በመጤ አረም የተወረረው የጣና ሐይቅ

Thursday, 13 July 2017 14:03

 

የባህርዳር ከተማ ትልቅ የውበት ምንጭ እንደሆነ የሚነገርለት የጣና ሐይቅ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በመጤ አረም መወረር አስደንጋጭና አሳሳቢ መሆኑ በተለያዩ መገናኛ ብዙሃን በመነገር ላይ ይገኛል። አረሙን መስፋፋት ተከትሎ በሐይቁ ላይ ከተከሰቱና ይከሰታሉ ከሚባሉ ችግሮች መካከል የዓሳ ምርትን መቀነሱ፣ ውሃ በሞተር ለመሳብ አዳጋች መሆኑ፣ በቀጣይም የውሃ ትራንስፖርት አገልግሎትን ሊያስተጓጉል ይችላል ተብሎ መገመቱ ከብዙ በጥቂቱ ይጠቀሳሉ።


ጣና ሐይቅ የሚገኘውና የሚካለለው በአማራ ክልል በሰሜን ጎንደር፣ በደቡብ ጎንደር እና በምዕራብ ጎጃም አስተዳደር ዞኖች በዘጠኝ ወረዳዎች የሚያካልለው የጣና ሐይቅ በ1ሺ785 ሜትር ከባህር ወለል በላይ ከፍታና 3ሺ156 ስኩዌር ካሬ ሜትር የሚደርስ ስፋት አለው።


የሐይቁ ስርዓተ ምህዳር በርካታ የውሀ ዕፅዋቶችና እንስሳቶች በውስጡ የያዘ፣ በዙሪያው የተፈጥሮ ደኖች የቡና ተክል፣ የደንገልና የሳር ዝርያዎች ያሉበት ነው። ሐይቁ ከ300 በላይ የአዕዋፍትና እስከ 28 የሚደርሱ የዓሳ ዝርያዎች የሚገኙበት ሲሆን ለበርካታ የብዝሃ ህይወት ክምችትና ታሪካዊ ቅርሶች መገኛምሥፍራ ነው።


ጣና ሐይቅ ለአካባቢው ማህበረሰብና ለሀገሪቱ ለባህር ትራንስፖርት፣ ለዓሳ ልማት፣ ለመስኖ ልማት፣ ለሀይድሮ ኤሌክትሪክ ማመንጫ፣ ለአሽዋ ማምረቻ፣ ለቱሪዝም አገልግሎት ይሰጣል። በተጨማሪም ለቱሪስቱ መስህብ የሆኑ አቢያተ-ክርስቲያናትና ገዳማትን በውስጡ መያዙ፣ ለአካባቢው ማህበረሰብ ለአማራጭ የገቢ ምንጭ ማሰገኘቱ ከሚሰጣቸው ጥቅሞች መካከል የሚጠቀሱ ናቸው።


 በአካባቢው ባሉ ታሪካዊ ስፍራዎችና  ገዳማት አማካኝነት የዓለም አቀፍ የቱሪስት መዳረሻ የሆነው ይኸው ሐይቅ ገባር ወንዞቹን ጨምሮ ለሃይድሮ ኤሌክትሪክ ማመንጫ፣ ለመስኖ እርሻ፣ ለዓሳ ሃብት ልማትና መጓጓዣ በማገልገል ላይ ይገኛል።
ጣና ሐይቅ ከባህርዳር እስከ ጎርጎራ የሚደርስ የባህር ትራንስፖርት ያለው ሲሆን ለአካባቢው ማህበረሰብና ለቱሪስቶች ሰፊ አገልግሎት ለመስጠት ወደ 12 ወደቦች፣ የጀልባና የመርከብ መናፈሻ ቦታዎች ይገኙበታል። 

ስለመጤ አረሙ ጉዳይ
የጣና ሐይቅ ባለፉት ዓመታት ከግብርና ልማትና ከከተሞች መስፋፋት ጋር በተያያዘ የተለያዩ ችግሮች ተጋርጠውበታል። በሐይቁ ውስጥ የሚገኙ ነባር ዕፅዋቶች መመናመን፣ የዓሳና የአዕዋፍ መራቢያ ቦታ በደለል መሞላት፣ በበጋ ወራት የወንዞች መድረቅ፣ ከጊዜ ወደ ጊዜ ወደ ጣና ሐይቅ የሚገባውን የውሃ መጠን እየቀነሰው ይገኛል።


የክልሉ መንግስት በጥቅምት ወር 2004 ዓ.ም ባካሄደው ጥናት የዎተር ሐይሰንት መጤ አረም ወይም በአካባቢው አጠራር “እምቦጭ” ወይም “አፈሻፈሸ” አረም በጣና ሐይቅ ላይ መከሰቱን አረጋግጦአል። ይህን ተከትሎ ባለፉት አምስት ዓመታት በውሀው ላይ በዓይን የሚታዩ አሉታዊ ተፅኖዎች ተከስተዋል። ከተከሰቱት ችግሮች መካከል የዓሳ ሀብትን ለማምረት የዓሳ መረብ መጣል አለመቻል፤ የሐይቁ ውሃ ጥራት መጓደል፤ የማሳ እርሻ እርጥበት ማጣት፤ በሞተር ዉሃ መሳብ አለመቻል በዋናነት ይጠቀሳሉ። ዎተር ሀይሰንት የተባለው ይኸው የአረም ዝርያ በውሀ ላይ በመንሳፈፍ ለረጅም ጊዜ የሚቆይ፣ በፍጥነት በመራባት በአጭር ጊዜ ውስጥ ሰፊ የውሀ አካላትን መሸፈን የሚችል  ቋሚ ዕፅዋት ነው። አረሙ በክልሉ ሆነ በአገር አቀፍ ደረጃ ከአሁን በፊት ታይቶ ስለማይታወቅና የአረሙ መገኛ ወይም መፈጠሪያ በሌላ ሀገር በመሆኑ መጤ ከሚባሉት የአረም ዕፅዋት ዝርያዎች ይመደባል።


ይህ መጤ የአረም ዝርያ ለመጀመሪያ ጊዜ የተከሰተው በደቡብ አሜሪካ አገራት ሲሆን በተከታታይ በሰሜን አሜሪካ፤ በአውስትራሊያ፤ በአፍሪካ፤ በኒውዝላንድ እና በህንድ አገር በስፋት የሚገኝ አደገኛ አረም መሆኑን መረጃዎች ያሳያሉ።

 

የአረሙ ስርጭትና ያለበት ሁኔታ፤


 መጤ አረሙ በአካባቢው የሚገኘውን ሐይቅና ሌሎች የውሃ አካላትን፤ ውሃ አዘል መሬቶችን በፍጥነት የመውረርና አካባቢውን በአጭር ጊዜ ውስጥ በስፋት የመሸፈን አቅም ያለው ነው።
መጤ አረሙ በሰሜኑ የጣና ሐይቅ ዳርቻ ከርብ ወንዝ እስከ ጎርጎራ በከፍተኛ ደረጃ ተስፋፍቶ የሚገኝ ሲሆን ስርጭቱ በሁለት መስተዳድር ዞኖች (ደቡብ ጎንደርና ሰሜን ጎንደር) በሶስት ወረዳዎች (ሊቦ ከምከም፤ ጎንደር ዙሪያና ደንቢያ) በስምንት ቀበሌዎች (ማለትም ካብ፤ አግድ ቅርኝ፤ ሞፈርሃ፤ ጣና ወይና፤ አቦ ጣና ወይና፤ አድስጌ ድንጌ፤ አቸራ)  ይገኛል። ከነዚህ ቦታዎች በከፍተኛ ደረጃ ተስፋፍቶ የሚገኘው በሁለቱ ወረዳዎች ጎንደር ዙሪያና ደንቢያ፤ በአራት ቀበሌዎች ሞፈርሃ፣ ዳንጉሬ፤ አቦጣና፣ አቸራ፣መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ።


የአረሙ ባህርይ በውሃና በእርጥበት መሬት ላይ ስሮች በመንሳፈፍ በዘርና ያለዘር /በአገዳው ቅጠል/ በፍጥነት በመራባት ተወዳዳሪ ያልተገኘለት አደገኛ (invasive) አረም ነው።


አረሙ ከየትና እንዴት ወደኢትዮጵያ እንደገባ በግልጽ የሚታወቅ መረጃ ባይኖርም ለመጀመሪያ ጊዜ በአማራ ክልል በእርሻ ማሳዎች ላይ መታየት የጀመረው በ2003 ዓ.ም እንደነበር ቀስ በቀስ እየተስፋፋ ከአንድ ዓመት ቆይታ በኃላ ወደ ጣና ሐይቅና ውሃ አዘል መሬቶች በፍጥነት መስፋፋት መጀመሩ ታውቋል።


የአረሙ ባህርይና ዓይነትን በተመለከተ ከአማራ ክልል የአካባቢ ጥበቃ መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም ቢሮ ያገኘነው መረጃ እንደሚከተለው ይዘረዝረዋል። ቅጠሉ ሰፋፊና (ከ10 እስከ 20 ሴ.ሜ ስፋት ያለው) ከውሀው ላይ መንሳፈፍ የሚችል፣ ዕፅዋቱ ረጃጅም ስፖንጅ የሆነ አገዳ ያሉት፣ በሁለት ሳምንት እጥፍ ሆኖ የመራባት አቅምና ፈጣን ዕድገት ያለው፣ ዘሩ ለ30 ዓመታት የመቆየትና የመራባት አቅም ያለው፣ በስሩ፤ በአገዳውና በዘሩ መራባት የሚችል፣ የዕፅዋቱ ዕድገት ከውሀው ወለል እስከ አንድ ሜትር ከፍታ በላይና ወደ ውሃው ውስጥ እስከ ሁለት ሜትር ጥልቀት ማደግ የሚችል፣ የዕፅዋቱ ስር ጥቁር ቀለም ያለው፣    አበባው ወይን ጠጅ ውብና የሰውን ልጅ መሳብ የሚችል፣ አንድ አረም በሕይወት ዘመኑ እስከ 6 ሺ ሄክታር የውሃ አካልና ውሃ አዘል መሬቶችን መሸፈን የሚችል፣ በአንድ ካሬ ሜትር እስከ 50 ኪ.ግ. የመመዘን ክብደት ያለው ነው።

አረሙ የሚያስከትለው ጉዳት፤


 አረሙ በወረርሽኝ መልክ በአጭር ጊዜ ውስጥ የመራባት አቅሙ ከፍተኛ በመሆኑ በመጤ አረሙ የተሸፈነ አካባቢ በአጭር ጊዜ ውስጥ ስርዓተ ምህዳሩ በመናጋት ለተፈጥሮና ለሰው ልጅ የሚሰጠው ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ አገልግሎት ሊቀንስ ወይም ሙሉ በሙሉ ሊቆም እንደሚችል መረጃው ይጠቁማል። ከሚያስከትላቸው ጉዳቶች ውስጥ የጸሀይ ብርሃን ወደ ውሀው እንዳይገባ የሚከለክል መሆኑ በዋንኛነት ይጠቀሳል። በመሆኑም በውሀ ውስጥ ያሉ ዕፅዋቶችን፣ የዓሳ ጫጩቶች ብርሃንና አየር በመከልከል በዕድገታቸው ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ ያደርሳል። የውሃ ማፋሳሻዎችን በመዝጋት ወደ ሐይቁ የሚገባውን የውሀ መጠን በመቀነስ በውሀ ግድቦች፤ በሀይድሮ ኤሌክትሪክና የመጠጥ ውሃ ላይ አሉታዊ ተጽእኖ ያደርሳል።መጤ አረሙ የውሀውን አካል በመሸፈንና ባለው ስነህይወታዊ ፈጣን ዕድገት ከሚወስደው ውሀ በተጨማሪ ለወባና ለብላህርዝያ መራቢያ ምቹ ሁኔታን ይፈጥራል። የውሀው አካል በአረም መሸፈኑ ምክንያት በውሃ ላይ እየተካሄደ ያለው የትራንስፖርት አገልግሎቱ እንዲቆም ያደርጋል። ለዓሳ አመራረትም ተጽእኖ ያደርሳል። የአካባቢው የውሃ አዘል መሬትን በመጤ አረሙ በመሸፈን በእንስሳት ግጦሽ ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ ሊያስከትል ይችላል። አረሙ ዕድገቱን ጨርሶ በሚሞትበት ጊዜ ወደ ሐይቁ በመስጠምና በመበስበስ በውስጡ ያለ ከፍተኛ ንጥረ ነገርና መርዛማ ኬሚካሎችን ወደ ውሃው አካላት በመልቀቅ ውሃውን ለብክለት ይዳርጋል።


አንዳንድ ለጉዳዩ ቅርበት ያላቸው አስተያየት ሰጪዎች እንደሚሉት “ዎተር ሀይሰንት የተባለው መጤ አረም ተንቀሳቃሸ ነው፤ቆመህበት ልትሄድበት ትችላለህ። የቅጠሉ ቁራጭ በጀልባ ወይም በሰው ወደሌላ ወንዝ ከሄደ በቀላሉ ራሱን ማባዛት አይቸግረውም። ሁለት ሜትር ጥልቀት አለው። ሥሩ ለመንሳፈፍ እንዲያመቸው ኳስ፣ ኳስ የሚያካክሉ ቅጠሎች ያፈራል” ይላሉ።


ከአረሙ ጋር በተያያዘም የጣና በለስ ሃይድሮ ፓወር ሥጋት እንደተጋረጠበት የተናገሩት አቶ መልሳቸው አረሙ ወደተርባይኑ ከገባ ከጥቅም ውጪ ሊያደርገው እንደሚችል በመጥቀስ ጉዳዩን ለኤሌክትሪክ ኃይል ኮርፖሬሸን በማሳወቅ በነሱም በኩል መፍትሔ እንዲፈለግ ግንኙነት መጀመሩን ይፋ አድርገዋል።


አረሙ ጎርጎራ አካባቢ የታየው ለሌላ ጥናት በሄዱ ባለሙያዎች እንደነበር አስታውሰው በአሁኑ ወቅት አረሙ 90 ኪሎሜትር ተጉዞ ጣና ላይ በሰፊው መታየቱ አስደንጋጭ ክስተት እንደነበር አልሸሸጉም።


ምን መፍትሔ አለ?


በ2004 ዓ.ም ከክልሉ በኩል በጀት ተመድቦ አረሙ ያለበትን ደረጃ ለማወቅ የሚያስችል መሰረታዊ መረጃ የማሰባሰብ ሥራ፣ የሕዝብ ንቅናቄን ለመፍጠር የሚያስችል የግንዛቤ ማስጨበጫ ሥራ ተከናውኖአል። በተደጋጋሚ በጀልባ በመታገዝ አረሙን በሰው ጉልበት የመንቀል ሥራ ተከናውኖ የመስፋፋት ዕድሉን ለመቀነስ ቢሞከርም የታሰበውን ያህል ለውጥ ማምጣት አልተቻለም።

 

እናም ምን ይሻላል?


በዋንኛነት የፌዴራልና የክልሉ መንግሥት በቀጣይም መንግሥታዊ ያልሆኑ ሀገራዊና ዓለምአቀፋዊ ድርጅቶች እንዲሁም ሰፊው የአማራ ክልል ሕዝብ ጣና ሐይቅን ከጥፋት የመታደግ ኃላፊነት አለባቸው። ችግሩን ለመቆጣጠር ሌሎች ሀገሮች ልምድ በመቀመር በፍጥነት እንዲተገበር አስፈላጊውን እርምጃ ሊወስዱ እና እንዲወሰድ የተቻላቸውን ግፊት ሊያደርጉ ይገባል።

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
395 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us