንባታዎች ዘርፍ አንዱ ነው። በተለያዩ የሀገሪቷ ክፍሎች ከታቀዱት አስር የስኳር ፋብሪካ ግንባታዎች መካከል የከሠም ስኳር ልማት ፕሮጀክት አንዱ ነው።

      ከከሰም ስኳር ፋብሪካ ጋር በተያያዘ በሰንደቅ ጋዜጣ ቁጥር 597 “ከሠም ስኳር ፋብሪካ የሒሳብ ቋት የለውም፤ ሠራተኞች ቅሬታ አላቸው” በሚል ዘገባ አቅርበን ነበር። ይህ ዘገባ ከቀረበ በኋላ የስር ኮርፖሬሽኑ ከፍተኛ አመራሮች ከሠም ስኳር ፋብሪካ በአካል ተገኝተው የከሠም ስኳር ፋብሪካ ምርታማነት መቀነስ በተመለከተ ውይይት አድርገዋል።

በመጀመሪያ ከኮርፖሬሽኑ የቴክኒካል ግምገማ ለማድረግ የተንቀሳቀሱት የቡድን አባለት አቶ ታፈሰ  ሰብሳቢ፣ አቶ መርጋ  አባል፣ አቶ መርሻ  አባል እና አቶ ጌታቸዉ አባል ናቸው። ይህ ቡድን ከተለያዩ ሥራ ዘርፎች ግብረ መልሶች ሰብስቦ ለተቋሙ አቅርቧል።

ከተሰበሰበው ግብረ መልስ በኋላ  የኮርፖሬሽኑ የኦፕሬሽን ዘርፍ ም/ዋና ስራ አስፈፃሚ አቶ ዋዩ ሮባ እና  የኮርፖሬሽኑ ስትራቴጂክ ድጋፍ ም/ዋና ስራ አስፈፃሚ አቶ በዛብህ ገ/የስ ከሠም ፋብሪካ በመገኘት ከቡድን መሪዎች በላይ የሆኑትን አመራሮችን ሰብስበው አወያይተዋል።  

   

 ለከሰም ምርታማነት መቀነስ ከተወያዮቹ የቀረቡ ምክንያቶች

ከፍተኛ አመራሩ እርስ በርስ የማይተማመን መሆኑ፤ ከፍተኛ አመራሩ የወሬ ቋት መሆኑ፤ ከፍተኛ የሆነ የመልካም አስተዳደር ችግር ያለ መሆኑ፤ ግልፅነት የጎደለዉ የደረጃ እድገት፣ ቅጥር፣ ዝዉዉር መኖሩ፤ ግልፅነት የጎደለዉ ሹም ሽረት መኖሩ፤ የኪራይ ሰብሳቢነት ዝንባሌዎች መኖራቸው፤ የሪፖርት አፈፃፀም ግምገማ ተደርጎ የማያዉቅ መሆኑ፤ የከፍተኛ አመራሩ የቡድን ስሜት የሌለ መሆኑ፤ አብሮ የማይሰራ ማኔጅመንት መኖሩ፤ ከፍተኛ አመራሩ አድርባይ መሆኑ፤ ፋብሪካዉ ተነጥሎ ብቻዉን ያለ መሆኑ፤ በእዉቀት እየተመራ እንዳልሆነ በሰፊዉ መነሳቱ፤ ፍትሃዊ የሆነ የዲሲፕሊን እርምጃ አለመኖር፤ የኃላፊዎች የስነምግባር ብሉሽነት፤ የከፍተኛ አመራሩ አቅም ማነስ፤ የአሰራር ስርዓት አለመኖር፤ የማሽነሪ አደጋ መብዛት፤ የመንገዱ ርቀት፤የባለቤትነት ስሜት ማጣት፤ የአገልጋይ መንፈስ የሌለ መሆኑ ተነስቷል።

እንዲሁም፤ ንብረት ቆጠራ ይፋ ሳይደረግ ሂሳብ መዝጋት እንደማይቻል፤ የ2007 ዓ/ም ያልተወራረድ የግዥ ሰነድ ያለ መሆኑ፤ የጥብቅነት አሰራር አሁንም ያለ መሆኑን እና ከአንድ ዓመት በላይ የሰሩ አመራሮች ያሉ መሆናቸው፤ ያለዉክልና ቡድን እንዲመሩ ማድረግ፤ እንደ ሃገር ከሰም ላይም  ያለ መሆኑ፤ ድጋፍ እና ክትትል እኩል ያለ ማየት እንዲሁም ማግለል፤ ከአካባቢዉ ማህበረሰብ በቁርኝት ያለመስራት፤ ከወረዳ አመራሮች በቁርኝት ያለመስራት ከተነሱት መካከል የሚጠቀሱ ናቸው።

በተለይ ሁሉም አመራሮች በሚባል ደረጃ የጠባቂነት መንፈስ መኖሩ፤ መተጋገል የሌለ መሆኑ፤ የፈፃሚ ሠራተኞች የማበረታቻ ስርዓት ያለመኖር፤ ፍትሃዊ ያልሆነ የዲሲፒሊን እርምጃ፤ ቅሬታ በአግባቡ የማይፈታ መሆኑ፤ የአፈፃፀም ግምገማ መድረክ የሌለ መሆኑ፤ ችግር ፈቺ ማኔጅመንት የሌለ መሆኑ፤ የሰዉ ኃይል ፍልሰት እና የመኖርያ ቤት ችግር እንዳለ ቀርበዋል።

ከዘርፉ የተገኙ ግብአቶችየአሚባራ አገዳ እንክብካቤና አመራር፣ ቆረጣና ለቀማ፣ አጫጫንና ትራንስፖርት እና የማሳ ውስጥ መንገዶች ሁኔታ አሳሳቢ በመሆኑ ከቴክኒክ ድጋፍ ባሻገር ልዩ ትኩረት ሰጥቶ ክትትል ቢደረግ፤ በየቦታው በብልሽት የሚቆሙ ጋሪዎችን ተከታትሎ አገዳውን ከጥፋት ማዳን ቢቻል፤ የተገለበጡ ጋሪዎች በቀላሉ በማንሳት ወደ ስራ ማስገባት ሲቻል ችላ መባል የለበትም፤ የስምሪት አመራሩ ያሉት ጠንካራ ጎኖች እንደተጠበቀ ሆኖ ጠባቂነትና ችላ ባይነት የሚታይባቸው አካበባቢዎች ላይ ትኩረት ሰጥቶ መስራት ይጠይቃል፣

ከሲቨል ምህንድስና የተገኙሠራተኛውና ፋብሪካው ያለበት ሳይት በአቀማመጡ ለጎርፍ ተጋላጭ ስለሆነ ስጋት በሚፈጥሩ ቦታዎች ላይ ዳይክ ቢሰራ፤ የመኖሪያ ቤቶች፣ የሽንት ቤት፣ መጠጥ ውሃና መንገድ ስራዎች ትኩረት ተሰጥቶ ተጠናክረው ቢቀጥሉ፤ ከፋብሪካ ውሃ አቅርቦት ጋር የሚነሳው የሶሻል ጉዳዮች አማራጭ መፍትሄ እንዲሰጣቸው ቢደረግ፤ ቀጣይ የክረምት ወቅት የሚመጣ ስለሆነ በቀበና ወንዝ ላይ የሳይፈን ግንባታው በራስ አቅም ከወዲሁ ትኩረት ተሰጥቶት ቢሰራ፤ በቡድኑ በመዋቅሩ መሰረት በርካታ ባለሙያዎች የተመደቡለት ቢሆን የስምሪትና የስራ ድርሻ ለይቶ ከመስጠት አንፃር የሚታይ ክፍተት፤ ቀጣይ የክረምት ወቅት ከመምጣቱ በፊት ድልድዩ በፍጥነት ተጠናቆ ወደ ስራ የማይገባ ከሆነ ለተጨማሪ ድካም ስለሚዳርግ ትኩረት ቢሰጠው፤ ከኮንትራከተሮች ጋር ያለው ግንኙት ተጠናክሮ የግንባታ ስራው ተጠናክሮ እንዲቀጥል ቢደረግ፤ በማሽነሪ እጥረት ምክንያት ያልተጠረጉ ሰከንደሪ ካናሎችና ኩሬዎች ትኩረት ተሰጥቶ እንዲሰሩ ቢደረግ።

በፋብሪካ ዘርፍ የተገኙ፤ በኬን አንሎዲንግ ቦታ የሚታየው የአገዳ ብክነት ትኩረት ቢሰጠው፤ ያላለቁ የፕሮጄክት ስራዎችን የኮሚሽኒንግ ስራ ትኩረት ቢሰጠው፤ ከማቴሪያል ጥራት ጋር ተያይዞ አሁን የሚታዩ ችግሮች ደረጃ በደረጃ እየተፈቱ የሚሄዱበት አግባብ ቢፈጠር፤ የፊለተር ኬክ ክምችት ፈጣን መፍትሄ ቢሰጠው፤ የቴክኒክ ስልጠናዎች ችግር ከውል ስምምነቱ ጀምሮ መታየቱ ትኩረት የሚሰጠው፤ የዕቅድ ክንውንና ዕቅድ መካከል ያለውን ልዩነት ለማጥበብ የታለመው ሁሉ ቢደረግ፤ የመከላከያ አልባሳት ጉዳይ ትኩረት ቢሰጠው፤ ከእርሻ ኦፕሬሽን ስራ ጋር ተያይዘው የሚመጡ ችግሮችን፣ ከአገዳው ጋር ባዕድ ነገር መምጣጡ፣ የሚስተካከልበት መንግድ ቢታሰብበት።

ከፋይናንስ ዘርፍ የተገኙ፤ ንብረት ሲመጣ ሙሉ ሰነድ ይዞ የሚመጣበትን ሁኔታ ክትትል በማድረግ ማስተካከል ቢቻል፤ በንብረት ቆጠራ ስራ ላይ የገጠመ የንብረቶች ስያሜ መለያየት ችግርን ለመፍታት የተጀመረው ጥረት እንዲጠናከር ቢደረግ፤ የመንግስትን ግዴታ ለመወጣት ከግብይት መምጣት ያለበት ሰነድ ጊዜ ባይሰጠው፤ የማቴሪያል ዝውውር ከበቂ ሰነድ ጋር የተደጋገፈ ቢሆን፤ ያልተፈቱ የአሚባራ እርሻ ጉዳዮች እልባት እንዲያገኙ ከሚመለከተው ክፍል ጋር ቢሰራ፤ ገንዘብ ወጪ አድርገው ያልተወራረደላቸው ሠራተኞች ለሰራተኞቹም ሆነ ለድርጅቱ ስለማይጠቅም ትኩረት ቢሰጠው፤ የቻርት ኦፍ አካውንት እንደ ኮርፖሬሽን ወጥ አለመሆን ቢስተካከል፤ በዕቅድ የታገዘ የፒቲ ካሽ ማኔጅመንት ስራ ቢጠናከር፣ እንዲሁም ከአዋሽ ወጪ መደረጉ ታስቦ አማራጭ መፍትሄ ቢወሰድ፤ የካይዘን እንቅስቃሴ ቢጠናከር የሚሉ ይገኙባቸዋል። እንዲሁም የ2004፣ 2005፣ 2006 እአ 2007 ሂሳብ በመዝጋት በአማካሪ ኦዲተር ለማስመርመር እየተደረገ መሆኑ ተገልፆ፤ የ2008 ለመዝጋት ያላቸውን ዝግጁነት አንስተዋል።

ከዕቅድ ዘርፍ የተገኙ፤ የአፈፃፀም ሪፖርት ቢዘጋጅም ለሰራተኛው አልቀረበም፤ ስራዎችን ወደ ሲስተም አምጥቶ ለመስራት ክፍተት አለ፤ አፈፃፀምን ከዕቅድ ጋር አለማያያዝ፤ ዶክመንቶች አያያዝ ላይ በተለይም ፋይናንሻል ሰነዶች ላይ ክፍተት አለ። በተለይም ከሴክሽን ወደ ዘርፍ መምጣት አለበት የተጣራም መሆን ይቀረዋል (የተቆረጡ ማሳዎች ማሽነሪ ሀወር)፤ ዕቅድን ከወረቀት ላይ ማትረፍ ባሻገር አለመስራት፤ የኔትወርክ ስትራክቸር የለም፣ ለሌሎች ፋብሪካዎች የሚደረገው ድጋፍ የለም፤ ኢንተግሬትድ ሲስተም የለም፤ ሲስተም ይኑር፣ መተሳሰር ይኑር የሚሉ ይገኙበታል።

በውይይቱ ማጠቃለያ ነጥቦች የኮርፖሬሽኑ የኦፕሬሽን ዘርፍ ም/ዋና ስራ አስፈፃሚ አቶ ዋዩ ሮባ ያላቸውን የግምገማ ውጤት ሲያስቀምጡ እንደተናገሩት፤ የፋብሪካዉ ከፍተኛ አመራሮች ስትራቴጂክ ሆኖ ያለመምራት፤ የማኔጅመንቱ የቡድን ስሜት ያለመኖር፤ ለተፈጠረው ክፍተት የከሰም ስር ፋብርካ ማኔጅመንት እና የስር ኮርፖሬሽን ከፍተኛ አማራሮች ሃላፊነት መሆኑን፤ ከፍተኛ አመራሩ አድርባይ የማይታገል እንደነበረ፤ ከፍተኛ አመራሩ ጠባቂነት መንፈስ ያለዉ መሆኑ፤ የክትትል እና ቁጥጥር ግምገማ አለመኖር (ይህም ሲባል የአንድ ወር፣ የሶስት ወር እና የስድስት ወር ግምገማ አለመኖር)፤ የአካባቢ ማህበረሰብ አለማሳተፍ ፤ የከፍተኛ አመራሩ ቡድንተኝነት መኖሩ፤ ቡድን መሪዎች መታገል ላይ ክፍተት ያላቸዉ መሆኑ፤ ከፍተኛ አመራሩ ባለፉት ስምነት ወራት ያልነበረ መሆኑ፤ አሰራሮች ተከብረውሮ እየተሠራ እንዳልነበረ በግልፅ በመድረኩ ላይ አስቀምጠዋል።  

እንዲሁም የኮርፖሬሽኑ ስትራቴጂክ ድጋፍ ም/ዋና ስራ አስፈፃሚ የአቶ በዛብህ በሰጡት የማጠቃለያ ነጥቦች እንዳስቀመጡት፤ የተበተነ የመካከለኛ አመራር መኖሩ፤ ከፍተኛ አመራሩ ችግር ፈቺ አለመሆኑ፤ ከፍተኛ አመራሩ ዉሳኔ ሰጭ አመራር አለመሆኑ፤ አድርባይ ማኔጅመንት መኖሩን፤ ለዉድቀቱ የመጀመርያ የከፍተኛ አመራር አብሮ አለመስራት፤ ተጠያቂነት አለመኖር፤ ችግር ፈቺ ማኔጅመንት ያለመኖር፤ ከአካባቢ ማህበረሰብ ጋር አብሮ ያለመስራት መሆናቸውን ገልጸዋል።

በቀጣይ ከግምገማው ውጤት ቀጣይ አቅጣጫዎች መነሻ የትኩረት አቅጣጫዎች ሰፍረዋል፤ በየደረጃዉ የአመራር መድረክ ማዘጋጀት፤ ለከፍተኛ አመራሩ የቡድን ስሜት በመፍጠር መስራት፤ በአንድ ወር ዉስጥ ምርት ላይ ለዉጥ ማምጣት፤ ማህበረሰቡን አሳታፊ ማድረግ፣ አብሮ መስራት፤ የበታች አመራሮች እና ፈፃሚዎች መደገፍ፣ መከታተል፣ ማብቃት፤ ከፍተኛ አመራሩ ስትራቴጂክ ሆኖ መምራት ይኖርበታል። ከፍተኛ አመራሩ ችግር ፈቺ መሆን፤ የአሚባራ ሂሳብ በአንድ ወር ዉስጥ መዝጋት፣ ማስተካከል፤ ባጠቃላይ ያለዉ የሂሳብ አያይዝ ክፍተት ማስተካከል፣ ማረም፤ጥንስስ ቡድንተኝነት ማስወገድ፤ ህግና ደንብ ማክበር፣ ማስከበር፤ ጥራት ያለዉ ደረጃ እድገት፣ ቅጥር ማካሄድ፤ ከአድርባይነት ነፃ መሆን እና መተጋገል እንዳለባቸው፤ በማሽነሪ አያያዝ ላይ ለዉጥ ማምጣት፤ ዉሳኔ ሰጭ ማኔጅመንት አመራሮች መፍጠር፤ በተነሱት የመልካም አስተዳደር ችግሮች ላይ መወያየት እና መፍትሔ ማስቀመጥ ናቸው።¾

የኢፌዲሪ መንግስት ፕሬዚደንት ዶ/ር ሙላቱ ተሾመ በመስከረም ወር መጨረሻ የሕዝብ ተወካዮች እና የፌዴሬሽን ም/ቤቶች የጋራ መክፈቻ ሥነሥርዓት ላይ ተገኝተው ካደረጉት ንግግር ቁምነገሮች ውስጥ በያዝነው ዓመት ለመንግሥት ሠራተኞች የደመወዝ ጭማሪ እንደሚደረግ መናገራቸው አንዱ ነው። ይህን ተከትሎ ጥር 9 ቀን 2009 ዓ.ም ለፌዴራል መንግሥት የ2009 በጀት ዓመት ተጨማሪ በጀት የሚጠይቅ ሰነድ ለፓርላማው ቀረበና ጸደቀ። የተጨማሪ በጀቱን አስፈላጊነት ለማብራራት በገንዘብና ኢኮኖሚ ትብብር ሚኒስቴር ተዘጋጅቶ በሚኒስትሮች ም/ቤት ታይቶና ጸድቆ ለፓርላማው የቀረበውና በኋላም በፓርላማው የፀደቀው ሰነድ ምን ይላል የሚለውን ማየት ተገቢ ይሆናል። በሰነዱ መግቢያ ላይ ከሰፈሩት ቁምነገሮች መካከል የደመወዝን ጉዳይ የሚመለከተው እንዲህ ይነበባል። «የተጨማሪ በጀት ያስፈለገበት ዋና ምክያቶች መንግሥት ከጥር 1 ቀን 2009 ዓ.ም ጀምሮ ለመንግሥት ሠራተኞች የሚያደርገውን የደመወዝ ጭማሪ ለመሸፈን….» እያለ ይቀጥላል። «የደመወዝ ጭማሪ» የምትለዋ ቃል ይሰመርበት። በሰነዱ ገጽ 2 ላይ «የደመወዝ ጭማሪ» በሚል ንዑስ ርዕስ ሥር መንግሥት የደመወዝ ጭማሪ ለማድረግ በወሰነው መሰረት…..» እያለ ይቀጥላል። ይህ ጉዳይ ፓርላማ ለውይይት ከቀረበ በኋላ የመንግሥትም ሆነ የግል መገናኛ ብዙሃን “የደመወዝ ጭማሪ ተደረገ” እያሉ ዜናውን ሲያስተጋቡ ከረሙ።

ይህ ዜና ከተሰማ በኋላ በዋንኛነት በመምህራን ዘንድ “የደመወዝ ጭማሪው እኛንም ሊያካትት ይገባል” የሚል የቅሬታ ድምጾች እዚህም እዚያም መሰማት ሲጀምሩ ከሰሞኑ የፐብሊክሰርቪስናየሰውሀብትልማትሚኒስቴርእናትምህርትሚኒስቴር በጋራ በጉዳዩ ላይ ማብራሪያ (መግለጫ) ለመስጠት ተገደዱ። በመግለጫቸው መንግሥት በጥር ወር 2009 ያደረገው ጭማሪ የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ እንጂ የደመወዝ ጭማሪ አይደለም አሉ። ተቋማቱ ፈጥነው በጉዳዩ ላይ ማብራሪያ መስጠታቸው ተገቢ እርምጃ ሆኖ ነገሩን ግን በደፈናው እንደተራ የአረዳድ ግድፈት አስመስለው ለማቅረብ የሄዱበት ርቀት ራሳቸውን ጭምር ትዝብት ላይ የጣለ ነው። ለምን ቢባል ቀድሞውኑ የደመወዝ ጭማሪ መደረጉን ያወጀው ራሱ ሥራ አስፈጻሚው አካል እንጂ ሕዝቡ አልነበረምና ነው። በደመወዝ ስኬል እና በደመወዝ ጭማሪ መካከል ያለውን ድንበር መለየት ያልቻለውም ይኸው የሥራ አስፈፃሚው አካል እንጂ ሌላ አልነበረም። የሕዝብ ተወካዮች ም/ቤትም ቢሆን በአስፈፃሚው አካል የቀረበለት ሰነድ ላይ ተወያይቶ ከማፅደቅ በስተቀር ስያሜውን በተመለከተ ማለትም የደመወዝ ጭማሪ ነው ወይንስ የደመወዝ ስኬል ማሻሻያ በሚለው ርዕሰ ጉዳይ ላይ ያነሳውና የተወያየበት አንዳችም ጉዳይ አልታየም። እናም ሚኒስቴር መ/ቤቶቹ በመግለጫቸው ወቅት በቅድሚያ ለተፈጠረው ስህተት በይፋ ሕዝቡን ይቅርታ ጠይቀው ወደማስተካከያ ቢገቡ በሕዝብ ዘንድ የተሻለ ተአማኒነትን ለማትረፍ ይበጃቸው ነበር። ግን አልሆነም። ዛሬ የደመወዝ ጭማሪ ነው ተብሎ የታወጀውን በማግስቱ፤ የለም የደመወዝ ስኬል ነው በማለት ሁለት የተለያዩ መግለጫዎችን ለሕዝብ መስጠት ትዝብት ላይ የሚጥል አካሄድ ነው። መንግስት በሕዝብ ዘንድ ያለውን ተአማኒነት የሚጎዳ ነው።

ለማንኛውም የፐብሊክሰርቪስናየሰውሀብትልማትሚኒስቴርእናትምህርትሚኒስቴር ስህተቱን ለማረም ከሰሞኑ በጋራ የሰጡት መግለጫ እነሆ፡-

***          ***          ***

 

የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ የሚባለው ደመወዝን ከገበያ ጋር ለማቀራረብ የመንግስትን የመክፈል አቅም ከግምት ውስጥ በማስገባት የሚደረግ ማሻሻያ ነው። የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ ሲደረግ ቀድሞ ማስተካከያ የተደረገባቸውን ወይም የተሻለ ክፍያ የሚያገኙ ሠራተኞችን አይመለከትም። የኑሮ ውድነት ማካካሻ የሚባለው ደግሞ ወቅታዊ የገበያ ሁኔታ በሰራተኛው ኑሮ ላይ የሚያደርሰውን ጫና ለመቅረፍ የመንግስትን የመክፈል አቅም ከግምት ውስጥ በማስገባት የሚደረግ የኑሮ ውድነት ማካካሻ ነው። የደመወዝ ስኬል ማስተካከያም ሆነ የኑሮ ውድነት ማካካሻ ያለፉት 10 ዓመታት ተሞክሮ የሚያሳየው በአማካይ በየሦስት ዓመቱ መደረጉን ነው።


በሌላ በኩል የደመወዝ ጭማሪ ከመደበኛ የውጤት ተኮር ምዘና ውጤት ላይ ተመሥርቶ ለአንድ ሰራተኛ ከተመደበበት የሥራ ደረጃ የጣሪያ ደመወዝ ሳያልፍ የሚደረግ መደበኛ የእርከን ደመወዝ ጭማሪ ነው። በዚህም ሠራተኛው ከነበረበት የመነሻ ወይም የእርከን ደመወዝ ወደ ቀጣዩ የእርከን ደመወዝ ላይ እንዲያርፍ የሚደረግበት አሰራር ነው።


በሐምሌ 2008 ለመምህራን የፀደቀው ማሻሻያ የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ ነው። በተመሳሳይ በጥር ወር 2009 ዓ.ም.በሚኒስትሮች ምክር ቤት ለመንግስት ሰራተኞች የፀደቀውም የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ ነው። ሁለቱም የደመወዝ ጭማሪ አይደሉም።


በያዝነው በጀት ዓመት መጀመሪያ የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ የተደረገላቸው ተቋማት አሉ። እነዚህም ዳኞች፣ ዐቃብያነ ህግ፣ መምህራንና የአካዳሚ ሠራተኞች እና የገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ናቸው። ከአገሪቱ ኢኮኖሚና የመክፈል አቅም ጋር እንዲሁም ከአሰራር አኳያ የስኬል ማስተካከያ በየመንፈቅ አመቱ ሊካሄድ የሚችል ባለመሆኑ እነዚህ ተቋማት በአሁኑ ስኬል ማስተካከያ አልተካተቱም።


በተመሳሳይ ቀድሞውንም የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ የተደረገላቸውና በልዩ ስኬል የዓላማ ፈፃሚዎች ደመወዝ ስኬል እየተስተናገዱ የነበሩና በአንፃራዊ መልኩ በተለያዩ ጊዜያት ከሌላው የመንግሥት ሠራተኛ ከፍ ያለ የደመወዝ ስኬል ተፈቅዶላቸው የነበሩ 33 ተቋማትም በአሁኑ ማስተካከያ አልተካተቱም። (ዝርዝራቸው ከግርጌ ቀርቧል።)


ስለሆነም ይህ የአሁኑ የመንግስት ሰራተኞች የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ የሚመለከተው ከተጠቀሱት ውጪ ያሉትን በፌዴራልና በክልል ያሉ በመንግሥት በጀት የሚተዳደሩ የመንግሥት ሠራተኞች፣ የፖሊስና መከላከያ ሠራዊት አባላት፣ የሕዝብ ተመራጮችንና ተሿሚዎችን ነው። ይህም በተሟላ ጥናት ላይ የተመሠረተና የመንግሥትንም የመክፈል አቅም ያገናዘበ በመሆኑ ፍትሃዊ ነው።


የአሁን የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ ዝቅተኛ ደመወዝ 582 ብር የነበረውን መነሻ ደመወዝ ወደ 860 ስኬሉን ከፍ የሚያደርግ እና መድረሻ ጣሪያውን 1,439 ብር የሚያደርግ ነው። ከፍተኛ ደመወዝ ፕሣ - 9 ሲሆን 5,781 ብር የነበረው መነሻው ወደ 7,647 በማሳደግ እና ጣሪያውን 10,946 በማድረግ ስኬሉ ተሻሽሏል።


አሁን የተደረገውን የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ በተመለከተ ያለው ሁኔታ ይህ ሆኖ ሳለ በአንዳንድ አካባቢዎች ላይ የፐብሊክ ሰርቫንቱን የደመወዝ ስኬል ማስተካከያን እንደ ደመወዝ ጭማሪ በመውሰድ በቅርቡ ማስተካከያ የተደረገላቸውን መምህራንንም ይመለከታል በሚል የሚራመደው ሀሳብ የተሳሳተ መሆኑን መረዳትና ትክክለኛውን ሁኔታ መገንዘብ ያስፈልጋል።


የመምህራን ደመወዝ ስኬል ማስተካከያ በበጀት ዓመቱ መጀመሪያ ሐምሌ 2008 ዓ.ም ላይ ሲደረግ መምህራን የሰው ኃይልን የመቅረፅ ትልቅ ተልዕኮ ያላቸው በመሆኑ የተለየ ትኩረት በመስጠት ነው። አሁን ለሌሎች ተቋማት የተደረገው የደመወዝ ስኬል ማስተካከያም ቢሆን ከመምህራን የደመወዝ ስኬል ማስተካከያ ጋር ሲነፃፀር ከፍተኛ ልዩነት ያለው ነው። ይህንንም የተወሰኑ አብነቶችን በማንሳት ማየት ይቻላል።


1) መሰናዶ ት/ቤት 2ኛ ድግሪ ያለው ጀማሪ መምህር 4,269 ብር ሲሆን 2ኛ ዲግሪ ያለው ጀማሪ ሠራተኛ በሌሎች ተቋማት 3,137 ብር ነው። ይህ ሰባት ዕርከን ልዩነት ያለው ነው። እንዲሁም ከፍተኛ መሪ ርዕሰ መምህር 12,112ብር የሚከፈለው ሲሆን በሌሎች መንግሥት ተቋማት ያለው መካከለኛ አመራር [ዳይሬክተር፣ ሥራ ሂደት ባለቤት፣ ጽህፈትቤት ኃላፊ ወዘተ] 7,647 ብር ይከፈለዋል። ይህ ከአሥር እርከን በላይ ልዩነት ነው።


2) በኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ በመጀመሪያ ዲግሪ በመምህርነት የተቀጠረ 4,662 ብር በሌሎች የመንግሥት ተቋማት 2,748 ብር ይከፈለዋል። ይህ የ12 (አሥራ ሁለት) እርከን ልዩነት ያለው ነው። በዚሁ መስክ ከፍተኛ መሪ መምህር III 11,720 ሲከፈለው በመንግሥት ተቋማት ያለ መካከለኛ አመራር [ዳይሬክተር፣ ሥራ ሂደት ባለቤት፣ ጽህፈት ቤትኃላፊ ወዘተ] 7,647 ብር ይከፈለዋል። ይህ ደግሞ ከአሥር እርከን በላይ ነው።


3) በመጀመሪያ ዲግሪ ቴክኒካል ድሮዊንግ መምህር 4,085 ብር ሲከፈለው በሌሎች ተቋማት ያለው ግን 2,748 ብርይከፈለዋል። ይህ ደግሞ የዘጠኝ እርከን ልዩነት ያለው ነው። በተመሳሳይ ዘርፍ ከፍተኛ መምህር 10,567 ብር ሲሆን በሌሎች ተቋማት 7,647 ብር ነው። ይህ የዘጠኝ እርከን ልዩነት ነው።


4) ከ9ኛ-10ኛ ክፍል ጀማሪ መምህር 3,137 ብር ሲሆን የመጀመሪያ ዲግሪ በሌሎች ተቋማት ጀማሪ 2,748 ብር ነው። ይህም የሦስት እርከን ልዩነት ያለው ነው። የከፍተኛ መሪ መምህር 8,539 ሲሆን በሌሎች ተቋማት መካከለኛ አመራር [ዳይሬክተር፣ ሥራ ሂደት ባለቤት፣ ጽህፈት ቤት ኃላፊ ወዘተ] ደመወዝ ግን 7,647 ነው።


5) ከ1ኛ-8ኛ ክፍል ጀማሪ የዲፕሎማ መምህር 2,404 ብር ሲሆን በሌሎች ተቋማት 2,100 ብር ነው። ይህም የሦስትእርከን ልዩነት ያለው ነው።


6) የሰርተፍኬት መምህራን ጀማሪ መምህር 1,828 ብር ሲሆን በሌሎች ተቋማት 1,370 ብር ነው። ይህ የስድስት እርከን ልዩነት ያለው ነው።


ስለሆነም በአጠቃላይ ሲታይ መንግሥት ለመምህራን የተለየ ትኩረት እንደሰጠና ይህም ተገቢ መሆኑን ማየት ይቻላል። በቀጣይነትም በተለይ የመኖሪያ ቤት፣ የትራንስፖርትና መሰል ድጋፎች በሁሉም አካባቢዎች አቅም በፈቀደ መጠን ደረጃ በደረጃ እየተሟሉ መሄድ ይኖርባቸዋል። ከዚህ አኳያ የተጀመሩ ሥራዎችም አበረታች ናቸው። በዚህ አጋጣሚ መላ መምህራን እንደ ከዚህ ቀደሙ ሁሉ ብቁና ተወዳዳሪ ዜጋን ለማፍራት የምታደርጉትን ትጋት በማጠናከር በሀገራችን የሕዳሴ ጉዞ ላይ አሻራችሁን ለማሳረፍ እንድትረባረቡ ጥሪ እናቀርባለን።

 

በተለያዩ ጊዜያት ከሌላው የመንግሥት ሠራተኛ ከፍ ያለ የደመወዝ ስኬል ተፈቅዶላቸው የነበሩ ተቋማት የሚከተሉት ናቸው፣


1. የኢትዮጵያ የግብርና ምርምር ኢንስቲትዮት ተመራማሪዎች
2. ብሔራዊ ኘላን ኮሚሽን
3. የፖሊሲ ጥናት ምርምር ማዕከል
4. የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለሥልጣን
5. የከተማ ልማትና ቤቶች ሚኒስቴር
6. ኮንስትራክሽን ሚኒስቴር
7. የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ኮሚሽን
8. የፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤት
9. የብዝሀ ህይወት ኢንስቲትዮት የተመራማሪዎች
10. ብሔራዊ የአፈር ምርምር ላቦራቶሪ
11. ብሔራዊ የእንስሳት ጤና ምርምር ማዕከል ተመራማሪዎች
12. የመንገድ ትራንስፖርት ባለስልጣን
13. የመንግስት የልማት ድርጅቶች ሚኒስቴር
14. የማዕከላዊ ስታትስቲክስ ባለስልጣን
15. የደን ምርምር ኢንስቲትዮት
16. የኢትዮጵያ ካይዘን ኢንስቲትዮት
17. የገንዘብና ኢኮኖሚ ትብብር ሚኒስቴር
18. የቡናና ሻይ ልማትና ግብይት ባለስልጣን
19. የፌዴራል አነስተኛና መካከለኛ የማንፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪ ልማት ኢንስቲትዮት
20. የከተሞች የሥራ እድል ፈጠራና ምግብ ዋስትና ኤጀንሲ
21. የታላቁ የኢትጵያ ሕዳሴ ግድብ ግንባታ ሕዝባዊ ተሳትፎ አስተባባሪ ምክር ቤት
22. ባዮቴክኖሎጂ ኢንስቲትዮት
23. ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት
24. ከፍተኛ ፍርድ ቤት
25. የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት
26. የተቀናጀ መሠረተ ልማት ማስተባበሪያ ኤጀንሲ
27. የውጭ ግንኙነት ስትራቴጂያዊ ጥናት ኢንስቲትዮት
28. የብሔራዊ አደጋ ስጋት ሥራ አመራር ኮሚሽን
29. የኢትዮጵያ ኮንስትራክሽን ኘሮጀክት ማኔጅመንት ኢንስቲትዮት
30. የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ኤጀንሲ
31. የኢትዮጵያ ኘሬስ ድርጅት
32. የፋይናንስ ደህንንት መረጃ ማዕከል
33. ብሔራዊ መረጃ መረብ ደህንነት ኤጀንሲ ናቸው። 


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 1 of 13

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us