ከሕዝብ ዓይን የራቀው የሀብት ምዝገባ መረጃ

Wednesday, 09 August 2017 12:48

 

የመንግሥትን አሠራርን በግልጽነትና በተጠያቂነት ላይ የተመሠረተ ለማድረግ ከሚቻልባቸው መንገዶች አንዱ ሀብትን ማሳወቅና ማስመዝገብ ነው። ሀብት ማስመዝገብ ሙስናና ብልሹ አሠራርን ለመከላከልና መልካም አስተዳደርን ለማስፈን ከፍተኛ ጠቀሜታ እንዳለው በዓለም አቀፍ ደረጃ ያሉትን ተሞክሮዎች መሠረት በማድረግ የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ አዋጅ ቁጥር 668/2002 ወጥቶ በሥራ ላይ እንዲውል ተደርጓል። በአዋጁ መሠረትም  የመንግሥት ባለሥልጣናትና ተሿሚዎች ሀብታቸውን የማስመዝገብ ግዴታ ተጥሎባቸዋል። በዚህም መሠረት የፌዴራል የሥነምግባርና የጸረ ሙስና ኮምሽን ባለፉት ዓመታት በሺ የሚቆጠሩ ሰዎችን ሀብት መዝግቦ የያዘ ሲሆን በአዋጁ መሠረት ለሕዝብ ይፋ አለማድረጉ ግን እስከአሁንም አነጋጋሪነቱ እንደቀጠለ ነው።

ሀብት የምንለው ምንን ያካትታል?

ሀብት የምንለው በእንግሊዝኛው (asset) የሚባለውን ግንዛቤ ነው። በኢትዮጵያ የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ አዋጅ መሠረት ሀብት ስንል በይዞታነት የሚገኝ ማንኛውም የማይንቀሳቀስና የሚንቀሳቀስ ግዙፍነት ያለው ወይም ግዙፍነት የሌለውን እንዲሁም የመሬት ይዞታንና ዕዳን ይጨምራል።

 

 

በተለመደው አጠራር ሀብት/ንብረት የሚገለፀው በገንዘብ፣ በቤት፣ በመኪና እና በመሳሰሉት ሲሆን የሕግ ባለሙያዎች ንብረት የሚለውን አገላለፅ ለሁለት ከፍለው ይመለከቱታል። ይኸውም የሚንቀሳቀስ እና የማይንቀሳቀስ /ቋሚ/ በማለት ነው።

 

 

የሚንቀሳቀሱ /ተንቀሳቃሽ/ ንብረቶች በተፈጥሯቸው ከአንድ ቦታ ወደ ሌላ ፀባያቸውን ሳይለቁ መንቀሳቀስ የሚችሉ ናቸው። የሚንቀሳቀሱ ንብረቶች እንደገና ግዙፍነት ያላቸውና የሌላቸው በመባል በሁለት ተከፍለው ይታያሉ። ግዙፍነት ያላቸው የሚባሉት የሚታዩ፣ የሚዳሰሱ እና የሚጨበጡ ንብረቶች ሲሆኑ ግዙፍነት የሌላቸው የሚባሉት በተቃራኒው ለመታየትና ለመዳሰስ የማይችሉ ለምሳሌ የአዕምሮ ንብረቶችና የመሳሰሉትን ያጠቃለለ ነው።

 

 

የማይንቀሳቀሱ ንብረቶች በባህሪያቸው መንቀሳቀስ የማይችሉና ቢንቀሳቀሱም እንኳን የመጀመሪያ ፀባያቸውን በማጣት /በመፍረስ ወይም በመበላሸት/ ሊንቀሳቀሱ የሚችሉ ናቸው። መሬትና ቤቶችን በምሳሌነት ማቅረብ ይቻላል።

 

 

የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ ሦስት አጠቃላይ ጥቅሞች አሉት

የመጀመሪያውና ዋንኛው ሙስናን አስቀድሞ የመከላከል (Preventive functions) ሲሆን የሙስና ወንጀልን ምርመራ ማቀላጠፍ (investigative function) እንዲሁም የሕዝብ አመኔታን መፍጠርና ማጠናከር ናቸው።

 

 

በነዚህ ዙሪያ ሊታዩ የሚችሉ በርካታና ዝርዝር ጥቅሞችም ሊጠቀሱ ይችላሉ። ለምሳሌ፡- የህዝብ ተመራጮች፣ በመንግስት የተመደቡ ኃለፊዎች፣ ተሿሚዎችና ሠራተኞች ሀብት አስቀድሞ በመመዝገቡ ምክንያት ግለሰቦቹ በሚገጥማቸው የጥቅም ግጭት ወቅት ትክክለኛ ውሳኔ እንዲኖራቸው ያግዛል። ለምሳሌ ስጦታና ተመሳሳይነት ያላቸው የገንዘብ ጥቅሞች መቀበልን አስመልክቶ ዜጎች ትኩረት ለሰጧቸው ህዝባዊና መንግሥታዊ ኃላፊዎችና ሠራተኞችን ሀብትና ንብረት በግልፅ በማወቃቸው በህዝባዊና መንግስታዊ አስተዳደሩ ላይ እምነት ያዳብራሉ።

 

 

ዜጎች ትኩረት በሚሰጧቸው ህዝባዊና መንግሥታዊ ኃላፊዎችና ሠራተኞች የሀብትና የንብረት ይዞታ ላይ ሊነሳ የማችለውን ከመረጃ የራቀ ሀሜትን ይቀንሳል።

 

ሙስናን ለመከላከልና ለመዋጋት በሚደረገው ርብርብ የማስረጃ ማሰባሰቡን ሂደት ቀላል ለማድረግ ያግዛል።

 

 

የሀብት ምዝገባ መረጃን ይፋ ማድረግ ለምን?

ከኮምሽኑ የተገኙ መረጃዎች እንደሚያስረዱት የሀብትን ማስመዝገብ ሥራ፣  ለሕዝብ ከማሳወቅ ጋር ተቆራኝቶ ካልተተገበረ ለመልካም አስተዳደር እውን መሆን የሚኖረው ፋይዳ ዝቅተኛ ነው። ሀብት ተመዝግቦ መረጃው ለሕዝብ ክፍት የሚሆንበት ሁኔታ ከሌለ የሚጠበቀው ግልፅነት በሚፈልገው ደረጃ ካለመፈጠሩም በላይ ተጠያቂነት የሚተገበርበትን መንገድ ያጠበዋል። በዚህም ምክንያት ሕዝብ በመረጣቸው ተመራጮች፤ መንግሥት ኃላፊዎችና ሠራተኞች ላይ የሚኖረውን ቅሬታና ጥርጣሬ እንዲያድግ አስተዋጽኦ ይኖረዋል። እርግጥ ነው፤ ምዝገባ ብቻውን ሙስናና ብልሹ አሠራሮች እንዲቀረፉ  አያግዝም።

 

 

ልምዳቸውን ለመመልከት ከቻልንባቸው የላቲን አሜሪካ ሀገራት እንደምንረዳው በርካታ ሀገራት በተለያየ አግባብ የሀብት ምዝገባ ፋይሎችን ይፋ ያደርጋሉ። ለምሳሌ በሀማስ የተጨመቀ (summarized) የሀብት ማሳወቂያ ምዝገባዎች በጋዜጣ እንዲወጡ ሲደረግ፤ በኢኳዶር ደግሞ ሁሉም የሀብት ማሳወቅ ምዝገባዎች ሕዝብ እንዲያውቃቸው ወይም በሕጋዊ አካል እንዲረጋገጡ ይደረጋል።

 

 

በተጨማሪም በአርጀንቲና ከሚዲያ አካላት በስተቀር ሌሎች የተመዝጋቢ ግለሰቦችን የተመዘገበ ሐብት መረጃ ለማግኘት ከፈለጉ በጹሁፍ ጥያቄው ለሚመለከተው ክፍል ቀርቦ ሊሰጥ ይችላል። በፔሩ ደግሞ ደመወዝን ጨምሮ የመንግሥት ኃላፊዎችን ሐብት ሕዝብ የማወቅ መብት እንዳለው በሕገ መንግስታቸው ተደንግጓል።

 

 

በዩናይትድ ስቴትስ ኦፍ አሜሪካም የዚህ ምዝገባ ዝርዝር ለስድስት ዓመታት ለሕዝብ ክፍት ከመሆኑም በላይ የምዝገባው ሪፖርት በድረ-ገፅ ተጭኖ ይገኛል።

 

 

በአውሮፓ ሀገራትም የተመዘገበው ሀብትና ንብረት መረጃ ህዝብ እንዲያውቀው ይደረጋል።

 

 

በደቡብ አፍሪካ ከተመዘገበው ዝርዝር ሐብትና ንብረት ውስጥ ከተወሰኑት በስተቀር (የደመወዝ መጠን፣ መኖሪያ አድራሻ፣ በቤተሰብ አባላት ስም ከተመዘገበ ሐብትና ንብረት) ሌላው ለሕዝብ ይፋ ይደረጋል።

 

 

በኤስያና ፓስፊክ የተመዘገበን ሐብትና ንብረት ለህዝብ የማሳወቅ ሁኔታም ከህንድ በስተቀር በተጠቀሱት ሁሉም ሀገራት በይፋ ለሕዝብ ክፍት ነው። በህንድ ግን አስመዝጋቢው ኃላፊ ወይም ሠራተኛ ሀብቱንና ንብረቱን የሚያሳውቀው በታሸገ ፖስታ በማቅረብ ሲሆን፤ ፖስታው መከፈት የሚችለው በፍርድ ቤቶች ነው።

 

ወደ ኢትዮጵያ ስንመጣ በሀብት ማሳወቅና ምዝገባ አዋጅ ቁጥር 668/2002 መሠረት የምዝገባው መረጃው ለሕዝብ በቀላሉ ተደራሽ ሊሆን በሚችል መልክ የተዘጋጀ አለመሆኑ የኮምሽኑ ቁርጠኝነት ላይ ተደጋጋሚ ጥያቄዎችን እያስነሳበት ይገኛል። መረጃው በይፋ ባለመገለጹ ምክንያትም ባለሥልጣናትና ተሿሚዎች በገቢያቸው ልክ እየኖሩ ስለመሆኑ፣ ትክክለኛ ሀብታቸውን ስለማስመዝገባቸው ሕዝብ እንዳያውቅና አውቆም ተጨማሪ መረጃ እንዳይሰጥ አግዷል።

 

በአሁኑ ወቅት በተለይ በማህበራዊ ድረገጾች እገሌ ከገቢው በላይ ሀብት አፍርቷል፣ በሙስና ተዘፍቋል እየተባሉ የሚነገሩ ነገሮች አሉ። እነዚህ በአሉባልታ መልክ የሚነገሩ፣ ነገርግን ሲደጋገሙ በመንግሥትና በህዝብ መካከል ያለውን አመኔታ ለጎዱ የሚችሉ መረጃዎች ማጥራት የሚቻለው የሀብት ምዝገባ መረጃውን በወቅቱ ይፋ ማድረግ ቢቻል ነበር። ይህ አለመሆኑ ከገቢያቸው በላይ ሀብት የሚያፈሩ፣ ምንጩ ያልታወቀ ሀብት ይዘው የሚገኙ ግለሰቦች ወይንም ሹማምንት እንዲበራከቱ የራሱን አስተዋጽኦ አድርጓል ተብሎ ይገመታል።¾

ይምረጡ
(1 ሰው መርጠዋል)
185 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us