በኦሮሚያ፣ በአማራ እና በደቡብ ክልሎች የታዩ ግጭቶች በኮምሽኑ ዓይን

Wednesday, 19 April 2017 12:43

 

የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮምሽን በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች አንዳንድ ቦታዎች፣ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል ጌዲኦ ዞን ከሰኔ ወር 2008 እስከ መስከረም 2009 ዓ.ም ተከስቶ የቆየውን ሁከትና ብጥብጥ የሚመለከት የምርመራ ውጤት ሪፖርት በትላንትናው ዕለት ለሕዝብ ተወካዮች ምክርቤት አቅርቧል።

የኮምሽኑ ኮምሽነር ዶ/ር አዲሱ ገ/እግዚአብሔር ሁለት ሰዓት ገደማ በወሰደውና በንባብ ባቀረቡት ሪፖርት ላይ በግልጽ እንዳመለከቱት ሁከትና ብጥብጡ በኦሮሚያ ክልል በ15 ዞኖችና በ91 ወረዳዎች ማለትም በፊንፊኔ ዙሪያ፣ ምስራቅ፣ ምዕራብና ሰሜን ሸዋ፣ በምዕራብና ምስራቅ ሐረርጌ፣ በወለጋ፣ በምዕራብ ወለጋ፣ በቄለም ወለጋ፣ በጉጂ፣ በባሌ ፣በምዕራብና ምስራቅ አርሲ እንዲሁም በአማራ ክልል በ6 ዞኖች እና 55 ወረዳዎች ማለትም በሰሜን ጎንደር ፣ በደቡብ ጎንደር፣ በባህርዳር፣በምዕራብ እና ምስራቅ ጎጃም፣ በአዊ ዞን፣ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል በጌዲኦ ዞን 6 ወረዳዎችና ከተማዎች ያዳረሰ ነው።

የኮምሽኑ ምርመራ መሠረት ያደረገው በዋንኛነት የኢፌዲሪ ሕገመንግስት ምዕራፍ 3 የተቀመጡትን የሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ  መብቶች እንዲሁም ኢትዮጵያ በተለያዩ ጊዜያት አጽድቃ የሕግ አካልዋ ያደረገቻቸው ዓለም አቀፍና አህጉራዊ የሰብዓዊ መብቶች ስምምነቶችን ነው። በዚህ መሠረት በሕገመንግስቱ ድንጋጌዎች መካከል በሕይወት የመኖር መብት፣ የአካል ደህንነት መብት፣ የነጻነትና እኩልነት መብት፣ የአመለካከትና ሃሳብን በነጻ የመያዝና የመግለጽ መብት፣ የመሰብሰብ፣ ሰላማዊ ሰልፍ የማድረግ ነጻነትና አቤቱታ የማቅረብ መብት፣ የመዘዋወር ነጻነት፣ ፍትህ የማግኘት መብት፣ የኢኮኖሚ፣ የማህበራዊና የባህል መብት የምርመራው የትኩረት ነጥቦች እንደነበሩ ዶ/ር አዲሱ ተናግረዋል።

በኮምሽነሩ ሪፖርት መሠረት በኦሮሚያ አንዳንድ አካባቢዎች በተቀሰቀሰው ሁከትና ብጥብጥ ብቻ 462 ሲቪል ሰዎች፣ 33 የጸጥታ ኃይሎች፣ በድምሩ 495 ሰዎች ለሞት ተዳርገዋል። 338 ሲቪልና 126 የጸጥታ ኃይሎች በድምሩ 464 ሰዎች የአካል ጉዳት የደረሰ ሲሆን በመቶ ሚሊየን የሚገመት የሕዝብ፣ የመንግሥትና የግል ባለሃብቶች ንብረት ወድሟል።

በተለይ በኦሮሚያ ክልል መስከረም 22 የተከበረው የእሬቻ በዓል ላይ በተሰቀሰቀሰ ሁከትና ብጥብጥ ለመቆጣጠር የተተኮሰ አስለቃሽ ጢስ ለመሸሽ የሞከሩ ሰዎች ወደገደል በመግባታቸውና በመረጋገጥ አደጋ የ56 ሰዎች ሕይወት ማለፉን በኮምሽኑ ምርመራ ማረጋገጡን የተጠቀሰ ሱሆን የሁከትና ብጥብጥ ግልጽ አደጋ መደቀኑ እየታወቀና እየታየ በዓሉ እንዲካሄድ መደረጉ ኃላፊነት የጎደለው ውሳኔ መሆኑን ኮምሽኑ በመጥቀስ በዚህ ውሳኔ ውስጥ ያሉ የመንግሥት አካላትና የበዓሉ አዘጋጅ ኮምቴ አባላት በየደረጃው ሊጠየቁ ይገባል ብሏል። በተጨማሪም በዓሉ የሚካሄድበትና ሰዎች ለመሞት መንስኤ የሆነው ሆራ አርሰዲ ገደል አስቀድሞ መደፈን ይገባው እንደነበር ዶክተር አዲሱ ጠቅሰው ይህ ባለመደረጉ ለደረሰው አደጋ የሚመለከታቸው የአስተዳደር አካላት ተጠያቂ ናቸው ሲል አስታውቀዋል። በእሬቻ በዓል ወቅት በስፍራው የተሰማሩ የኦሮሚያ ክልል የጸጥታ አስከባሪዎች ሁኔታውን ለማረጋጋት ትግዕስት በተሞላበት መንገድ ሙያዊ ተግባራቸውን መፈጸማቸው የሚያስመሰግናቸው ቢሆንም ከበዓሉ ዋዜማ ጀምሮ ብጥብጥ ለማስነሳት የተዘጋጁ ኃይሎች መኖራቸው እየታወቀ ተገቢው እርምጃ በወቅቱ ባለመውሰዳቸው ተጠያቂ መሆናቸውን አስታውቀዋል።

ጌዲኦ ዞን በ4 ወረዳዎችና በ 2 የከተማ መስተዳድሮች ማለትም ዲላ ከተማ፣ ዲላ ዙሪያ ወረዳ፣ወናጎ ወረዳ፣ይርጋጨፌ ወረዳ፣ ይርጋጨፌ ከተማና ኮሸሬ ወረዳ ሁከትና ብጥብጡ መስከረም 27 ቀን 2009 ከጠዋቱ 4፡00 ሰዓት ጀምሮ ለሁለት ቀናት መካሄዱን አስታውሷል። መንስኤ በፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የተሰጠ የይዞታ ውሳኔ ጉዳይ አንቀበልም የሚሉ ወገኖች ያስነሱት መሆኑ ታውቋል። በዚህ ሁከትና ብጥብጥ ዘርና ጎሳን መሰረት ያደረጉ ጥቃቶች መድረሳቸውን ኮምሽኑ አስታውቋል። በዚህ ጥቃት 34 ሰዎች ሲሞቱ፣ 60 የአካል ጉዳት ደርሶባቸዋል፣ 4 ሺህ ያህል ሰዎች ተፈናቅለዋል። በዚህ ድርጊት እጃቸው ያለበት የመንግስት አስተዳደር አካላትና ግለሰቦች ተጠያቂ መሆናቸውን የክልሉ መንግሥት ለተፈናቃዮችና ለተጎጂዎች መልሶ ማቋቋሚያ ድጋፍ ማድረግ እንደሚገባው ተመልክቷል።

በአማራ ክልል በ6 ዞኖች እና 55 ወረዳዎች ማለትም በሰሜን ጎንደር ፣ በደቡብ ጎንደር፣ በባህርዳር፣በምዕራብ እና ምስራቅ ጎጃም፣ በአዊ ዞን፣ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል በጌዲኦ ዞን 6 ወረዳዎችና ከተማዎች ሁከትና ብጥብጥ መታየቱን የኮምሽኑ ሪፖርት ያሳያል። በተለይም በሰሜን ጎንደር ዞን ከ2008 ዓ.ም ጀምሮ የተለያዩ ሰልፎችና አለመረጋጋት የነበረ ሲሆን ህዳር 29 ቀን 2008 ዓ.ም በመተማ ወረዳ የነበረው በሕግ ዕውቅና የሌለው ሰልፍ ተከትሎ በተፈጠረው ሁከትና ብጥብጥ በቅማንት ብሔረሰብና በአማራ መካከል ግጭት ተነስቶ የሰው ሕይወት መጥፋት፣ አካል መጉደልና ንብረት መውደም መንስኤ ሆኗል። በተጨማሪም በሰሜን ጎንደር ዞን መተማ ወረዳ አካባቢ ብሔርን ማዕከል ያደረገ ጥቃት በትግራይ ተወላጆች ላይ መፈጸሙን ዶ/ር አዲሱ ገ/እግዚአብሔር በሪፖርታቸው አመልክተዋል።

አያይዘውም በ2008 ዓ.ም በተለያዩ አካባቢዎች “የወልቃይት የማንነት ጥያቄ አልተመለሰም፣ የአማራ ክልል ካርታ ተቆርጦ ወደትግራይ ክልል ሄዷል፣ የትግራይ ብሔር የበላይነት አለ፣ የራስ ዳሸን ተራራ የሚገኘው በትግራይ ክልል ውስጥ ነው ተብሎ በመማሪያ መጽሐፍ መታተሙ አግባብ አይደለም እንዲሁም በትግራይ እና አማራ ክልሎች መካከል የሚገኘው የጸገዴ ወሰን ጥያቄ ምላሽ ሊሰጠው ይገባል” በሚሉ ምክንያቶች በተለያዩ ጊዜያት ሁከትና ብጥብጥ እንደነበረ ሪፖርቱ ያስረዳል። ይህ ሁኔታ እንዳለ ሆኖ የፌዴራል የጸረ ሽብር ግብረኃይል በጎንደር ከተማ ማራኪ ተብሎ በሚጠራው አካባቢ በሽብር ወንጀል የተጠረጠሩ ግለሰቦችን በቁጥጥር ስር ለማዋል ሐምሌ 4 ቀን 2008 ዓ.ም ከለሊቱ 10፡30 ሰዓት ባለው ጊዜ ያደረገውን እንቅስቃሴ ተከትሎ ሁከትና ብጥብጥ ተፈጥሯል። የነበረው አለመግባባት ወደተኩስ ልውውጥ አምርቶ የአካባቢው ነዋሪዎችና የፌዴራል ፖሊስ አባላት የህይወት መጥፋትን አስከትሏል። ይህን ችግር ተከትሎ እንደፌስ ቡክ ባሉ ማህበራዊ ድረገጾችና በኢሳት ቴሌቭዥን በኩል ሁከቱን ለማባባስ በመሞከሩ ሐምሌ 24 ቀን 2008 ዓ.ም በጎንደር ከተማ ህገወጥ ሰልፍ መካሄዱንና ይህንንም ተከትሎ በየአካባቢው ሰልፎች መካሄዳቸውን ዶ/ር አዲሱ በሪፖርታቸው ጠቅሰዋል።

በአማራ ክልል አንዳንድ አካባቢዎች በተነሳው ሁከት 110 ሲቪል ሰዎችና 30 የጸጥታ አባላት ሲሞቱ፣ 276 ሲቪል ሰዎችና 100 የጸጥታ ኃይሎች ጉዳት እንደደረሰባቸው በሪፖርቱ ተጠቅሷል።

በሁሉም አካባቢዎች ለተነሱ ግጭቶች እንደመንስኤ ከተቀመጡት መካከል ሥር የሰደደ የመልካም አስተዳደር ችግር መኖር፣ የሥራ አጥነት፣ ሙስናን የብልሹ አሰራር መንሰራፋት፣ የልማት ዕቅዶች በወቅቱ ተግባራዊ መሆን ያለመቻል፣ የኑሮ ውድነትና የመሳሰሉ ችግሮች ተመልክተዋል።

በግጭቶቹ እጃቸው አለበት ከተባሉት መካከል በኦፌዲሪ ፓርላማ በአሸባሪነት የተፈረጀው ኦነግ፣ የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግረንስ፣ የኦሮሚያ ሚዲያ ኔትወርክ፣ በየደረጃው ያሉ ኃላፊነታቸውን ያልተወጡ የመንግሥት አካላት በሕግ ሊጠየቁ እንደሚገባ ኮምሽኑ አሳስቧል።¾

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
276 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us